Zearalenone I – yếu t
quan trng gây nên s
st gim kh năng sinh
sn ca heo
Khi nhìn thy nhng biu hin đặc trưng như âm h đỏ, sưng lên
heo nái hu b; t l sy thai, chết non tăng lên trong quá trình
mang thai có th nghi ng thc ăn nhim độc t Zearalenone
(ZEA). Zearalenone là loi mycotoxin ch cht làm gim kh
năng sinh sn trên heo.
Zearalenone được sn xut bi nm Fusarium và thường được
tìm thy trong go, ngũ cc khp nơi trên thế gii khi điu kin
sn xut, thu hoch, bo qun không tt. ZEA gây ra hin tượng
lên ging gi heo (do cu trúc hóa hc ZEA tương t vi
estrogen) và nh hưởng trên tt c các nhóm tui khác nhau, đặc
bit nhy cm trên heo nái và nái hu b. Triu chng lâm sàng
và cn lâm sàng được mô t trong hình 1
GREE
NFEED
NEWS
LETTE
R
Hiu rõ tác động sinh hc và quá trình biến dưỡng ca ZEA có
th giúp người chăn nuôi tránh s nhim độc mycotoxin và gim
thiu thit hi kinh tế. Cu trúc hóa hc ca ZEA được mô t
trong hình 2a. Dng đồng phân hot động l-form được phân lp
t nm si Fusarium graminearum. Cht độc này dưới dng
tinh th không màu, nhit độ nóng chy trong khong 164-165oC,
điu đó gii thích rng ZEA rt khó b phá hy nhit độ chế
biến thc ăn thông thường. Trên thc tế, ZEA vn còn được tìm
thy trong bp xay nhit độ 150oC sau 44h.
Cu trúc cua Zearalenone
ZEA tan ít trong nước, tan nhiu trong acetone, ether, benzene,
alcohol và dung dch kim. Như đã đề cp trên, ZEA có cu
trúc hóa hc tương t như estrogen, ZEA có th bám vào đim
tiếp nhn estrogen, gây ra hin tượng mang thai gi heo.
Heo nái hu b ăn phi thc ăn nhim ZEA có chu k lên ging
kéo dài hơn, t l mang thai gim, tăng t l bào thai d dng. Ví
d, cho heo nái hu b ăn 20 mg ZEA/ngày trong thi gian 5 ngày
trong giai đon gia và sau ca chu k lên ging làm tăng mt
cách đáng k thi gian gia hai chu k lên ging t 20 ngày
(trung bình) đến 74 ngày (dài nht). Trong mt nghiên cu khác,
hin tượng mang thai gi đã tăng 25%, 88%, và 88% khi cho heo
nái hu b ăn ln lượt 3, 6, và 9 ppm ZEA. Khi cho heo nái hu b
đã th tinh ăn thc ăn b nhim 15 hoc 30 ppm ZEA tinh khiết
trong 14 ngày, s lượng bào thai sng gim đáng k so vi nhóm
đối chng. Cũng trên thí nghim đó, người ta nhn thy không có
s phát trin ca bào thai khi nái hu b được cho ăn 60 hoc 90
ppm ZEA. Young và cng s (1981) đã ghi nhn rng có s liên
quan gia hin tượng âm h sưng, đỏ, s tăng trng gim, hiu
sut tiêu th thc ăn vi s tăng nng độ ZEA t 0 đến 9 ppm.
Mt nhóm nghiên cu khác cũng báo cáo rng heo nái cho ăn 10
ppm ZEA có biu hin chm động dc sau cai sa, gim la đẻ
kh năng th tinh, tăng trng lượng t cung và độ dày ca thành
âm đạo. Gn đây, Yang và nhóm nghiên cu ca ông (2008) đã
báo cáo rng khi cho heo hu b ăn 1 đến 3 ppm ZEA tinh khiết
trong 21 ngày, kích thước và trng lượng ca âm h và trng
lượng ca các cơ quan đích (t cung, bung trng, thn, gan)
tăng đáng k. Nhóm nghiên cu này phát hin khi cho heo hu b
ăn 1 ppm ZEA, lượng protein thô và năng lượng hp th gim rõ
rt. Tuy nhiên, nhng tác động xu ca ZEA có th được ci
thin khi trn cht hp ph vào thc ăn.
S hp th: Trong rut non, ZEA được hp thu rt nhanh. Sau
khi heo ăn ZEA, người ta tìm thy s hin din ZEA trong máu
sau vài phút, trong s đó, 85% ZEA được hp th trong thành
rut vi thi gian dưới 30 phút. S hp th ZEA tuân theo quá
trình động hc bc nht có Ka (hng s động lc hc) bng 9.3/h
đối vi chut. Khi ZEA được hp th vào cơ th, enzyme CyP450
trong tế bào biu mô thành rut và gan nhanh chóng chuyn
ZEA thành α-zearalenol (ZEO) và b-zearalenone (ZEL). α-ZEO
to hiu ng mang thai gi cao hơn nhiu so vi tin cht ca nó
là ZEA trên heo. gan, ZEA và các cht chuyn hóa ca nó kết
hp vi các cht đường, các hp cht này đi vào rut non thông
qua mt. Trong rut non, mt s hp cht được thi ra phân và
mt s được tái hp th vào cơ th thông qua chu trình Gan –
Mt. (Hình 2)
Sau khi Zearalenone được hp th vào cơ th, nghiên cu cho
thy rng không có bin pháp nào có th làm gim độc tính ca
ZEA trên heo. Tuy nhiên, cht hp ph ti rut có th gn kết vi
nhng dng ZEA khác nhau, do vy ngăn chn được s tái hp
thu thông qua chu trình Gan – Mt. Sau khi tiêm ZEA vào tĩnh
mch heo con, thi gian bán rã ca ZEA trong máu là 86,6h. Tuy
nhiên, khi mt b ngăn cn không cho đổ vào rut non, thi gian