NH H NG C A N Đ ĐN ĐÔNG B C ÁẢ ƯỞ Ủ Ấ Ộ Ế Ắ
I. Đông Bắc Á
nh h ng c a văn hóa n Đ đn Đông B c Á, ch y u thông quaẢ ưở ủ Ấ ộ ế ắ ủ ế
con đng truy n giáo và Con đng t l a. ườ ề ườ ơ ụ 1
Màu s c văn hóa n Đ th hi n Đông B c Á ch y u ch u s chi ph iắ Ấ ộ ể ệ ở ắ ủ ế ị ự ố
c a tôn giáo, m nh m , đc tr ng nh t là ủ ạ ẽ ặ ư ấ Ph t giáoậ, t đó kéo theo nh ng nhừ ữ ả
h ng v m t khoa h c, ngh thu t điêu kh c, ki n trúc, h i h a…t t nhiên làưở ề ặ ọ ệ ậ ắ ế ộ ọ ấ
theo h i h ng Ph t giáo. ơ ướ ậ
I. 1. Phật giáo
a. Trung Quốc
V m t đa lý, Ph t giáo đã theo chân các nhà s truy n giáo Ph mề ặ ị ậ ư ề ạ
Tăng đc truy n đn Trung Qu c theo hai ng đng là đng b và đngượ ề ế ố ả ườ ườ ộ ườ
th y. V đng b ch y u là 2 con đng giaO thông l n: phía B c và phía Namủ ề ườ ộ ủ ế ườ ớ ắ
c a các n c Tây v c. V sau, gi a 2 con đng trên, còn có con đng “Nh pủ ướ ự ề ữ ườ ườ ậ
trúc c u pháp” c a ngài Pháp Hi n. V đng th y thì ch y u t các h i c ng ầ ủ ể ề ườ ủ ủ ế ừ ả ả ở
t nh Qu ng Đông.ỉ ả
Trong kho ng th i gian dài h n 2000 năm t khi b t đu du nh p vàoả ờ ơ ừ ắ ầ ậ
Trung Hoa cho đn hi n t i, đo Ph t đã nhi u l n không thành và suy vong theoế ệ ạ ạ ậ ề ầ
các tri u đi. ề ạ
B n th i k h ng th nh c a Ph t giáo:ố ờ ỳ ư ị ủ ậ
-T Tam qu c đn Tây T n: đây là th i k có nhi u v cao tăngừ ố ế ấ ờ ỳ ề ị
t Tây v c sang truy n đo, đng th i t các v vua chúa đn dân gianừ ự ề ạ ồ ờ ừ ị ế
đu quy ng ng theo đo Ph t. ề ưỡ ạ ậ
1 Con đng t l a là con đng th ng m i th i c do Trung Qu c khai thông cách đây h n 2000 năm n i ti ngườ ơ ụ ườ ươ ạ ờ ổ ố ơ ổ ế
th gi i, là chi c c u n i gi a Trung Qu c v i các n c Châu Âu, Châu Á, Châu Phi, góp ph n quan tr ng cho sế ớ ế ầ ố ữ ố ớ ướ ầ ọ ự
giao l u v t ch t và văn minh ph ng Đông và ph ng Tây.ư ậ ấ ươ ươ
Con đng t l a b t đu t Phúc Châu, Hàng Châu, B c Kinh qua các n c Mông C , n Đ, ườ ơ ụ ắ ầ ừ ắ ướ ổ Ấ ộ
Afghanistan, Iran, Iraq, Th Nhĩ Kì, Hy L p, xung quanh vùng Đa Trung H i và đn t n Châu Âu. Con đng còn đi ổ ạ ị ả ế ậ ườ
đn c Hàn Qu c, Nh t B n, có chi u dài kho ng 7 ngàn cây s .ế ả ố ậ ả ề ả ố
-Th i Nam B c tri u: đây là th i k mà Bodhi Dharma t Tâyờ ắ ề ờ ỳ ử
Trúc sang truy n pháp Thi n tôn.ề ề
-Th i Đng: d i th i Đng Thái Tôn, Đng Huy nờ ườ ướ ờ ườ ườ ề
Trang nh n th y kinh đi n n c nhà ho c b thiêu h y v gi c giãậ ấ ể ướ ặ ị ủ ỉ ặ
ho c sai nguyên b n, nên Ngài đã tìm sang n Đ h c đo v i các vặ ả Ấ ộ ọ ạ ớ ị
minh s , sau 15 năm, Ngài tr v mang theo nhi u kinh t ng Ph n văn.ư ở ề ề ạ ạ
Sau Huy n Trang là Nghĩa T nh, ông mang v 60 b kinh, 230 quy n.ề ị ề ộ ể
Đây là th i k l ng l y nh t c a Ph t giáo.ờ ỳ ừ ẫ ấ ủ ậ
-Th i Minh: sau giai đo n Ph t giáo lao đao, đn th i Chuờ ạ ậ ế ờ
Nguyên Ch ng, đo Ph t m i l y l i v huy hoàng, do lúc nh , Chuươ ạ ậ ớ ấ ạ ẻ ỏ
Nguyên Ch ng là m t v Sa-di, nên ông r t ng h Ph t giáo. Đây làươ ộ ị ấ ủ ộ ậ
th i h ng th nh cu i cùng c a Ph t giáo, và đn 1912 Cách m ng Tamờ ư ị ố ủ ậ ế ạ
dân ch nghĩa, Ph t giáo m i tr i d y b ng hình th c nghiên c u Ph tủ ậ ớ ỗ ậ ằ ứ ứ ậ
h c và s thành l p các h i Ph t giáo trên kh p c n c.ọ ự ậ ộ ậ ắ ả ướ
Là m t lo i hình thái ý th c, m t m t, Ph t giáo thông qua t t ngộ ạ ứ ộ ặ ậ ư ưở
siêu nhiên xu t th c a mình, cùng vói ch tr ng tu thân, t gia, tr qu c, bìnhấ ế ủ ủ ươ ề ị ố
thiên h c a Nho gia và h c thuy t d ng sinh, thành tiên c a Đo giáo cùng nhauạ ủ ọ ế ưỡ ủ ạ
b sung, do đó đi v i vi c b o h , c ng c ch đ chính tr phong ki n đã kh iổ ố ớ ệ ả ộ ủ ố ế ộ ị ế ở
lên tác d ng tích c c, tr thành b ph n quan tr ng c a ki n trúc th ng t ng xãụ ự ở ộ ậ ọ ủ ế ượ ầ
h i phong ki n; m t khác, Ph t giáo v i tinh th n t bi c u th , ph đ chúngộ ế ặ ậ ớ ầ ừ ứ ế ổ ộ
sanh, cũng không ng ng khích l chúng đ t tích c c đóng góp vào s nghi p ti nừ ệ ệ ử ự ự ệ ế
b và t thi n xã h i.ộ ừ ệ ộ
Nhìn t m t phát tri n c a n n văn hóa truy n th ng Trung Qu c,ừ ặ ể ủ ề ề ố ố
Ph t giáo t i Trung Qu c l u truy n và thâm nh p phát tri n, m t m t làm giàuậ ạ ố ư ề ậ ể ộ ặ
văn hóa truy n th ng, m t m t trong th i gian dài cùng v i t t ng Nho gia vàề ố ộ ặ ờ ớ ư ưở
Đo gia so sánh, xung đt tranh lu n và dung h p, Ph t giáo tr thành m t trong 3ạ ộ ậ ợ ậ ở ộ
b ph n không th thi u đc đi v i n n văn hóa Trung Hoa. Ngoài ra, Ph t giáoộ ậ ể ế ượ ố ớ ề ậ
truy n vào Trung Qu c, m t m t làm giàu ph ng th c t duy và kho tàng tri tề ố ộ ặ ươ ứ ư ế
h c Trung Qu c; m t khác thông qua các t t ng nh th d ng t ng t c, th iọ ố ặ ư ưở ư ể ụ ươ ứ ờ
gian không gian vô h n, tâm tánh nhi m t nh, ki n tánh thành Ph t... đã làm r ngạ ễ ị ế ậ ộ
lĩnh v c nghiên c u c a n n tri t h c Trung Qu c, làm l n chi u sâu t duy c aự ứ ủ ề ế ọ ố ớ ề ư ủ
tri t h c Trung Qu c, và đy m nh s phát tri n l n lao c a tri t h c Trung Qu c. ế ọ ố ẩ ạ ự ể ớ ủ ế ọ ố
b. Tây Tạng
Văn hóa Tây T ng ch u s giao l u v i các qu c gia láng gi ng nhạ ị ự ư ớ ố ề ư
Bhutan, Nepal, các khu v c k sát n Đ nh Sikkim, Ladakh, và các t nh k bênự ề Ấ ộ ư ỉ ề
c a Trung Qu c. Trong kho tàng văn hóa đó, đo Ph t n i lên nh m t h t nhânủ ố ạ ậ ổ ư ộ ạ
tiêu bi u nh t v a t u trung đc nh ng đc đi m văn hóa xã h i đc s c c aể ấ ừ ự ượ ữ ặ ể ộ ặ ắ ủ
vùng đt và con ng i Tây T ng v a khái quát, ký gi i đc s c lan t a to l n c aậ ườ ạ ừ ả ượ ứ ỏ ớ ủ
văn hóa Tây T ng.ạ
Các nhà truy n giáo n Đ đu tiên đn Tây T ng truy n bá Đo Ph tề Ấ ộ ầ ế ạ ề ạ ậ
vào th k VII SCN. Đc tái nh p vào th k XI, ch y u t v ng qu c Palaế ỷ ượ ậ ế ỷ ủ ế ừ ươ ố
thu c Đông n và x Kashmir, đo Ph t t đy tr nên trung tâm c a văn hóa và xãộ Ấ ứ ạ ậ ừ ấ ở ủ
h i Tây T ng. Ph t giáo Tây T ng là m t hình th c Đi Th a, có nhi u tr ngộ ạ ậ ạ ộ ứ ạ ừ ề ườ
phái và cách th c hành. M t m t, đc tính bí truy n và nhi u nghi th c c a nó b tự ộ ặ ặ ề ề ứ ủ ắ
ngu n t M t Tông n Đ, m t phái Ph t giáo “huy n bí”, k t h p gi a t t ngồ ừ ậ Ấ ộ ộ ậ ề ế ợ ữ ư ưở
Ph t giáo và n Đ giáo.ậ Ấ ộ
I. 2. Thiền
Thi n tông (chán zòng, Ti’an, Zen…) là m t tông phái thu c Ph t giáo Điề ộ ộ ậ ạ
th a (Mahayana), kh i nguyên t m t ph ng pháp t t p c a n Đ giáo và đcừ ở ừ ộ ươ ụ ậ ủ Ấ ộ ượ
Ph t t Thích ca mâu ni (Shakyamuni) s d ng nh m t ph ng pháp t t p, m tậ ổ ử ụ ư ộ ươ ụ ậ ộ
cách t duy đ đt t i chân lý. ư ể ạ ớ S t c a Thi n là Ca-di p. S là m t trong m iơ ổ ủ ề ế ư ộ ườ
đ t xu t s c nh t c a Ðc Ph t, nên còn đc g i là Ma-ha (Ði) Ca-di p. Sauệ ử ấ ắ ấ ủ ứ ậ ượ ọ ạ ế
s t Ca-di p, Thi n tông n Ð truy n ti p đc 27 đi. Vào đu th k VI, vư ổ ế ề Ấ ộ ề ế ượ ờ ầ ế ỷ ị
t th 28 c a Thi n tông n Ð là B Ð Ðt Ma lên đng giáo hoá đông đ.ổ ứ ủ ề Ấ ộ ồ ề ạ ườ ộ
N i dung c b n c a tri t lý s ng Thi n d c trên quan đi m v s h ngộ ơ ả ủ ế ố ề ự ể ề ự ướ
n i c a m i cá nhân. ộ ủ ỗ
Vào h u bán th k th 6, Thi n đc Đt Ma S T truy n bá vàoậ ế ỷ ứ ề ượ ạ ư ổ ề
Trung Qu c. Đn đi t th 5 là Ho ng Nh n thì đ đ chia làm 2 phái.T th 6ố ế ờ ổ ứ ằ ẫ ồ ệ ổ ứ
Hu Năng l p Nam Tông, Th n Tú khai sáng B c Tông.T c a đ đ c a Huệ ậ ầ ắ ừ ử ồ ệ ủ ệ
Năng là Nam Nh c phân ra thành hai chi Lâm T , Vi Ng ng, t c a m t đ đạ ế ưỡ ừ ử ộ ồ ệ
khác là Thanh Nguyên l i xu t hi n 3 tôn phái khác: Tào Đng, Vân Môn, Phápạ ấ ệ ộ
Nhãn. C năm phái g i là "ngũ gia".Thêm vào đó, phái Lâm T l i đ ra hai pháiả ọ ế ạ ẻ
D ng K , Hoàng Long, k t c c có t t c 6 nhánh. ươ ỳ ế ụ ấ ả
I.3. Phong tục tập quán
I.3.1. Tang chay
Do nh h ng c a Ph t giáo n Đ, các n c Đông B c Á mai táng ả ưở ủ ậ Ấ ộ ướ ắ
ng i ch t theo hình th c h a táng.ườ ế ứ ỏ
I.3.2. Các ngày lễ Phật
V ph ng di n phong t c, theo s l u truy n c a Ph t giáo t i Trungề ươ ệ ụ ự ư ề ủ ậ ạ
Qu c, m t vài ngày l truy n th ng c a Ph t giáo d n d n tr thành ngày l c aố ộ ễ ề ố ủ ậ ầ ầ ở ễ ủ
dân gian, nh m ng 8 tháng ch p âm l ch, v n là ngày k ni m Ðc Ph t Thích Caư ồ ạ ị ố ỷ ệ ứ ậ
Mâu Ni thành đo, sau th i k Nam B c tri u, k t h p v i ngày l tháng ch p v nạ ờ ỳ ắ ề ế ợ ớ ễ ạ ố
có m t lâu đi t i Trung Qu c, đó là ngu n g c c a ngày l m ng tám tháng ch pặ ờ ạ ố ồ ố ủ ễ ồ ạ
ăn cháo; l i nh , đ k ni m Ðc Ph t Thích Ca Mâu Ni nh p Ni t bàn, ngày 15ạ ư ể ỷ ệ ứ ậ ậ ế
tháng 4 d ng l ch, dân t c Tây T ng đu c hành “l Tát cách đt ngõa”; l i nh ,ươ ị ộ ạ ề ử ễ ạ ạ ư
Ph t giáo Nam tông cho r ng, ngày 15 tháng 04 là ngày Ph t đn, cũng là ngày Ðcậ ằ ậ ả ứ
Ph t Thành đo và Ni t bàn, dân t c Thái tin theo Ph t giáo Nam truy n, vì th vàoậ ạ ế ộ ậ ề ế
ngày này đu b ra 3 đn 5 ngày làm ngày đu năm m i, đi kh p xóm làng r yề ỏ ế ầ ớ ắ ả
n c đ chúc m ng.ướ ể ừ
T i Nh t B n, ngày sinh c a Ðc Ph t Thích Ca Mâu Ni đc bi t làạ ậ ả ủ ứ ậ ượ ế
ngày 8 tháng 4 âm l ch. T Minh Tr duy tân, d ng l ch đc áp d ng trên kh pị ừ ị ươ ị ượ ụ ắ
Nh t B n và t đó nh ng ngày k ni m đu l y nguyên ngày tháng cũ mà áp d ngậ ả ừ ữ ỷ ệ ề ấ ụ
qua d ng l ch không c n ph i đi chi u đ tính l i. Ng i ta c hành ngày Ph tươ ị ầ ả ố ế ể ạ ườ ử ậ
đn đúng ngày 8 tháng 4 d ng l ch. Ngày đó cũng là ngày hoa anh đào b t đu nả ươ ị ắ ầ ở
nên cũng đc g i là ngày L h i hoa anh đào (Hana matsuri).ượ ọ ễ ộ
Trong m t cái nhà l ng hình h p vuông có nóc mái, g i là Hanamido,ộ ồ ộ ọ
ng i ta tôn trí chính gi a m t pho t ng s sinh đng trên tòa sen th ng là cánh,ườ ữ ộ ượ ơ ứ ườ
tay ph i đa lên ngón tr ch tr i, tay trái du i th ng xu ng ngón tr ch đt. Chungả ư ỏ ỉ ờ ỗ ẳ ố ỏ ỉ ấ
quanh ao sen là ao cam th o (Amacha) có úp nh ng cái gáo cán dài làm b ng ngả ữ ằ ố
tre. Khách th p ph ng đn váy l y r i dùng gáo múc n c trà cam th o d i lênậ ươ ế ạ ồ ướ ả ộ
pho t ng t đu xu ng chân g i là t m Ph t. Hanamido đc thi t đt gi a sânượ ừ ầ ố ọ ắ ậ ượ ế ặ ở ữ
tr c chùa ho c m t vài n i công c ng trang nghiêm.ướ ặ ộ ơ ộ
I.3.3. Chấm đỏ
Cùng v i vi c m ra con đng t l a, t p t c tô đi m c a ng i n Đớ ệ ở ườ ơ ụ ậ ụ ể ủ ườ Ấ ộ
cũng nh h ng đn n i đa Trung Qu c, v a tô “đi m may m n” v a tránh yêuả ưở ế ộ ị ố ừ ể ắ ừ
tr tà. Ng òi Trung Qu c đng th i có m t cách nói, tr em t 17 tu i tr xu ngừ ư ố ươ ờ ộ ẻ ừ ổ ở ố
h n không toàn v n, có th t n m t th y yêu ma. B i v y, nhi u ng i mu n đồ ẹ ể ậ ắ ấ ở ậ ề ườ ố ể
cho con gái tr ng thành thu n l i, đc bi t chú ý “tô đi m may m n” cho tr nh ,ưở ậ ợ ặ ệ ể ắ ẻ ỏ
lâu d n hình thành t p t c.ầ ậ ụ
II. Sự du nhập của Phật giáo vào các nước Đông Nam Á (Việt Nam)
Ph t giáo t n t i và liên t c phát tri n là c m t quá trình v a ph iậ ồ ạ ụ ể ả ộ ừ ả
đu tranh v i các tôn giáo khác (nh Balamôn giáo, Hindu giáo...) v a ph i đuấ ớ ư ừ ả ấ
tranh ngay trong n i b Ph t giáo v m t giáo lý, và sau đó Ph t giáo đã hình thànhộ ộ ậ ề ặ ậ
2 giáo phái: Đi th a (Mahayana) và Ti u th a (Hinayana). ạ ừ ể ừ
Đông Nam Á c b n ti p nh n Ph t giáo Ti u th a và căn c vào đaơ ả ế ậ ậ ể ừ ứ ị
bàn nh h ng ng i ta th ng g i Ph t giáo Đông Nam Á là Ph t giáo Namả ưở ườ ườ ọ ậ ậ
Tông. Còn các n c B c Á nh Trung Qu c, Tri u Tiên - Hàn Qu c, Nh t B n (kướ ắ ư ố ề ố ậ ả ể
c Vi t Nam) ti p thu Ph t giáo Đi th a, nên th ng đc g i là Ph t giáo B cả ệ ế ậ ạ ừ ườ ượ ọ ậ ắ
Tông. Vi t Nam ti p thu c hai tr ng phái trên (do ch u nh h ng tr c ti p t nệ ế ả ườ ị ả ưở ự ế ừ Ấ