Bài giảng Cải cách hành chính chuẩn nhất

ĐẠI HỌC HUẾ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT

PGS.TS. Nguyễn Duy Phương

BÀI GIẢNG

CẢI CÁCH HÀNHCHÍNH

Huế, năm 2023

Chương1

MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CẢI CÁCH HÀNH CHÍNH

Cải cách hành chính là một trong những nội dung cơ bản của hành chính

học nói chung và quản lý nhà nước nói riêng. Cải cách hành chính là một vấn đề

được hầu hết các nước trên thế giới quan tâm nhằm làm đòn bẩy để nâng cao

hiệu quả của nhà nước trong việc phát triển kinh tế, củng cố tăng cường tiềm lực

về mọi mặt cho đất nước.

Ở Việt Nam, song song với công cuộc đổi mới cơ chế quản lý kinh tế, cải

cách hành chính cũng được Đảng Cộng sản và nhà nước quan tâm. Ngay trong

văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VI (1986) đã xác định rõ: "Để thiết

lập cơ chế quản lý mới, cần thực hiện một cuộc cải cách lớn về tổ chức bộ máy

của các cơ quan nhà nước". Nghị quyết Hội nghị lần thứ 8 của Ban Chấp hành

Trung ương Đảng khóa VII (tháng 1/1995) cũng đã khẳng định lại một lần nữa

tầm quan trọng của cải cách hành chính: “Tiếp tục xây dựng và hoàn thiện nhà

nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, trọng tâm là cải cách một bước nền

hành chính”.

Như vậy, cải cách hành chính là vấn đề vừa mang ý nghĩa lý luận lại vừa

mang ý nghĩa thực tiễn rất quan trọng.

I. KHÁI NIỆM, VAI TRÒ, MỤC ĐÍCH CỦA CẢI CÁCH HÀNH CHÍNH

1.1. Khái niệm cải cách hành chính

"Cải" là từ Hán-Việt có nghĩa là thay đổi, cách là phương pháp, hình thức

hành động. Cải cách là thay đổi phương pháp, hành động của một công việc,

hoặc một hoạt động cụ thể để đạt mục tiêu tốt hơn.

Theo các Từ điển Hán - Việt, "Cải" là từ Hán-Việt có nghĩa là thay đổi,

nhưng "cách" không phải là phương pháp, hình thức hành động. "cách" là đổi,

1 https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BA%A3i_c%C3%A1ch

"cách" còn là bỏ đi.1

Cải cách hành chính là một khái niệm của hành chính học. Do chế độ

chính trị khác nhau, do trình độ và giai đoạn phát triển kinh tế - xã hội của các

nước khác nhau, và do sự khác biệt trong quan điểm và góc độ nghiên cứu mà

giữa các nước khác nhau có những định nghĩa khác nhau về cải cách hành chính.

Theo nghĩa rộng, cải cách hành chính có thể hiểu là một quá trình thay đổi

cơ bản lâu dài, liên tục bao gồm cơ cấu của quyền lực hành pháp và tất cả các

hoạt động có ý thức của bộ máy Nhà nước nhằm đạt được sự hợp tác giữa các bộ

phận và các cá nhân vì mục đích chung của cộng đồng và phối hợp các nguồn

lực để tạo ra liệu lực và hiệu quả quản lý các sản phẩm (dịch vụ hoặc hàng hóa)

phục vụ nhân dân thông qua các phương thức tổ chức và thực hiện quyền lực.

Hiểu theo nghĩa này, cải cách hành chính là những thay đổi được thiết kế có chủ

định nhằm cải tiến một cách cơ bản các khâu trong hoạt động quản lý của bộ

máy Nhà nước: lập kế hoạch, định thể chế, tổ chức công tác cán bộ, tài chính,

chỉ huy, phối hợp, kiểm tra, thông tin, và đánh giá.

Theo nghĩa hẹp, cải cách hành chính là một qúa trình thay đổi nhằm nâng

cao hiệu lực và hiệu quả hành chính, cải tiến tổ chức, chế độ và phương pháp

hành chính cũ, xây dựng chế độ và phương thức hành chính mới trong lĩnh vực

quản lý của bộ máy hành chính Nhà nước.

Theo Từ điển thuật ngữ pháp luật Pháp - Việt2: “Cải cách hành chính là

một chủ trương, một công cụ đổi mới diễn ra ở hầu hết các quốc gia, mà trọng

tâm là cải cách bộ máy nhà nước nhằm xây dựng một nền hành chính dân chủ,

hiện đại, có đủ năng lực nhằm tổ chức thực hiện đường lối, chủ trương và pháp

luật của nhà nước, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của nhà nước, vv...”

Theo tinh thần chung trên thế giới thì cải cách hành chính là những cố

gắng có chủ định nhằm đưa những thay đổi cơ bản vào hệ thống hành chính Nhà

2 Từ điển thuật ngữ pháp luật Pháp - Việt, Nxb Từ điển Bách khoa Hà Nội, 2009

nước thông qua các cải cách có hệ thống hoặc các phương thức để cải tiến ít nhất

một trong bốn yếu tố cấu thành của nền hành chính công (a) thể chế (b) cơ cấu

Theo các tài liệu, các văn bản pháp luật và nghị quyết của Đảng3 có thể

rút ra kết luận: Cải cách hành chính ở nước ta là trọng tâm của công cuộc tiếp

tục xây dựng và kiện toàn nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, bao

gồm những thay đổi có chủ định nhằm hoàn thiện: Thể chế của nền hành chính;

Cơ cấu tổ chức và cơ chế vận hành của bộ máy hành chính các cấp; Đội ngũ

công chức hành chính; Cải cách tài chính công và hiện đại hóa công sở để nâng

cao hiệu lực, năng lực và hiệu quả hoạt động của nền hành chính công phục vụ

dân.

1.2. Vai trò và mục đích của cải cách hành chính nhà nước

Hoạt động hành chính nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm

trật tự của xã hội, duy trì sự phát triển xã hội theo định hướng của nhà nước, qua

đó hiện thực hóa mục tiêu chính trị của đảng cầm quyền đại diện cho lợi ích của

giai cấp cầm quyền trong xã hội. Chính vì vậy, nâng cao chất lượng hoạt động

của bộ máy hành chính nhà nước là yêu cầu và mong muốn của mọi quốc gia.

Cải cách hành chính nhà nước, xét cho cùng, không có mục đích tự thân mà

nhằm tăng cường hiệu lực và hiệu quả quản lý của bộ máy hành chính nhà nước

trong quá trình quản lý các mặt của đời sống xã hội, trước hết là quản lý, định

hướng và điều tiết sự phát triển kinh tế - xã hội và duy trì trật tự của xã hội theo

mong muốn của Nhà nước. Công cuộc đổi mới do Đảng và Nhà nước khởi

xướng và lãnh đạo ở nước ta gần 30 năm qua đã tạo nên những thay đổi vượt

bậc trong đời sống kinh tế - xã hội của đất nước. Nền kinh tế kế hoạch hoá tập

trung, quan liêu, bao cấp đã từng bước vững chắc chuyển sang nền kinh tế thị

trường định hướng XHCN. Đời sống của nhân dân không ngừng được cải thiện,

duy trì được định hướng phát triển xã hội chủ nghĩa. Những thành công kể trên

3 Xem Văn kiện Hội nghị Trung ương 8 (Khoá VII) tháng 1 năm 1995

có nhiều nguyên nhân, trong đó có một nguyên nhân rất quan trọng là trong toàn

bộ tiến trình đổi mới đất nước từ năm 1986 cho đến nay, Đảng và Nhà nước ta

luôn chú trọng đến cải cách nền hành chính nhà nước. Cải cách hành chính nhà

nước đã trở thành một trong những đòi hỏi khách quan của sự phát triển và đổi

mới. Khẳng định tầm quan trọng của cải cách hành chính nhà nước với tư cách

là một bộ phận không tách rời và quyết định thành công của đổi mới, Đảng và

Nhà nước ta đã xác định: Cải cách hành chính là nội dung trọng tâm của công

cuộc đổi mới và cải cách nhà nước theo hướng xây dựng nhà nước pháp quyền

xã hội chủ nghĩa.

II. SỰ CẦN THIẾT PHẢI CẢI CÁCH HÀNH CHÍNH Ở VIỆT NAM

Cải cách hành chính ở nước ta hiện nay diễn ra trong khuôn khổ của cải cách

nhà nước theo hướng xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, là tiền đề

quan trọng để thực hiện thành công quá trình đổi mới dưới sự lãnh đạo của Đảng.

Những nguyên nhân chủ yếu dẫn tới việc đẩy mạnh cải cách hành chính ở nước

ta hiện nay là: - Quá trình chuyển đổi nền kinh tế từ kế hoạch hoá tập trung sang

kinh tế thị trường định hướng XHCN Cải cách hành chính hướng tới việc nâng

cao khả năng hoạt động của bộ máy hành chính để giúp cho quá trình quản lý xã

hội của Nhà nước được tốt hơn, trước hết là quản lý nền kinh tế, định hướng cho

nền kinh tế phát triển theo đúng định hướng của Nhà nước. Mỗi nền kinh tế cần

phải được quản lý theo cách thức riêng. Quản lý nhà nước đối với kinh tế là để

cho nền kinh tế phát triển ổn định, theo đúng định hướng, khắc phục và giảm

thiểu những nhược điểm của cơ chế thị trường. Sự phát triển nền kinh tế hàng

hoá nhiều thành phần theo cơ chế thị trường, công cuộc công nghiệp hóa, hiện

đại hóa trong thời kỳ mới đòi hỏi nhà nước, mà trực tiếp là nền hành chính phải

hoàn thiện thể chế và nâng cao hiệu lực pháp lý theo cơ chế mới để đảm bảo cho

đất nước phát triển nhanh và bền vững theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Đặc

biệt phải điều chỉnh chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan hành chính trong việc

thực hiện chức năng quản lí nhà nước.

Những bất cập còn tồn tại của nền hành chính nền hành chính nhà nước ở

nước ta trong quá trình đổi mới vẫn còn tồn tại nhiều biểu hiện tiêu cực, chưa

đáp ứng được những yêu cầu của cơ chế quản lý mới cũng nhu cầu của nhân dân

trong điều kiện mới, hiệu lực, hiệu quả quản lý chưa cao, thể hiện trên các mặt:

+ Chức năng, nhiệm vụ quản lý nhà nước của bộ máy hành chính trong nền

kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa chưa được xác định thật rõ và

phù hợp; sự phân công, phân cấp giữa các ngành và các cấp chưa thật rành

mạch;

+ Hệ thống thể chế hành chính chưa đồng bộ, còn chồng chéo và thiếu thống

nhất; thủ tục hành chính trên nhiều lĩnh vực còn rườm rà, phức tạp; trật tự, kỷ

cương chưa nghiêm;

+ Tổ chức bộ máy còn cồng kềnh, nhiều tầng nấc; phương thức quản lý hành

chính vừa tập trung quan liêu lại vừa phân tán, chưa thông suốt; chưa có những

cơ chế, chính sách tài chính thích hợp với hoạt động của các cơ quan hành chính,

đơn vị sự nghiệp, tổ chức làm dịch vụ công;

+ Đội ngũ cán bộ, công chức còn nhiều điểm yếu về phẩm chất, tinh thần

trách nhiệm, năng lực chuyên môn, kỹ năng hành chính; phong cách làm việc

chậm đổi mới; tệ quan liêu, tham nhũng, sách nhiễu nhân dân còn diễn ra trong

một bộ phận cán bộ, công chức; + Bộ máy hành chính ở các địa phương và cơ sở

chưa thực sự gắn bó với dân, không nắm chắc được những vấn đề nổi cộm trên

địa bàn, lúng túng, bị động khi xử lý các tình huống phức tạp.

+ Chế độ quản lí tài chính không phù hợp với cơ chế thị trường. Việc sử

dụng và quản lí nguồn tài chính công chưa chặt chẽ, lãng phí và kém hiệu quả.

Quá trình toàn cầu hoá và hội nhập quốc tế toàn cầu hoá là một quá trình

khách quan có ảnh hưởng sâu rộng đến tất cả các quốc gia. Quá trình này khiến

cho các quốc gia trên toàn thế giới trở nên gần nhau hơn, quan hệ với nhau chặt

chẽ hơn và sự thẩm thấu, phụ thuộc vào nhau cũng nhiều hơn. Các quốc gia

đang đứng trước nhiều cơ hội nhưng cũng phải đối mặt với nhiều thách thức mới

ở tầm quốc tế. Hội nhập quốc tế là một đòi hỏi đối với các quốc gia để có thể tận

dụng được cơ hội, đồng thời hạn chế những thách thức trong toàn cầu hoá để có

thể phát triển. Bộ máy hành chính của các quốc gia phải vận động nhanh nhạy

hơn để tăng cường khả năng cạnh tranh của quốc gia trong quá trình hội nhập và

phân công lao động mang tính toàn cầu. Điều đó đòi hỏi thể chế hành chính và

đội ngũ cán bộ phải thích ứng với pháp luật và thông lệ quốc tế, đồng thời giữ

vững độc lập, tự chủ, bảo vệ lợi ích quốc gia.

Sự phát triển của khoa học - Công nghệ Những ảnh hưởng của cách mạng

kỹ thuật – Công nghệ có ảnh hưởng tới mọi mặt của đời sống xã hôi, trong đó có

hoạt động quản lý. Những biến đổi này đặt ra trước nền hành chính truyền thống

những thách thức mới. Điều đó đòi hỏi phải cải cách nền hành chính, sắp xếp lại

bộ máy, đổi mới phương pháp quản lí nhân sự để theo kịp những tiến bộ chung

của thế giới.

Đòi hỏi của công dân và xã hội đối với nhà nước ngày càng cao công cuộc

đổi mới đã đạt được nhiều thành tựu, nâng cao mức sống và nhận thức của người

dân. Trong bối cảnh đó, đòi hỏi của người dân đối với các hoạt động của nhà

nước ngày càng cao hơn. Nhân dân đòi hỏi và mong muốn được thực hiện quyền

làm chủ hợp pháp một cách đầy đủ, được yên ổn sinh sống, làm ăn trong môi

trường an ninh, trật tự và dân chủ, không bị phiền hà, sách nhiễu, được đảm bảo

cung cấp các dịch vụ công một cách đầy đủ và có chất lượng. Điều đó đòi hỏi

nhà nước phải phát huy dân chủ, thu hút sự tham gia của người dân vào quản lí

nhà nước và phải công khai, minh bạch trong các hoạt động của mình.

III. QUÁ TRÌNH CẢI CÁCH HÀNH CHÍNH Ở VIỆT NAM

Cải cách hành chính để hướng tới xây dựng một nền hành chính hoạt động

có hiệu lực và hiệu quả là mong muốn của bất kỳ nhà nước nào, do đó, cải cách

hành chính xuất hiện và tồn tại cùng với sự xuất hiện và tồn tại của nhà nước. Kể

từ khi Đảng và Nhà nước ta tiến hành công cuộc đổi mới, có thể chia cải cách

hành chính nhà nước thành 4 giai đoạn chủ yếu sau:

- Giai đoạn 1986-1995: Đây là giai đoạn xây dựng nền tảng cho cải cách

hành chính. Hoạt động cải cách hành chính mặc dù vẫn được quan tâm nhưng

vẫn nằm trong khuôn khổ của những cải cách nhà nước nói chung để phục vụ

cho quá trình bắt đầu chuyển dịch nền kinh tế.

- Giai đoạn 1995-2001: Cùng với Hội nghị Trung ương lần thứ 8 (Khóa VII)

của Đảng cộng sản Việt Nam (năm 1995), cải cách hành chính được xác định là

trọng tâm của hoạt động cải cách nhà nước. Vai trò của cải cách hành chính đã

được khẳng định và những hoạt động cải cách hành chính ngày càng đi vào

chiều sâu, tác động mạnh mẽ đến đời sống xã hội, trở thành động lực thúc đẩy

tiến trình đổi mới.

- Giai đoạn 2001-2010: Để cụ thể hoá định hướng CCHC của Đảng và Nhà

nước, ngày 17 tháng 9 năm 2001, Thủ tướng Chính phủ đã ra Quyết định

136/2001/QĐ-TTg ban hành Chương trình tổng thể CCHC giai đoạn 2001-2010

xác lập khung pháp lý cơ bản cho các hoạt động CCHC của mọi cấp, mọi ngành

trong giai đoạn 2001-2010. Bên cạnh mục tiêu chung là: “Xây dựng một nền

hành chính dân chủ, trong sạch, vững mạnh, chuyên nghiệp, hiện đại hoá, hoạt

động có hiệu lực, hiệu quả theo nguyên tắc của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ

nghĩa dưới sự lãnh đạo của Đảng; xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức có phẩm

chất và năng lực đáp ứng yêu cầu của công cuộc xây dựng, phát triển đất nước.

Đến năm 2010, hệ thống hành chính về cơ bản được cải cách phù hợp với yêu

cầu quản lý nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa”, Chương trình

tổng thể cũng đã xác định 9 mục tiêu cụ thể, 5 nội dung cải cách hành chính (cải

cách thể chế hành chính nhà nước, cải cách tổ chức bộ máy hành chính nhà nước,

xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức; cải cách tài chính công và hiện đại hóa nền

hành chính), 7 chương trình hành động và 5 giải pháp thực hiện, đồng thời xác

định rõ trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương các cấp trong tổ chức triển

khai thực hiện. Việc thực hiện Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà

nước giai đoạn 2001-2010 đã mang lại những kết quả to lớn, nâng cao chất

lượng hoạt động của bộ máy hành chính nhà nước trên cả 5 nội dung. Tuy nhiên,

bên cạnh những thành công đạt được, nền hành chính vẫn còn bộc lộ nhiều

nhược điểm, chưa đáp ứng các yêu cầu của tiến trình đổi mới đang đi vào chiều

sâu. Vì vậy, tiếp tục đẩy mạnh cải cách hành chính trong giai đoạn sắp tới vẫn là

yêu cầu cấp thiết.

- Giai đoạn từ 2011 đến nay: trên cơ sở đánh giá khách quan và nghiêm túc

những thành tựu đạt được và những bất cập còn tồn tại trong quá trình thực hiện

cải cách hành chính giai đoạn 2001-2010, Chính phủ đã ban hành Chương trình

tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2011-2020, xác định khung

pháp lý cho chiến lược cải cách hành chính trong giai đoạn đẩy mạnh công

nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước.

- Mục tiêu của cải cách hành chính ở Việt Nam giai đoạn 2011-2020 Ngay từ

những năm đầu của đổi mới, Đảng và Nhà nước ta đã xác định cải cách tổ chức

và hoạt động của nhà nước là nhằm xây dựng một nhà nước Xã hội chủ nghĩa

vững mạnh phục vụ cho công cuộc đổi mới. Với định hướng đó, cải cách hành

chính nhà nước là để tăng cường chất lượng hoạt động của bộ máy hành chính

nhà nước, là công cụ sắc bén để thực hiện đổi mới. Tiếp tục thực hiện các mục

tiêu chung đặt ra đối với công cuộc cải cách nền hành chính nhà nước, trong giai

đoạn 2011-2020, ba nhiệm vụ trọng tâmcủa cải cách hành chính được Chính phủ

xác định là cải cách thể chế hành chính nhà nước, xây dựng đội ngũ cán bộ,

công chức hành chính và nâng cao chất lượng cung cấp dịch vụ công. Những

mục tiêu cụ thể được xác định trong giai đoạn 2011-2020 bao gồm: - Xây dựng,

hoàn thiện hệ thống thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

nhằm giải phóng lực lượng sản xuất, huy động và sử dụng có hiệu quả mọi

nguồn lực cho phát triểnđất nước. - Tạo môi trường kinh doanh bình đẳng, thông

thoáng, thuận lợi, minh bạch nhằm giảm thiểu chi phí về thời gian và kinh phí

của các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế trong việc tuân thủ thủ tục

hành chính.

- Xây dựng hệ thống các cơ quan hành chính nhà nước từ trung ương tới cơ

sở thông suốt, trong sạch, vững mạnh, hiện đại, hiệu lực, hiệu quả, tăng tính dân

chủ và pháp quyền trong hoạt động điều hành của Chính phủ và của các cơ quan

hành chính nhà nước.

- Bảo đảm thực hiện trên thực tếquyền dân chủ của nhân dân, bảo vệ quyền

con người, gắn quyền con người với quyền và lợi ích của dân tộc, của đất nước.

- Xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức có đủ phẩm chất, năng lực

và trình độ, đáp ứng yêu cầu phục vụ nhân dân và sự phát triển của đất nước.

IV. MỐI LIÊN HỆ GIỮA CẢI CÁCH HÀNH CHÍNH VÀ CÁC CÔNG

CUỘC CẢI CÁCH KHÁC

Cải cách hành chính không có mục đích tự thân là nhằm mục đích phục

vụ, thúc đẩy sự phát triển ổn định và năng động của toàn xã hội, chủ yếu là triển

khai thực hiện hai mục tiêu cơ bản : Phát triển nền kinh tế quốc dân theo định

hướng xã hội chủ nghĩa và hoàn thiện nền dân chủ xã hội chủ nghĩa.

4.1. Cải cách hành chính và cải cách kinh tế

Như trên đã trình bày, hành chính và kinh tế là hai lĩnh vực hoạt động có

mối quan hệ khăng khít và phụ thuộc lẫn nhau. Trong lĩnh vực kinh tế, nền hành

chính quốc gia thực hiện chức năng quản lý Nhà nước về kinh tế, là một yếu tố

cơ bản quyết định sự tăng trưởng lâu bền và ổn định nền kinh tế quốc dân.

Thông qua nền hành chính Nhà nước. Nhà nước thực hiện các chức năng: Định

hướng phát triển kinh tế: Tạo môi trường phát triển kinh tế trực tiếp đầu tư vào

những ngành then chốt: khuyến khích, giúp đỡ các thành phần kinh tế thông qua

các chính sách tạo đòn bẩy thích hợp và môi trường thuận lợi: Điều tiết kinh tế,

phân phối và phân phối lại thu nhập quốc dân: Khắc phục và ngăn ngừa những

yếu tố tiêu cực của thị trường: Mở rộng quan hệ quốc tế. Mặt khác, một trong

những môi trường tồn tại của nền hành chính Nhà nước là môi trường kinh tế.

Sự thay đổi nhanh chóng môi trường kinh tế hết sức sống động có ảnh hưởng

mạnh mẻ tới tổ chức và hoạt động của hệ thống hành chính Nhà nước vì vậy cần

phải có những cải cách hành chính thích hợp phục vụ cho sự phát triển kinh tế

của đất nước. Như vậy, nền hành chính của Nhà nước có vai trò to lớn đối với

kinh tế, nó tạo nên một môi trường tổng quát cho nền kinh tế phát triển. Tùy cơ

cấu và cơ chế, nền hành chiïnh Nhà nước có thể tác động tích cực hoặc tiêu cực

tới sự phát triển của nền kinh tế. Nếu hành chính Nhà nước có thể tạo ra môi

trường chính trị và pháp lý thuận lợi mở đường, khuyến khích kinh tế phát triển

hoặc có thể gây trở ngại, kìm hãm sự phát triển kinh tế.

Cải cách hành chính, theo nghĩa rộng thực chất là cải cách bộ máy hành

chính Nhà nước chức năng và phương thức quản lý của nền hành chính, chế độ

công vụ, sự phân chia quyền lực hành pháp giữa Trung ương và địa phương,

những nguyên tắc hành chính trọng yếu, và phương thức hoạt động của nền hành

chính phục vụ tốt nhất đời sống nhân dân và sự phát triển kinh tế - xã hội của đất

nước.

Cải cách kinh tế theo một ý nghĩa nhất định nào đó chính là cải cách thể

chế kinh tế. Đó là những thay đổi có chủ ý diễn ra trong cơ cấu của chế độ sở

hữu, các chính sách kinh tế, bộ máy điều tiết kinh tế, các phương thức phân chia

lợi ích kinh tế và hệ thống tổ chức kinh tế. Cải cách thể chế kinh tế thực chất

chính là cải cách thể chế quản lý và phương thức quản lý kinh tế của Chính Phủ.

Đây cũng chính là một trong những nội dung của cải cách hành chính.

Trong công cuộc đổi mới, Việt Nam đã lấy đổi mới kinh tế làm trọng tâm,

xong muốn tiếp tục đổi mới kinh tế thì phải tiến hành song song với cải cách

hành chính. Như vậy, cải cách hành chính và cải cách kinh tế gắn liền với nhau

và đều thống nhất với nhau trên lĩnh vực cải cách thể chế (gồm thể chế kinh tế

và thể chế của bản thân nền hành chính) nhằm tạo lập hệ thống thể chế ngày

càng phù hợp cho nền kinh tế phát triển. Đó là nhiệm vụ của Nhà nước mà trực

tiếp là của nền hành chính Nhà nước. Cải cách hành chính là khâu mấu chốt,

đảm bảo sự thành công của cải cách kinh tế . Nếu cải cách hành chính không

thành công, nền hành chính Nhà nước sẽ trở thành một trở lực đối với sự phát

triển kinh tế, thì cải cách hành chính không phát huy được đầy đủ, hiệu quả và

nền kinh tế không thể tăng trưởng lâu bền như mong muốn.

4.2. Cải cách hành chính với cải cách pháp luật và tư pháp

Cải cách hành chính trước hết là cải cách thể chế của nền hành chính có

mối quan hệ mật thiết và phụ thuộc lẫn nhau với cải cách pháp luật và tư pháp.

Những thay đổi trong cải cách hành chính cần phải được bảo đảm bằng hệ thống

pháp luật và nền tư pháp, và chỉ có cải cách pháp luật mới tạo ra cơ sở pháp lý

cho cải cách hành chính thành công. Khuôn khổ pháp luật cho cải cách hành

chính thành công phải đạt được những yêu cầu sau:

- Phải có nội dung phù hợp với thể chế kinh tế mới;

- Phải tạo ra được một chế độ công cụ, hình thành được các chế định về

nghĩa vụ hành chính: Trách nhiệm của cơ quan hành chính và công chức, viên

chức hành chính trước dân; và thiết lập một cơ chế kiểm soát của nhân dân đối

với cơ quan hành chính;

- Phải có một phương thức và cơ chế hoạt động, phân công và phối hợp

giữa ba cơ quan quyền lực Nhà nước : Lập pháp, hành pháp và tư pháp;

- Phải đảm bảo một hệ thống cấp bậc thẩm quyền hành chính hết sức rõ

ràng trên nguyên tắc tập trung thống nhất của nền hành chính Nhà nước, tập

trung vào việc phân định thẩm quyền trên các mặt chủ yếu như: Thẩm quyền lập

quy, thẩm quyền ngân sách; thẩm quyền về tổ chức và công chức; thẩm quyền ra

các quyết định hành chính...

Sự phân định một cách rõ ràng giữa thẩm quyền lập pháp và thẩm quyền

lập quy, giải quyết tốt mối quan hệ giữa quốc hội và Chính Phủ, giữa Chính

Phủ - Tòa án nhân dân tối cao - Viện kiểm sát nhân dân tối cao - Hội đồng nhân

dân và Ủy ban nhân dân các cấp thể hiện mối quan hệ khăng khít giữa cải cách

hành chính với cải cách pháp luật và tư pháp.

Thực hiện việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa " của

dân do dân và vì dân" việc xét sử công minh những vi phạm pháp luật của bộ 12

máy thực thi quyền hành pháp, đảm bảo lòng tin của công dân đối với Nhà nước

và kiểm soát được hoạt động của bộ máy Nhà nước và đặc biệt là của nền hành

chính Nhà nước là một đòi hỏi tất yếu hết sức cấp bách. Vì vậy, việc hình thành

nên chế độ tài phán hành chính để xét sử các hành vi vi phạm hành chính của

các cơ quan hành chính Nhà nướcvà của các công chức theo nguyên tắc tài phán

và thẩm phán hành chính độc lập với bộ máy điều hành nền hành chính. Việc

thiết lập một chế độ trách nhiệm hành chính rõ ràng cho hệ thống các cơ quan tài

phán hành chính này hoạt động là một trong những nội dung quan trọng của cải

cách hành chính và thể hiện mối quan hệ mật thiết giữa cải cách hành chính với

cải cách tư pháp.

Tóm lại, sự thành công của cải cách hành chính luôn luôn gắn liền với

những thành tựu trong cải cách kinh tế, đổi mới hệ thống chính trị, cải cách pháp

luật và tư pháp.

4.3. Cải cách hành chính với đổi mới hệ thống chính trị

Trong hệ thống chính trị của bất kỳ môtü quốc gia nào thì Nhà nước với

bộ máy công quyền của mình cũng nằm ở vị trí trung tâm. Cải cách nền hành

chính Nhà nước là cải cách hệ thống tổ chức và quản lý của bộ máy Nhà nước,

trước hết là của bộ máy hành pháp, phục tùng và phục vụ những nhiệm vụ chính

trị chung và hệ thống chính trị. Đổi mới phương thức quản lý của Nhà nước

cũng là một trong những tiến trình trong đổi mới hệ thống chính trị của một

quốc gia. Cải cách thể chế hành chính cũng chính là thể chế hoạt động của Nhà

nước nói chung và trực tiếp của Chính phủ - một bộ phận cấu thành qua trọng

của thể chế chính trị. Mặt khác, đổi mới tổ chức và hoạt động của thể chế chính

trị liên quan đến toàn bộ hiệu trưởng chính trị, còn cải cách hành chính, mặc dầu

là thực thi những nhiệm vụ chính trị và mang tính chính trị, song chủ yếu mang

tính độc lập tương đối và ổn định hơn so với chính trị (ví dụ như cách tổ chức,

sắp xếp một bộ máy theo khoa học tổ chức; áp dụng những hình thức tổ chức và

phương pháp quản lý hiện đại...). Cải cách hành chính là một trong những bước

đi góp phần làm đổi mới hệ thống chính trị. Quan điểm đặt cải cách hành chính

chính trị trong toàn bộ công cuộc đổi mới hệ thống chính trị là rất cần thiết để

tiến hành mạnh dạn mà không chệch hướng công cuộc cải cách hành chính

nhằm xây dựng một nền hành chính Nhà nước mạnh và hoạt động có hiệu quả

phù hợp với mục tiêu và phương hướng đi lên chủ nghĩa xã hội.

Chương 2

CẢI CÁCH THỂ CHẾ HÀNH CHÍNH

Dưới sự phát triển không ngừng nghỉ của nền kinh tế xã hội như hiện nay và

nhằm mục đích đáp ứng những nhu cầu ngày càng cao của người dân đòi hỏi

phải có sự đổi mới toàn diện tất cả mọi mặt, trong đó phải kể đến yêu cầu phải

đổi mới nền hành chính của nước ta.

Chính từ những đòi hòi cấp thiết như vậy mà vấn đề cải cách hành chính

luôn được Đảng ta quan tâm nêu bật lên trong các kì Đại hội Đảng toàn quốc,trở

thành những quan điểm, đường lối quý báu giúp nhà nước ta có một định hướng

rõ ràng để tổ chức và hoạt động bộ máy nhà nước nói chung và bộ máy hành

chính nói riêng

I. KHÁI QUÁT VỀ CẢI CÁCH THỂ CHẾ HÀNH CHÍNH

1.1. Khái niệm cải cách thể chế hành chính

Khái niệm “thể chế” thường được hiểu theo hai nghĩa phổ biến.

Theo cách hiểu thứ nhất, thể chế là tập hợp những quy tắc chính thức, các

quy định không chính thức hay những nhận thức chung có tác động kìm hãm,

định hướng hoặc chi phối sự tương tác của các chủ thể chính trị với nhau trong

những lĩnh vực nhất định. Các thể chế được tạo ra và đảm bảo thực hiện bởi cả

nhà nước và các tác nhân phi nhà nước (như các tổ chức nghề nghiệp hoặc các

cơ quan kiểm định).

Các quy tắc chi phối sự tương tác giữa các cá nhân hay tổ chức có thể mang

tính chính thức hoặc không chính thức. Các quy tắc chính thức bao gồm hiến

pháp, các bộ luật, điều luật, hiến chương, văn bản dưới luật, vv… Trong khi đó

các quy tắc không chính thức có vai trò mở rộng, chi tiết hóa hoặc chỉnh sửa các

quy tắc chính thức và điều chỉnh hành vi của các chủ thể thông qua các chuẩn

tắc xã hội (truyền thống, tập quán, những điều cấm kỵ, vv…) hay các quy tắc

ửng xử nội bộ. Vai trò của các thể chế thể hiện ở chỗ chúng tạo nên một khuôn

khổ mà ở đó hành động của các chủ thể trở nên dễ đoán trước hơn, cho phép các

chủ thể thiết lập các kỳ vọng và giảm thiểu các rủi ro trong quá trình tương tác

với nhau.

Theo cách hiểu thứ hai, thể chế là một cơ quan, tổ chức công với các cơ cấu

và chức năng được định sẵn một cách chính thức nhằm điều chỉnh các lĩnh vực

hoạt động nhất định áp dụng chung cho toàn bộ dân cư. Đối với môt quốc gia,

các thể chế chính trị bao gồm chính phủ, quốc hội và các cơ quan tư pháp. Mối

quan hệ giữa các thể chế này được quy định bởi Hiến pháp.

Cũng theo cách hiểu này, trong quan hệ quốc tế, các thể chế quốc tế chính là

các tổ chức quốc tế liên chính phủ được thiết lập nhằm quản lý và điều phối sự

tương tác qua lại giữa các quốc gia trong những lĩnh vực vấn đề nhất định. Kể từ

sau Chiến tranh thế giới lần thứ hai, số lượng các thể chế quốc tế đã gia tăng

mạnh mẽ. Một số thể chế quốc tế tiêu biểu có thể kể đến bao gồm Liên Hiệp

Quốc (UN), Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), Ngân hàng Thế

giới (WB), Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Liên minh Châu Âu (EU), vv…

Theo quan niệm của Diễn đàn Kinh tế thế giới (WEF): Thể chế có thể được

hiểu là cái tạo thành khung khổ trật tự cho các quan hệ của con người, định vị

cơ chế thực thi và giới hạn của các quan hệ giữa các bên tham gia tương tác; là

ý chí chung của cộng đồng xã hội trong việc xác lập trật tự, những quy tắc,

những ràng buộc và các chuẩn mực, giá trị chung được mọi người chia sẻ4

Tác giả Phan Trường Giang (Học viện Hành chính Quốc gia) đưa ra một

Định nghĩa: “Thể chế bao hàm tổ chức với hệ thống các quy tắc, quy chế được

4 Diễn đàn Kinh tế thế giới WEF: Báo cáo năng lực cạnh tranh toàn cầu năm 2009, 2010

sử dụng để điều chỉnh sự vận hành của tổ chức nhằm đạt được mục tiêu của tổ

chức. Theo cách định nghĩa này, thể chế được hiểu theo nghĩa rộng cho mọi tổ

chức, đó là cách định nghĩa rộng nhất của từ “thể chế”.5

Thể chế bao gồm toàn bộ các cơ quan Nhà nước với hệ thống quy định do

Nhà nước xác lập trong hệ thống văn bản pháp luật của Nhà nước và được Nhà

nước sử dụng để điều chỉnh và tạo ra các hành vi và mối quan hệ giữa Nhà nước

với công dân, các tổ chức nhằm thiết lập kỷ cương xã hội.

– Thể chế Nhà nước là toàn bộ các văn kiện pháp luật: Hiến pháp, luật, Bộ

luật, văn bản dưới luật để tạo thành khuôn khổ pháp luật để Bộ máy nhà nước

thực hiện chức năng quản lý Nhà nước đối với toàn xã hội, để cá nhân, tổ chức

sống và làm việc theo pháp luật.

Thể chế hành chính nhà nước là các quy định chung do Nhà nước xác lập

trong Hiến pháp, Luật và các văn bản pháp quy tạo cơ sở pháp lý cho tổ chức và

hoạt động của bộ máy hành chính nhà nước để thực hiện quản lý xã hội.6

Thể chế hành chính Nhà nước là một hệ thống gồm Luật, các văn bản

pháp quy dưới luật tạo khuôn khổ pháp lý cho các cơ quan hành chính nhà nước,

một mặt là thực hiện chức năng quản lý, điều hành mọi lĩnh vực của đời sống xã

hội cũng như cho mọi tổ chức và cá nhân sống và làm việc theo pháp luật; mặt

khác là các quy định các mối quan hệ trong hoạt động kinh tế cũng như các mối

quan hệ giữa các cơ quan và nội bộ bên trong các cơ quan hành chính nhà nước.

Thể chế hành chính nhà nước là toàn bộ các yếu tố cấu thành hành chính nhà

nướcđể hành chính nhà nước hoạt động quản lý Nhà nước một cách hiệu quả,

5 https://www1.napa.vn/blog/phan-biet-the-che-nha-nuoc-the-che-tu-va-the-che-hanh-chinh.htm

6 https://nhaquanlytuonglai.wordpress.com/2013/06/11/khai-niem-the-che-hanh-chinh-nha-nuoc/

7 www1.napa.vn/blog/phan-biet-the-che-nha-nuoc-the-che-tu-va-the-che-hanh-chinh.htm

đạt được mục tiêu của quốc gia.7

Ở Việt Nam hiện nay chưa có văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) nào, kể

cả các văn kiện quan trọng của Đảng và Nhà nước chính thức định nghĩa khái

niệm cải cách thể chế hành chính.

Theo xem xét nội dung của CCHC thì cải cách thể chế hành chính có thể được

hiểu: (i) là cải cách quy trình xây dựng và thông qua các VBQPPL liên quan đến

hoạt động quản lý hành chính, nhằm làm rõ trách nhiệm giữa cơ quan chủ trì

soạn thảo, cơ quan phối hợp và lấy ý kiến của người dân; (ii) là biểu hiện sự kết

hợp giữa CCHC và cải cách lập pháp nhằm hoàn thiện các chế định pháp luật

liên quan đến tổ chức và hoạt động quản lý hành chính phát sinh trong tất cả các

lĩnh vực của đời sống xã hội; (iii) là việc xây dựng và hoàn thiện thể chế về kinh

tế, tổ chức và hoạt động của hệ thống hành chính, xây dựng và hoàn thiện các

chế định pháp luật để điều chỉnh các quan hệ pháp luật hành chính giữa các cơ

quan nhà nước với công dân, giữa các cơ quan hành chính nhà nước với các tổ

chức, doanh nghiệp và giữa các cơ quan, tổ chức với nhau.

1.2. Quan điểm, đường lối của Đảng về cải cách thể chế hành chính

Cải cách thể chế hành chính ở Việt Nam là mới mẻ diễn ra trong điều kiện

thiếu kiến thức và kinh nghiệm quản lý nhà nước trong thời kỳ mới có nhiều vấn

đề đòi hỏi vừa phải tìm tòi cái mới vừa phải đúc rút từ kinh nghiệm có sẵn do

vậy việc hình thành quan niệm và nguyên tắc cơ bản chỉ đạo công tác cải cách

hành chính cũng như việc đề ra nội dung phương hướng, giải pháp thực hiện

trong từng giai đoạn không ngừng đổi mới, khởi đầu từ Đại hội lần thứ VI của

Đảng Cộng Sản Việt Nam diễn ra vào năm 1986.

- Từ xác định nguyên nhân của việc khủng hoảng kinh tế trầm trọng của kinh tế

xã hội, Đại hội VI đã chỉ rõ nguyên nhân là công tác tổ chức và đề ra chủ trương

lớn về tổ chức các bộ máy cơ quan nhà nước.

Thực hiện Nghị quyết Đại hội VI tổ chức bộ máy nhà nước được sắp xếp

gọn nhẹ theo hướng thu bớt các đầu mối, tuy nhiên nhìn chung tổ chức bộ máy

nhà nước vẫn quá cồng kềnh, nặng nề.

- Đến đại hội VII (1991) Đảng tiếp tục xác định cải cách bộ máy nhà nước, đề ra

nhiệm vụ về sửa đổi Hiến pháp, cải tiến tổ chức và hoạt động của Quốc hội, sửa

đổi cơ cấu tổ chức và phương thức hoạt động của Chính Phủ, của chính quyền

trung ương.

+ Trên cơ sở những nhiệm vụ đó, Đại hội VII đề ra trong nhiệm kỳ này đã tiến

hành sắp xếp 2 lần kể từ Đại hội VI hệ thống hành chính nước ta bao gồm Đảng

nhà nước, mặt trận và các đoàn nhân dân. Cương lĩnh xây dụng đất nước trong

thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội chiến lược ổn định và phát triển kinh tế xã

hội đến năm 2000 do Đại hội VII đã khẳng định bước tiến về lý luận và nhận

thức về nền hành chính nhà nước, cương lĩnh đã nêu là nhà nước phải có đủ

quyền lực và đủ khả năng định ra pháp luật về tổ chức quản lý mọi mặt đời

sống xã hội bằng pháp luật, sữa đổi hệ thống tổ chức nhà nước cải cách bộ

máy hành chính, kiện toàn các cơ quan lập pháp để thực hiện có hiệu quả chức

năng quản lý nhà nước chiến lược cũng như trọng tâm của cải cách “ nhắm vào

hệ thống hành chính với nội dung chính là xây dựng một hệ thống hành chính

và quản lý hành chính nhà nước thông suốt có đủ quyền lực năng lực hiệu

quả”.

+ Thực hiện nghị quyết đại hội VII tháng 4 năm 1992 Quốc Hội nước

CHXHCNVN đã thông qua hiến pháp mới thay thế hiến pháp năm 1980, Hiến

pháp 1992 thể hiện sự nhận thức đầy đủ hơn về phân công phối hợp giữa 3

quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp, trong tổng thể quyền lực thống nhất của

nhà nước.

- Sau đại hội VII từ 1992 đến 1995 là giai đoạn phát triển tư duy, quan niệm

nhận thức của Đảng về nền hành chính nhà nước và về cải cách hành chính. 19

Hội nghị lần thứ tám (khóa VII) BCH trung ương Đảng đã khẳng định cải cách

thể chế hành chính nhà nước ở nước ta tập trung vào 5 vấn đề cơ bản:

+ Cải cách một bước cơ bản hệ thống thủ tục hành chính nhằm góp phần giải

quyết tốt mối quan hệ giữa công dân, các tổ chức xã hội đối với Nhà nước

+ Cải cách việc giải quyết đơn thư khiếu nại tố cáo của công dân với cán bộ,

công chức trong bộ máy hành chính nhà nước và các tổ chức của bộ máy

hành chính nhà nước

+ Tiếp tục hoàn thiện thể chế kinh tế mới đặc biệt là các thể chế về tài chính

+ Đổi mới quy trình lập pháp lập quy ban hành các văn bản pháp luật Nhà nước

+ Nâng kỷ luật và hiệu lực thi hành pháp luật

- Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII BCHTW Đảng 1996:

+ Hội nghị lần thứ 3 của ban chấp hành trung ương khóa VIII năm 1997

chủ trương và giải pháp về cải cách thể chế hành chính được nhấn mạnh là

bảo đảm thực hiện dân chủ hóa đời sống chính trị xã hội giữ vững và phát

huy bản chất tốt đẹp của nhà nước, phát huy quyền làm chủ của nhân dân trong

xây dựng và bảo vệ nhà nước.

+ Nghị quyết trung ương 7 khóa VIII đề ra chủ trương tiến hành sắp xếp lại

tổ chức bộ máy và các tổ chức trong hệ thống chính trị gắn liền với cải cách

hành chính theo hướng tinh gọn, hoạt động có hiệu lực, hiệu quả, đồng thời với

việc kiên quyết sắp xếp một bước bộ máy các tổ chức trong hệ thống chính trị,

thực hiện tinh giảm biên chế cải cách chính sách tiền lương.

- Đại hội IX năm 2001 đã đưa ra một loạt chủ trương giải pháp có ý nghĩa

quan trọng trong cải cách hành chính thời gian tới như điều chỉnh chức năng và

cải tiến phương thức hoạt động của chính phủ, nguyên tắc quản lý đa ngành đa

lĩnh vực, phân công phân cấp tách cơ quan hành chính công quyền với tổ chức 20

sự nghiệp dịch vụ công, tiếp tục cải cách doanh nghiệp nhà nước tách rõ chức

năng quản lý nhà nước với sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp, tiếp tục

cải cách thủ tục hành chính, xây dựng đội ngũ cán bộ công chức trong sạch có

năng lực, thiết lập trật tự kỹ cương chống quan liêu tham nhũng.

+ Trong Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn

2001-2010 đã được Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định số

136/2001/QQD-TTg ngày 17-9-2001 phê duyệt. Cải cách hành chính đã được

triển khai trên các nội dung: cải cách thể chế; cải cách tổ chức bộ máy hành

chính; xây dựng và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức; cải cách tài

chính công; hiện đại hóa nền hành chính. Qua 10 năm triển khai, có thể khẳng

định những kết quả tích cực đã đạt được của cải cách hành chính.

+ Trên cơ sở kết quả đạt được trong công cuộc cải cách hành chính 10 năm

qua và thực trạng nền hành chính của đất nước, Chiến lược phát triển kinh tế-

xã hội 2011- 2020 đã được Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI thông qua đã

nêu rõ 3 giải pháp đột phá nhằm đưa đất nước phát triển nhanh, bền vững trong

đó tiếp tục khẳng định “ hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã

hội chủ nghĩa, trọng tâm là tạo lập môi trường cạnh tranh bình đẳng và cải

cách hành chính”. Nhận thức được tính cấp thiết đó Chương trình tổng thể cải

cách hành chính nhà nước giai đoạn 2011-2020 đã nêu lên mục tiêu xây dựng,

hoàn thiện hệ thống thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa,

giải phóng lực lượng sản xuất huy động và sử dụng có hiệu quả mọi nguồn

lực cho phát triển đất nước, xây dựng hệ thống cơ quan hành chính nhà nước từ

trung ương tới cơ sở thông suốt. Đề cập đến nhiệm vụ của chương trình cải

cách thể chế nhằm xây dựng hoàn thiện hệ thống pháp luật trên cơ sở hiến

pháp, tiếp tục xây dựng hoàn thiện hệ thống thể chế cơ chế chính sách....

+ Chương trình được chia thành 2 giai đoạn đó là̀ giai đoạn từ năm 2011 đến

2015, giai đoạn 2 là từ 2016 đến 2020 và đã xác định từng mục tiêu cụ thể

của từng giai đoạn, cụ thể giai đoạn 1 xác định Sắp xếp, tổ chức lại các cơ

quan, đơn vị ở trung ương và địa phương để không còn sự chống chéo, bỏ

trống hoặc trùng lặp về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của chính quyền địa

phương các cấp được phân định hợp lý; Đồng thời chương trình cũng đã đưa ra

giải pháp thực hiện và nâng cao trách nhiệm của các cơ quan nhà nước trong

việc thực hiện chương trình.

- Đại hội đại biểu toàn quốc lần thức X (2006), XI (2011), XII (2015) của

Đảng cộng sản Việt Nam tiếp tục xác định nhiệm vụ cải cách thể chế, thủ tục

hành chính nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.

1.2 Nguyên nhân phải cải cách thể chế hành chính

1.2.1 Nguyên nhân khách quan

Thứ nhất, từ một đất nước nền kinh tế tập trung quan liêu bao cấp chuyển

sang nền kinh tế thị trường đòi hỏi nhà nước ta cần có một định hướng, chương

trình hành động nhất định để phù hợp với nền kinh tế và nhu cầu hội nhập quốc

tế. Phải hoàn thiện cơ chế hành chính và nâng cao hiệu lực quản lý theo cơ chế

mới, công cuộc đổi mới cũng đặt ra việc phải củng cố và hoàn thiện nền dân chủ

XHCN, xây dựng bộ máy hành chính Nhà nước trong sạch, vững mạnh, hiệu lực

và hiệu quả. để bảo đảm phát triển nhanh và bền vững, cần ưu tiên cải cách thể

chế.

Thứ hai, Việt Nam bắt đầu bước vào nước có thu nhập trung bình, thể chế

hành chính Nhà nước cần tiếp tục đổi mới phù hợp để đáp ứng yêu cầu quản lý

kinh tế, xã hội và các nguồn lực, tránh được bẫy thu nhập trung bình.

Thứ ba, cải cách thể chế hành chính nhằm phát huy dân chủ của nhân dân;

tạo môi trường pháp lý thuận lợi, thúc đẩy KT-XH phát triển; góp phần đổi mới

hệ thống chính trị là rất cần thiết để tiến hành mạnh dạn công cuộc cải cách hành

chính mà không đi chệch hướng, bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng, nhằm xây dựng

một nền hành chính hiệu lực, hiệu quả, phù hợp với mục tiêu và phương hướng

đi lên CNXH.

Thứ tư, nhu cầu hội nhập ngày càng cao dẫn đến để tạo lập nhiều hơn các

mối quan hệ đối ngoại đa phương thì hiện nay đòi hỏi thể chế cải cách hành

chính hoàn thiện hơn, phải có một hệ thống pháp lý chặt chẽ, tiên tiến nhằm đáp

ứng nhiệm vụ chính trị của đất nước và các nhiệm vụ về kinh tế, văn hóa xã hội.

1.2.2 Nguyên nhân chủ quan

Thứ nhất, hệ thống pháp luật nước ta còn bộc lộ nhiều điểm yếu cụ thể: Số

lượng văn bản được ban hành nhiều, nhưng chất lượng chưa cao, chưa thể hiện

nhất quán và thấu suốt tinh thần cải cách hành chính. Hệ thống văn bản được

ban hành còn thiếu tính toàn diện, đồng bộ do thiếu dự báo khoa học mang tính

vực theo phương thức truyền thống giao cho bộ chủ trì xây dựng luật chậm được

khắc phục chiến lược về nhu cầu xây dựng thể chế trong thời kỳ mới. Tính cục

bộ ngành, lĩnh vực. Ngay trong luật ban hành các văn bản pháp luật cũng không

đề cập đến công đoạn phân tích chính sách có thể thấy chất lượng của các văn

bản thường kém chất lượng.

Thứ hai, mặc dù trong quá trình cải cách năm 2001-2010 đã có những

chuyển biến tích cực trong sự chỉ đạo của Chính phủ, các cơ quan hành chính

nhưng nhìn chung chưa có sự chỉ đạo kiên quyết, tập trung đối với quá trình cải

cách trong phạm vi cả nước.

Thứ ba, chưa nhận thức đầy đủ về vị trí, tính chất, yêu cầu cải cách thể chế

hành chính, việc cải cách đang gặp những khó khăn về con người.

Chính vì vậy, việc tiếp tục đẩy mạnh cải cách thể chế hành chính là rất cần

thiết bởi đó là khâu mấu chốt, đảm bảo cho quá trình cải cách hành chính. Là

những lý do giúp cho chúng ta có cái nhìn tổng quát hơn làm lấy động lực để

hoàn thiện hơn công cuộc cải cách thể chế hành chính cũng như cải cách hành

chính giai đoạn mới. Không ngừng cải cách để đáp ứng như cầu cuộc sống hiện

đại

II. PHÁP LUẬT CỦA NHÀ NƯỚC VỀ CẢI CÁCH THỂ CHẾ HÀNH

CHÍNH

2.1. Hệ thống văn bản pháp luật của nhà nước về cải cách thể chế hành chính

Vấn đề cải cách thể chế hành chính được quy định tại các văn bản pháp luật

có liên quan sau:

- Quyết định số 945/QĐ-TTg ngày 20 tháng 06 năm 2011 của Thủ tướng

Chính phủ. Quyết định về việc phân công các Bộ, ngành, địa phương thực hiện

Nghị quyết số 57/2010/QH12 của Quốc hội về giám sát việc thực hiện cải cách

thủ tục hành chính trong một số lĩnh vực liên quan.

- Thông tư số: 19/2014/TT-BTP quy định về nhập, đăng tải, khai thác dữ liệu

thủ tục hành chính trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về thủ tục hành chính và quản lý

Cơ sở dữ liệu quốc gia về thủ tục hành chínhan trực tiếp đến công dân và doanh

nghiệp theo Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn

2001-2010.

- Nghị quyết 30c/NQ-CP ngày 08/11/2011 của Chính phủ ban hành Chương

trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2011-2020.

- Nghị định số 33/2012/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số

45/2010/NĐ-CP ngày 21/4/2010 của Chính phủ quy định về tổ chức, hoạt động

và quản lý hội.

- Chỉ thị số 07/CT-TTg, ngày 22/5/2013 của Thủ tướng Chính phủ về việc đẩy

mạnh thực hiện Chương trình tổng thể cải cách hành chính Nhà nước giai đoạn

2011-2020.

- Nghị quyết 76/2013/NQ-CP về Chương trình tổng thể cải cách hành chính

nhà nước giai đoạn 2011 – 2020

- Quyết định số 442/QĐ-TTg về việc kiện toàn Ban Chỉ đạo cải cách hành

chính của Chính phủ.

- Quyết định 586/QĐ-TTg năm 2014 phê duyệt danh sách thành viên Ban Chỉ

đạo cải cách hành chính của Chính phủ

- Chỉ thị số 13/CT-TTg về việc tăng cường trách nhiệm của người đứng đầu

cơ quan hành chính nhà nước các cấp trong công tác cải cách thủ tục hành chính

ngày 10/6/2015 của Thủ tướng Chính phủ.

- Quyết định số 225/QĐ-TTg ngày 4/2/2016 của Thủ tướng Chính phủ phê

duyệt kế hoạch cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2016 – 2020.

2.2 Mục tiêu cải cách

2.2.1. Mục tiêu chung

Xây dựng một nền hành chính dân chủ, trong sạch, vững mạnh, chuyên

nghiệp, hiện đại hoá, hoạt động có hiệu lực và hiệu quả, một Nhà nước pháp

quyền xã hội chủ nghĩa (XHCN), của dân, do dân, vì dân, một đội ngũ công

chức có đủ năng lực và phẩm chất hoàn thành nhiệm vụ được giao.

2.2.2. Mục tiêu cụ thể

Trên cơ sở mục tiêu chung, chúng ta đề ra mục tiêu cải cách thể chế hành

chính đến năm 2020

Trước hết là cải cách thể chế phục vụ cho kinh tế và hoạt động hành chính

hoàn thiện hệ thống thể chế kinh tế thị trường XHCN với những yếu tố cơ bản

như bảo đảm bình đẳng giữa các chủ thể tham gia thị trường, tính đồng bộ, liên

thông giữa các loại thị trường (tài chính, tiền tệ, chứng khoán, bất động sản, lao

động, khoa học công nghệ). Nhà nước điều hành nền kinh tế theo tín hiệu thị

trường. Tạo môi trường kinh doanh bình đẳng, thông thoáng, thuận lợi, minh

bạch, giảm chi phí cho người dân và doanh nghiệp.

Thứ hai, tiếp tục thực hiện quyền dân chủ của nhân dân, bảo vệ con người,

gắn quyền con người với lợi ích của đất.

Thứ ba, Hoàn thiện việc xây dựng và ban hành các Thông tư có liên quan đến

CCHC. Tại các Quyết định đã ban hành, cụ thể là: rà soát lại, hệ thống hoá các

văn bản đã ban hành để phát hiện các văn bản chồng chéo, mâu thuẫn hoặc đã lạc

hậu và sửa đổi bổ sung hoặc bãi bỏ ; Tăng cường năng lực của các cơ quan soạn

thảo văn bản; Đổi mới phương pháp, quy trình xây dựng văn bản, loại bỏ cách

làm theo chủ quan, cục bộ; Tăng cường sự tham gia của nhân dân và các tổ chức

vào quá trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật; Đặc biệt là xây dựng và

thực hiện tốt Kế hoạch của Chính phủ về triển khai thi hành Hiến pháp năm

2013; đẩy nhanh tiến độ xây dựng các dự án luật, bộ luật được phân công, đặc

biệt là Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật để bảo đảm cải cách, đổi mới

quy trình xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật thống nhất trong toàn

quốc hợp lý, khoa học; các văn bản khi xây dựng mới phải quán triệt nguyên tắc

của cải cách TTHC.

Thứ tư, đẩy mạnh xây dựng và hoàn thiện thể chế phục vụ trực tiếp cải cách

hành chính, đặc biệt là thể chế về tổ chức bộ máy, công chức, công vụ, phân cấp,

tài chính công.

Thứ năm, cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính theo hướng đơn giản, thuận

tiện cho dân, doanh nghiệp; Nghiên cứu giải quyết các thủ tục hồ sơ giấy tờ trên

mạng điện tử để tránh việc đi lại phiền hà cho doanh nghiệp và người dân. Các

cơ quan nhà nước phải giải quyết công bằng, dân chủ các yêu cầu của tổ chức và

công dân. Mẫu hoá các loại giấy tờ. Thực hiện cơ chế "một cửa" trong giải quyết

các yêu cầu của dân. Quy định rõ trách nhiệm cá nhân công chức trong giải

quyết công việc; Khen thưởng và kỷ luật rõ ràng.

2.3. Kết quả cải cách thể chế hành chính.

2.3.1. Kết quả cuộc cải cách 1992-2001

Thời kì này bước đầu nền thể chế hoàn thiện và dân chủ. mục tiêu đặt ra là đổi

mới và hoàn thiện căn bản hệ thống pháp luật sao cho phù hợp với hoàn cảnh

hiện tại của đất nước. Việc cải cách thể chế thời kì này chưa có sự thay đổi nhiều,

đồng thời còn trì trệ mang tính quan liêu, bảo thủ, thiếu dân chủ. . Nhiều văn bản

nguyên tắc chồng chéo vướng mắc lẫn nhau dẫn đên việc khó giải quyết vấn

đề một cách hiệu quả, nhanh gọn. Các cơ chế thủ tục đôi khi còn gây nhiều

phiền hà cho người dân. Tuy nhiên bên cạnh đó nền thể chế được cải thiện tương

đối ít nhiều đáp ứng được đòi hỏi trong giai đoạn chuyển đổi như: hệ thống pháp

luật gọn nhẹ, phù hợp với thực tế hơn tạo điều kiện cho các hoạt động kinh tế-xã

hôi phát triển tốt hơn. Hiệu quả làm việc được nâng cao rõ rệt.

2.3.2. Kết quả cuộc cải cách hành chính năm 2001-2010

2.3.2.1. Kết quả đạt được

Hệ thống thể chế pháp luật từng bước được đổi mới và hoàn thiện, góp phần

xây dựng thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN, bảo đảo và phát huy

quyền làm chủ của nhân dân.

Về cơ bản, các chủ trương, quan điểm của Đảng và Nhà nước về chuyển nền

kinh tế tập trung quan liêu bao cấp sang nền kinh tế thị trường định hướng xã

hội chủ nghĩa đã được thể chế hoá, hoàn thiện khung pháp lý cho các thành

phần kinh tế, cho người dân làm ăn và sinh sống.

Trong nhiệm kỳ Quốc Hội khoá XI, khoá XII tính đến hết tháng 7/2010,

Chính phủ đã trình Quốc hội trên 100 dự án luật. Mỗi năm trung bình Chính phủ

ban hành gần 200 nghị định, thông qua đó đã tạo lập cơ sở vững chắc cho cải

cách thể chế, thực hiện sự kết hợp giữa cải cách lập pháp và cải cách hành chính.

Một loạt các luật được ban hành như Luật Doanh nghiệp, Bộ Luật dân sự, Bộ

Luật lao động, Luật Đầu tư, Luật Cạnh tranh, Luật Phá sản, Luật Xây dựng, Luật

Đất đai, Luật Hải quan, Luật Thương mại, Luật Điện lực v.v… đã kịp thời khắc

phục tình trạng thiếu luật để điều chỉnh các quan hệ kinh tế, dân sự và nhiều

lĩnh vực khác của đời sống xã hội, tạo sự an tâm, tin tưởng của người dân và các

tổ chức vào chính sách của Đảng và Nhà nước. Điều cần nhấn mạnh là về cơ bản,

tinh thần cải cách hành chính, các quan điểm, chủ trương của Đảng và Nhà

nước về phát triển kinh tế, tạo sự bình đẳng giữa các thành phần kinh tế với tinh

thần cải cách, sắp xếp và đổi mới doanh nghiệp nhà nước, thông qua đó giảm

đáng kể sự can thiệp bằng các biện pháp hành chính của các cơ quan nhà nước

vào các quan hệ dân sự, kinh tế, thương mại nói chung và hoạt động của các

doanh nghiệp nói riêng, giảm thiểu cơ chế xin – cho... đã được thể hiện rõ trong

các văn bản quy phạm pháp luật đã được ban hành.

Chính quyền địa phương các cấp cũng tăng cường công tác cải cách thể chế,

ban hành các văn bản pháp luật theo thẩm quyền để tổ chức thực hiện và cụ thể

hoá các thể chế do trung ương ban hành vào điều kiện cụ thể của từng địa

phương. Đáng chú ý phải kể đến các văn bản, thể chế được các địa phương đặc

biệt quan tâm trong thu hút đầu tư, xây dựng khu công nghiệp, giải phóng mặt

bằng, hỗ trợ các thành phần kinh tế phát triển, phân cấp, uỷ quyền cho các sở và

cấp huyện trên nhiều lĩnh vực v.v… Nhiều địa phương làm tốt công tác này

như thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Hà Nội, Vĩnh Phúc, Nam Định, Hải

Phòng, Bà Rịa-Vũng Tàu, Bình Dương, Bến Tre, Cần Thơ v.v

Thể chế về tổ chức bộ máy của hệ thống hành chính tiếp tục được hoàn thiện,

đổi mới, thể hiện trong một loạt các văn bản như Luật tổ chức Chính phủ, Luật

Tổ chức Hội đồng nhân dân và Uỷ ban nhân dân, Luật Thanh tra , Luật cán bộ,

công chức, có tới 30 Nghị định quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ

cấu tổ chức của các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, các văn

bản về tổ chức và hoạt động của Uỷ ban nhân dân và các cơ quan chuyên môn

của Uỷ ban nhân dân ở cấp tỉnh, huyện v.v…Các thể chế hành chính đã tiếp tục

làm rõ chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền và trách nhiệm của từng cơ quan trong

hệ thống hành chính, loại bỏ phần lớn chồng chéo và trùng lắp về chức năng,

nhiệm vụ và phân biệt rõ hoạt động của cơ quan hành chính với doanh nghiệp,

đơn vị sự nghiệp dịch vụ công.

Thực hiện cơ chế một cửa một cửa liên thông, đến nay đã có 87,4% cơ quan

cấp tỉnh, 98.84% cấp huyện, 96,48% cấp xã. Việc thực hiện cơ chế một cửa đã

làm thay đổi mối quan hệ giữa cơ quan hành chính nhà nước với các tổ chức,

công dân theo hướng phục vụ, nâng cao chất lượng hiện đại hoá công sở hành

chính theo chủ trương của Chính phủ.

2.3.3. Kết quả cải cách thể chế giai đoạn 2011-2020

2.3.4. Tồn tại vướng mắc.

Bên cạnh những kết quả và tiến bộ đã đạt được, vấn đề cải cách thể chế trong

những năm qua vẫn còn bộc lộ nhiều hạn chế và bất cập, cụ thể:

Hiện vẫn chưa tạo lập được một hệ thống thể chế quản lý kinh tế- xã hội

tương đối toàn diện, đồng bộ phù hợp với yêu cầu phát triển nền kinh tế thị

trường định hướng XHCN và dân chủ hóa đời sống xã hội trong điều kiện mở

cửa hội nhập quốc tế. Những sửa đổi, bổ sung về mặt thể chế trong những năm

qua mặc dù rất tích cực và đã làm khá nhiều về số lượng nhưng chất lượng còn

đang nhiều hạn chế; còn có tính chắp vá, thiếu ăn khớp, thiếu đồng bộ và vẫn

còn ảnh hưởng nhiều bởi thể chế cũ- thể chế quản lý tập trung,quan liêu, bao

cấp; điều đáng chú ý là đang còn rất lúng túng trong mảng thể chế về thẩm

quyền, trách nhiệm quản lý nhà nước và đại diện chủ sở hữu đối với bộ phận

DNNN cũng như đối với đất đai, tài nguyên, bất động sản...

Thể chế về mối quan hệ giữa Nhà nước và nhân dân đang còn nhiều vấn đề

quan trọng chưa được bổ sung, hoàn thiện, nhất là cơ chế dân chủ trực tiếp

(trưng cầu dân ý,...), cơ chế bầu cử ( có cạnh tranh...), cơ chế biểu đạt ý chí của

người dân, cơ chế giám sát của nhân dân đối với bộ máy nhà nước.

Thể chế về tổ chức, hoạt động của bộ máy Nhà nước, về thực thi công vụ

của các cơ quan hành chính, và của mỗi cán bộ, công chức vẫn chưa đủ rõ, có

nhiều chỗ chưa cụ thể, còn chậm đổi mới theo tinh thần cải cách, cụ thể là:

+ Hiện nay bộ máy hành chính nhà nước, từ Chính phủ đến chính quyền địa

phương các cấp vẫn còn ôm đồm quá nhiều việc thuộc lĩnh vực quản lý sản xuất,

kinh doanh và hoạt động sự nghiệp, chưa tập trung vào thực hiện chức năng,

nhiệm vụ quản lý nhà nước; các cơ quan nhà nước và cán bộ, công chức hành

chính còn can thiệp quá nhiều, quá sâu vào hoạt động của doanh nghiệp và xã

hội dân sự.

+ Thể chế phân cấp quyền lực nhà nước giữa Trung ương và địa phương,

giữa các cấp chính quyền địa phương vẫn còn đang nhiều hạn chế, bất hợp lý.

Hiện Chính phủ, các Bộ ngành vẫn đang nắm giữ nhiều công việc cụ thể của

chính quyền địa phương, chính quyền cấp trên còn trực tiếp làm nhiều việc của

cấp dưới, trong khi chính quyền địa phương mỗi cấp chưa đủ các điều kiện cần

thiết để phát huy tính chủ động, sáng tạo quyền tự chủ, tư chịu trách nhiệm của

chính quyền địa phương

+ Cơ cấu bộ máy hành chính Nhà nước vẫn còn đang rất cồng kềnh, nhiều

tầng cấp trung gian. Bộ máy Chính phủ hiện nay với 18 bộ, cơ quan ngang bộ

vẫn là lớn so với các nước trên thế giới

Hiện còn thiếu những quy định pháp lý cụ thể về trách nhiệm của người

đứng đầu cac cơ quan hành chính, cũng như của từng cán bộ, công chức; chế độ

làm việc tập thể tràn lan, không rõ trách nhiệm cá nhân, việc không rõ trách

nhiệm cá nhân người đứng đầu trong các cơ quan hành chính nhà nước đang là

một trở ngại lớn, làm hạn chế đáng kể kết quả phòng chống tham nhũng, lãng

phí, quan liêu và các căn bệnh khác đang tồn tại và phát triển trong bộ máy nhà

nước hiện nay.

Thể chế về quản lý cán bộ, công chức, tuy có nhiều sửa đổi, bổ sung song

vẫn chưa có sự đổi mới cơ bản, mạnh mẽ mang tính cải cách, từ việc tuyển

dụng ,sử dụng, bổ nhiệm, bãi nhiệm, bãi miễn, đến đào tạo bồi dưỡng, khen

thưởng, kỉ luật, chính sách đãi ngộ(tiền lương, thưởng), đánh giá cán bộ, công

chức...Đang chú ý là việc triển khai thực hiện một số thể chế, chính sách mới

trong quản lý cán bộ, công chức vừa chậm, vừa không đảm bảo yêu cầu , chất

lượng mà có phần mang tính hình thức( chẳng hạn như chế độ thi tuyển, tiêu

chuẩn bằng cấp, học vị...).

Việc cải cách thể chế tài chính công còn chậm, kết quả chưa nhiều, chưa rõ.

Một số cơ chế tài chính mới có thực hiện thí điểm nhưng chậm tổng kết, đánh

giả một cách đầy đủ, toàn diện để có kết luận cho sự thống nhất cao trong nhận

thức và nhân rộng trong thực tiễn.

Kết quả thực hiện cải cách thể chế hành chính trong những năm qua tuy

đạt được những kết quả, tiến bộ đáng kể nhưng nhìn chung còn chậm, chưa đầy

đủ, chưa đồng bộ, chưa đáp ứng được yêu cầu của phát triển kinh tế- xã hội

của đất nước.

2.4. Định hướng cải cách và giải pháp

2.4.1 Định hướng cải cách thể chế hành chính giai đoạn 2011-2020

2.4.1.1. Yêu cầu

Trước bối cảnh mới của đất nước-phát triển nền kinh tế thị trường định

hướng XHCN; xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN và mở của

hội nhập – việc cải cách thể chế hành chính cần phải đáp ứng được những yêu

cầu sau đây:

Thứ nhất, Hệ thống thể chế mới phải phù hợp với các quy luật khách

quan của nền kinh tế thị trường, tạo môi trường, hành lang pháp lý thuận lợi nhất,

thúc đẩy phát triển kinh tế trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất

nước,và hôi nhập kinh tế quốc tế hiện nay.

Thứ hai, Hệ thống thể chế mới phải thúc đẩy việc phát huy dân chủ

XHCN, đảm bảo quyền và lợi ích chính đáng của người dân trong các lĩnh vực

khác nhau của đời sống xã hội.

Thứ ba, Hệ thống thể chế mới phải phù hợp với thông lệ chung của thế giới

hiện đại, tạo điều kiện thuận lợi thúc đẩy nhanh quá trình mở cửa, hội nhập, mở

rộng quan hệ hợp tác và thực hiện nghĩa vụ, trách nhiệm của Nhà nước ta đối với

cộng đồng quốc tế.

Thứ tư, Thể chế mới về tổ chức và hoạt động của bộ máy hành chính

nhà nước phải phù hợp với sự chuyển đổi vai trò, chức năng của Nhà nước trong

điều kiện nền kinh tế thị trường, với nôi dung, yêu cầu xây dựng nhà nước pháp

quyền XHCN, và với xu hướng xây dựng nền hành chính phục vụ, coi người dân

là khách hàng.

2.4.2.2 Nội dung

Tiếp tục bổ sung, hoàn thiện một cách đầy đủ, đồng bộ hệ thống chính sách,

pháp luật điều chỉnh các quan hệ kinh tế, các thị trường vốn, tiền tệ, thị trường

chứng khóan, thị trường bất động sản, thị trường lao động, thị trường khoa học

công nghệ, thị trường dịch vụ…phù hợp với cơ chế thị trường, với thông lệ quốc

tế và với đIều kiện, hoàn cảnh cụ thể của nước ta hiện nay.

Bổ sung, hoàn thiện các thể chế, chính sách vê mặt xã hội như giáo dục, y tế,

văn hóa, thể thao, lao động việc làm, vệ sinh mội trường, phúc lợi xã hội…đáp

ứng ngày càng tốt hơn các nhu cầu và lợi ích chính đáng của các tầng lợp cư dân

ở các khu vực, vùng miền khác nhau trong cả nước, đảm bảo phát triển bền vững

và thực hiện công bằng xã hội trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường và mở

cửa, hội nhâp.

Xây dựng, hoàn thiện thể chế về quan hệ giữa Nhà nước với nhân dân nhằm

đảm bảo và phát huy trên thực tế quyền của người dân trong việc tham gia quản

lý nhà nước, như cơ chế trưng cầu dân ý, cơ chế bầu cử, cơ chế biểu đạt ý chí

của người dân, cơ chế lấy ý kiến của nhân dân trước khi quyết định các chủ

trương, chính sách lớn, cơ chế giám sát của dân đối với hoạt động của bộ máy

nhà nước và cán bộ công chức, cơ chế giải quyết khiếu kiện của dân.v.v…

Xây dựng, hoàn thiện thể chế về mối quan hệ giữa người dân với người dân

(thể chế xã hội dân sự ) để tạo môi trường pháp lý thuận lợi cho người dân phát

huy nhiều hơn, tốt hơn quyền tự do của cá nhân và cộng đồng, tự giải quyết tốt

các mối quan hệ liên cá nhân, quan hệ cộng đồng, tự quản, nhằm thỏa mãn tốt

hơn các nhu cầu, lợi ích chính đáng của mỗi cá nhân, mỗi cộng đồng, cũng như

của toàn xã hội. Chẳng hạn, việc sớm ra đời Luật về Hội là một trong những yêu

cầu bức thiết của cải cách thể chế xã hội hiện nay.

Cải cách thể chế tổ chức và hoạt động của hệ thống hành chính nhà nước, từ

Chính phủ, các Bộ, ngành đến UBND các cấp.

Cải cách mạnh mẽ thể chế quản lý các hoạt động sự nghiệp, dịch vụ công

theo hướng đề cao quyền tự chủ, tự quản, tự chịu trách nhiệm của các tổ chức sự

nghiệp, dịch vụ công và đẩy mạnh xã hội hóa một số loại hành dịch vụ công.

Tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính trong tất cả các lĩnh vực, loại

bỏ những thủ tục rườm rà, chồng chéo, dễ bị lợi dụng để tham nhũng, lãng phí

gây phiền hà cho dân, xóa bỏ những quy định không cần thiết trong cấp phép,

thanh tra, kiểm tra, kiểm soát…. Mở rộng thực hiện cơ chế “ một cửa” trong việc

giải quyết công việc của tổ chức và người dân ở các cấp, các cơ quan hành chính;

thực hiện công khai, minh bạch các thủ tục, quy định, các lệ phí, phí phải đóng

góp…cung cấp cho người dân đầy đủ, chính xác các thông tin về các vấn đề có

liên quan đến việc đảm bảo quyền và lợi ích của người dân…

Đổi mới quy trình xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật, nâng

cao năng lực và khắc phục tình trạng cục bộ của các Bộ, ngành trong việc xây

dựng văn bản quy phạm pháp luật, có cơ chế hữu hiệu để nhân dân tham gia có

kết quả vào quá trình xây dựng pháp luật; có cơ chế thu hút các cơ quan nghiên

cứu khoa học tham gia soạn thảo chính sách, pháp luật, nâng cao chất lượng và

tính kịp thời của việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật…

Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động của cơ quan hành

chính nhà nước:

Đến năm 2020, 90% các văn bản, tài liệu chính thức trao đổi giữa các cơ

quan hành chính được thực hiện dưới dạng điện tử; cán bộ, công chức thường

xuyên sử dụng hệ thống thư điện tử trong công việc; bảo đảm dữ liệu điện tử

phục vụ hầu hết các hoạt động trong các cơ quan;

Những yêu cầu mới đối với nền hành chính nước ta đòi hỏi phải hoàn thiện

cơ chế hành chính và nâng cao hiệu lực quản lý theo cơ chế mới, công cuộc đổi

mới cũng đặt ra việc phải củng cố và hoàn thiện nền dân chủ XHCN, xây dựng

bộ máy hành chính Nhà nước trong sạch, vững mạnh, hiệu lực và hiệu quả.

2.4.2 Giải pháp

Thứ nhất: Cải cách thể chế hành chính cần phải hướng tới mục tiêu Chính

phủ và bộ máy hành chính làm tốt cả hai chức năng là quản lý hành chính nhà

nước và phục vụ phát triển kinh tế – xã hội. Cải cách thể chế về các tổ chức xã

hội đảm bảo để nhà nước quản lý tốt các hội, các tổ chức phi chính phủ, đồng

thời mở rộng dân chủ, huy động hiệu quả các nguồn lực xã hội cho sự phát triển

kinh tế - xã hội của đất nước ổn định và bền vững.

Thứ hai: Tiếp tục rà soát các loại thủ tục hành chính, bãi bỏ hoặc sửa đổi, bổ

sung theo hướng tạo thuận tiện cho nhân dân và doanh nghiệp. Đề cao trách

nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành chính trong việc cải cách thủ tục hành

chính. Đẩy mạnh việc thực hiện có hiệu quả cơ chế một cửa, một cửa liên thông

tại các cơ quan hành chính nhà nước và mở rộng áp dụng tại các đơn vị sự

nghiệp dịch vụ công như bệnh viện, trường học.

Thứ ba: Tập trung nâng cao chất lượng của hệ thống văn bản quy phạm pháp

luật, khắc phục tình trạng văn bản ban hành thiếu tính toàn diện, đồng bộ do

thiếu dự báo khoa học mang tính chiến lược. Triển khai thực hiện Bộ chỉ số theo

dõi đánh giá cải cách hành chính, xác định mức độ hoàn thành mục tiêu đề ra

hàng năm, giai đoạn của từng nội dung, nhiệm vụ.

Thứ tư: xây dựng và thực hiện tốt hơn cơ chế, chính sách thu hút nhân tài,

tạo động lực khuyến khích công chức nâng cao trách nhiệm và hiệu quả công tác;

đẩy mạnh công tác đào tạo, bồi dưỡng, tuyển chọn phân công, đề bạt đội ngũ cán

bộ, công chức trẻ theo quy định của Luật Cán bộ, công chức, khắc phục tình

trạng hẫng hụt cán bộ quản lý, lãnh đạo kế cận ở các cấp, các ngành; đẩy nhanh

tiến độ cải cách tiền lương, tính đủ các thành phần cấu thành nên lương để cán

bộ, công chức và gia đình sống được bằng lương theo mức trung bình của xã

hội.

Thứ năm: Thường xuyên kiểm tra, đánh giá việc thực hiện cải cách thể chế

hành chính để có những giải pháp thích hợp nhằm đẩy mạnh cải cách hành

chính.

Xây dựng Bộ chỉ số theo dõi, đánh giá cải cách thể chế hành chính ở các Bộ,

cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố

trực thuộc trung ương.

Quy định kết quả thực hiện cải cách thể chế hành chính là tiêu chí để đánh

giá công tác thi đua, khen thưởng và bổ nhiệm cán bộ, công chức, viên chức.

Thứ sáu: Công chức chuyên trách về cải cách thể chế hành chính:

Nâng cao năng lực, trình độ và có chính sách ưu đãi, hỗ trợ thích hợp cho

đội ngũ cán bộ, công chức chuyên trách cải cách thể chế hành chính.

Thứ bảy: Về kinh phí

Đảm bảo ngân sách cho việc thực hiện nhiệm vụ cải cách thể chế hành chính

đạt được các mục tiêu, hoạt động đề ra, lập dự toán chi tiết cho việc triển khai

lĩnh vực cải cách thể chế hành chính.

Như vậy, công cuộc cải cách nên hành chính nhà nước nói chung và cải cách

thể chế nói riêng trong những năm qua đã đạt được những kêt quả quan trọng

trên nhiều mặt, nhiều lĩnh vực khác nhau, đã góp phân tích cực, quan trọng sự

phát triển kinh tê – xã hội trong thời kỳ đổi mới và mở cửa, hội nhập.

Tuy nhiên có thể thây rằng những kết quả, tiến bộ của CCHC, cải cách thể

chế mới chỉ là bước đầu, chưa đáp ứng được yêu cầu của cải cách kinh tế và dân

chủ hóa đời sống xã hội. Nền hành chính nhà nước hiện đang tồn tại nhiều hạn

chế, yếu kém, lạc hậu, trì trệ, quan liêu… chưa theo kịp yêu cầu phát triển kinh

tế thị trường định hướng XHCN và xu thế mở cửa hội nhập quốc tế hiện nay.

Trong chặng đường tiếp theo của tiến trình cải cách hành chính đang đứng

trước những thách thức lớn cần phải vượt qua bằng một quyết tâm chính trị cao

và một tinh thần dũng cảm không chỉ của đội ngũ cán bộ công vhuwcs trong bộ

máy hành chính nhà nước mà còn của cả hệ thống chính trị, CCHC chỉ có được

kết quả khi nó được tiến hành đồng thời với cải cách lập pháp, cải cách tư pháp

và đổi mới phương thức vận hành hệ thống chính trị XHCN ở nước ta, trong đó

việc đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng là nhân tố quyết định nhất.

2.2.Nội dung cải cách thể chế hành chính

- Tiếp tục bổ sung, hoàn thiện một cách đầy đủ, đồng bộ hệ thống chính

sách, pháp luật điều chỉnh các quan hệ kinh tế, các thị trường vốn, tiền tệ, thị 36

trường bất động sản, thị trường dịch vụ…phù hợp với cơ chế thị trường, với

thông lệ quốc tế và với điều kiện, hoàn cảnh cụ thể của nước ta hiện nay.

- Bổ sung, hoàn thiện các thể chế, chính sách vê mặt xã hội như giáo dục, y

tế, văn hóa, thể thao, lao động việc làm, phúc lợi xã hội…đáp ứng ngày càng tốt

hơn các nhu cầu và lợi ích chính đáng của các tầng lớp cư dân, đảm bảo phát

triển bền vững và thực hiện công bằng xã hội trong điều kiện phát triển kinh tế

thị trường và mở cửa, hội nhâp.

- Xây dựng, hoàn thiện thể chế về quan hệ giữa Nhà nước với nhân dân

nhằm đảm bảo và phát huy trên thực tế quyền của người dân trong việc tham gia

quản lý nhà nước, như cơ chế trưng cầu dân ý, cơ chế bầu cử, cơ chế giám sát

của dân đối với hoạt động của bộ máy nhà nước và cán bộ công chức,.v.v…

- Xây dựng, hoàn thiện thể chế về mối quan hệ giữa người dân với người dân

(thể chế xã hội dân sự ) để tạo môi trường pháp lý thuận lợi cho người dân phát

huy nhiều hơn quyền tự do của cá nhân và cộng đồng, nhằm thỏa mãn tốt hơn

các nhu cầu, lợi ích chính đáng của mỗi cá nhân, mỗi cộng đồng, cũng như của

toàn xã hội.

- Cải cách thể chế tổ chức và hoạt động của hệ thống hành chính nhà nước,

từ Chính phủ, các Bộ, ngành đến UBND các cấp. Tập trung vào những nội dung

chủ yếu sau:

+ Tiếp tục điều chỉnh mạnh mẽ hơn chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan

hành chính, để phù hợp với yêu cầu quản lý nền kinh tế thị trường và dân chủ

hóa đời sống xã hội, theo hướng: tách bạch rõ quản lý nhà nước với quản lý sản

xuất - kinh doanh.

+ Đẩy mạnh phân cấp cho chính quyền địa phương, phát huy tính tự chủ của

chính quyền địa phương các cấp, phân biệt rõ chức năng, nhiệm vụ cụ thể của

mỗi cấp hành chính, mỗi loại hình đơn vị hành chính (đô thị, nông thôn) để phân

cấp cho phù hợp.

+ Điều chỉnh cơ cấu tổ chức Chính phủ cho gọn hơn theo hướng tổ chức các

Bộ đa ngành, đa lĩnh vực để giảm bớt đầu mối, khắc phục tình trạng chồng chéo,

dẫm đạp về chức năng, thẩm quyền giữa các cơ quan trong bộ máy.

+ Cải cách mạnh mẽ thể chế quản lý các hoạt động sự nghiệp, dịch vụ công

theo hướng đề cao quyền tự chủ, tự quản, tự chịu trách nhiệm của các tổ chức sự

nghiệp, dịch vụ công và đẩy mạnh xã hội hóa một số loại hành dịch vụ công.

+ Tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính trong tất cả các lĩnh vực,

loại bỏ những thủ tục rườm rà, chồng chéo, dễ bị lợi dụng để tham nhũng, lãng

phí gây phiền hà cho dân

- Đổi mới quy trình xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật, nâng

cao năng lực và khắc phục tình trạng cục bộ của các Bộ, ngành trong việc xây

dựng văn bản quy phạm pháp luật; có cơ chế thu hút các cơ quan nghiên cứu

khoa học tham gia soạn thảo chính sách, pháp luật, nâng cao chất lượng và tính

kịp thời của việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật…

2.3. Cải cách thể chế giai đoạn 2011-2020

Ngày 08/11/2011, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 30c/NQ-CP quy

định rõ chương trình thổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn

2011-2020. Chương trình được ban hành có một ý nghĩa to lớn, là văn bản

pháp lý định hướng toàn bộ tiến trinhd cải cách hành chính nhà nước từ nay

đến năm 2020, làm căn cứ để các Bộ, ngành và địa phương triển khai thực

hiện các nhiệm vụ cải cách hành chính trong phạm vi của từng Bộ, ngành và

địa phương.

Chương trình xác định rõ 5 mục tiêu phải đạt sau 10 năm cải cách là xây

dựng, hoàn thiện hệ thống thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ

nghĩa nhằm giải phóng lực lượng sản xuất, huy động và sử dụng có hiệu quả

mọi nguồn lực cho phát triển đất nước; Tạo môi trường kinh doanh bình đẳng,

thông thoáng, thuận lợi, minh bạch nhằm giảm thiểu chi phí về thời gian và kinh

phí về thời gian và kinh phí của các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế

trong việc tuân thủ thủ tục hành chính; Xây dựng hệ thống các cơ quan hành

chính nhà nước từ Trung ương tới cơ sở thông suốt, trong sạch, vững mạnh, hiện

đại, hiệu lực, hiệu quả, tăng tính dân chủ và pháp quyền trong hoạt động điều

hành của Chính phủ và của các cơ quan hành chính Nhà nước; Bảo đảm thực tế

quyền dân chủ của nhân dân, bảo vệ quyền con người, gắn quyền con người với

quyền và lợi ích của dân tộc, của đất nước; Xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức,

viên chức có đủ phẩm chất, năng lực và trình độ, đáp ứng yêu cầu phục vụ nhân

dân và phát triển của đất nước.

Việc thực hiện Chương trình được chia làm 2 giai đoạn, giai đoạn 1 từ năm

2011-2015; giai đoạn 2 từ năm 2016-2020. Trọng tâm cải cách hành chính giai

đoạn 10 năm tới về cải cách hành chính: Chương trình mới giai đoạn 2011-2020

xác định rõ nhiệm vụ cải cách hành chính trên 6 lĩnh vực cụ thể là cải cách thể

chế; cải cách thủ tục hành chính; cải cách tổ chức bộ máy hành chính nhà nước;

xây dựng và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, cải cách

tài chính công và hiện đại hóa nền hành chính. Trong đó về cải cách thể chế: một

vấn đề quan trọng được đặt ra đó là việc hoàn thiện thể chế về sở hữu, trong đó

khẳng định sự tồn tại khách quan, lâu dài của các hình thức sở hữu trước hết là

sở hữu nhà nước, sở hữu tập thể, sở hữu tư nhân, bảo đảm các quyền con người

và lợi ích hợp pháp của các chủ sở hữu khác nhau trong nền kinh tế; sửa đổi

đồng bộ thể chế hiện hành về sở hữu đất đai, phân định rõ quyền sở hữu đất và

quyền sử dụng đất, bảo đảm quyền của người sử dụng đất. Qua những vụ việc về

đất đai là một bước đí cần thiết và kịp thời của Đảng và Nhà nước nhằm hoàn

thiện khung pháp lý về nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa,

khuyến khích sự phát triển của các thành phần kinh tế và đảm bảo sự ổn định,

công bằng trong xã hội.

Việc ban hành Chương trình Tổng thể về cải cách hành chính giai đoạn

2011-2020 tuy có muộn và đã ảnh hưởng tới việc triển khai thực hiện nhiệm vụ

cải cách hành chính trong năm 2011 và cả giai đoạn 2011-2020 ở các Bộ, ngành

và địa phương nhưng đây là một bước đi quan trọng trong việc cụ thể hóa chủ

trương của Đảng về thực hiện chiến lược phát triển kinh tế- xã hội đến năm 2020

và đóng góp chung vào sự phát triển của đất nước.

2.4. Cải cách thể chế giai đoạn 2011-2020

2.4.1. Kết quả chủ yếu đã đạt được

a) Đánh giá chung về xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật trên cơ sở Hiến

pháp năm 2013

Công tác xây dựng và thi hành pháp luật, đặc biệt là những luật, pháp lệnh triển

khai thi hành Hiến pháp năm 2013 được các cơ quan nhà nước trong cả hệ thống chính

trị từ trung ương đến địa phương quan tâm, chỉ đạo sát sao. Sau hơn 05 năm triển khai

thi hành Hiến pháp, trong số 90 luật, pháp lệnh được liệt kê tại Danh mục, Quốc hội,

Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã ban hành 70 luật, pháp lệnh, trong đó có các đạo luật

mang tính nền tảng, rường cột của hệ thống pháp luật(8); còn 20 dự án luật, pháp lệnh

nằm trong Danh mục nhưng chưa được ban hành(9). Kết quả xây dựng, hoàn thiện hệ

thống pháp luật trên cơ sở Hiến pháp năm 2013 cùng với kết quả thực hiện những chủ

trương của Đảng đối với công tác hoàn thiện pháp luật thời gian qua là nền tảng, một

trong những trọng tâm của cải cách thể chế tại Chương trình tổng thể.

8 Như Bộ luật Dân sự, Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng dân sự, Bộ luật Tố tụng hình sự…

9 Trong số này, dự án Luật Thỏa thuận quốc tế đã được đưa vào Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2020. Có 03 dự án luật, pháp lệnh đã đưa vào Chương trình, Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến nhưng cần tiếp tục chuẩn bị nên chưa được ban hành (Luật Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt, Luật về Hội, Pháp lệnh Đào tạo một số chức danh tư pháp).

b) Về xây dựng, hoàn thiện hệ thống thể chế, cơ chế, chính sách pháp luật thuộc phạm

vi quản lý nhà nước của các bộ, ngành và địa phương

Trong giai đoạn vừa qua, việc lập Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh có nhiều

đổi mới. Từ việc xây dựng Chương trình nhiệm kỳ 05 năm (theo Luật Ban hành văn

bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) năm 2008) đến xây dựng Chương trình hằng năm

(theo Luật Ban hành VBQPPL năm 2015), tạo sự linh hoạt, tăng cường tính thích ứng

nhanh của chính sách với các vấn đề kinh tế, xã hội. Bên cạnh đó, Luật Ban hành

VBQPPL năm 2015 được ban hành đã có nhiều điểm mới cơ bản, bổ sung nhiều quy

định nhằm tăng cường tính công khai, minh bạch trong xây dựng, ban hành VBQPPL,

về trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền trong xây dựng, ban hành

VBQPPL theo từng nhóm đối tượng... đã có ý nghĩa lớn trong việc xây dựng và hoàn

thiện pháp luật, cải cách thể chế(10).

Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương đã thường xuyên quan tâm, tập trung chỉ

đạo xây dựng các thể chế thuộc phạm vi quản lý, đã chú trọng việc xây dựng các dự

thảo luật, pháp lệnh trình Quốc hội và ban hành một số lượng lớn nghị định hướng dẫn

thi hành luật, pháp lệnh. Tổng số VBQPPL mà các bộ đã ban hành từ năm 2012 đến

nay là hơn 8.600 văn bản (Biểu đồ 3). Một loạt các thể chế quan trọng được các bộ,

ngành chủ trì nghiên cứu, xây dựng, trình các cơ quan có thẩm quyền thẩm định, thông

qua, đã tiếp tục bổ sung, hoàn thiện thể chế về các lĩnh vực, như: Kinh tế; dân sự; sở

hữu; quyền tự do kinh doanh; nông nghiệp, nông thôn; tài nguyên và môi trường; tổ

chức bộ máy; cán bộ, công chức, viên chức(11) và nhiều lĩnh vực khác của đời sống xã

hội. Đồng thời, mỗi năm các bộ đã trình Chính phủ ban hành hơn 140 nghị định hướng

dẫn, trên cơ sở đó, đã tạo lập khuôn khổ thể chế, pháp luật cơ bản cho sự vận hành nền

kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, bộ máy tổ chức nhà nước và hội nhập

quốc tế. Số lượng VBQPPL của Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ ở giai đoạn

2016 - 2020 tăng so với giai đoạn 2011 - 2015 cho thấy trách nhiệm, vai trò của các tư

10 Ngày 18/6/2020, Quốc hội khóa XIV đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật số 63/2020/QH14 với nhiều nội dung đáng chú ý.

11 Luật Tổ chức Chính phủ năm 2015; Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tổ chức Chính phủ và Luật Tổ chức chính quyền địa phương; Luật sửa đổi, bổ sung Luật Cán bộ, công chức và Luật Viên chức…

lệnh ngành được đề cao theo sự phân cấp trong quản lý, chỉ đạo, điều hành đối với

ngành, lĩnh vực(12).

Biểu đồ 3: Kết quả đạt được của các bộ, ngành tại một số nội dung cải cách thể

chế

Thể chế về tổ chức bộ máy của hệ thống hành chính tiếp tục được hoàn thiện, đổi

mới. Chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền và trách nhiệm của từng cơ quan trong hệ

thống hành chính được phân định rõ ràng, loại bỏ phần lớn sự chồng chéo, trùng lắp về

chức năng, nhiệm vụ; phân định rõ hoạt động của cơ quan hành chính với doanh

nghiệp, đơn vị sự nghiệp thực hiện dịch vụ công. Thể chế về mối quan hệ giữa Nhà

nước với người dân tiếp tục được quan tâm xây dựng, hoàn thiện và triển khai thực

hiện trong thực tế, bảo đảm quyền, nghĩa vụ của người dân trong việc tham gia xây

dựng bộ máy nhà nước. Thể chế hóa quy định của Hiến pháp năm 2013, việc ghi nhận,

đề cao các quyền con người, quyền tự do, dân chủ của công dân tại các đạo luật trên

các lĩnh vực từ dân sự, chính trị, kinh tế, văn hóa và xã hội được tăng cường và củng

cố mạnh mẽ nhất từ trước tới nay(13), cơ bản phù hợp với các điều ước quốc tế mà Việt

12 Giai đoạn 2011 - 2015, các bộ, cơ quan ban hành 3.017 thông tư, thông tư liên tịch; giai đoạn 2016 - 2020 (tính đến 31/5/2020) là 3.707 thông tư, thông tư liên tịch.

13 Tính từ năm 2014 đến hết tháng 6 năm 2019, Quốc hội đã bổ sung, sửa đổi hoặc ban hành mới hơn 100 văn bản luật, pháp lệnh liên quan đến việc bảo đảm quyền con người, quyền công dân, phù hợp với Hiến pháp năm

Nam là thành viên.

Chính quyền địa phương các cấp đã chú trọng việc ban hành và tổ chức thực hiện

các VBQPPL theo thẩm quyền, mỗi năm ban hành hàng ngàn quyết định để cụ thể hóa

các văn bản của trung ương cho phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương, cụ thể,

từ năm 2011 đến tháng 5 năm 2020, các tỉnh đã ban hành khoảng 385.826 VBQPPL

(Biểu đồ 4). Tuy nhiên, so sánh giai đoạn 2016 - 2020 với giai đoạn 2011 - 2015 cho

thấy, số lượng văn bản của chính quyền địa phương giảm, đặc biệt là ở cấp huyện và

cấp xã khi mà các cấp này tập trung vào việc triển khai tổ chức thi hành pháp luật(14).

Biểu đồ 4: Kết quả đạt được của các tỉnh, thành phố tại một số nội dung cải cách

thể chế

Hằng năm, các bộ, ngành và địa phương đã ban hành và tổ chức triển khai Kế

hoạch theo dõi tình hình thi hành pháp luật trong lĩnh vực trọng tâm, liên ngành và lĩnh

vực trọng tâm của bộ, ngành và địa phương. Công tác rà soát, kiểm tra VBQPPL theo

2013. Trong số đó có những đạo luật cơ bản, quan trọng như Bộ luật Hình sự năm 2015, Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, Bộ luật Dân sự năm 2015, Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, Luật Trưng cầu ý dân năm 2015, Luật An toàn thông tin mạng năm 2015, Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016, Luật Trẻ em năm 2016, Luật Báo chí năm 2016, Luật Tiếp cận thông tin năm 2016, Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ năm 2017, Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước năm 2017, Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017, Luật An ninh mạng năm 2018, Luật Đặc xá năm 2018, Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018, Luật Thi hành án hình sự năm 2019…

14 Giai đoạn 2011 - 2015: Tổng số VBQPPL của địa phương là 283.546; giai đoạn 2016 - 2020 là 102.280 VBQPPL.

thẩm quyền cũng được chú trọng thực hiện. Giai đoạn 2011 - 2020, đã có khoảng hơn

12.172 VBQPPL tại các bộ, ngành và 83.758 VBQPPL tại các tỉnh được đề nghị sửa

đổi, bổ sung, thay thế, bãi bỏ hoặc ban hành mới sau rà soát. Trong khi đó, số lượng

VBQPPL đã được xử lý theo thẩm quyền hoặc kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý

sau rà soát tại các bộ là 7.249 văn bản, tại các tỉnh là 54.012 văn bản.

Từ năm 2011 đến ngày 31 tháng 5 năm 2020, đã kiểm tra 61.447 VBQPPL của các

bộ, ngành và 819.646 VBQPPL của các tỉnh. Thông qua kiểm tra, đã phát hiện tại các

bộ, ngành: Số VBQPPL trái pháp luật về nội dung, thẩm quyền là 1.669 VBQPPL,

chiếm 1,67% so với tổng số văn bản được kiểm tra; số văn bản không phải là VBQPPL

nhưng có chứa quy phạm pháp luật là 374 văn bản, chiếm 0,61%. Trong khi đó, đã

phát hiện tại các tỉnh: Số VBQPPL trái pháp luật về nội dung, thẩm quyền là 7.841

VBQPPL, chiếm 0,96%/tổng số văn bản được kiểm tra; số văn bản không phải là

VBQPPL nhưng có chứa quy phạm pháp luật là 15.583 văn bản, chiếm 1,90%. Số

lượng VBQPPL trái pháp luật về nội dung, thẩm quyền tại các bộ, ngành đã được xử lý

là 4.054 văn bản và tại các tỉnh đã được xử lý là 40.169 văn bản (Biểu đồ 3, Biểu đồ

4).

Công tác phổ biến, giáo dục pháp luật được đổi mới với nhiều hình thức đa dạng

đã gắn kết chặt chẽ hơn với công tác xây dựng, thi hành và bảo vệ pháp luật và thực

hiện chức năng quản lý nhà nước của bộ, ngành, địa phương. Công tác thanh tra, kiểm

tra việc thực hiện chính sách pháp luật hàng năm được các bộ, ngành, địa phương triển

khai theo kế hoạch, với trọng tâm tập trung vào những lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý

nhà nước, liên quan trực tiếp đến người dân và doanh nghiệp.

Có thể nói, kết quả xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật trên cơ sở Hiến pháp

năm 2013 đã góp phần quan trọng vào việc thực hiện 05 mục tiêu của Chương trình

tổng thể, trong đó có việc hoàn thiện hệ thống thể chế kinh tế thị trường định hướng xã

hội chủ nghĩa, xây dựng hệ thống các cơ quan hành chính nhà nước từ trung ương tới

cơ sở thông suốt, trong sạch, vững mạnh, hiện đại, hiệu lực, hiệu quả, tăng tính dân

chủ và pháp quyền trong hoạt động điều hành của Chính phủ và của các cơ quan hành

chính nhà nước; bảo đảm thực hiện trên thực tế quyền dân chủ của nhân dân, bảo vệ

quyền con người, gắn quyền con người với quyền và lợi ích của dân tộc, của đất nước.

Kết quả công tác xây dựng thể chế đã có tác động trực tiếp, tích cực và sâu rộng

tới mọi mặt của đời sống chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội của đất nước, tăng cường

quốc phòng, an ninh, hội nhập quốc tế và góp phần bảo vệ, bảo đảm tốt hơn quyền con

người, quyền công dân. Hệ thống thể chế, pháp luật cũng đã đóng góp không nhỏ vào

nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, giải phóng nguồn lực xã hội, phát triển kinh tế

tư nhân trở thành động lực quan trọng cho nền kinh tế, thúc đẩy phát triển lực lượng

sản xuất. Thể chế, pháp luật cũng đã đóng góp quan trọng cho xây dựng và hoàn thiện

cơ cấu tổ chức bộ máy, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức

trong 10 năm vừa qua.

2.4.2. Những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân

a) Tồn tại, hạn chế

- Chất lượng một số đề nghị xây dựng luật, pháp lệnh, dự kiến chương trình xây

dựng luật, pháp lệnh chưa cao; vẫn còn tình trạng các dự án, dự thảo văn bản sau khi

đã đưa vào chương trình nhưng phải xin lùi, rút, điều chỉnh. Chất lượng văn bản, thể

chế một số lĩnh vực còn hạn chế, ban hành nhưng không triển khai được hoặc khó triển

khai, chồng chéo với các văn bản pháp luật khác.

- Trong một số trường hợp, công tác tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận về pháp

luật còn chưa theo kịp yêu cầu của thực tiễn và nhiệm vụ quản lý nhà nước; một số bất

cập của pháp luật được phát hiện, nhưng chậm sửa đổi, bổ sung.

- Việc ban hành văn bản quy định chi tiết luật, pháp lệnh vẫn còn nhiều tồn tại, hạn

chế, như tình trạng nợ ban hành văn bản chưa được khắc phục triệt để(15).

b) Nguyên nhân

- Sự phối hợp giữa các cơ quan trong quy trình xây dựng pháp luật còn hạn chế,

dẫn đến phản ứng chính sách đôi khi chưa linh hoạt.

- Tư duy xây dựng pháp luật, tổ chức thi hành pháp luật chưa được đổi mới, nhận

thức còn hạn chế, chưa theo kịp với yêu cầu của thực tiễn. Một số cơ quan chưa coi

15 Năm 2019, cuối năm nợ ban hành là 10 văn bản; đến thời điểm hiện tại, số văn bản nợ là 41 văn bản quy định chi tiết 13 luật đã có hiệu lực. Đến ngày 28/10/2020, số văn bản nợ ban hành là 21 văn bản quy định chi tiết 09 luật đã có hiệu lực.

trọng đúng mức việc lấy ý kiến của nhân dân, đối tượng chịu sự tác động trực tiếp của

chính sách, văn bản, hoặc chưa có phương pháp thực hiện phù hợp.

- Năng lực, trình độ của bộ phận soạn thảo, cán bộ pháp chế, cán bộ làm công tác

xây dựng pháp luật còn hạn chế, chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn. Hoạt động của

Ban soạn thảo, Tổ biên tập còn chưa thực sự hiệu quả, hình thức, còn phó thác cho cơ

quan chủ trì soạn thảo. Bộ, ngành, địa phương chưa có Chiến lược dài hạn về phát

triển nguồn nhân lực làm công tác xây dựng pháp luật, đặc biệt là chính sách đãi ngộ

và sử dụng hiệu quả cán bộ, công chức làm công tác xây dựng pháp luật sau khi đã

được đào tạo, bồi dưỡng. Đội ngũ cán bộ, công chức làm công tác xây dựng pháp luật

tại các bộ, ngành, địa phương thiếu ổn định, chưa thật sự chuyên nghiệp; thiếu về số

lượng và trình độ chuyên môn, nghiệp vụ chưa thực sự đáp ứng được yêu cầu ngày

càng cao của công tác xây dựng pháp luật trong giai đoạn hiện nay.

2.5. Cải cách thủ tục hành chính

2.5.1. Kết quả đạt được

a) Cải cách quy định thủ tục hành chính

Việc triển khai thực thi phương án đơn giản hóa thủ tục hành chính (TTHC) theo

25 Nghị quyết chuyên đề của Chính phủ được các bộ, ngành thực hiện đã cơ bản hoàn

thành với việc đơn giản hóa 4.527/4.723 TTHC, đạt tỷ lệ 95,8% (tính đến tháng

12/2016). Việc cắt giảm, đơn giản hóa TTHC, điều kiện kinh doanh và hoạt động kiểm

tra chuyên ngành, cắt giảm, đơn giản hóa dòng hàng đạt được nhiều kết quả tích cực(16).

Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 19/NQ-CP các năm 2016, 2017, 2018, Nghị

quyết số 02/NQ-CP năm 2019, 2020 về thực hiện nhiệm vụ giải pháp chủ yếu cải thiện

môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, thể hiện quyết tâm chỉ

đạo bãi bỏ các rào cản, quy định điều kiện kinh doanh không cần thiết, bất hợp lý, mở

rộng khả năng tham gia thị trường, thúc đẩy cạnh tranh lành mạnh, bình đẳng. Tháng 5

năm 2020, Chính phủ tiếp tục ban hành Nghị quyết số 68/NQ-CP về Chương trình cắt

16 Tính từ đầu nhiệm kỳ Chính phủ khóa XIV đến nay, đã cắt giảm 3.893/6.191 điều kiện kinh doanh; 6.776/9.926 danh mục hàng hóa phải kiểm tra chuyên ngành; tổng chi phí xã hội tiết kiệm được khoảng hơn 18 triệu ngày công/năm, tương đương hơn 6.300 tỷ đồng/năm. Các bộ, ngành đã có phương án xử lý 1.501 mặt hàng có chồng chéo về thẩm quyền.

giảm, đơn giản hóa quy định liên quan đến hoạt động kinh doanh giai đoạn 2020 -

2025 với mục tiêu cắt giảm, đơn giản hóa ít nhất 20% số quy định và cắt giảm ít nhất

20% chi phí tuân thủ quy định liên quan đến hoạt động kinh doanh. Việc cải cách theo

Chương trình này không chỉ là cắt giảm các quy định liên quan đến hoạt động kinh

doanh trong các văn bản đã ban hành mà còn cả các quy định trong dự thảo VBQPPL;

đồng thời cải cách mạnh mẽ việc thực hiện TTHC trên môi trường điện tử.

Những quy định về kiểm soát TTHC cơ bản được hoàn thiện(17). Song song với đó,

Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 15/CT-TTg ngày 05 tháng 7 năm 2013 về

việc tổ chức thực hiện Nghị định số 48/2013/NĐ-CP; Chỉ thị số 13/CT-TTg ngày 10

tháng 6 năm 2015 về việc tăng cường trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành

chính nhà nước các cấp trong công tác cải cách TTHC. Thủ tướng Chính phủ đã ban

hành Chỉ thị số 10/CT-TTg ngày 22 tháng 4 năm 2019 về việc tăng cường xử lý, ngăn

chặn có hiệu quả tình trạng nhũng nhiễu, gây phiền hà cho người dân, doanh nghiệp

trong giải quyết công việc. Theo đó, yêu cầu siết chặt kỷ luật, kỷ cương hành chính,

tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát cán bộ, công chức, viên chức trong

thực thi công vụ; rà soát TTHC theo hướng tinh giản, loại bỏ ngay các thủ tục không

cần thiết, rườm rà, khó thực hiện, gây phiền hà, sách nhiễu đối với người dân, doanh

nghiệp.

Các nội dung rà soát, đơn giản hóa TTHC, đánh giá tác động các quy định về

TTHC, đã được các bộ, ngành và địa phương nghiêm túc thực hiện. Hầu hết các bộ,

ngành, địa phương đều ban hành Kế hoạch triển khai công tác kiểm soát TTHC, Kế

hoạch rà soát TTHC trong từng năm, trong đó, đã thể hiện việc tích cực thực hiện các

nhiệm vụ kiểm soát TTHC từ khâu dự thảo, ban hành cho đến khâu triển khai thực

hiện. Đặc biệt, nhiều bộ, địa phương quan tâm rà soát, cắt giảm, đơn giản hóa các quy

định TTHC, nhất là trong các ngành, lĩnh vực liên quan trực tiếp đến người dân, doanh

17 Nghị định số 63/2010/NĐ-CP ngày 08/6/2010; Nghị định số 48/2013/NĐ-CP ngày 14/5/2013 sửa đổi, bổ sung một số điều của các nghị định liên quan đến kiểm soát TTHC; Nghị định số 92/2017/NĐ-CP ngày 07/8/2017 sửa đổi, bổ sung một số điều của các Nghị định liên quan đến kiểm soát TTHC; Nghị định số 61/2018/NĐ-CP ngày 23/4/2018 về thực hiện cơ chế một cửa, một cửa liên thông trong giải quyết TTHC; Nghị định số 09/2019/NĐ-CP về chế độ báo cáo trong hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước; Nghị định số 45/2020/NĐ-CP ngày 22/5/2020 về thực hiện TTHC trên môi trường điện tử. Luật Ban hành VBQPPL 2015, các văn bản quy định chi tiết và biện pháp thi hành Luật đã điều chỉnh 02 nội dung về thẩm quyền quy định TTHC và yêu cầu đánh giá tác động TTHC ngay từ giai đoạn lập đề nghị xây dựng cho đến giai đoạn soạn thảo VBQPPL.

nghiệp; kiểm soát chặt chẽ việc ban hành các quy định TTHC mới, đảm bảo đơn giản,

rõ quy trình, dễ hiểu, dễ thực hiện.

Về tình hình, kết quả thực hiện Đề án Tổng thể đơn giản hóa TTHC, giấy tờ công

dân và các cơ sở dữ liệu liên quan đến quản lý dân cư giai đoạn 2013 - 2020 (Đề án

896): Chính phủ đã ban hành 19 nghị quyết chuyên đề về đơn giản hóa TTHC, giấy tờ

công dân trên các lĩnh vực quản lý để phê duyệt phương án cắt giảm, đơn giản hóa

1.097 thủ tục, với 992 mẫu đơn và 399 tờ khai được quy định tại 332 VBQPPL, trong

đó có nhiều phương án có đối tượng tác động lớn như: Bỏ quản lý sổ hộ khẩu bằng

giấy với khoảng hơn 18 triệu hộ gia đình được hưởng lợi từ phương án này. Bộ Công

an, cơ quan chủ trì Đề án đã chỉ đạo công an các đơn vị, địa phương rà soát, xây dựng

phương án đơn giản hóa TTHC, giấy tờ công dân theo Đề án 896 và phối hợp với các

bộ, ngành, địa phương để triển khai thực hiện có hiệu quả Đề án 896. Về cấp số định

danh cá nhân, đã mở rộng phạm vi các địa phương trên toàn quốc chính thức triển khai

Hệ thống thông tin đăng ký và quản lý hộ tịch của Bộ Tư pháp từ 38 tỉnh lên 63 tỉnh,

thành phố (tăng 25 địa phương so với năm 2018). Triển khai hệ thống đăng ký và quản

lý hộ tịch tại các địa phương và thực hiện cấp số định danh cá nhân cho hơn 1.391.018

trường hợp đăng ký khai sinh năm 2019 tại 680 Phòng Tư pháp cấp huyện và 10.696

UBND cấp xã tại 60 tỉnh, thành phố. Bộ Công an tiếp tục cấp thẻ Căn cước công dân

từ đủ 14 tuổi trở lên tại 16 tỉnh, thành phố, từ năm 2012 đến nay đã cấp được 15 triệu

trường hợp. Về kết quả thu thập dữ liệu, Bộ Công an đã tiến hành thu thập và scan.

Đến ngày 30 tháng 9 năm 2020, Bộ Công an đã thu thập được 83.387.773/87.306.594

(đạt 95,51%) phiếu thu thập thông tin dân cư DC01 và cập nhật được 7.436.291 phiếu

cập nhật, chỉnh sửa thông tin dân cư DC02.

b) Cải cách việc tổ chức thực hiện TTHC

Hầu hết TTHC được các bộ, ngành, địa phương từng bước chuẩn hóa, công bố,

niêm yết, công khai tại nơi tiếp nhận, giải quyết TTHC, công khai trên Cổng thông tin

điện tử của bộ, ngành, địa phương và trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về TTHC theo quy

định, tạo thuận lợi cho cá nhân, tổ chức truy cập tìm hiểu, thực hiện thuận tiện, chính

xác.

Cơ chế một cửa, một cửa liên thông, Trung tâm Phục vụ hành chính công và Bộ

phận tiếp nhận và trả kết quả tập trung cấp tỉnh, cấp huyện đã được triển khai ở các địa

phương theo các quy định pháp luật(18) và đạt được những kết quả tích cực, tạo sự

chuyển biến rõ nét trong giải quyết TTHC cho người dân, doanh nghiệp. Triển khai

Nghị định số 61/2018/NĐ-CP của Chính phủ về thực hiện cơ chế một cửa, một cửa

liên thông trong giải quyết thủ tục hành chính, đến nay 100% các bộ, ngành, địa

phương đã hoàn thành việc kiện toàn Bộ phận Một cửa các cấp để giải quyết TTHC,

trong đó, 59/63 địa phương thành lập Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp tỉnh.

Đặc biệt có địa phương đã thực hiện việc giải quyết TTHC theo phương thức “5 tại

chỗ” như Trung tâm Phục vụ hành chính công tỉnh Quảng Ninh. Nhiều địa phương đã

gắn kết chặt chẽ giữa việc thiết lập một cửa “vật lý” và một cửa điện tử để tạo thuận

lợi cho người thực hiện như: Hà Nội, Quảng Ninh, Đồng Nai, Cà Mau, Bình Dương…

Về kết quả giải quyết hồ sơ TTHC: Trong năm 2019, các cơ quan hành chính nhà nước

các cấp đã tiếp nhận 261.860.415 hồ sơ, đã giải quyết 257.661.527 hồ sơ, đạt 98,4%;

số hồ sơ đang xem xét, giải quyết 3.424.588 hồ sơ, trong đó, hồ sơ quá hạn là 784.078

hồ sơ, chiếm 22,9% số hồ sơ đang giải quyết. Các bộ, các tỉnh cũng đã bước đầu triển

khai thực hiện quy định việc đánh giá chất lượng giải quyết TTHC theo quy định tại

Nghị định số 61/2018/NĐ-CP.

Các nội dung gắn kết đồng bộ giữa cải cách TTHC và xây dựng Chính phủ điện tử

cũng tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người dân, doanh nghiệp tiếp cận với cơ quan

hành chính nhà nước. Việc thực hiện cơ chế một cửa quốc gia và kết nối kỹ thuật một

cửa ASEAN đối với một số lĩnh vực đã được các bộ, ngành triển khai, đạt được nhiều

kết quả tích cực.

Việc triển khai tiếp nhận hồ sơ và trả kết quả giải quyết TTHC qua dịch vụ bưu

chính công ích theo Quyết định số 45/2016/QĐ-TTg ngày 19 tháng 10 năm 2016 của

Thủ tướng Chính phủ cũng đạt được những kết quả tích cực. Năm 2019, cả nước có

18 Ngày 25/3/2015 Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 09/2015/QĐ-TTg về Quy chế thực hiện cơ chế một cửa, cơ chế một cửa liên thông tại cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương thay thế Quyết định số 93/2007/QĐ-TTg ngày 22/6/2007. Tiếp theo đó, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 61/2018/NĐ-CP ngày 23/4/2018 về cơ chế một cửa, một cửa liên thông trong giải quyết TTHC (sau đây gọi tắt là Nghị định số 61/2018/NĐ-CP), thay thế Quyết định số 09/2015/QĐ-TTg.

14.505.494 lượt hồ sơ, kết quả giải quyết TTHC thực hiện qua dịch vụ BCCI, trong đó,

dịch vụ tiếp nhận hồ sơ là 2.175.824 lượt, dịch vụ trả kết quả là 12.329.670 lượt, giúp

tiết kiệm thời gian, chi phí cho người dân, tổ chức, tạo tiền đề thúc đẩy triển khai cung

cấp dịch vụ công trực tuyến (DVCTT) mức độ 3 và 4.

Trong năm 2019 - 2020, một số hệ thống thông tin nền tảng của Chính phủ điện tử

đã được chính thức vận hành (Trục liên thông văn bản quốc gia khai trương ngày 12

tháng 3 năm 2019; Hệ thống thông tin họp và xử lý công việc của Chính phủ, Thủ

tướng Chính phủ khai trương ngày 24 tháng 6 năm 2019; Cổng Dịch vụ công quốc gia

khai trương ngày 09 tháng 12 năm 2019; Hệ thống thông tin báo cáo quốc gia và

Trung tâm thông tin phục vụ chỉ đạo, điều hành của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ

khai trương ngày 19 tháng 8 năm 2020). Các nền tảng, hệ thống thông tin trên được

đưa vào vận hành giúp tiết kiệm chi phí xã hội ước tính trên 9.900 tỷ đồng/năm và

nhận được phản hồi tích cực của xã hội.

c) Về tình hình, kết quả cung cấp DVCTT mức độ 3, 4

Số lượng, chất lượng DVCTT mức độ 3,4 cung cấp cho người dân, doanh nghiệp

tại các bộ, ngành, địa phương được nâng cao, với số lượng hồ sơ TTHC được xử lý

trực tuyến mức độ 3, 4 ngày càng tăng. Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Danh mục

dịch vụ công trực tuyến mức độ 3 và 4 thực hiện tại các bộ, ngành, địa phương các

năm 2017, 2018, 201919 (kết quả chi tiết tại nội dung Hiện đại hóa hành chính).

d) Tiếp nhận, xử lý phản ánh, kiến nghị của cá nhân, tổ chức về quy định hành

chính

Các bộ, ngành và địa phương đã thực hiện tương đối tốt việc tiếp nhận, xử lý phản

ánh, kiến nghị của cá nhân, tổ chức về quy định hành chính theo quy định. Bên cạnh

đó, Hệ thống tiếp nhận, trả lời kiến nghị của doanh nghiệp và người dân trên Cổng

Thông tin điện tử Chính phủ tại các địa chỉ: http://doanhnghiep.chinhphu.vn và

http://nguoidan.chinhphu.vn; http://pakn.dichvucong.gov.vn trên Cổng Dịch vụ công

Quốc gia đã được vận hành và đưa vào khai thác, qua đó giúp Chính phủ, Thủ tướng

Chính phủ nắm bắt được các vấn đề phát sinh từ phía người dân và cộng đồng doanh

19 Quyết định số 846/QĐ-TTg ngày 09/6/2017, Quyết định số 877/QĐ-TTg ngày 18/7/2018.

nghiệp để chỉ đạo, giải quyết kịp thời, nhằm kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc,

tăng cường kỷ luật kỷ cương hành chính(20). Thực hiện Chỉ thị số 13/CT-TTg của Thủ

tướng Chính phủ, chỉ tính từ tháng 6 năm 2015 đến hết năm 2016, có hơn 626 cuộc đối

thoại của 16 bộ, ngành và hơn 686 cuộc đối thoại của 31 địa phương đã được tổ chức

để tiếp nhận hơn 1.530 kiến nghị của người dân, doanh nghiệp. Đây là một việc làm

thiết thực, hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng cải cách hành chính, thu hút đầu tư,

nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, xây dựng nền hành chính phục vụ nhân dân.

Thủ tướng Chính phủ đã kiện toàn Hội đồng tư vấn cải cách thủ tục hành chính

của Thủ tướng Chính phủ do Bộ trưởng, Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ làm Chủ

tịch Hội đồng; thành lập các Ban công tác giúp cải thiện các chỉ số môi trường kinh

doanh. Tính chung trong cả giai đoạn từ 2016 - 2020, Hội đồng đã chủ trì 42 phiên họp,

hội nghị đối thoại, để lắng nghe, kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc của doanh

nghiệp theo thẩm quyền hoặc báo cáo Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo các cơ

quan chức năng xử lý đối với 500 vấn đề, nhóm vấn đề.

đ) Sáng kiến, giải pháp cải cách TTHC

Trong giai đoạn vừa qua, một số sáng kiến cải cách TTHC nổi bật, như: Đề án

thực hiện liên thông các TTHC: Đăng ký khai tử, xóa đăng ký thường trú, hưởng chế

độ tử tuất/hỗ trợ chi phí mai táng/hưởng mai táng phí(21); giải pháp ứng dụng công

nghệ thông tin (ƯDCNTT) để đơn giản hóa quy định TTHC trong việc cấp, quản lý, sử

dụng thẻ Bảo hiểm y tế và quản lý khám chữa bệnh, thanh toán bảo hiểm y tế(22); chuẩn

hóa quy trình, thủ tục kiểm tra chất lượng sản phẩm, hàng hóa thuộc phạm vi quản lý

của các bộ, ngành trong triển khai Cơ chế một cửa quốc gia(23)… Một số sáng kiến

20 Theo kết quả thống kê từ năm 2011 đến tháng 12/2016, các bộ, ngành, địa phương đã tiếp nhận trên 8.000 phản ánh, kiến nghị về quy định hành chính, trong đó đã xử lý trên 7.000 phản ánh, kiến nghị thuộc thẩm quyền, đạt trên 85%. Kể từ khi thành lập (ngày 03/4/2017 đến hết năm 2020), Hệ thống tiếp nhận phản ánh, kiến nghị của người dân đã tiếp nhận 4.855 phản ánh, kiến nghị, trong đó, 1.914 phản ánh, kiến nghị thuộc phạm vi xem xét, xử lý; đã tiến hành phân loại và chuyển 1.364 phản ánh, kiến nghị đến các bộ, ngành, địa phương để xem xét, xử lý theo thẩm quyền; số còn lại đang đề nghị người dân bổ sung thông tin làm cơ sở xem xét, chuyển xử lý; các bộ, ngành, địa phương đã trả lời 1.153/1.364 phản ánh, kiến nghị (đạt 84,53%).

21 Quyết định số 1380/QĐ-TTg ngày 18/10/2018 của Thủ tướng Chính phủ.

22 Công văn số 4173/VPCP-KSTT ngày 08/5/2018 của Văn phòng Chính phủ thông báo ý kiến chỉ đạo của TTCP.

23 Văn bản số 4798/BC-VPCP ngày 23/5/2018 của Văn phòng Chính phủ; Văn bản số 4979/VPCP-KSTT ngày 28/5/2018 của Văn phòng Chính phủ.

điển hình về cải cách TTHC của các tỉnh được ghi nhận, như: Mở rộng việc thực hiện

mô hình một cửa trong cung ứng dịch vụ công tại các đơn vị sự nghiệp; mô hình hẹn

giờ thực hiện TTHC tại nhà người dân; xây dựng và đưa vào vận hành ứng dụng khai

thác cơ sở dữ liệu tài nguyên và môi trường trên mạng internet và di động (nền tảng

Android và iOS) để thuận lợi cho người dân, tổ chức tra cứu, tiếp cận thông tin; xây

dựng phần mềm tra cứu giấy chứng nhận Quyền sử dụng đất, Quyền sở hữu nhà ở và

tài sản gắn liền với đất; mô hình “phi địa giới hành chính” trong các lĩnh vực đất đai,

tư pháp, giao thông vận tải, y tế…

2.5.2. Những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân

a) Tồn tại, hạn chế

- TTHC trên một số lĩnh vực vẫn còn nhiều và rườm rà, phức tạp; vẫn còn có tình

trạng một số luật và các văn bản hướng dẫn thi hành luật không thống nhất, có nhiều

điểm bất đồng, quy định về TTHC chưa đầy đủ các bộ phận cấu thành, chưa chặt chẽ,

gây khó khăn cho cả cơ quan chức năng và người dân, doanh nghiệp khi thực hiện giải

quyết TTHC. Việc đánh giá tác động và lấy ý kiến đơn vị kiểm soát TTHC đối với các

dự thảo VBQPPL có quy định về TTHC chưa được thực hiện đầy đủ, nghiêm túc; việc

thẩm định quy định TTHC trong một số VBQPPL còn chưa chặt chẽ dẫn đến TTHC

trên nhiều lĩnh vực vẫn còn phức tạp và tiếp tục là rào cản trong hoạt động sản xuất

kinh doanh và đời sống nhân dân.

- Việc cắt giảm, đơn giản hóa TTHC, điều kiện kinh doanh, cải cách hoạt động

kiểm tra chuyên ngành chưa triệt để, còn tình trạng “cài cắm”, “biến tướng”, phát sinh

thêm TTHC, điều kiện kinh doanh trong các dự thảo VBQPPL, tiêu chuẩn, quy chuẩn

kỹ thuật, thậm chí trong một số văn bản hành chính.

- Một số bộ, ngành Trung ương còn chậm công bố các nhóm TTHC thực hiện liên

thông hoặc công bố không đầy đủ. Tình trạng các cơ quan hành chính nhà nước các

cấp không niêm yết công khai các TTHC, hoặc niêm yết các TTHC đã cũ, hết hiệu lực

thuộc phạm vi giải quyết của mình. Danh mục TTHC trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về

TTHC còn chưa được các bộ, ngành, địa phương đồng bộ đầy đủ trên Trang/Cổng

Thông tin điện tử của bộ, cơ quan, địa phương.

- Tình trạng nhũng nhiễu, gây phiền hà của một bộ phận cơ quan hành chính nhà

nước, một số cán bộ, công chức trong giải quyết công việc, TTHC cho người dân,

doanh nghiệp còn xảy ra, ví dụ như: còn có hiện tượng yêu cầu thêm nhiều giấy tờ

không được quy định trong bộ hồ sơ khi giải quyết các TTHC tại một số cơ quan, đơn

vị, gây bức xúc cho người dân, tổ chức, doanh nghiệp. Tình trạng trễ hẹn trong giải

quyết và trả kết quả giải quyết hồ sơ vẫn còn phổ biến ở một số lĩnh vực trọng tâm,

như: Đất đai, xây dựng, lao động - thương binh và xã hội…

- Tỷ lệ hồ sơ dịch vụ công trực tuyến, giao dịch thanh toán trực tuyến còn thấp so

với số lượng hồ sơ trực tiếp và giao dịch thanh toán bằng tiền mặt; kết nối, chia sẻ dữ

liệu trong giải quyết TTHC, cung cấp dịch vụ công còn yếu; số lượng TTHC thuộc

thẩm quyền giải quyết của cấp bộ, cấp tỉnh còn lớn (cấp bộ chiếm tới 58% tổng số

TTHC); việc xã hội hóa dịch vụ hành chính công đã triển khai ở một số ngành, lĩnh

vực (đăng kiểm; công chứng,…) nhưng vẫn còn chậm, thiếu tổng thể.

- Việc liên thông, kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các phần mềm quản lý chuyên

ngành của một số bộ, ngành với phần mềm một cửa điện tử của các địa phương còn bất

cập, gây khó khăn cho các địa phương trong giải quyết TTHC cho người dân, doanh

nghiệp. Một số địa phương công khai số liệu, kết quả giải quyết TTHC trên phần mềm

còn chưa đúng so với kết quả kiểm tra thực tế.

b) Nguyên nhân

- Công tác chỉ đạo, điều hành và tổ chức thực hiện tại nhiều bộ, ngành, địa phương

chưa quyết liệt, sát sao; chưa có sự phối hợp chặt chẽ với cơ quan quản lý nhà nước về

cải cách TTHC. Công tác tham mưu phục vụ sự chỉ đạo điều hành của đơn vị chuyên

trách còn chậm và chưa sát với yêu cầu nhiệm vụ24; một số nơi triển khai còn hình

thức, đối phó, chưa quyết liệt.

- Nhận thức, tư duy về quản lý hành chính nhà nước trong một bộ phận cán bộ,

công chức chậm được đổi mới, chưa thấy được hết ý nghĩa, tầm quan trọng và đòi hỏi

24 Việc chậm sửa đổi, bổ sung quy trình xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật và quy chế phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị có liên quan trong việc tiếp nhận, xử lý phản ánh, kiến nghị của cá nhân, tổ chức về quy định hành chính và việc công bố, công khai TTHC đã ảnh hưởng đến kết quả triển khai công tác kiểm soát TTHC của bộ, ngành, địa phương nói riêng cũng như kết quả cải cách thủ tục hành chính nói chung trên phạm vi cả nước.

cấp bách của cải cách TTHC; chưa xây dựng được cơ chế kiểm tra, giám sát có hiệu

quả đối với đội ngũ công chức thực thi công vụ trong tiếp nhận và giải quyết TTHC

trong các lĩnh vực ở từng cấp, từng ngành.

- Nguồn lực để bảo đảm thực thi nhiệm vụ chưa tương ứng với yêu cầu, nhất là về

yếu tố con người (nhiều nơi không bố trí đủ biên chế, chế độ đãi ngộ cho những người

làm công tác cải cách TTHC chưa được quan tâm đúng mức; việc tổ chức Bộ phận

Một cửa hiện nay vẫn còn phân tán, gắn liền với địa giới hành chính; cơ sở hạ tầng

công nghệ thông tin chưa đáp ứng yêu cầu công việc; việc kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa

các phần mềm, cơ sở dữ liệu liên quan đến việc giải quyết thủ tục hành chính còn hạn

chế, phổ biến nhất là tình trạng các phần mềm chuyên ngành, ngành dọc không kết nối,

chia sẻ dữ liệu với Hệ thống thông tin một cửa điện tử và Cổng dịch vụ công của địa

phương).

2.6. Cải cách thể chế giai đoạn 2021-2030

2.6.1. Mục tiêu

Tiếp tục xây dựng, hoàn thiện hệ thống thể chế của nền hành chính nhà nước, đồng

bộ trên tất cả các lĩnh vực; nâng cao chất lượng thể chế kinh tế thị trường định hướng

xã hội chủ nghĩa, đồng bộ, hiện đại, hội nhập, trọng tâm là thị trường các yếu tố sản

xuất, nhất là thị trường quyền sử dụng đất, khoa học, công nghệ; tạo được bước đột

phá trong huy động, phân bổ và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực để thúc đẩy phát

triển đất nước; tổ chức thi hành pháp luật nghiêm minh, hiệu quả, nâng cao ý thức

chấp hành pháp luật của cá nhân, tổ chức và toàn xã hội.

- Đến năm 2025:

+ Cơ bản hoàn thiện hệ thống thể chế của nền hành chính nhà nước, trọng tâm là thể

chế về tổ chức bộ máy và quản lý cán bộ, công chức, viên chức, nâng cao hiệu lực,

hiệu quả quản lý nhà nước và năng lực kiến tạo phát triển.

+ Tiếp tục hoàn thiện thể chế phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ

nghĩa, giải quyết tốt hơn mối quan hệ giữa Nhà nước và thị trường; tập trung ưu tiên

hoàn thiện đồng bộ, có chất lượng và tổ chức thực hiện tốt hệ thống luật pháp, cơ chế,

chính sách, tạo lập môi trường đầu tư kinh doanh thuận lợi, lành mạnh, công bằng cho

mọi thành phần kinh tế, thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

+ Hoàn thiện thể chế và các khung khổ pháp lý để thúc đẩy quá trình chuyển đổi số,

phục vụ có hiệu quả việc xây dựng, phát triển Chính phủ số, nền kinh tế số và xã hội

số.

- Đến năm 2030:

Hoàn thiện toàn diện, đồng bộ và vận hành có hiệu quả thể chế của nền hành chính

hiện đại, thể chế phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, tạo được

bước đột phá trong huy động, phân bổ và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực để thúc

đẩy phát triển đất nước.

2.6.2. Nhiệm vụ

- Tiếp tục xây dựng, hoàn thiện hệ thống thể chế, chính sách pháp luật về tổ chức bộ

máy hành chính, chế độ công vụ đầy đủ, đồng bộ trên cơ sở Luật Tổ chức Chính phủ,

Luật Tổ chức chính quyền địa phương, Luật Cán bộ, công chức, Luật Viên chức. Tiếp

tục thể chế hóa các quy định của Hiến pháp về quyền con người, quyền công dân,

quyền và nghĩa vụ của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội, xã

hội - nghề nghiệp.

- Xây dựng, hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa:

+ Hoàn thiện thể chế về sở hữu, bảo đảm thể chế hóa đầy đủ quyền sở hữu tài sản của

Nhà nước, tổ chức và cá nhân đã được quy định trong Hiến pháp năm 2013; thể chế về

phát triển các thành phần kinh tế, các loại hình doanh nghiệp, các yếu tố thị trường và

các loại thị trường, bảo đảm mọi người dân, doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh

tế đều hoạt động theo cơ chế thị trường, bình đẳng và cạnh tranh lành mạnh theo pháp

luật; thể chế gắn kết tăng trưởng kinh tế với bảo đảm phát triển bền vững, tiến bộ và

công bằng xã hội, quốc phòng, an ninh, bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí

hậu; thể chế đẩy mạnh, nâng cao hiệu quả hội nhập kinh tế quốc tế.

+ Hoàn thiện thể chế về thu hút đầu tư, huy động, phân bổ và sử dụng có hiệu quả các

nguồn lực và thể chế về phân phối kết quả làm ra để giải phóng sức sản xuất, tạo động

lực và nguồn lực cho tăng trưởng, phát triển.

+ Sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện pháp luật về đất đai, tài nguyên để huy động, phân bổ

và sử dụng hiệu quả đất đai, tài nguyên, khắc phục tình trạng tranh chấp, khiếu kiện,

tham nhũng, lãng phí trong lĩnh vực này. Công khai, minh bạch việc quản lý, sử dụng

đất công; tăng cường giám sát, quản lý chặt chẽ, nâng cao hiệu quả sử dụng đất giao

cho các cộng đồng và doanh nghiệp nhà nước.

+ Rà soát, sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện thể chế, cơ chế, chính sách phát triển mạnh

mẽ thị trường khoa học và công nghệ gắn với xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về khoa

học và công nghệ.

+ Xây dựng, hoàn thiện khung khổ pháp lý, thử nghiệm cơ chế, chính sách đặc thù để

thúc đẩy quá trình chuyển đổi số, kinh tế số, sản xuất thông minh, các mô hình sản

xuất kinh doanh mới, kinh tế chia sẻ, thương mại điện tử, khởi nghiệp sáng tạo,...

- Nâng cao chất lượng công tác xây dựng pháp luật:

+ Tiếp tục đổi mới, hoàn thiện quy trình lập pháp, lập quy theo hướng chặt chẽ, khoa

học, hiện đại, chuyên nghiệp, áp dụng kỹ thuật lập pháp tiến bộ trong soạn thảo; tăng

cường tham vấn ý kiến chuyên môn của các hiệp hội, chuyên gia, nhà khoa học và

tham vấn ý kiến rộng rãi của người dân, tổ chức và xã hội trong quá trình xây dựng và

ban hành văn bản quy phạm pháp luật, bảo đảm tính minh bạch, tính nhất quán, ổn

định và dự đoán được của pháp luật.

+ Tăng cường kiểm tra, rà soát văn bản quy phạm pháp luật, kịp thời phát hiện và xử

lý các quy định chồng chéo, mâu thuẫn, trái pháp luật, hết hiệu lực hoặc không còn

phù hợp.

- Đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả thực thi pháp luật:

+ Ban hành quy định và tổ chức triển khai có hiệu quả công tác tổ chức thi hành pháp

luật và theo dõi, đánh giá tình hình thi hành pháp luật hàng năm tại các bộ, ngành, địa

phương.

+ Tăng cường năng lực phản ứng chính sách, kịp thời xử lý các vấn đề mới phát sinh

trong tổ chức thi hành pháp luật, đặc biệt gắn kết với quá trình xây dựng, hoàn thiện

pháp luật.

+ Đổi mới công tác kiểm tra, theo dõi, đánh giá việc thực hiện trách nhiệm quản lý nhà

nước trong công tác tổ chức thi hành pháp luật.

+ Thực hiện hiệu quả công tác phổ biến, giáo dục pháp luật thông qua tăng cường ứng

dụng công nghệ thông tin và số hóa công tác phổ biến, giáo dục pháp luật.

+ Tăng cường vai trò của người dân, doanh nghiệp, các tổ chức chính trị - xã hội, xã

hội - nghề nghiệp và cộng đồng trong phản biện và giám sát thi hành pháp luật.

2.6.3. Cải cách thủ tục hành chính

a) Mục tiêu

Cải cách quyết liệt, đồng bộ, hiệu quả quy định thủ tục hành chính liên quan đến

người dân, doanh nghiệp; thủ tục hành chính nội bộ giữa cơ quan hành chính nhà nước;

rà soát, cắt giảm, đơn giản hóa điều kiện kinh doanh, thành phần hồ sơ và tối ưu hóa

quy trình giải quyết thủ tục hành chính trên cơ sở ứng dụng mạnh mẽ công nghệ thông

tin; bãi bỏ các rào cản hạn chế quyền tự do kinh doanh, cải thiện, nâng cao chất lượng

môi trường đầu tư kinh doanh, bảo đảm cạnh tranh lành mạnh, bình đẳng, minh bạch;

đổi mới và nâng cao hiệu quả thực hiện cơ chế một cửa, một cửa liên thông trong giải

quyết thủ tục hành chính. Đẩy mạnh thực hiện thủ tục hành chính trên môi trường điện

tử để người dân, doanh nghiệp có thể thực hiện dịch vụ mọi lúc, mọi nơi, trên các

phương tiện khác nhau.

- Đến năm 2025:

+ Cắt giảm, đơn giản hóa tối thiểu 20% số quy định và cắt giảm tối thiểu 20% chi phí

tuân thủ quy định liên quan đến hoạt động kinh doanh tại các văn bản đang có hiệu lực

thi hành tính đến hết ngày 31 tháng 5 năm 2020.

+ Hoàn thành việc đổi mới thực hiện cơ chế một cửa, một cửa liên thông trong giải

quyết thủ tục hành chính theo hướng nâng cao chất lượng phục vụ, không theo địa giới

hành chính, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, giảm thời gian đi lại, chi phí xã

hội và tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp.

+ Tối thiểu 80% hồ sơ giải quyết thủ tục hành chính được luân chuyển trong nội bộ

giữa các cơ quan có thẩm quyền giải quyết hoặc các cơ quan có liên quan được thực

hiện bằng phương thức điện tử.

+ Tối thiểu 80% thủ tục hành chính có yêu cầu nghĩa vụ tài chính, được triển khai

thanh toán trực tuyến, trong số đó, tỷ lệ giao dịch thanh toán trực tuyến đạt từ 30% trở

lên.

+ Năm 2021, số hóa kết quả giải quyết thủ tục hành chính đang còn hiệu lực và có giá

trị sử dụng thuộc thẩm quyền giải quyết của cấp trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện, cấp

xã đạt tỷ lệ tối thiểu tương ứng là 40%, 30%, 20%, 15%; giai đoạn 2022 - 2025, mỗi

năm tăng tối thiểu 20% đối với mỗi cấp hành chính cho đến khi đạt tỷ lệ 100% để đảm

bảo việc kết nối, chia sẻ dữ liệu trong giải quyết thủ tục hành chính trên môi trường

điện tử.

+ Tối thiểu 80% thủ tục hành chính của các bộ, ngành, địa phương, có đủ điều kiện,

được cung cấp trực tuyến mức độ 3 và 4. Trong số đó, ít nhất 80% thủ tục hành chính

được tích hợp, cung cấp trên Cổng Dịch vụ công quốc gia. Tỷ lệ hồ sơ giải quyết trực

tuyến mức độ 3 và 4 trên tổng số hồ sơ đạt tối thiểu 50%.

+ Mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp về giải quyết thủ tục hành chính đạt

tối thiểu 90%. Trong đó, mức độ hài lòng về giải quyết các thủ tục hành chính lĩnh vực

đất đai, xây dựng, đầu tư đạt tối thiểu 85%.

+ 90% thủ tục hành chính nội bộ giữa cơ quan hành chính nhà nước được công bố,

công khai và cập nhật kịp thời.

+ 80% người dân, doanh nghiệp khi thực hiện thủ tục hành chính không phải cung cấp

lại các thông tin, giấy tờ, tài liệu đã được chấp nhận khi thực hiện thành công thủ tục

hành chính trước đó, mà cơ quan nhà nước có thẩm quyền giải quyết thủ tục hành

chính đang quản lý, hoặc thông tin, giấy tờ, tài liệu đã được cơ quan nhà nước kết nối,

chia sẻ.

- Đến năm 2030:

+ 100% thủ tục hành chính, có yêu cầu nghĩa vụ tài chính, được triển khai thanh toán

trực tuyến, trong số đó, tỷ lệ giao dịch thanh toán trực tuyến đạt từ 50% trở lên.

+ Tối thiểu 90% thủ tục hành chính của các bộ, ngành, địa phương, có đủ điều kiện,

được cung cấp trực tuyến mức độ 3 và 4, đồng thời, hoàn thành việc tích hợp, cung cấp

trên Cổng Dịch vụ công quốc gia. Tỷ lệ hồ sơ giải quyết trực tuyến mức độ 3 và 4 trên

tổng số hồ sơ đạt tối thiểu 80%.

+ 90% số lượng người dân, doanh nghiệp tham gia hệ thống Chính phủ điện tử được

xác thực định danh điện tử thông suốt và hợp nhất trên tất cả các hệ thống thông tin

của các cấp chính quyền từ Trung ương đến địa phương.

+ Mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp về giải quyết thủ tục hành chính đạt

tối thiểu 95%. Trong đó, mức độ hài lòng về giải quyết các thủ tục hành chính lĩnh vực

đất đai, xây dựng, đầu tư đạt tối thiểu 90%.

+ Môi trường kinh doanh của Việt Nam được xếp vào nhóm 30 quốc gia hàng đầu.

b) Nhiệm vụ

- Kiểm soát chặt chẽ việc ban hành các quy định thủ tục hành chính liên quan đến

người dân, doanh nghiệp, bảo đảm thủ tục hành chính mới ban hành phải đơn giản, dễ

hiểu, dễ thực hiện, trọng tâm là thủ tục hành chính thuộc các lĩnh vực: Đất đai, xây

dựng, đầu tư, bảo hiểm, thuế, hải quan, công an,... và các thủ tục hành chính thuộc các

lĩnh vực khác có số lượng, tần suất giao dịch lớn.

- Rà soát, đơn giản hóa thủ tục hành chính:

+ Rà soát, đánh giá thủ tục hành chính trong quá trình thực hiện; loại bỏ các thủ tục

rườm rà, chồng chéo dễ bị lợi dụng để tham nhũng, gây khó khăn cho người dân, tổ

chức; loại bỏ các thành phần hồ sơ không cần thiết, không hợp lý; tích hợp, cắt giảm

mạnh các mẫu đơn, tờ khai và các giấy tờ không cần thiết hoặc có nội dung thông tin

trùng lặp trên cơ sở ứng dụng các công nghệ số và các cơ sở dữ liệu sẵn có.

+ Cắt giảm, đơn giản hóa các quy định liên quan đến hoạt động kinh doanh, loại bỏ các

quy định không hợp pháp, không cần thiết, không hợp lý, bảo đảm thực chất. Tổ chức

triển khai có kết quả Chương trình cắt giảm, đơn giản hóa các quy định liên quan đến

hoạt động kinh doanh giai đoạn 2020 - 2025.

+ Cải cách hoạt động kiểm tra chuyên ngành đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu

theo hướng tăng cường kết nối, chia sẻ thông tin giữa các cơ quan quản lý nhà nước;

ứng dụng tối đa các hệ thống công nghệ thông tin để đơn giản hóa, hiện đại hóa thủ tục

kiểm tra, bảo đảm minh bạch thông tin; áp dụng đầy đủ, hiệu quả phương pháp kiểm

tra tiên tiến, phương pháp quản lý rủi ro phù hợp với thông lệ quốc tế, Công ước/Hiệp

định quốc tế mà Việt Nam đã ký kết, tham gia.

+ Rà soát, thống kê và đơn giản hóa các thủ tục hành chính nội bộ giữa các cơ quan

hành chính nhà nước.

- Thường xuyên, kịp thời cập nhật, công khai thủ tục hành chính dưới nhiều hình thức

khác nhau, tạo thuận lợi cho người dân, tổ chức tìm hiểu và thực hiện. Vận hành và

khai thác có hiệu quả Cơ sở dữ liệu thủ tục hành chính trên Cổng Dịch vụ công quốc

gia.

- Hoàn thành đổi mới thực hiện cơ chế một cửa, một cửa liên thông trong giải quyết

thủ tục hành chính theo quy định tại Quyết định số 468/QĐ-TTg ngày 27 tháng 3 năm

2021 của Thủ tướng Chính phủ.

- Đẩy mạnh phân cấp trong giải quyết thủ tục hành chính theo hướng cấp nào sát cơ sở,

sát nhân dân nhất thì giao cho cấp đó giải quyết, đảm bảo nguyên tắc quản lý ngành,

lãnh thổ, không để tình trạng nhiều tầng nấc, kéo dài thời gian giải quyết và gây nhũng

nhiễu, tiêu cực, phiền hà cho nhân dân.

- Đẩy mạnh nghiên cứu, đề xuất giải pháp tháo gỡ các vướng mắc về cơ chế, chính

sách, thủ tục hành chính, thông qua tăng cường đối thoại, lấy ý kiến người dân, doanh

nghiệp, phát huy vai trò, hiệu quả hoạt động của Hội đồng tư vấn cải cách thủ tục hành

chính của Thủ tướng Chính phủ.

- Trong năm 2022, hoàn thành kết nối Cổng Thông tin một cửa quốc gia với Cổng

Dịch vụ công quốc gia; đẩy mạnh thực hiện các thủ tục kiểm tra chuyên ngành và

thanh toán các khoản phí liên quan đến kiểm tra chuyên ngành trên Cổng Dịch vụ công

quốc gia. Hoàn thành xây dựng và vận hành có hiệu quả Cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử,

đảm bảo thống nhất với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.

Chương 3

CẢI CÁCH BỘ MÁY HÀNH CHÍNH

I. Quan điểm đường lối của Đảng và pháp luật của Nhà nướcvề cải

cách bộ máy hành chính

1.1. Khái niệm cải cách bộ máy hành chính

Cải cách bộ máy hành chính: là một sự thay đổi có kế hoạch, theo một mục

tiêu nhất định, được xác định bởi cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Cải cách

hành chính không làm thay đổi bản chất của hệ thống hành chính, mà chỉ làm

cho hệ thống này trở nên hiệu quả hơn, phục vụ nhân dân được tốt hơn; các thể

chế quản lý nhà nước đồng bộ, khả thi, đi vào cuộc sống hơn; cơ chế hoạt động,

chức năng, nhiệm vụ của bộ máy, chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức hành

chính hiệu quả, hiệu lực hơn, đáp ứng yêu cầu quản lý kinh tế – xã hội của một

quốc gia.

1.2. Quan điểm, đường lối của Đảng về cải cách bộ máy hành chính

Quan điểm, đường lối của Đảng được thể hiện trong các văn kiện sau đây:

a/ Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI (15-18/12/1986) Ban chấp

hành Trung ương Đảng cộng sản Việt Nam.

Đảng xác định phải thực hiện một cuộc cải cách lớn về tổ chức bộ máy

của các cơ quan Nhà nước, theo các hướng sau:

- Xây dựng và thực hiện một cơ chế quản lý nhà nước thể hiện quyền làm chủ

tập thể của nhân dân lao động ở tất cả các cấp

- Tăng cường bộ máy của nhà nước từ Trung ương đến địa phương và cơ sở

thành một hệ thống thống nhất, có sự phân định rành mạch nhiệm vụ, quyền hạn,

trách nhiệm từng cấp theo nguyên tắc tập trung dân chủ.

- Phân biệt chức năng quản lý hành chính – kinh tế với quản lý sản xuất – kinh

doanh, kết hợp quản lý theo ngành với quản lý theo địa phương và vùng lãnh thổ,

phù hợp với đăc diểm tình hình kinh tế - xã hội.

- Thực hiện một quy chế làm việc khoa học, có hiệu xuất cao; xây dựng bộ máy

gọn nhẹ, có chất lượng cao với một đội ngũ cán bộ có phẩm chất chính trị và

năng lực quản lý nhà nước, quản lý kinh tế, quản lý xã hội.

b/Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI (24-27/6/1991) Ban chấp hành

Trung ương Đảng cộng sản Việt Nam.

Trong văn kiện này Đảng xác định tiếp tục cải cách bộ máy nhà nước theo

phương hướng:

- Nhà nước thực sự là của dân, do dân và vì dân

- Nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật dưới sự lãnh đạo của Đảng

- Tổ chức và hoạt động theo nguyên tắc tập trung dân chủ, thực hiện thóng nhất

quyền lực nhưng phân công, phân cấp rành mạch

- Bộ máy tinh giản, gọn nhẹ và hoạt động có chất lượng cao trên cơ sở ứng dụng

các thành tựu khoa học, kỹ thuật vào quản lý

Để hoàn thành được các phương hướng đó Đảng đã nêu rõ cần thực hiện tốt

những việc sau đây:

- Sửa đổi Hiến pháp tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa; tiếp tục sửa đổi và

tăng cương hệ thống pháp luật về kinh tế, văn hóa, xã hội, hình sự, dân sự, hành

chính; nâng cao trình độ của các cơ quan nhà nước về xây dựng pháp luật, sớm

ban hành luật về trình tự xây dựng, ban hành và tổ chức thực hiện pháp luật,

đảm bảo cho nhà nước quản lý mọi mặt của đồi sống xã hội bằng pháp luật.

- Cải tiến tổ chức và hoạt động của Quốc hội và hội đồng nhân dân để làm đúng

chức năng quy định. Đổi mới tiêu chuẩn đại biểu, chế độ bầu cử và quy chế hoạt

động của Quốc hội và hội đồng nhân dân

- Sửa đổi cơ cấu tổ chức và hoạt động của Chính phủ, coi trọng bàn bạc tập thể,

đồng thời đề cao trách nhiệm và quyền hạn cá nhân của người đứng đầu Chính

phủ, đứng đầu bộ trong quản lý và điều hành.

- Xác định lại chức năng, nhiệm vụ của cấp tỉnh, huyện, xã để sắp xếp lại tổ

chức của mỗi cấp; đề cao quyền chủ động và trách nhệm của địa phương, đồng

thời bảo đảm sự chỉ đạo thống nhất của nhà nước trung ương. Xây dựng chính

quyền cấp xã phường vững mạnh.

- Tăng cường hiệu lực của các cơ quan bảo vệ pháp luật. Đổi mới hệ thống tổ

chức và hoạt động của Viện liểm sát nhân dân và Tòa án nhân dân. Bảo đảm các

điều kiện và phương tiện cần thiết để các cơ quan bảo vệ pháp luật làm tốt

nhiệm vụ.

- Kiên quyết sắp xếp lại tổ chức và tinh giản biên chế các cơ quan hành chính, sự

nghiệp ngay từ năm 1991, làm cho bộ máy gọn nhẹ và hoạt động có hiệu quả

- Tiếp tục tiến hành kiên quyết và thường xuyên đấu tranh phòng chống tham

nhũng. Phương hướng cơ bản để khắc phụ tệ nạn tham nhũng là phải xây dựng

và hoàn chỉnh bộ máy, cơ chế quản lý và pháp luật

1.3. Pháp luật Nhà nước về cải cách bộ máy hành chính

Cải cách hành chính là nhằm xây dựng một nền hành chính dựa trên nguyên

tắc tập trung dân chủ, được vận dụng theo những phương thức khác nhau như

tập quyền, tphân quyền, tản quyền, ủy quyền – một nền hành chính trong tổng

thể hệ thống chính trị trong đó nhân dân làm chủ thông qua Nhà nước. Nhà nước

là cơ quan công quyền quản lý xã hội bằng pháp luật, dưới sự lãnh đạo của Đảng

Cộng Sản Việt Nam- Đảng cầm quyền lãnh đạo Nhà nước và toàn xã hội.

Để cải cách bộ máy hành chính một cách toàn diện và có hiệu quả cao thì

pháp luật đóng vai trò rất quan trọng. Hiện nay có rất nhiều các văn bản luật quy

định về vấn đề cái cách bộ máy hành chính như:

Nghị quyết số 30c/NQ-CP ngày 08/11/2011 của Chính phủ ban hành

Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2011-2020

Chỉ thị số 07/CT-TTg ngày 22 tháng 05 năm 2013 của Thủ tướng Chính phủ

về việc đẩy mạnh thực hiện Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước

giai đoạn 2011 – 2020

Quyết định số 442/QĐ-TTg ngày 28 tháng 03 năm 2014 của Thủ tướng

Chính phủ về việc kiện toàn Ban Chỉ đạo cải cách hành chính của Chính phủ

Quyết định số 225/QĐ-TTg ngày 4/2/2016 của Thủ tướng Chính phủ phê

duyệt kế hoạch cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2016 – 2020

Quyết định số 559/QĐ-TTg ngày 24 tháng 4 năm 2017 của Thủ tướng Chính

phủ về việc phê duyệt "Đề án đơn giản hóa chế độ báo cáo trong hoạt động của

các cơ quan hành chính Nhà nước"

Quyết định số 846/QĐ-TTg ngày 09 tháng 6 năm 2017 của Thủ tướng Chính

phủ về việc ban hành Danh mục dịch vụ công trực tuyến mức độ 3 và 4 thực

hiện tại các bộ, ngành, địa phương năm 2017

Nghị quyết số 49/NQ-CP ngày 13 tháng 6 năm 2017 của Chính phủ về việc

sửa đổi, bổ sung một số điều có liên quan đến kiểm soát thủ tục hành chính, cải

cách thủ tục hành chính và cơ chế một cửa, một cửa liên thông tại một số Nghị

quyết của Chính phủ

Nghị quyết 10/NQ-CP ngày 03 tháng 02 năm 2018 Ban hành Chương trình

hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 25 tháng 10

năm 2017 của Hội nghị lần thứ sáu Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII

một số vấn đề về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị

tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả;

Kế hoạch số 07-KH/TW ngày 27 tháng 11 năm 2017 của Bộ Chính trị thực

hiện Nghị quyết số 18-NQ/TW; Nghị quyết số 56/2017/QH14 ngày 24 tháng 11

năm 2017 của Quốc hội về việc tiếp tục cải cách tổ chức bộ máy hành chính nhà

nước tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả.

1.3.1. Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn

2011-2020 do nhà nước đề ra với những mục tiêu sau:

- Xây dựng, hoàn thiện hệ thống thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội

chủ nghĩa nhằm giải phóng lực lượng sản xuất, huy động và sử dụng có hiệu quả

mọi nguồn lực cho phát triển đất nước.

- Tạo môi trường kinh doanh bình đẳng, thông thoáng, thuận lợi, minh bạch

nhằm giảm thiểu chi phí về thời gian và kinh phí của các doanh nghiệp thuộc

mọi thành phần kinh tế trong việc tuân thủ thủ tục hành chính.

- Xây dựng hệ thống các cơ quan hành chính nhà nước từ trung ương tới cơ sở

thông suốt, trong sạch, vững mạnh, hiện đại, hiệu lực, hiệu quả, tăng tính dân

chủ và pháp quyền trong hoạt động điều hành của Chính phủ và của các cơ quan

hành chính nhà nước.

- Bảo đảm thực hiện trên thực tế quyền dân chủ của nhân dân, bảo vệ quyền con

người, gắn quyền con người với quyền và lợi ích của dân tộc, của đất nước.

- Xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức có đủ phẩm chất, năng lực và

trình độ, đáp ứng yêu cầu phục vụ nhân dân và sự phát triển của đất nước.

Trọng tâm cải cách hành chính trong giai đoạn 10 năm tới là: Cải cách thể chế;

xây dựng, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, chú trọng

cải cách chính sách tiền lương nhằm tạo động lực thực sự để cán bộ, công chức,

viên chức thực thi công vụ có chất lượng và hiệu quả cao; nâng cao chất lượng

dịch vụ hành chính và chất lượng dịch vụ công cộng.

Cụ thể trong Cải cách tổ chức bộ máy hành chính nhà nước:

a) Tiến hành tổng rà soát về vị trí, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, cơ cấu tổ

chức và biên chế hiện có của các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính

phủ, Ủy ban nhân dân các cấp, các cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân

cấp tỉnh, cấp huyện, các cơ quan, tổ chức khác thuộc bộ máy hành chính nhà

nước ở trung ương và địa phương (bao gồm cả các đơn vị sự nghiệp của Nhà

nước); trên cơ sở đó điều chỉnh chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và tổ chức, sắp

xếp lại các cơ quan, đơn vị nhằm khắc phục tình trạng chồng chéo, bỏ trống

hoặc trùng lắp về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn; chuyển giao những công

việc mà cơ quan hành chính nhà nước không nên làm hoặc làm hiệu quả thấp

cho xã hội, các tổ chức xã hội, tổ chức phi chính phủ đảm nhận;

b) Tổng kết, đánh giá mô hình tổ chức và chất lượng hoạt động của chính quyền

địa phương nhằm xác lập mô hình tổ chức phù hợp, bảo đảm phân định đúng

chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, sát thực tế, hiệu lực, hiệu quả; xây dựng mô

hình chính quyền đô thị và chính quyền nông thôn phù hợp.

Hoàn thiện cơ chế phân cấp, bảo đảm quản lý thống nhất về tài nguyên, khoáng

sản quốc gia; quy hoạch và có định hướng phát triển; tăng cường giám sát, kiểm

tra, thanh tra; đồng thời, đề cao vai trò chủ động, tinh thần trách nhiệm, nâng cao

năng lực của từng cấp, từng ngành;

c) Tiếp tục đổi mới phương thức làm việc của cơ quan hành chính nhà nước;

thực hiện thống nhất và nâng cao chất lượng thực hiện cơ chế một cửa, một cửa

liên thông tập trung tại bộ phận tiếp nhận, trả kết quả thuộc Văn phòng Hội đồng

nhân dân và Ủy ban nhân dân cấp huyện; bảo đảm sự hài lòng của cá nhân, tổ

chức đối với sự phục vụ của cơ quan hành chính nhà nước đạt mức trên 80% vào

năm 2020;

d) Cải cách và triển khai trên diện rộng cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm của

các đơn vị sự nghiệp dịch vụ công; chất lượng dịch vụ công từng bước được

nâng cao, nhất là trong các lĩnh vực giáo dục, y tế; bảo đảm sự hài lòng của cá

nhân đối với dịch vụ do đơn vị sự nghiệp công cung cấp trong các lĩnh vực giáo

dục, y tế đạt mức trên 80% vào năm 2020.

II. Thực tế triển khai thực hiện, kết quả, ưu điểm, nhược điểm và phương

hướng

2.1. Thực tế triển khai thực hiện.

Thời gian qua, cơ cấu tổ chức của Chính phủ được giữ ổn định, tổ chức Bộ quản

lý đa ngành, đa lĩnh vực, bước đầu khắc phục được những chồng chéo hoặc bỏ

trống về chức năng, nhiệm vụ, phạm vi, đối tượng quản lý, nhưng vẫn chậm

được điều chỉnh theo hướng tinh gọn, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hơn; chưa

khắc phục được một cách triệt để những chồng chéo, giao thoa về chức năng,

nhiệm vụ giữa các bộ, cơ quan ngang bộ.

Cơ chế “chủ trì, phối hợp” trong quản lý nhà nước còn phổ biến, nguyên tắc

một việc chỉ giao một cơ quan chủ trì thực hiện và chịu trách nhiệm chính chưa

được phát huy mạnh mẽ nên vẫn phải hội họp nhiều, quy trình xử lý công việc

chậm.

Báo cáo của Chính phủ cho thấy, từ nhiệm kỳ khóa XII đến nay, cơ cấu tổ

chức của Chính phủ được sắp xếp theo hướng thu gọn đầu mối, gồm 18 bộ, 4 cơ

quan ngang bộ và 8 cơ quan thuộc Chính phủ.

Tuy nhiên, trong buổi làm việc với Chính phủ vào tháng 8/2017, Đoàn giám

sát của Quốc hội về việc thực hiện chính sách, pháp luật về cải cách tổ chức bộ

máy hành chính nhà nước giai đoạn 2011 - 2016 đã chỉ ra rằng cơ cấu tổ chức

của Chính phủ vẫn chưa có sự đổi mới, thích ứng tương xứng theo hướng tinh

gọn hơn, tập trung hơn vào quản lý vĩ mô, hoạch định chính sách, giảm bớt các

nội dung mang tính tác nghiệp, quản lý, điều hành trực tiếp.

Việc sắp xếp, sáp nhập các bộ thành bộ quản lý đa ngành chưa đi liền với

việc điều chỉnh sâu về chức năng, cắt giảm, lồng ghép nhiệm vụ nên có cơ quan 68

vẫn bị quá tải do các công việc cụ thể, sự vụ ở tầm vi mô, đáng ra có thể phân

cấp cho địa phương. Chủ trương xã hội hóa và phân cấp mạnh hơn cho chính

quyền địa phương chưa được triển khai thực hiện đồng bộ và có hiệu quả.

Bên cạnh đó, tổ chức bộ máy bên trong bộ, cơ quan ngang bộ còn nặng nề,

nhiều đầu mối, số đơn vị trực thuộc tăng lên với nhiều đơn vị có tư cách pháp

nhân (198 đơn vị/22 bộ, cơ quan ngang bộ) dẫn đến tình trạng “bộ trong bộ”, các

lĩnh vực công tác bị chia nhỏ, cắt khúc, thiếu tính bao quát chung.

Một nội dung chuyên môn do chuyên viên xử lý để được báo cáo lên Bộ

trưởng thường phải trải qua 7-8 quy trình, làm cho việc xử lý mất nhiều thời

gian.

Chỉ tính trong 5 năm (2011-2016), số đơn vị hành chính thuộc bộ, cơ quan

ngang bộ đã tăng 28 đơn vị, trung bình mỗi cơ quan tăng thêm 1,1 đơn vị. Số

lượng các đơn vị hành chính trực thuộc tổng cục tăng 822 đơn vị. Tính đến

tháng 6/2017, cả nước có đến 42 tổng cục, tăng 100% so với nhiệm kỳ Chính

phủ khóa XI. Số lượng các vụ, cục, phòng tăng từ 4,7% đến 13,6% so với năm

2011.

Số đơn vị hành chính thuộc bộ, cơ quan ngang bộ ở thời điểm cuối năm 2016

là 510; số vụ, cục, chi cục thuộc tổng cục là 3.867. Cùng với đó, xu hướng nâng

cấp vụ lên cục diễn ra nhanh ở nhiều bộ, có đến 29 cục được thành lập trong thời

gian này, trong đó Bộ Công an tăng 7 cục, Bộ Tư pháp tăng 4 cục, Bộ Thông tin

- Truyền thông và Bộ Y tế đều tăng 3 cục...

Việc tăng số cục trong bộ đã dẫn đến tổ chức thêm nhiều đơn vị cấp phòng

trong cục (trong 5 năm tăng 180 đơn vị, tháng 12/2016 có 958 phòng thuộc cục),

tăng biên chế, chi phí hành chính, trong khi chức năng, nhiệm vụ không thay

đổi.

Thực hiện Nghị quyết số 39 của Bộ Chính trị về tinh giản biên chế, cơ cấu

lại đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức trên nguyên tắc “cơ bản không để cấp

phòng trong các đơn vị tham mưu thuộc cơ quan trung ương”, số lượng phòng

trong vụ chuyên môn đã giảm nhưng vẫn duy trì tới 945 phòng trong các vụ

tham mưu, chưa thực hiện đúng yêu cầu của Nghị quyết. Chỉ có 99/344 vụ là

không tổ chức phòng (chiếm 28,8%).

Mặc dù số lượng cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp huyện có giảm,

nhưng số lượng cơ quan chuyên môn cấp tỉnh và số chi cục, phòng thuộc cơ

quan chuyên môn cấp tỉnh có xu hướng tăng, từ năm 2011 đến năm 2016 tăng

34 cơ quan chuyển môn cấp tỉnh, 85 phòng và tương đương, 16 chi cục thuộc cơ

quan chuyên môn cấp tỉnh. Trung bình một cơ quan có 8,1 phòng và tương

đương trực thuộc.

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội Phùng Quốc Hiển, hiệu lực, hiệu quả quản lý

nhà nước có được nâng lên, nhưng so với yêu cầu của tình hình mới thì chưa đạt,

chất lượng bộ máy chưa tương xứng với đầu tư từ ngân sách, có xu thế bộ máy

ngày càng trở nên cồng kềnh, dẫn tới quan liêu, xa rời thực tiễn.Chồng chéo, đùn

đẩy trách nhiệm

Điều đáng nói là dù bộ máy “phình” ra nhưng lại không bao quát được hết

các lĩnh vực quản lý nhà nước. Theo báo cáo của Chính phủ, năm 2011, có hai

vấn đề bỏ trống quản lý nhà nước và cho đến tháng 8/2017 mới khắc phục được

điều này. Hiện còn 18 vấn đề có sự giao thoa, chồng chéo trong quản lý hoặc có

ý kiến khác nhau giữa các bộ, ngành về phân định nhiệm vụ.Trên thực tế, nhiều

trường hợp một lĩnh vực được giao cho từ 2 đến 3 bộ cùng phụ trách

Một thực trạng nữa đang hiển hiện trong bộ máy, đó là nhiều tổ chức phối

hợp liên ngành, trong đó có tổ chức hoặc văn phòng giúp việc hoạt động chuyên

trách, làm phát sinh tổ chức bộ máy và biên chế. Cơ chế xác định trách nhiệm

“chủ trì, phối hợp” đã dẫn đến hình thành thêm nhiều tổ chức phối hợp liên

ngành và tình trạng đùn đẩy trách nhiệm quản lý nhà nước giữa các cơ quan.

2.2. Kết quả của quá trình cải cách bộ máy hành chính

Kết quả to lớn của công cuộc cải cách bộ máy hành chính mà nhà nước ta đã

đạt được là :

Điều chỉnh chức năng, nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức của các cơ quan trong hệ

thống hành chính nhà nước phù hợp với điều kiện mới.

Đối với chính quyền ở trung ương : Ngày 18/4/2012, Chính phủ ban hành

Nghị định số 36/2012/NĐ-CP quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ

cấu tổ chức của bộ, cơ quan ngang bộ; Chính phủ đã ban hành 25 nghị định quy

định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của 25 bộ, cơ quan

ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ. Thôngqua đó, mô hình bộ quản lý đa ngành,

đa lĩnh vực tiếp tục khẳng định tính phù hợp trong bối cảnh đẩy mạnh cải cách

hành chính, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý của cơ quan hành chính. Theo

quy định của Chính phủ, các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ đã

kiện toàn tổ chức bộ máy của mình theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả.

Đối với hệ thống tổ chức ở địa phương Chính phủ đã ban hành Nghị định số

24/2014/NĐ-CP ngày 04/4/2014 và Nghị định số 37/2014/ NĐ-CP ngày

05/5/2014 quy định tổ chức các cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp

tỉnh, cấp huyện, tạo cơ sở pháp lý để tiếp tục rà soát chức năng, nhiệm vụ, kiện

toàn tổ chức các cơ quan chuyên môn cấp tỉnh, cấp huyện, bảo đảm tổ chức quản

lý thống nhất, thông suốt đối với ngành, lĩnh vực từ Trung ương đến địa phương.

Tại kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XIII đã thông qua Luật Tổ chức Chính phủ,

Luật tổ chức chính quyền địa phương. Đây là những luật có tinh thần cải cách

mạnh mẽ, được thực thi trong thời gian tới sẽ góp phần xây dựng bộ máy hành

chính từ Trung ương đến địa phương thống nhất, thông suốt, hoạt động hiệu lực,

hiệu quả, đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước trong thời kỳ mới.

Công tác quản lý biên chế đã được thực hiện nghiêm túc, chặt chẽ, đặc biệt

là sau khi có Kết luận số 64-KL/TW ngày 28/5/2013 của Hội nghị lần thứ bảy

Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI về một số vấn đề về tiếp tục đổi mới,

hoàn thiện hệ thống chính trị từ Trung ương đến cơ sở. Ngày 20/11/2014 Chính

phủ đã ban hành Nghị định số 108/2014/NĐ-CP về chính sách tinh giản biên chế.

Bộ Nội vụ đã phối hợp với Bộ Tài chính ban hành Thông tư liên tịch số

01/2015/TTLT-BNV-BTC ngày 14/4/2015 hướng dẫn thực hiện. Bộ Nội vụ đã

xây dựng trình Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 39-NQ/TW ngày 17/4/2015,

trong đó xác định rõ mục tiêu, quan điểm và các giải pháp đồng bộ để thực hiện

tinh giản biên chế, cơ cấu lại đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức.

Phân cấp quản lý nhà nước giữa Chính phủ và chính quyền tỉnh, thành phố

trực thuộc Trung ương tiếp tục được thực hiện có hiệu quả trên các lĩnh vực

quản lý nhà nước, bảo đảm tính tự chủ trong tổ chức và hoạt động của chính

quyền địa phương và phát huy sự năng động, sáng tạo trong thực hiện chức năng

quản lý nhà nước của bộ máy hành chính các cấp ở địa phương. Thông qua đó,

giảm bớt các công việc có tính sự vụ để các bộ, ngành trung ương tập trung vào

khâu xây dựng thể chế, hoạch định chính sách và thực hiện thanh tra, kiểm tra,

nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước đối với các ngành, lĩnh vực.

2.3. Ưu điểm của cải cách bộ máy hành chính

2.3.1. Vai trò và chức năng của bộ máy hành chính có những đổi mới tích cực.

Các cơ quan trong bộ máy hành chính nhà nước được xác định chức năng,

nhiệm vụ, thẩm quyền và trách nhiệm rõ ràng : chuyển được một số công việc,

dịch vụ không cần thiết phải do cơ quan hành chính nhà nước thực hiện cho

doanh nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức phi chính phủ đảm nhận, ví dụ như có các

văn phòng công chứng tư…

Cơ cấu tổ chức chính phủ thu gọn hợp lý theo nguyên tắc bộ quản lý đa

ngành, đa lĩnh vực thực hiện chức năng chủ yếu là quản lý quy mô trên toàn xã

hội bằng pháp luật chính sách, hướng dẫn và kiểm tra thực hiện.

2.3.2. Chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan trong hệ thống hành chính nhà

nước được điều chỉnh từng bước phù hợp với yêu cầu quản lý nhà nước trong

kinh tế thị trường.

Chính phủ, các bộ đã tập trung nhiều hơn vào thực hiện chức năng quản lý

nhà nước vĩ mô trong phạm vi cả nước, trên các lĩnh vực của đời sống kinh tế -

xã hội. Tập trung thời gian và nguồn lực vào việc thực hiện chức năng chính của

mình là xây dựng chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, xây dựng và ban hành cơ chế,

chính sách, thanh tra, kiểm tra việc tổ chức thực hiện.

Đã thực hiện điều chỉnh chức năng quản lý nhà nước giữa các cấp hành

chính cho phù hợp với tình hình thực tiễn, trên nguyên tắc mỗi việc chỉ do một

cơ quan phụ trách, khắc phục sự trùng lắp, chồng chéo về chức năng, nhiệm vụ.

Bộ của các bộ được điều chỉnh về cơ cấu trên cơ sở phân biệt rõ chức năng,

phương hướng hoạt động của các bộ phận tham mưu thực thi chính sách cung

cấp dịch vụ công.

Đến nay, về cơ bản xác định xong và thực hiện được các quy định mới về

phân cấp quản lý hành chính nhà nước giữa trung ương và địa phương, giữa các

cấp chính quyền địa phương, định rõ chức năng, nhiệm vụ.

2.3.3. Cơ cấu tổ chức bộ máy hành chính nhà nước từ trung ương đến địa

phương được điều chỉnh, Sắp xếp tinh gọn, hợp lý hơn.

Đồng thời với quá trình chuyển đổi cơ chế kinh tế, từng bước làm rõ phạm vi

à nội dung chức năng quản lý nhà nước trên các lĩnh vực, trong những năm qua

đã tiến hành nhiều đợt sắp xếp, điều chỉnh lại tổ chức bộ máy các cơ quan hành

chính nhà nước.

Trên cơ sở quán triệt nguyên tắc tổ chức bộ đa ngành, đa lĩnh vực, cơ cấu tổ

chức Chính phủ được điều chỉnh, thu gọn..

Cơ cấu bên trong các cơ quan của Chính phủ và chính quyền địa phương

cũng có bước điều chỉnh theo hướng phân biệt rõ các đơn vị thực hiện chức năng

quản lý nhà nước với các tổ chức sự nghiệp cung cấp dịch vụ công.

2.3.4. Chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức trong bộ máy hành chính nhà nước

được nâng lên.

Công tác xây dựng, phát triển đội ngũ cán bộ, công chức thời gian qua được

quan tâm triển khai trên diện rộng, kêt hợp huy động nhiều giải pháp và đã đạt

được một số kết quả tích cực. Năm 1986, số lượng cán bộ, công chức hành chính,

sự nghiệp là 1,2 triệu người, hiện nay có khoảng 2,8 triệu cán bộ, công chức,

viên chức.

Luật Cán bộ, công chức năm 2008 đã có sự phân loại rõ đối tượng cán bộ,

công chức,tạo căn cứ pháp lý để định ra yêu cầu, tiêu chuẩn về trình độ, năng

lực chuyên môn, phẩm chất và chế độ, chính sách đãi ngộ tương ứng ( cán bộ

qua bâu cử, công chức hành chính, viên chức sự nghiệp, cán bộ giữ chức vụ lãnh

đạo trong doanh nghiệp nhà nước, cán bộ chuyên trách và công chức cở cấp xã).

2.3.5. Phương thức hoạt động của Chính phủ, các bộ ngành trung ương và Uỷ

ban nhân dân các cấp có bước đổi mới.

Tinh thần xuyên suốt quá trình đổi mới phương thức hoạt động của các cơ

quan hành chính nhà nước là giảm tối đa sự can thiệp hành chính vào hoạt động

của thị trườn và doanh nghiệp. Các cơ quan nhà nước tập trung làm tốt chức

năng định hướng phát triển, tạo lập môi trường pháp lý, cơ chế, chính sách thuận

lợi để phát huy các nguồn lực,tăng cường quản lý nhà nước bằng pháp luật.

Việc triển khai quy chế công khai tài chính, quy chế dân chủ ở cơ sở và

trong cơ quan hành chính nhà nước đã có tác dụng tích cực góp phần đổi mới

mối quan hệ giữa cơ quan hành chính nhà nước với dân, quan hệ giữa cơ quan

hành chính nhà nước với nhau trong quá trình tổ chức thực hiện công việc và

thực thi công vụ.

4. Hạn chế của cải cách bộ máy hành chính

Bên cạnh những ưu điểm trên đây, công tác cải cách hành chính của tỉnh còn

một số hạn chế. Cải cách hành chính vẫn còn nhiều hạn chế, thủ tục hành chính

còn rườm rà; bộ máy còn cồng kềnh, chồng chéo, tinh giản biên chế còn chậm;

chất lượng nguồn nhân lực chưa đáp ứng yêu cầu, nhất là nguồn nhân lực chất

lượng cao, cơ cấu ngành nghề chưa hợp lý.

 Trong cải cách hành chính chưa có bước đột phá, một số lĩnh vực người

dân, tổ chức chưa hài lòng, thủ tục hành chính ở một số lĩnh vực còn

rườm rà;

 Giải quyết công việc ở một số cơ quan, đơn vị còn chậm thời gian; thực

hiện cơ chế một cửa ở một số cơ quan, đơn vị chưa tốt;

 Tổ chức bộ máy còn cồng kềnh, chưa đáp ứng yêu cầu tinh giản, gọn nhẹ;

 Một bộ phận cán bộ, công chức, viên chức năng lực, trình độ chuyên môn

nghiệp vụ, kỹ năng công tác, kiến thức hành chính còn hạn chế; chưa chủ

động và tích cực trong công việc, tinh thần trách nhiệm chưa cao, thái độ

chưa đúng mực, thậm chí có biểu hiện sách nhiễu, gây phiền hà, tiêu cực,

việc kiểm tra, phát hiện, xử lý chưa kịp thời;

 Kỷ luật, kỷ cương hành chính ở một số cơ quan, đơn vị chưa nghiêm;

thực hành tiết kiệm, chống lãng phí trong sử dụng ngân sách có nơi chưa

được quan tâm đúng mức, hiệu quả còn hạn chế.

 Việc phân cấp phân quyền tuy chủ trương đã rõ nhưng việc thực hiện

chưa thực sự hiệu quả chưa đi và cuộc sống

5.Phương hướng của cái cách bộ máy hành chính

Cần chuyển đổi mạnh mẽ, cơ bản vai trò, chức năng, nhiệm vụ của cả bộ máy

hành chính nhà nước cũng như của mỗi cơ quan hành chính để phù hợp hơn với

yêu cầu quản lý nền kinh tế thị trường và dân chủ hóa đời sống xã hội.

Trước hết cần điều chỉnh vai trò và chức năng của Chính phủ để đảm bảo

“Chính phủ nhỏ cho xã hội lớn”. Đây là vấn đề then chốt trong việc đổi mới thể

chế quản lý hành chính nhà nước, vì với sự thay đổi của chức năng Chính phủ,

các vấn đề khác như cơ cấu bộ máy hành chính, phương thức quản lý hành chính,

cán bộ viên chức hành chính... đều phải có sự thay đổi tương ứng, kể cả thực

chất mối quan hệ công việc giữa nhà nước và doanh nghiệp, nhà nước và thị

trường, nhà nước và xã hội, nhà nước và nhân dân.

Với những yêu cầu của giai đoạn mới, chức năng của Chính phủ cần được xác

định chính xác, làm cơ sở cho việc hoàn chỉnh khung CCHC. Về cơ bản chức

năng chung và chủ yếu của Chính phủ là quản lý nhà nước, bao gồm các mặt:

kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội.

 Trong lĩnh vực kinh tế, khi chuyển đổi từ kinh tế kế hoạch hóa tập trung

sang kinh tế thị trường định hướng XHCN, vai trò của Chính phủ phải

chuyển dần từ chỗ là tác nhân kinh tế chính sang vai trò người thúc đẩy

phát triển, người trọng tài kinh tế.

 Trong lĩnh vực quản lý chính trị, vai trò của Chính phủ cần chuyển dần

từ người cho phép, người gia ân sang người bảo đảm, người tạo điều

kiện cho mọi công dân thực hiện được các quyền cơ bản theo luật pháp,

đặc biệt là các quyền tự do, dân chủ.

 Trong lĩnh vực xã hội, vai trò của Chính phủ cần chuyển dần từ người

phân phát phúc lợi đồng đều và hạn chế sang người đảm bảo an sinh xã

hội cho mọi người, cung cấp dịch vụ sự nghiệp tổi thiểu, đồng thời bảo

đảm nguồn dịch vụ khác theo yêu cầu cho toàn xã hội.

Phân cấp giữa Chính phủ và các cấp chính quyền địa phương là một tất yếu

khách quan nhằm thúc đẩy quá trình dân chủ hoá đời sống xã hội, là một xu thế

của thời đại chống lại một nhà nước tập quyền lỗi thời bằng việc phát huy quyền

dân chủ trực tiếp của công dân. Phân cấp nhằm bảo đảm yêu cầu tiện lợi trong

mối quan hệ giữa nhà nước với nhân dân; nâng cao tính chủ động, tự chịu trách

nhiệm của các cấp chính quyền địa phương; phát huy mọi lợi thế riêng có về vật

chất, tinh thần và trí tuệ của nhân dân địa phương; bảo đảm cho nhân dân được

tham gia trực tiếp với chính quyền trong phát triển kinh tế - xã hội, trong xây

dựng cuộc sống cộng đồng; tạo động lực thi đua và hợp tác lành mạnh, thúc đẩy

các địa phương cùng phát triển. Để công tác phân cấp có hiệu quả, cần quán triệt

một số nguyên tắc và định hướng chủ yếu sau đây:

Nâng cao nhận thức của các cơ quan hành chính từ Trung ương đến địa

phương về một nền hành chính thống nhất có sự phân cấp hợp lý quyền hạn và

trách nhiệm nhằm thực hiện mục đích phát huy tính tập trung điều hành của

Chính phủ với việc phát huy sáng tạo, chủ động của hội đồng nhân dân và uỷ

ban nhân dân các địa phương. Cấp Trung ương cần tập trung vào việc xây dựng

thể chế và các lĩnh vực thuộc lợi ích của quốc gia như ngoại giao, quốc phòng,

an ninh; các lĩnh vực khác thì phân cấp cụ thể. Việc xử lý vụ, việc trong quan hệ

với dân và doanh nghiệp nên phân cấp mạnh cho chính quyền địa phương.Cần

bảo đảm tính thống nhất về tất cả các chủ trương, chính sách của Nhà nước,

không để cùng một chủ trương mà các nơi thực hiện khác nhau. Khi phân cấp,

cần bảo đảm các điều kiện cần thiết để thực hiện, bao gồm các điều kiện về pháp

chế như quy định rõ các quyền hạn và nhiệm vụ có liên quan, các điều kiện về

tài chính, các điều kiện về cán bộ để đảm đương được nhiệm vụ, các điều kiện

về quy hoạch chi tiết, về lộ trình cụ thể ... để cơ quan được phân cấp không thể

làm khác chủ trương chung, đồng thời cũng không bị vướng mắc về chuyên môn

trong khi thực hiện.

1.3.2. Kết quả thực hiện Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước

giai đoạn 2011-2020 về cải cách bộ máy hành chính

1.3.2.1. Kết quả chủ yếu đã đạt được

a) Việc xây dựng, ban hành các quy định về tổ chức bộ máy

Thời gian qua, một loạt chủ trương của Đảng và chính sách của các cơ quan nhà

nước có thẩm quyền đã được đưa ra nhằm đẩy mạnh hơn nữa cải cách tổ chức bộ máy

hành chính nhà nước, đó là: Rà soát chức năng, nhiệm vụ, kiện toàn tổ chức; phân cấp

mạnh, giao quyền chủ động cho chính quyền địa phương; tinh giản biên chế, nâng cao

chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức; thực hiện chế độ tự chủ, tự chịu trách nhiệm của

đơn vị sự nghiệp công lập (ĐVSNCL). Cũng trong giai đoạn này, Quốc hội đã thực

hiện công tác giám sát tối cao, với chủ đề là giám sát việc thực hiện chính sách, pháp

luật về cải cách tổ chức bộ máy hành chính nhà nước giai đoạn 2011 - 2016.

Việc xây dựng và ban hành các văn bản quy định về chức năng, nhiệm vụ, cơ cấu

tổ chức các bộ, ngành trung ương về cơ bản khắc phục được những tồn tại, hạn chế của

các giai đoạn trước, bổ khuyết những thiếu sót thể chế về tổ chức và bộ máy, bảo đảm

bao quát đầy đủ chức năng quản lý nhà nước của Chính phủ, đồng thời phân định rõ

phạm vi chức năng quản lý nhà nước về ngành, lĩnh vực giữa các bộ, cơ quan ngang

bộ trên cơ sở thực hiện nguyên tắc một việc chỉ do một cơ quan chủ trì, chịu trách

nhiệm chính, các cơ quan liên quan có trách nhiệm phối hợp thực hiện.

b) Rà soát vị trí, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và kiện toàn hệ thống tổ chức bộ

máy

Các bộ, ngành và địa phương đã chủ động thực hiện việc rà soát chức năng,

nhiệm vụ của các cơ quan, đơn vị trực thuộc. Một số địa phương đã báo cáo cấp có

thẩm quyền cho phép điều chỉnh hoặc thí điểm điều chỉnh chức năng, nhiệm vụ,

quyền hạn, tổ chức bộ máy của một số cơ quan, đơn vị cho phù hợp với tình hình

thực tế của địa phương mình(25). Việc sắp xếp, kiện toàn, từng đợt tăng hoặc giảm tổ

chức kể cả tổ chức hành chính và ĐVSNCL ở các bộ, ngành trung ương và chính

quyền địa phương các cấp đã được thực hiện có kết quả.

Biểu đồ 5: So sánh số lượng các tổ chức hành

Biểu đồ 6: Biến động tăng/giảm số

chính thuộc bộ, cơ quan ngang bộ qua các

lượng các tổ chức hành chính

giai đoạn

thuộc bộ, cơ quan ngang bộ qua

các giai đoạn

25 Thành phố Hồ Chí Minh đã điều chỉnh chức năng, nhiệm vụ của Sở Xây dựng, Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Giao thông vận tải khác với Nghị định số 24/2014/NĐ-CP; điều chỉnh về chức năng, nhiệm vụ của các phòng Tài chính - Kế hoạch, Văn hóa - Thông tin, Kinh tế khác với Nghị định số 37/2014/NĐ-CP; 13 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương đã báo cáo Thủ tướng Chính phủ cho phép thành lập Sở Du lịch. Việc nhập các trung tâm thuộc các linh vực y tế, nông nghiệp và phát triển nông thôn ở huyện được thực hiện ở nhiều địa phương.

Biểu đồ 7: So sánh số lượng các tổ chức hành chính cấp tỉnh qua các giai đoạn

Biểu đồ 8: So sánh các tổ chức hành chính cấp huyện qua các giai đoạn

Biểu đồ 9: So sánh số lượng ĐVSNCL của tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương

qua các giai đoạn

Thực hiện Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 25 tháng 10 năm 2017, Hội nghị lần thứ

6 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII về “Một số vấn đề về tiếp tục đổi mới,

sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả”

(gọi tắt là Nghị quyết số 18-NQ/TW) đã đạt được những kết quả quan trọng. Hệ thống

các văn bản chỉ đạo, triển khai đã được ban hành tương đối đồng bộ, tạo điều kiện

thuận lợi để thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ mà Nghị quyết đã đề ra(26). Việc đổi mới,

sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị theo tinh thần Nghị quyết số 18-NQ/TW

gắn với tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 39-NQ/TW ngày 17 tháng 4 năm 2015 của Bộ

Chính trị khóa XI về tinh giản biên chế và cơ cấu lại đội ngũ cán bộ, công chức, viên

chức đã giảm được nhiều đầu mối và giảm đáng kể biên chế của các cơ quan, tổ chức

trong hệ thống chính trị và bộ máy hành chính nhà nước. Đánh giá kết quả thực hiện

Nghị quyết số 18-NQ/TW, so sánh thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2019 với thời

điểm ngày 31 tháng 12 năm 2017, các bộ, cơ quan ngang bộ (không tính Bộ Quốc

phòng và Bộ Công an(27)): Giảm 12 vụ và tương đương; giảm 10 ĐVSNCL. Về tổ chức

hành chính của các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (so sánh thời điểm ngày 30

tháng 6 năm 2019 với thời điểm ngày 30 tháng 6 năm 2017): Giảm 05 tổ chức cơ quan

chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh; giảm 973 tổ chức cấp phòng; 127 tổ chức cấp chi

cục; 1.179 tổ chức cấp phòng thuộc chi cục; ở cấp huyện: Giảm 294 tổ chức cấp cơ

quan chuyên môn thuộc UBND cấp huyện.

26 Kế hoạch số 07-KH/TW ngày 27/11/2017 về thực hiện Nghị quyết số 18-NQ/TW; Nghị quyết số 37-NQ/TW ngày 24/12/2018 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã; Kết luận số 17-KL/TW ngày 11/9/2018 về tình hình thực hiện biên chế, tinh giản biên chế của các tổ chức trong hệ thống chính trị năm 2015 - 2016, mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp giai đoạn 2017 - 2021; Kết luận số 34-KL/TW ngày 07/8/2018 của Bộ Chính trị về thực hiện một số mô hình thí điểm theo Nghị quyết số 18-NQ/TW; Nghị quyết số 56/2017/QH14 ngày 24/11/2017 của Quốc hội về tiếp tục cải cách tổ chức bộ máy hành chính Nhà nước tinh gọn, hoạt động có hiệu lực, hiệu quả; Nghị quyết số 653/2019/UBTVQH14 ngày 12/3/2019 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã trong giai đoạn 2019 - 2021; Nghị quyết số 10/NQ-CP ngày 03/02/2018 của Chính phủ về Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 18-NQ/TW, Kế hoạch số 07-KH/TW của Bộ Chính trị và Nghị quyết số 56/2017/QH14 của Quốc hội; Nghị quyết số 32/NQ-CP ngày 14/5/2019 về ban hành kế hoạch thực hiện sắp xếp các đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã trong giai đoạn 2019 - 2021; Văn bản số 2115/BNV-CQĐP ngày 16/5/2019 của Bộ Nội vụ hướng dẫn mẫu hồ sơ đề án sắp xếp các ĐVHC cấp huyện, cấp xã trong giai đoạn 2019 - 2021....

27 Trong giai đoạn 2011 - 2020, tổ chức bộ máy lực lượng Công an đã giảm 06 tổng cục, 01 đơn vị tương đương tổng cục, 55 đơn vị cấp cục, 20 Cảnh sát phòng cháy và chữa cháy cấp tỉnh, 07 trường Công an nhân dân.

Luật sửa đổi, bổ sung Luật Tổ chức Chính phủ và Luật Tổ chức chính quyền địa

phương đã được thông qua tại Kỳ họp thứ 8, Quốc hội Khóa XIV, tạo cơ sở pháp lý

quan trọng cho việc kiện toàn tổ chức bộ máy hành chính ở trung ương và địa phương.

Bộ Nội vụ cũng đã ban hành văn bản về việc đăng ký thí điểm hợp nhất các cơ quan

chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh, cấp huyện; đã tham mưu cho các cấp có thẩm

quyền ban hành các văn bản và ban hành văn bản theo thẩm quyền trong việc tổ chức

thực hiện sắp xếp các đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã. Ngày 12 tháng 3 năm 2019,

Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã thông qua Nghị quyết số 653/2019/UBTVQH về việc

sắp xếp các đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã trong giai đoạn 2019 - 2021. Theo đó,

có 45 tỉnh, thành phố xây dựng đề án sắp xếp đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã

trong giai đoạn 2019 - 2021. Bộ Nội vụ đã tham mưu trình Chính phủ để trình Ủy ban

Thường vụ Quốc hội xem xét, quyết định và ban hành các nghị quyết sắp xếp đơn vị

hành chính cấp huyện, cấp xã của 45 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương. Đến

tháng 12 năm 2020, đã cơ bản hoàn thành việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp

huyện, cấp xã trong giai đoạn 2019 - 2021. Ở cấp huyện, đã tiến hành sắp xếp đối với

21 đơn vị hành chính cấp huyện (trong đó: Có 09 đơn vị thuộc diện phải sắp xếp, 03

đơn vị thuộc diện khuyến khích sắp xếp và 09 đơn vị liền kề có liên quan đến sắp xếp),

kết quả số lượng đơn vị hành chính cấp huyện giảm là 08 đơn vị. Trong đó: Tỉnh Cao

Bằng giảm 03 huyện; thành phố Hồ Chí Minh giảm 02 quận; tỉnh Quảng Ngãi giảm 01

huyện; tỉnh Quảng Ninh giảm 01 huyện; tỉnh Hòa Bình giảm 01 huyện; các tỉnh Yên

Bái, Điện Biên có điều chỉnh địa giới để sắp xếp các đơn vị hành chính cấp huyện

nhưng không làm giảm số lượng đơn vị hành chính cấp huyện.

Đối với cấp xã, đã tiến hành sắp xếp đối với 1.047 đơn vị hành chính cấp xã (trong

đó: Có 541 đơn vị thuộc diện phải sắp xếp, 113 đơn vị thuộc diện khuyến khích sắp

xếp và 393 đơn vị liền kề có liên quan đến sắp xếp), kết quả giảm 557 đơn vị. Trong

đó có những tỉnh giảm nhiều đơn vị hành chính cấp xã, như: Hòa Bình giảm 59 đơn vị,

tỷ lệ giảm 28,09%; Cao Bằng giảm 38 đơn vị, tỷ lệ giảm 19,10%; Phú Thọ giảm 52

đơn vị, tỷ lệ giảm 18,77%; Hà Tĩnh giảm 46 đơn vị, tỷ lệ giảm 17,56%; Thanh Hóa

giảm 76 đơn vị, tỷ lệ giảm 11,97%; Quảng Trị giảm 16 đơn vị, tỷ lệ giảm 11,35%;

Lạng Sơn giảm 26 đơn vị, tỷ lệ giảm 11,50%; Hải Dương giảm 29 đơn vị, tỷ lệ giảm

10,98%,...

Trong giai đoạn này, UBND các cấp và cơ quan chuyên môn cấp tỉnh, cấp huyện

được sắp xếp, kiện toàn, cơ bản theo đúng quy định, bước đầu đã tính đến đặc điểm

của đơn vị hành chính ở nông thôn, đô thị, hải đảo. Các cơ quan chuyên môn thuộc

UBND cấp tỉnh, cấp huyện về cơ bản được giữ ổn định tương tự nhiệm kỳ 2007 -

2011, thực hiện theo đúng các nghị định của Chính phủ(28), không nhất thiết trung

ương có tổ chức, cơ quan nào thì địa phương có tổ chức, cơ quan đó.

Về biên chế công chức (tính đến ngày 31 tháng 3 năm 2020): Các bộ, ngành trung

ương giảm 10.284 người so với số giao năm 2015; các địa phương giảm 13.612 người

so với số giao năm 2015.

Quy chế làm việc của Chính phủ qua các nhiệm kỳ thường xuyên được cập nhật,

sửa đổi, bổ sung các quy định cần thiết cho phù hợp với thực tiễn, nhằm nâng cao chất

lượng, hiệu quả chỉ đạo điều hành, hoạt động của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và

các thành viên Chính phủ(29). Đồng thời, góp phần đổi mới phương thức làm việc của

cơ quan hành chính nhà nước từ trung ương tới chính quyền địa phương các cấp.

c) Đánh giá mô hình tổ chức và chất lượng hoạt động của chính quyền địa phương

Nhìn chung, mô hình tổ chức cơ quan chuyên môn cấp tỉnh, cấp huyện được thực

hiện đúng theo các chủ trương của Đảng và pháp luật của Nhà nước. Bộ máy cơ bản

đảm bảo tinh gọn; hiệu lực, hiệu quả hoạt động được nâng cao gắn với tinh giản biên

chế, cơ cấu lại đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ. Hoạt

động của UBND luôn được thực hiện nghiêm túc theo quy chế làm việc được xây

dựng từ đầu nhiệm kỳ. Chất lượng, hiệu quả trong điều hành, quản lý hành chính nhà

nước được nâng lên. Mối quan hệ công tác giữa các sở, ban, ngành tỉnh với UBND cấp

huyện và cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp huyện; và với UBND cấp xã được

28 Gồm có: Nghị định số 24/2014/NĐ-CP ngày 04/4/2014; Nghị định số 37/2014/NĐ-CP ngày 05/5/2014; Nghị định số 107/2020/NĐ-CP ngày 14/9/2020 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 24/2014/NĐ-CP ngày 04/4/2014 của Chính phủ; Nghị định số 108/2020/NĐ-CP ngày 14/9/2020 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 37/2014/NĐ-CP ngày 05/5/2014 của Chính phủ.

29 Nghị định số 179/2007/NĐ-CP ngày 03/12/2007; Nghị định số 08/2012/NĐ-CP ngày 16/02/2012; Nghị định số 138/2016/NĐ-CP ngày 01/10/2016.

củng cố, gắn kết chặt chẽ, đảm bảo tính linh hoạt trong thực thi nhiệm vụ, tạo sự

chuyển biến tích cực trong giải quyết các công việc phối hợp liên ngành, góp phần

thực hiện tốt các chủ trương, chính sách, chương trình, kế hoạch trên địa bàn địa

phương.

Nhằm tiếp tục sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện thể chế về tổ chức chính quyền địa

phương theo hướng phân định rõ hơn tổ chức bộ máy chính quyền đô thị, nông thôn,

hải đảo, đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt theo quy định tại Nghị quyết số

18-NQ/TW, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết số 97/2019/QH14 ngày 27 tháng 11

năm 2019 về thí điểm mô hình tổ chức chính quyền đô thị tại thành phố Hà Nội, thực

hiện từ ngày 01 tháng 7 năm 2021 cho đến khi Quốc hội quyết định chấm dứt việc thí

điểm. Theo Nghị quyết, chính quyền địa phương ở thành phố Hà Nội, huyện, quận, thị

xã, xã, thị trấn là cấp chính quyền địa phương gồm có Hội đồng nhân dân (HĐND) và

UBND; chính quyền địa phương ở 177 phường thuộc quận, thị xã tại thành phố Hà

Nội là UBND phường. Kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XIV đã thông qua Nghị quyết số

119/2020/QH14 ngày 19 tháng 6 năm 2020 về thí điểm tổ chức mô hình chính quyền

đô thị và một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển thành phố Đà Nẵng. Tại kỳ họp

thứ 10, Quốc hội khóa XIV, Chính phủ đã trình Quốc hội xem xét Nghị quyết của

Quốc hội về sắp xếp đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã thuộc Thành phố Hồ Chí

Minh và thành lập thành phố Thủ Đức thuộc Thành phố Hồ Chí Minh. Ngày 09 tháng

12 năm 2020, tại Phiên họp thứ 51, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã tiến hành biểu

quyết thông qua Nghị quyết về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã

và thành lập thành phố Thủ Đức thuộc Thành phố Hồ Chí Minh.

d) Về phân cấp quản lý

Giai đoạn vừa qua, bên cạnh việc rà soát để khắc phục chồng chéo, trùng lắp về

chức năng, nhiệm vụ, các bộ, ngành đã có những đề xuất cụ thể với Chính phủ đẩy

mạnh việc phân cấp. Một số công việc trước đây do Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ

giải quyết, nay đã được chuyển cho các bộ, ngành trung ương và phân cấp cho chính

quyền địa phương thực hiện(30). Cùng với việc đẩy mạnh phân cấp, Chính phủ tăng

30 Nghị quyết số 21/NQ-CP ngày 21/3/2016 của Chính phủ về phân cấp quản lý nhà nước giữa Chính phủ và UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.

cường giải quyết các vấn đề có tính chiến lược, tăng cường kiểm tra, giám sát đối với

các nhiệm vụ đã phân cấp cho địa phương. Thủ tướng Chính phủ ban hành Quy chế

theo dõi, đôn đốc, kiểm tra việc thực hiện nhiệm vụ do Chính phủ, Thủ tướng Chính

phủ giao kèm theo Quyết định số 42/2014/QĐ-TTg ngày 27 tháng 7 năm 2014. Để đôn

đốc việc thực hiện Quyết định nêu trên, ngày 19 tháng 8 năm 2016, Thủ tướng Chính

phủ đã thành lập Tổ công tác của Thủ tướng Chính phủ kiểm tra việc thực hiện nhiệm

vụ, kết

luận, chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ (Quyết định số

1642/QĐ-TTg). Các bộ, ngành và địa phương cũng thường xuyên thành lập đoàn tiến

hành kiểm tra phân cấp hoặc lồng ghép với các nội dung kiểm tra chung về công tác tổ

chức bộ máy.

đ) Về kiểm tra, đánh giá tình hình tổ chức và hoạt động của các cơ quan, đơn vị

thuộc bộ, ngành và địa phương

Các bộ, ngành và địa phương thường xuyên ban hành kế hoạch kiểm tra và tổ chức

thực hiện việc kiểm tra, đánh giá tình hình tổ chức và hoạt động của các cơ quan, đơn

vị thuộc và trực thuộc. Nhiều bộ, ngành, địa phương đã chỉ đạo lồng ghép kiểm tra về

tổ chức bộ máy, về công tác tổ chức, quản lý, sử dụng công chức, viên chức, công tác

cải cách hành chính và thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở.

e) Cải cách và triển khai trên diện rộng cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các

đơn vị sự nghiệp dịch vụ công

Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành nhiều nghị định, quyết định về

cơ chế tự chủ của ĐVSNCL, nhất là các văn bản gần đây trong lĩnh vực khoa học và

công nghệ, kinh tế và sự nghiệp khác. Theo đó, hệ thống các ĐVSNCL thuộc bộ,

ngành, địa phương từng bước được sắp xếp, đổi mới và bước đầu triển khai thực hiện

cơ chế tự chủ trên một số lĩnh vực. Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt quy hoạch

mạng lưới ĐVSNCL thuộc một số ngành, lĩnh vực và một số danh mục dịch vụ sự

nghiệp công sử dụng ngân sách nhà nước thuộc lĩnh vực quản lý. Trên cơ sở đó, các

bộ, ngành, địa phương đã tiến hành rà soát, xây dựng đề án thành lập, tổ chức lại và

giải thể các ĐVSNCL để nâng cao hiệu quả hoạt động, qua đó, số ĐVSNCL thuộc

UBND và cơ quan chuyên môn cấp tỉnh cũng có xu hướng giảm.

Số lượng các ĐVSNCL được giao quyền tự chủ về tài chính bước đầu đã có sự

chuyển biến tích cực. Giai đoạn 2011 - 2015, cả nước có 30.219 đơn vị sự nghiệp

được giao tự chủ tài chính, tăng 7.609 đơn vị so với năm 2006; trong đó, 1.114 đơn

vị tự bảo đảm chi phí hoạt động, tăng 322 đơn vị so với năm 2006. Đến năm 2016,

triển khai Nghị định số 16/2015/NĐ-CP, Nghị định số 54/2016/NĐ-CP, Nghị định số

141/2016/NĐ-CP, có 109 đơn vị tự bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư; 1.878

đơn vị tự bảo đảm chi thường xuyên; 12.841 đơn vị tự bảo đảm một phần chi thường

xuyên.

Thực hiện Nghị quyết số 19-NQ/TW ngày 25/10/2017 Hội nghị lần thứ 6 Ban

Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII về “Tiếp tục đổi mới hệ thống tổ chức và quản

lý, nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động của các ĐVSNCL” đã đạt được những

kết quả tích cực. So sánh thời điểm ngày 29 tháng 02 năm 2020 với năm 2017 và năm

2015 cho thấy: Số lượng ĐVSNCL thuộc các bộ, ngành là 1.045 đơn vị, giảm 44 đơn

vị so với năm 2017 và giảm 53 đơn vị so với năm 2015. Trong khi đó, số lượng

ĐVSNCL thuộc các địa phương là 49.445 đơn vị, giảm 4.670 đơn vị so với năm 2017

và giảm 6.189 đơn vị so với năm 2015. Trong tổng số ĐVSNCL của cả nước, có

12.267 ĐVSNCL tự bảo đảm một phần chi thường xuyên; 2.494 ĐVSNCL tự bảo đảm

chi thường xuyên và 253 ĐVSNCL tự bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư.

Như vậy, tính đến ngày 29 tháng 02 năm 2020 kết quả sắp xếp tổ chức lại các

ĐVSNCL của các bộ ngành, địa phương trong cả nước đã giảm 11% so với năm 2015,

đạt được mục tiêu của Nghị quyết đến năm 2021 tối thiểu bình quân cả nước giảm

10% đơn vị sự nghiệp công lập. Tuy nhiên, mới chỉ có các địa phương đạt mục tiêu

của Nghị quyết (giảm được 11,12% ĐVSNCL so với năm 2015), còn các bộ, ngành

mới giảm 5,19% ĐVSNCL so với năm 2015.

g) Việc chuyển giao những nhiệm vụ từ cơ quan hành chính nhà nước sang doanh

nghiệp, các tổ chức ngoài nhà nước đảm nhận

Thực hiện chủ trương của Đảng và Chương trình tổng thể, nhiều bộ, ngành và địa

phương đã chủ động nghiên cứu, tổ chức thực hiện có hiệu quả đề án thí điểm chuyển

giao một số nhiệm vụ, dịch vụ hành chính công mà Nhà nước không nhất thiết phải

thực hiện sang cho doanh nghiệp, các tổ chức xã hội đảm nhiệm. Theo thống kê, đến

tháng 3 năm 2020 đã có 38 địa phương(31) triển khai thí điểm việc tiếp nhận và trả kết

quả giải quyết hồ sơ TTHC qua dịch vụ bưu chính công ích ở các mức độ khác nhau(32),

từng bước góp phần cải tiến phương thức làm việc của cơ quan hành chính, tinh giản

biên chế và nâng cao chất lượng giải quyết hồ sơ TTHC cho người dân, tổ chức.

1.3.2.2. Những tồn tại, hạn chế, nguyên nhân

a) Tồn tại, hạn chế

- Tổ chức bộ từ 2007 đến nay vẫn giữ nguyên số lượng, mặc dù có khả năng tinh gọn

hơn. Bộ máy bên trong bộ, cơ quan ngang bộ còn cồng kềnh, nhiều đầu mối, số đơn

vị trực thuộc tăng lên với nhiều đơn vị có tư cách pháp nhân, làm cho tình trạng “Bộ

trong Bộ” vốn là hạn chế chưa khắc phục được của việc sáp nhập các bộ, cơ quan từ

giai đoạn trước càng nặng nề thêm. Mô hình tổ chức tổng cục, cục, vụ không thống

nhất.

- Nhiều vấn đề tổ chức bộ máy hành chính nhà nước chưa được quy định, hướng dẫn

đầy đủ, cụ thể trong các văn bản pháp luật. Một số VBQPPL về công tác tổ chức bộ

máy có nội dung không thống nhất, một số văn bản pháp luật có nội dung mâu thuẫn,

gây khó khăn cho việc triển khai thực hiện tại địa phương. Việc ban hành không kịp

thời các văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thực hiện các quy định về tổ chức bộ

máy đã dẫn đến tình trạng bị động, làm giảm tính đồng bộ khi triển khai kiện toàn tổ

chức bộ máy ở các cơ quan, các địa phương.

- Tổ chức bộ máy hành chính nhà nước vẫn chậm được điều chỉnh theo hướng tinh gọn,

nâng cao hơn nữa hiệu lực, hiệu quả hoạt động; chưa khắc phục được một cách triệt

để những chồng chéo, giao thoa về chức năng, nhiệm vụ giữa các bộ, cơ quan ngang

31 Đồng Tháp, Kiên Giang, Vinh Long, An Giang, Hậu Giang, Tiền Giang, Bến Tre, Cà Mau, Đồng Nai, Bình Dương, Bình Phước, Phú Yên, Bình Định, Ninh Thuận, Bình Thuận, Lâm Đồng, Gia Lai, Kon Tum, Đắk Lắk, Quảng Trị, Quảng Ngãi, Quảng Nam, Đà Nẵng, Lào Cai, Hà Tinh, Hưng Yên, Cao Bằng, Bắc Kạn, Thanh Hóa, Tuyên Quang, Hải Dương, Tây Ninh, Trà Vinh, Cần Thơ, Sơn La, Thái Nguyên, Quảng Ninh, Thừa Thiên Huế.

32 Cụ thể với các nội dung: (1) Kết hợp đặt trụ sở Bộ phận Một cửa các cấp tại trụ sở của Bưu điện (đã triển khai tại 14 Trung tâm Hành chính công, 28 Bộ phận Một cửa cấp huyện, 48 Bộ phận Một cửa cấp xã); (2) Bố trí nhân viên bưu điện hỗ trợ công chức, viên chức tại Bộ phận Một cửa các cấp trong việc tiếp nhận hồ sơ và trả kết quả (tại 16 Trung tâm Hành chính công, 36 Bộ phận Một cửa cấp huyện, 38 Bộ phận Một cửa cấp xã); (3) Hỗ trợ, hướng dẫn người dân, doanh nghiệp thực hiện các dịch vụ công trực tuyến.

bộ; nguyên tắc một việc chỉ giao một cơ quan chủ trì thực hiện và chịu trách nhiệm

chính chưa được phát huy mạnh mẽ nên vẫn phải phối hợp, họp nhiều, quy trình xử lý

công việc chậm.

- Chức năng, nhiệm vụ, mô hình tổ chức của chính quyền địa phương được xác định và

kiện toàn theo Hiến pháp và luật, bước đầu thực hiện cơ chế phân quyền, phân cấp,

ủy quyền nhưng chưa đồng bộ và triệt để. Cơ quan chuyên môn cấp tỉnh, cấp huyện

chưa được hoàn thiện theo hướng phát huy vai trò chủ động, sáng tạo và phù hợp

với đặc thù của địa phương, mà cơ bản được tổ chức đồng nhất như nhau, chưa thật

phù hợp với tinh thần Kết luận số 64-KL/TW.

- Việc thực hiện chủ trương xã hội hóa và đổi mới, sắp xếp lại khu vực các đơn vị sự

nghiệp công lập còn chậm, hiệu quả thấp. Cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm của

các đơn vị sự nghiệp công lập chưa được đẩy mạnh; số lượng người làm việc trong

các ĐVSNCL vẫn tăng về số lượng, nhất là ở các địa phương.

b) Nguyên nhân

- Mô hình tổng thể về tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị chưa được hoàn thiện,

một số bộ phận, lĩnh vực chưa phù hợp với yêu cầu, nhiệm vụ của thời kỳ mới. Nhận

thức, ý thức trách nhiệm của một số cấp ủy, tổ chức đảng chưa đầy đủ, toàn diện về

yêu cầu đổi mới, kiện toàn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị.

- Công tác chỉ đạo cải cách tổ chức bộ máy hành chính nhà nước vẫn chưa thực sự

quyết liệt, thiếu đồng bộ, chưa phát huy được tính chủ động, sáng tạo của nhiều cấp,

nhiều ngành, địa phương trong việc tìm tòi, đề xuất mô hình, phương pháp mới để

nâng cao hiệu quả; còn tâm lý bảo vệ lợi ích cục bộ, nể nang, né tránh, ngại va chạm.

Chưa có cơ chế bảo đảm gắn quyền hạn với trách nhiệm để người đứng đầu có thể

thực hiện mạnh mẽ việc đổi mới tổ chức bộ máy và tinh giản biên chế.

- Một số chủ trương, chính sách về cải cách tổ chức bộ máy hành chính nhà nước

được triển khai không đồng bộ, chưa được đặt trong tổng thể cải cách hành chính nên

hiệu quả thấp. Việc ban hành văn bản thể chế hóa chủ trương, chính sách của Đảng,

cụ thể hóa Hiến pháp năm 2013 và các luật về tổ chức bộ máy Chính phủ, chính quyền

địa phương còn chậm và chưa đầy đủ. Đồng thời, còn chậm ban hành nghị định quy

định về chức năng nhiệm vụ, quyền hạn của các bộ, cơ quan ngang bộ (trong nhiệm

kỳ 2016 - 2021, đến tháng 7 năm 2017 mới ban hành được 13/30 nghị định); chậm

sửa đổi, bổ sung những quy định chưa phù hợp liên quan đến thực hiện tinh giản biên

chế, cơ cấu lại đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, người lao động và đối với người

hoạt động không chuyên trách cấp xã cũng là một trong những nguyên nhân gây khó

khăn cho việc triển khai thực hiện các chủ trương, chính sách về cải cách tổ chức bộ

máy hành chính nhà nước. Bên cạnh đó, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ ban hành

30 văn bản(33) có làm phát sinh tổ chức bộ máy hoặc biên chế, trong đó có những

văn bản làm tăng bộ máy và biên chế.

- Việc chia, tách các đơn vị hành chính ở cấp huyện, cấp xã tuy đáp ứng yêu cầu

phát triển kinh tế - xã hội và nguyện vọng của địa phương nhưng cũng là một trong

những nguyên nhân dẫn đến tăng bộ máy, tăng số cơ quan chuyên môn thuộc UBND

cấp huyện, tăng đơn vị sự nghiệp, biên chế công chức, viên chức và những người

hoạt động không chuyên trách.

- Nhiều địa phương chưa thực hiện đúng quy định của trung ương về rà soát, tinh giản

biên chế gắn với cơ cấu lại đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, nâng cao chất lượng

quản lý nhà nước; một số cơ quan còn bổ nhiệm số lượng cấp phó vượt quy định, tỷ lệ

lãnh đạo nhiều hơn chuyên viên; chưa chủ động đề xuất, kiến nghị với trung ương sửa

đổi, bổ sung các văn bản không phù hợp với thực tế địa phương.

1.3.3. Cải cách bộ máy hành chính giai đoạn 2021-2030

a) Mục tiêu

Tiếp tục rà soát chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan hành chính nhà nước các cấp,

định rõ việc của cơ quan hành chính nhà nước; phân định rõ mô hình tổ chức chính

quyền nông thôn, đô thị, hải đảo và đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt. Tăng cường

đổi mới, cải tiến phương thức làm việc nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động

quản lý nhà nước và sắp xếp, tinh gọn hệ thống tổ chức cơ quan hành chính nhà nước

các cấp theo quy định. Đẩy mạnh phân cấp quản lý nhà nước; tăng cường rà soát, sắp

33 Báo cáo số 392/BC-CP ngày 22/9/2017 của Chính phủ, Phụ lục XVIII.

xếp lại hệ thống các đơn vị sự nghiệp công lập theo hướng tinh gọn, có cơ cấu hợp lý

và nâng cao hiệu quả hoạt động.

- Đến năm 2025:

+ Hoàn thành việc nghiên cứu, đề xuất mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống hành

chính nhà nước phù hợp với yêu cầu, điều kiện cụ thể của nước ta trong giai đoạn mới.

+ Phân định rõ chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của từng cơ quan, tổ chức, khắc phục

được tình trạng chồng chéo, trùng lắp hoặc bỏ sót chức năng, nhiệm vụ giữa các cơ

quan, tổ chức trong hệ thống hành chính nhà nước.

+ Hoàn thành việc sắp xếp thu gọn các đơn vị hành chính cấp huyện, xã và thôn, tổ

dân phố theo tiêu chuẩn quy định.

+ Giảm tối thiểu bình quân cả nước 10% số lượng đơn vị sự nghiệp công lập và 10%

biên chế sự nghiệp hưởng lương từ ngân sách nhà nước so với năm 2021.

+ Mức độ hài lòng của người dân, tổ chức đối với sự phục vụ của cơ quan hành chính

nhà nước đạt tối thiểu 90%. Mức độ hài lòng của người dân về cung cấp dịch vụ y tế,

giáo dục công lập đạt tối thiểu 85%.

- Đến năm 2030:

+ Tiếp tục sắp xếp, kiện toàn cơ cấu tổ chức Chính phủ theo hướng giảm hợp lý đầu

mối các bộ, cơ quan ngang bộ và giảm tương ứng số cơ quan chuyên môn thuộc Ủy

ban nhân dân cấp tỉnh, cấp huyện; giảm mạnh đầu mối các tổ chức trung gian.

+ Tiếp tục giảm bình quân 10% biên chế sự nghiệp hưởng lương từ ngân sách nhà

nước so với năm 2025.

+ Mức độ hài lòng của người dân, tổ chức đối với sự phục vụ của cơ quan hành chính

nhà nước đạt tối thiểu 95%. Mức độ hài lòng của người dân về cung cấp dịch vụ y tế,

giáo dục công lập đạt tối thiểu 90%

+ Phân định rõ và tổ chức thực hiện mô hình chính quyền nông thôn, đô thị, hải đảo và

đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt.

b) Nhiệm vụ

- Xây dựng, hoàn thiện chính sách, pháp luật về tổ chức bộ máy hành chính nhà nước:

+ Nghiên cứu, đề xuất mô hình, cơ cấu tổ chức Chính phủ trong bối cảnh đẩy mạnh

phát triển Chính phủ điện tử, Chính phủ số và chủ động tham gia, thích ứng với cuộc

Cách mạng công nghiệp lần thứ tư.

+ Rà soát, xác định rõ nhiệm vụ của các cơ quan hành chính phải thực hiện, những

công việc cần phân cấp cho địa phương, cấp dưới thực hiện; công việc cần chuyển giao

cho doanh nghiệp, các tổ chức xã hội đảm nhiệm; trên cơ sở đó thiết kế, sắp xếp tổ

chức bộ máy hành chính phủ hợp ở Trung ương và địa phương.

+ Nghiên cứu làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn, phạm vi quản lý đa ngành, đa lĩnh vực

của một số bộ, ngành, nhất là những bộ, ngành có chức năng, nhiệm vụ tương đồng,

trùng lắp để có giải pháp phù hợp và thực hiện kiện toàn, sắp xếp cơ cấu tổ chức, bảo

đảm tinh gọn các bộ, cơ quan ngang bộ.

+ Các địa phương đã thực hiện thí điểm hợp nhất, sáp nhập các cơ quan chuyên môn

theo Kết luận số 34-KL/TW ngày 07 tháng 8 năm 2018 của Bộ Chính trị về thực hiện

một số mô hình thí điểm theo Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 25 tháng 10 năm 2017,

tổng kết việc thực hiện thí điểm theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền.

- Tổ chức sắp xếp, kiện toàn các cơ quan trong bộ máy hành chính nhà nước:

+ Tiếp tục triển khai rà soát, sắp xếp, tinh gọn bộ máy tổ chức các cơ quan, đơn vị,

giảm đầu mối tổ chức trung gian, khắc phục triệt để sự trùng lắp, chồng chéo chức

năng, nhiệm vụ, đảm bảo nguyên tắc một tổ chức có thể đảm nhiệm nhiều việc, nhưng

một việc chỉ do một tổ chức chủ trì và chịu trách nhiệm chính.

+ Tiếp tục thí điểm chuyển giao một số nhiệm vụ và dịch vụ hành chính công mà Nhà

nước không nhất thiết phải thực hiện cho doanh nghiệp, các tổ chức xã hội đảm nhiệm.

+ Sắp xếp, giảm tối đa các ban quản lý dự án, các tổ chức phối hợp liên ngành, nhất là

các tổ chức có bộ phận giúp việc chuyên trách.

- Nghiên cứu sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện quy định về tổ chức chính quyền địa phương

theo hướng phân định rõ hơn tổ chức bộ máy chính quyền đô thị, nông thôn, hải đảo,

đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt:

+ Sắp xếp, kiện toàn, tổ chức lại đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã theo quy định

của pháp luật; nghiên cứu, thí điểm sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh.

+ Ban hành giải pháp khuyến khích sáp nhập, tăng quy mô các đơn vị hành chính các

cấp ở những nơi có đủ điều kiện để nâng cao năng lực quản lý, điều hành và tăng

cường các nguồn lực của địa phương.

+ Thực hiện sắp xếp, sáp nhập thôn, tổ dân phố phù hợp với yêu cầu quản lý và tổ

chức hoạt động của thôn, tổ dân phố.

+ Thí điểm mô hình chính quyền đô thị trực thuộc cấp tỉnh, đơn vị hành chính - kinh tế

đặc biệt ở những nơi có đủ điều kiện.

- Đổi mới hệ thống tổ chức, quản lý và nâng cao hiệu quả hoạt động để tinh gọn đầu

mối, khắc phục chồng chéo, dàn trải và trùng lắp về chức năng, nhiệm vụ của các đơn

vị sự nghiệp công lập:

+ Rà soát, hoàn thiện các quy định về tiêu chí phân loại, điều kiện thành lập, sáp nhập,

hợp nhất, giải thể các đơn vị sự nghiệp công lập theo từng ngành, lĩnh vực; quy hoạch

mạng lưới các đơn vị sự nghiệp công lập, trọng tâm là các lĩnh vực: Y tế; giáo dục và

đào tạo; lao động, thương binh và xã hội; khoa học và công nghệ; văn hóa, thể thao và

du lịch; thông tin và truyền thông.

+ Chuyển đổi các đơn vị sự nghiệp công lập có đủ điều kiện sang công ty cổ phần.

+ Nghiên cứu, ban hành các biện pháp đổi mới phương thức quản lý, tổ chức và hoạt

động để nâng cao năng lực quản trị. Thực hiện thí điểm việc thi tuyển, thuê giám đốc

điều hành tại các đơn vị sự nghiệp công lập.

- Tăng cường phân cấp, phân quyền mạnh mẽ, hợp lý giữa Trung ương và địa phương,

giữa cấp trên và cấp dưới, gắn với quyền hạn và trách nhiệm; khuyến khích sự năng

động, sáng tạo và phát huy tính tích cực, chủ động của các cấp, các ngành trong thực

hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước.

+ Rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định về phân cấp quản lý giữa Trung ương và địa

phương; phân cấp giữa các cấp ở địa phương.

+ Ban hành cơ chế, chính sách kiểm soát quyền lực chặt chẽ, bảo đảm dân chủ, công

khai, minh bạch và đề cao trách nhiệm giải trình trong tổ chức thực hiện nhiệm vụ

phân cấp. Triển khai các biện pháp theo dõi, kiểm tra, giám sát hiệu quả việc thực hiện

các nhiệm vụ đã phân cấp.

- Nghiên cứu, triển khai các biện pháp đổi mới phương thức làm việc, nâng cao năng

suất, hiệu quả hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước các cấp trên cơ sở ứng dụng

mạnh mẽ các tiến bộ khoa học và công nghệ, ứng dụng công nghệ thông tin; tăng

cường chỉ đạo, điều hành, xử lý công việc của cơ quan hành chính các cấp trên môi

trường số, tổ chức họp, hội nghị bằng hình thức trực tuyến, không giấy tờ.

Chương 4

XÂY DỰNG ĐỘI NGŨ CÔNG CHỨC

Trong quá trình hội nhập quốc tế, quá trình toàn cầu hóa đang diễn ra sâu

sắc trên tất cả các lĩnh vực.Đây vừa là bối cảnh vừa là điều kiện vừa là thách

thức cho công cuộc hiện đại hóa, chuyên nghiệp hóa nền công vụ nước nhà. Nó

đòi hỏi đội ngũ công chức phải có đạo đức, bản lĩnh chính trị vững vàng, năng

lực, trình độ chuyên môn ở một tầm cao mới đủ để giải quyết mối quan hệ giữa

phát triển kinh tế và đảm bảo công bằng xã hội theo định hướng xã hội chủ

nghĩa.

1. Quan điểm đường lối của Đảng về xây dựng đội ngũ công chức hành

chính

- Trong văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII ( từ ngày 28/6-

1/7/1996) của Đảng về xây dựng cải cách hành chính có nêu ra quan điểm,

đường lối về xây dựng đội ngũ công chức hành chính:

+ Xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp quy về chế độ công vụ và

công chức;

+ Định rõ nghĩa vụ, trách nhiệm, thẩm quyền, quyền lợi và kỷ luật công chức

hành chính;

+ Quy định chế độ đào tạo, tuyển dụng, sử dụng công chức;

+ Xây dựng đội ngũ cán bộ công chức nhà nước vừa có trình độ chuyên môn

và kỹ năng nghề nghiệp cao vừa giác ngộ về chính trị, có tinh thần trách nhiệm,

tận tụy, công tâm, vừa có đạo đức liêm khiết khi thi hành công vụ.

- Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII ( từ ngày 20/1- 28/1/2016) của Đảng

về xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa có nêu lên

quan điểm của Đảng ta về xây dựng đội ngũ cán bộ công chức:

 Đảng xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức trong điều kiện phát triển kinh

tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế. Trong điều kiện

phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế

“Đảng tập trung lãnh đạo về đường lối, chủ trương, xây dựng tiêu chí, tiêu chuẩn,

cơ chế, chính sách về cán bộ, công chức”; dân chủ hóa công tác cán bộ, quy định

rõ trách nhiệm, thẩm quyền của mỗi tổ chức, mỗi cấp trong xây dựng đội ngũ

cán bộ, công chức có phẩm chất chính trị vững vàng, trình độ, năng lực chuyên

môn phù hợp, đáp ứng yêu cầu của giai đoạn mới.

Đảng bố trí cán bộ, đảng viên có trình độ năng lực và phẩm chất đạo đức

cách mạng và bản lĩnh chính trị vững vàng, giữ những cương vị chủ chốt trong

bộ máy chính quyền các cấp, qua đó giữ vững sự lãnh đạo toàn diện và tuyệt đối

của Đảng đối với hệ thống chính trị. Đồng thời “ xây dựng cơ chế chính sách đãi

ngộ, thu hút, trọng dụng nhân tài” với thực hiện tốt công tác kiểm tra, giám sát

đội ngũ cán bộ, công chức là đảng viên và xử lý nghiêm minh đối với những cán

bộ, đảng viên vi phạm pháp luật.

- Trong giai đoạn hiện nay chúng ta phải tiếp tục đẩy mạnh việc xây dựng

nền hành chính hiện đại nhằm đáp ứng đòi hỏi của quá trình công nghiệp hóa-

hiện đại hóa đất nước, chủ động và tích cực hội nhập kinh tế quốc tế, hoàn thiện

thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Do đó, trong thời gian

tới, dưới sự lãnh đạo của Đảng một trong những nội dung tập trung vào là làm

tốt công tác xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức: “ Đảng tập trung lãnh đạo về

đường lối, chủ trương, xây dựng tiêu chí, tiêu chuẩn, cơ chế, chính sách cụ thể.

Đẩy mạnh dân chủ hóa công tác cán bộ, quy định rõ thẩm quyền, trách nhiệm

của mỗi tổ chức, mỗi cấp trong xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức có phẩm

chất chính trị vững vàng, có trình độ năng lực chuyên môn phù hợp, đáp ứng yêu

cầu giai đoạn mới”.

- Chính vì vậy, Đảng phải lãnh đạo quyết định việc xây dựng được đội ngũ

công chức theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại, tinh thông và có phẩm chất đạo

đức. Phải xem đây là nhiệm vụ chiến lược cần phải tập trung mạnh mẽ. Từ sự

phân tích trên, có thể thấy đã đến lúc cần xác định đúng vị thế có tầm nhìn chiến

lược của nhiệm vụ xây dựng và từng bước hoàn thiện đội ngũ công chức chuyên

nghiệp của nước ta.

- Trong bối cảnh thế giới với sự phát triển mạnh mẽ của trình độ khoa học

công nghệ và đất nước đang hội nhập sâu rộng với thế giới trên nhiều lĩnh vực,

đội ngũ cán bộ công chức cần đảm bảo những yêu cầu sau:

Thứ nhất, đội ngũ cán bộ công chức phải có năng lực cao, có trình độ chuyên

môn giỏi mới có thể hoàn thành công việc được giao. Trình độ của cán bộ được

đánh giá là tốt khi đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ trong thời kỳ đó. Cụ thể

trong thời kỳ hiện nay khi khoa học công nghệ phát triển, cán bộ phải có trình độ

tiếp cận và sử dụng công nghệ hiện đại, làm chủ khoa học công nghệ trong lĩnh

vực chuyên môn của mình.Qua đó có được kỹ năng tiếp cận và sử dụng những

công nghệ mới phục vụ cho quá trình công tác.

Thứ hai, cán bộ công chức phải được trang bị văn hóa chính trị, văn hóa công

sở cao, làm việc khoa học, hiệu quả, vì dân. Người cán bộ, công chức phải có

nhận thức: hành động của mình là phục vụ nhân dân. Công cuộc cải cách hành

chính đã được đẩy mạnh từ nhiều năm nay cũng là nhằm vào mục tiêu này. Lối

làm việc tùy tiện, nặng về hành chính, quan liêu, thói cửa quyền, hách dịch của

một bộ phận cán bộ tồn tại khá lâu đã làm ảnh hưởng đến uy tín của Đảng,

Chính quyền, làm giảm hiệu quả công việc trong các cơ quan nhà nước. Chính

vì vậy, xây dựng văn hóa làm việc chuyên nghiệp, có tính kế hoạch, kỷ luật cao,

dám nghĩ, dám làm và dám chịu trách nhiệm là cần thiết.

Thứ ba, người cán bộ phải có bản lĩnh và bản lĩnh chính trị vững vàng. Trong

tình hình cách mạng phức tạp hiện nay, đây được xem là một trong những yêu

cầu hàng đầu. Bản lĩnh mà trước hết là bản lĩnh chính trị của người cán bộ chính

là yếu tố quan trọng, có bản lĩnh người cán bộ sẽ không bị tác động, ảnh hưởng

của những yếu tố tiêu cực. Đó là những cám dỗ từ mặt trái cơ chế thị trường, từ

chiến lược “diễn biến hòa bình” của các thế lực thù địch.

 Nền hành chính hiện đại không thể không có những cán bộ chuyên nghiệp,

thông minh, mẫn cán với đạo đức công vụ trên tinh thần tận tâm phục vụ nhân

dân. Do đó, trong nghị quyết đại hội XII của Đảng, chúng ta cần phải tập trung

sức mạnh và trí tuệ của toàn đảng, toàn dân trong việc đổi mới cải cách đội ngũ

cán bộ, công chức.

2. Pháp luật của Nhà nước về xây dựng đội ngũ công chức hành chính

Nhằm để thực hiện được công cuộc của Đảng và Nhà nước ta về “Xây

dựng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức có đủ phẩm chất, năng lực và trình

độ, đáp ứng yêu cầu phục vụ nhân dân và sự phát triển của đất nước”, pháp luật

của nước ta cũng ban hành rất nhiều chính sách và văn bản pháp luật về vấn đề

này. Mục đích của pháp luật đưa ra chủ yếu nhằm xây dựng một đội ngũ công

chức hành chính phù hợp với cơ cấu tổ chức bộ máy của nhà nước và mang lại

lợi ích cho nhân dân. Trong các nhiệm vụ của Đảng và nhà nước ta, vấn đề nâng

cao chất lượng đội ngũ cán bộ công chức hành chính là nhiệm vụ trọng tâm của

năm 2018 và những năm tiếp theo. Mục tiêu là xây dựng đội ngũ cán bộ, công

chức của đất nước với số lượng phù hợp, chất lượng ngày càng nâng cao, cơ cấu

hợp lý, có trình độ chuyên môn, có phẩm chất đạo đức tốt, có tinh thần trách

nhiệm, không ngừng đổi mới, sáng tạo, đáp ứng yêu cầu và nhiệm vụ của thời

kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập kinh tế quốc tế; thực hiện có hiệu

quả công tác cán bộ, công chức, viên chức.

Cụ thể, pháp luật của Đảng và nhà nước ta về vấn đề xây dựng đội ngũ công

chức hành chính sẽ được quy định cụ thể trong một số văn bản pháp luật sau:

- Luật cán bộ công chức năm 2008;

- Và một số văn bản quy định những người là công chức:

+ Nghị định 06/2010/NĐ-CP ngày 25/01/2010 của chính phủ quy định những

người là công chức;

+ Thông tư 08/2011/ TT-BNV hướng dẫn một số điều của nghị định số

06/2010/NĐ-CP ngày 25/01/2010 của chính phủ quy định những người là công

chức.

- Cùng một số văn bản khác như:

+ Nghị định số 18/2010/ NĐ-CP về đào tạo bồi dưỡng công chức;

+ Nghị định số 24/2010/NĐ-CP quy định về tuyển dụng, sử dụng và quản lý

công chức;

+ Nghị định số 34/2011/NĐ-CP quy định về xử lý kỷ luật đối với công chức;

+ Nghị định số 93/201/NĐ-CP sửa đổi một số điều của nghị định số

24/2010/NĐ-CP quy định về tuyển dụng, sử dụng và quản lý công chức;

+ Thông tư số 03/2011/TT-BNV hướng dẫn thực hiện một số điều của nghị

định số 18/2010/ NĐ-CP về đào tạo bồi dưỡng công chức.

- Đồng thời tại Điều 4 Hiến pháp nước ta khẳng định: “Đảng Cộng sản Việt

Nam, đội tiên phong của giai cấp công nhân Việt Nam..., là lực lượng lãnh đạo

Nhà nước và xã hội”. Đảng lãnh đạo Nhà nước được thể hiện ở nhiều phương

diện khác nhau: lãnh đạo trong tổ chức hoạt động của toàn bộ máy nhà nước,

đưa ra các chủ trương, quan điểm xây dựng Nhà nước, định hướng chính trị cho

hoạt động của nhà nước thông qua các công tác kiểm tra, giám sát của Đảng,

thông qua công tác cán bộ.

Về phía Đảng, Đảng ta đã có nhiều nghị quyết về công tác cán bộ, trong đó

nhấn mạnh những tiêu chuẩn của người cán bộ, đảng viên nói chung và công

chức nói riêng trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Đó là:

- Có tinh thần yêu nước sâu sắc, tận tụy phục vụ nhân dân, kiên định mục

tiêu phục vụ dân tộc và chủ nghĩa xã hội phấn đấu thực hiện có kết quả đường

lối của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước

- Cần kiệm, liêm chính, chí công, vô tư. Không tham nhũng và kiên quyết

đấu tranh chống tham nhũng

- Có ý thức tổ chức kỷ luật. Trung thực, không cơ hội, gắn bó mật thiết với

nhân dân, được nhân dân tín nhiệm

- Có trình độ hiểu biết vê lý luận chính trị, quan điểm, đường lối của Đảng,

chính sách và pháp luật của Nhà nước; có trình độ văn hóa, chuyên môn, đủ

năng lực và sức khỏe để làm việc có hiệu quả, đáp ứng yêu cầu và nhiệm vụ

được giao

 Để làm được điều đó, các tổ chức Đảng phải thường xuyên giáo dục, quản lý,

kiểm tra cán bộ, đảng viên về đạo đức, lối sống. Đội ngũ cán bộ, Đảng viên phải

tự giác rèn luyện đạo đức, thực hiện lối sống cần kiệm, liêm chính, chí công vô

tư; gương mẫu giữ gìn phẩm chất người chiến sĩ cộng sản đề cao tinh thần đoàn

kết, chống chủ nghĩa cá nhân; chấp hành nghiêm điều lệ Đảng, pháp luạt Nhà

nước; đồng thời chú ý giáo dục, thuyết phục gia đình cùng thực hiện.

Về phía Nhà nước, nhằm để xây dựng đội ngũ công chức hành chính thì đã

có các quy định cụ thể sau:

- Để hiểu về đội ngũ công chức hành chính thì tại khoản 2 điều 4 của luật cán

bộ công chức 2008 thì ta hiểu công chức là “ công chức là công dân Việt Nam,

được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh trong cơ quan của

Đảng cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị- xã hội ở Trung ương, cấp

tỉnh, cấp huyện; trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân mà không phải

là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng; trong cơ quan, đơn

vị thuộc Công an nhân dân mà không phải là sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên nghiệp

và trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập của Đảng Cộng

Sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ( sau đây gọi chung là đơn vị

sự nghiệp công lập), trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước; đối

với công chức trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập thì

lương được đảm bảo từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định

của pháp luật”.

- Đồng thời tại luật ( luật Cán bộ công chức năm 2008) này cũng quy định

nhiều vấn đề cụ thể đối với công chức hành chính, để xây dựng đội ngũ công

chức hành chính này, cụ thể như:

+ Điều 5. Các nguyên tắc quản lý cán bộ, công chức

Bên cạnh đó quy định những nghĩa vụ mà các công chức hành chính phải làm

khi đã là công chức hành chính để đảm bảo chức trách và nhiệm vụ của họ với

nhân dân:

+ Điều 8. Nghĩa vụ của cán bộ, công chức đối với Đảng, Nhà nước và nhân dân

+ Điều 9. Nghĩa vụ của cán bộ, công chức trong thi hành công vụ

+ Điều 10. Nghĩa vụ cán bộ, công chức là người đứng đầu

+ Điều 18. Những việc cán bộ, công chức không được làm liên quan đến đạo

đức, công vụ

+ Điều 19. Những việc cán bộ, công chức không được làm liên quan đến bí mật

nhà nước

+ Điều 20. Những việc khác cán bộ, công chức không được làm

Đồng thời đề ra những quy định cụ thể cho các công chức hành chính ở cấp tỉnh,

huyện và xã, quy định về tuyển dụng công chức và chế độ về quản lý đội ngũ

công chức hiện nay như: Nội dung quản lý cán bộ, công chức ( Điều 65),...

- Ngoài ra còn căn cứ trên nghị định số 101/2017/NĐ-CP về đào tạo, bồi

dưỡng cán bộ, công chức, viên chức. Theo đó, nghị định này đã đưa ra được

những quy định mới, đáng chú ý như:

+ Nâng cao trình độ công chức cấp xã là người dân tộc thiểu số ( điều 5). Điều

này khác với quy định hiện hành, việc đào tạo trình độ cho công chức chỉ áp

dụng cho công chức đã được bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ lãnh đạo mà chưa

đáp ứng tiêu chuẩn trình độ đào tạo theo quy định của pháp luật hoặc theo cơ

100

quan, đơn vị được tổ chức sắp xếp lại.

+ Nới lõng điều kiện đào tạo sau đại học ( điều 6). Như vậy, so với quy định

hiện hành, điều kiện tham gia đào tạo sau đại học của công chức đã được nới

lõng hơn

+ Hướng dẫn tính chi phí đền bù ( điều 7, 8, 9)

3. Thực tế triển khai và kết quả đạt được

a. Thực tế triển khai việc xây dựng đội ngũ công chức hành chính

 Những tồn tại trong công tác quản lý đội ngũ công chức:

- Trong quá trình xây dựng, hệ thống các văn bản thuộc lĩnh vực này chưa

được hoàn thiện và kiện toàn hệ thống văn bản pháp luật đó không những

chưa ràng buộc người công chức trong việc phục vụ nhà nước, phục vụ nhân

dân mà còn thiếu tính cụ thể.

- Qua các quy chế pháp lý, người công chức chưa xác định, ý thức được hoạt

động của mình, dẫn đến chưa nhìn nhận rõ trách nhiệm của mình là phục vụ

Nhà nước và nhân dân để giữ gìn phẩm chất, tận tụy với nhân dân, hết mình

với công vụ. Ngược lại, hệ thống văn bản pháp luật về quản lý công chức

chưa phản ánh lòng tin của Nhà nước, của nhân dân gửi gắm vào đội ngũ

công chức.

- hành vi của công chức chưa hoàn toàn được kiểm soát và điều chỉnh, hiện

tượng lạm dụng thẩm quyền sách nhiễu nhân dân, thoái hoá biến chất vẫn còn

tồn tại do thiếu căn cứ cụ thể để xử lý công chức vi phạm.

- phương thức hoạt động, trách nhiệm của công chức khi thi hành công vụ

chưa được cụ thể hoá, chưa phân định rõ thẩm quyền của các cơ quan quản lý

hành chính nhà nước nói chung và công chức nói riêng, Quy chế làm việc

thiếu tính chặt chẽ, chuyên nghiệp.

- trong quá trình xây dựng quy chế pháp lý cho công tác quản lý công chức

còn thiếu những đảm bảo cho những nội dung này đi vào đời sống xã hội nói

chung cũng như hoạt động của công chức nói riêng, trong đó có nguyên tắc

101

pháp chếxã hội chủ nghĩa.

 Những tồn tại về tinh thần trách nhiệm và đạo đức công chức

- Trách nhiệm và đạo đức công chức chưa được cụ thể hoá, chỉ định tính mà

không định lượng. Phạm trù đạo đức chưa mang tính đặc thù với đối tượng là

công chức, trách nhiệm và đạo đức công chức có thể được coi là yếu tố hàng

đầu, có tính quyết định chất lượng nền hành chính. Thực tế phần lớn công

chức chưa biết lắng nghe, thiếu kiến thức và kỹ năng giải quyết công việc,

thiếu nhẫn nại và kiềm chế, thái độ chưa thân thiện, xử lý công việc chậm và

thiếu linh hoạt... Không những thế công chức hiện nay còn trở lên thờ ơ, lãnh

đạm, máy móc, thiếu tế nhị, thiếu tôn trọng nhân dân.

 Thực tế triển khai:

Một trong 5 mục tiêu quan trọng của Chương trình tổng thể cải cách hành

chính nhà nước giai đoạn 2011-2020 là: “Xây dựng đội ngũ cán bộ, công

chức, viên chức có đủ phẩm chất, năng lực và trình độ, đáp ứng yêu cầu

phục vụ nhân dân và sự phát triển của đất nước”. Đề án đẩy mạnh cải cách

chế độ công vụ, công chức cũng xác định mục tiêu: xây dựng một nền

công vụ “chuyên nghiệp, trách nhiệm, năng động, minh bạch, hiệu quả”.

Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước chuẩn bị kết thúc giai

đoạn 1 trong bối cảnh đất nước đang đứng trước những thời cơ và thách

thức mới, đòi hỏi phải có các giải pháp quyết liệt và đồng bộ hơn nữa để

thực hiện thành công mục tiêu của Chương trình, đặc biệt là những giải

pháp về đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, đây là chìa khóa để giải

quyết các vấn đề do thực tiễn cuộc sống đặt ra.

Công cuộc xây dựng đội ngũ công chức được triển khai trên cả nước nói

chung, từ trung ương đến cơ sở, từ cấp tỉnh đến cấp xã. Các tỉnh đã lập kế

hoạch cụ thể và triển khai đồng bộ.

Uỷ ban nhân dân các cấp đã triển khai nghiêm túc các văn bản chỉ đạo,

hướng dẫn của cấp trên và ban hành hệ thống các văn bản nhằm cụ thể

102

hóa và triển khai thực hiện tốt kế hoạch CCHC như: Kế hoạch Nâng cao

năng lực hiệu quả hoạt động của bộ máy chính quyền các cấp giai đoạn

2016-2020; Kế hoạch Đào tạo, bồi dưỡng năm 2016; Kế hoạch Công tác

thi đua khen thưởng năm 2016; Công văn Nâng cao kết quả thực hiện

công tác CCHC tại UBND thành phố và các xã, phường.

Thực hiện kiểm tra rà soát văn bản QPPL xây dựng và thực hiện nghiêm túc

kế hoạch kiểm tra, rà soát văn bản QPPL qua các năm.

100% các cơ quan chuyên môn thực hiện đẩy mạnh ứng dụng công nghệ

thông tin trong hoạt động của cơ quan hành chính; kết nối internet, mạng

nội bộ phục vụ việc trao đổi, cập nhật thông tin, giải quyết công việc được

tiện lợi, nhanh chóng góp phần nâng cao năng suất lao động của công chức.

Thiết lập hộp thư điện tử để chuyển, nhận văn bản, tài liệu; trong đó có cơ

quan đã trang bị, sử dụng phần mềm quản lý văn bản và điều hành.Tiếp tục

duy trì và cải tiến hệ thống quản lý chất lượng theo tiêu chuẩn TCVN ISO

9001:2008 tại một số phòng, ban chuyên môn của thành phố và các đơn vị

hành chính xã, phường.

- Công tác đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, ngoại

ngữ, tin học có nhiều đổi mới, việc phân công, phân cấp rõ ràng hơn; chính

sách cải cách tiền lương được quan tâm và đạt được những kết quả nhất định.

- Kết quả hoạt động công vụ phụ thuộc chủ yếu vào chất lượng đội ngũ công

chức nói chung và đội ngũ công chức lãnh đạo, quản lý nói riêng. Chất lượng

đội ngũ công chức được hình thành dựa trên cơ sở tiêu chuẩn công chức và

chịu ảnh hưởng của các nội dung quy định trong tiêu chuẩn công chức. Trong

hoạt động thực tiễn, các cơ quan quản lý công chức đều căn cứ vào tiêu

chuẩn công chức để thực hiện việc tuyển dụng, sử dụng, bổ nhiệm, đánh giá,

quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng và quản lý công chức.

- Việc hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn chức danh lãnh đạo, quản lý, tiêu chuẩn

ngạch công chức đã gắn với yếu tố năng lực để thực thi nhiệm vụ khi công

103

chức được bố trí vào vị trí việc làm ứng với ngạch đó; đối với tiêu chuẩn các

chức vụ quản lý, đã bổ sung thêm và quy định rõ, cụ thể các nội dung liên

quan đến tiêu chuẩn năng lực của từng vị trí quản lý tuy nhiên còn nhiều hạn

chế. Đã xây dựng hệ thống các vị trí việc làm trong từng cơ quan, đơn vị.

Mỗi vị trí việc làm đã quy định chức trách, các nhiệm vụ cụ thể và ngạch

công chức tương ứng để bổ nhiệm công chức khi bố trí vào vị trí việc làm đó.

Tất nhiên, việc xây dựng vị trí việc làm là mới, khó và phức tạp đòi hỏi phải

có sự quyết tâm cao của cả hệ thống chính trị, qua đó mới có thể đổi mới căn

bản chế độ công vụ, công chức ở nước ta.

- Đã thực hiện triển khai đồng bộ các giải pháp khác như xây dựng vị trí việc

làm, đổi mới phương thức quản lý biên chế, đổi mới nội dung và hình thức

thi tuyển, thi nâng ngạch công chức, đổi mới chế độ đào tạo, bồi dưỡng...

theo hướng chú trọng yếu tố năng lực, trọng dụng người có tài năng trong

hoạt động công vụ đã góp phần tích cực nâng cao chất lượng đội ngũ công

chức, đáp ứng yêu cầu cải cách hành chính, tiếp tục đổi mới chế độ công vụ,

công chức.

- Hoàn thiện công tác tuyển dụng công chức.

- Hoàn thiện pháp luật về tuyển dụng công chức gắn với đẩy mạnh công tác

thanh tra, kiểm tra. Hệ thống pháp luật về tuyển dụng công chức khá đầy đủ,

đã điều chỉnh các nội dung, hoạt động trong quá trình tuyển dụng và thể hiện

được đúng tinh thần đổi mới của Luật cán bộ, công chức về công tác tuyển

dụng như: tuyển dụng phải căn cứ vào vị trí việc làm, ưu tiên tuyển chọn

người có tài năng, đề cao trách nhiệm của người đứng đầu.Đang tiếp tục đổi

mới nội dung và hình thức thi tuyển công chức, tập trung xây dựng ngân

hàng đề thi đối với môn kiến thức chung và môn ngoại ngữ, tin học. Các bộ

quản lý ngành, lĩnh vực xây dựng ngân hàng đề thi đối với từng môn nghiệp

vụ chuyên ngành để đánh giá đúng và sát trình độ chuyên môn, nghiệp vụ

gắn với tiêu chuẩn của vị trí việc làm cần tuyển dụng. Đây là yếu tố quan

104

trọng nhằm bảo đảm sự thống nhất, đồng đều chất lượng đối với đội ngũ

công chức sau khi được tuyển dụng. Đang từng bước đẩy mạnh và nhân rộng

thi tuyển công chức bằng hình thức thi trực tuyến trên máy tính để bảo đảm

sự công bằng, minh bạch trong tuyển dụng công chức. Các câu hỏi mang tính

xử lý tình huống, kỹ năng hành chính để công chức sau khi được tuyển dụng

sớm đáp ứng được yêu cầu của vị trí việc làm được chú trọng.

- Công tác thanh tra, kiểm tra việc thực hiện nguyên tắc, quy trình, thủ tục

tuyển dụng công chức, ngăn chặn, xử lý kịp thời các hành vi sai phạm của

cán bộ, công chức trong công tác tổ chức thi tuyển được đẩy mạnh.

- Hoàn thiện chế độ trách nhiệm công vụ, nghĩa vụ và quyền lợi của công chức

- Công chức tự ý thức về quyền và nhiệm vụ được phân công cũng như bổn

phận phải thực hiện các quyền và nhiệm vụ đó. Nghĩa vụ và quyền của công

chức là những vấn đề cơ bản của chế độ công vụ, được quy định trong pháp

luật về công vụ, công chức. Nghĩa vụ và quyền của công chức thể hiện mối

quan hệ giữa công chức với nhà nước, nhân dân trong quá trình thực thi công

vụ.

- Các cấp, các ngành đã và đang xem đây là hạt nhân của việc nâng cao hiệu

quả quản lý và tư duy đổi mới của hoạt động lãnh đạo, điều hành; là tác nhân

nhằm lập lại kỷ cương trong hệ thống chính trị. Xây dựng bộ máy các cơ

quan hành chính nhà nước từ Trung ương đến địa phương theo hướng xác

định rõ ràng, minh bạch thẩm quyền và trách nhiệm mỗi cấp hành chính, bảo

đảm thực hiện tốt các quy định của Luật Tổ chức Chính phủ (sửa đổi) và

Luật Tổ chức chính quyền địa phương mới được Quốc hội thông qua. Tiếp

tục đẩy mạnh thực hiện Luật cán bộ, công chức, trong đó chú trọng đến tính

trách nhiệm và xử lý các biểu hiện thiếu trách nhiệm và vi phạm chế độ trách

nhiệm trong hoạt động công vụ và quản lý công chức. Các quy định về trình

tự, thủ tục và thẩm quyền xử lý kỷ luật và xử lý trách nhiệm đối với công

chức vi phạm pháp luật trong hoạt động công vụ, về đánh giá công chức, về

105

các hoạt động liên quan đến xây dựng và phát triển đội ngũ công chức như

tuyển dụng, nâng ngạch, bổ nhiệm, miễn nhiệm, từ chức... đều phải thể hiện

được tính trách nhiệm của người đứng đầu. Bảo đảm nguyên tắc quản lý công

chức là thực hiện kết hợp giữa tiêu chuẩn chức danh, vị trí việc làm và chỉ

tiêu biên chế. Việc xác định rõ vị trí việc làm để bố trí công chức là cơ sở

quan trọng để nâng cao trách nhiệm trong hoạt động công vụ của công chức;

từ đó phân công, bố trí công chức phù hợp với yêu cầu của mỗi vị trí. Trong

tổ chức công việc phải quy định rõ ràng, cụ thể chức trách, nhiệm vụ và

quyền hạn để mỗi công chức biết phải làm gì và phải chịu trách nhiệm về kết

quả công việc. Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra đối với việc thực hiện

Luật cán bộ, công chức nói chung và trách nhiệm của công chức trong hoạt

động công vụ nói riêng là một hoạt động rất cần thiết nhằm đôn đốc, giám sát

để phát hiện những hạn chế trong việc thực hiện công vụ. Quy định rõ chế độ

trách nhiệm, nghĩa vụ của cá nhân người đứng đầu trong quản lý điều hành

cơ quan, tổ chức, đơn vị. Theo đó, quyền hạn giao cho người đứng đầu phải

phù hợp, tương thích với trách nhiệm, nhiệm vụ được giao. Quy định rõ cơ

chế đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của từng cơ quan, từng công chức.

Xử lý nghiêm khắc những vi phạm của công chức, bảo đảm kỷ luật, kỷ

cương hành chính.

- Chuyển đổi mô hình quản lý công chức hiện nay từ mô hình chức nghiệp

sang mô hình việc làm

- Hiện nay, chúng ta đang trong giai đoạn đầu của thời kỳ chuyển đổi từ quản

lý công chức theo mô hình chức nghiệp sang mô hình việc làm. Mô hình việc

làm thực chất là một hệ thống tiền lương được thiết lập dựa trên cơ sở đánh

giá công việc, do đó coi trọng công việc hơn là đặc điểm cá nhân của người

nắm giữ công việc. Nền công vụ bao gồm một hệ thống thứ bậc công việc

được thiết lập dựa trên việc phân tích một cách hệ thống nội dung các công

việc đó. Công việc được sắp xếp theo một trật tự thứ bậc chứ không phải bản

106

thân công chức và trình độ học vấn của họ như trong mô hình chức nghiệp.

Đánh giá công việc và phân loại công việc thường được thực hiện bởi đội

ngũ chuyên gia mang tính chuyên môn cao. Sắp xếp các vị trí công việc khác

nhau phải căn cứ vào mức độ phức tạp của công việc. Vấn đề được quan tâm

nhất trong mô hình này là đảm bảo việc trả lương công bằng theo các vị trí

công việc.

- Áp dụng tiến bộ khoa học công nghệ thông tin vào công tác quản lý nhà nước

trong các cơ quan quản lý nhà nước đa ngành, đa lĩnh vực

- Cần nâng cao nhận thức về ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động

của các cơ quan QLNN đa ngành, đa lĩnh vực. Tăng cường tuyên truyền luật

và các văn bản dưới luật, các chủ trương, chính sách, chỉ đạo về công nghệ

thông tin. Tiếp tục sắp xếp, kiện toàn hệ thống bộ máy hành chính, trong đó

có các cơ quan hoạt động trong lĩnh vực công nghệ thông tin từ Trung ương

đến địa phương. Tăng cường công tác chỉ đạo điều hành đối với lĩnh vực

công nghệ thông tin; tạo ra một môi trường pháp lý tốt, tạo ra chính sách

đúng, nhất quán và thúc đẩy hiện đại hóa hạ tầng công nghệ thông tin. Tăng

cường năng lực và hiệu quả QLNN về công nghệ thông tin và nâng cao năng

lực ứng dụng công nghệ thông tin trong toàn hệ thống pháp luật phù hợp với

luật pháp và thông lệ quốc tế. Từng bước hoàn thiện môi trường pháp lý hỗ

trợ và phát triển ứng dụng công nghệ thông tin trong nước. Ứng dụng công

nghệ thông tin xử lý quy trình công việc trong nội bộ cơ quan hành chính,

trong giao dịch với các cơ quan hành chính khác và trong giao dịch với tổ

chức, cá nhân, đặc biệt là trong hoạt động cung cấp dịch vụ hành chính công;

công bố danh mục các dịch vụ hành chính công trên môi trường mạng do các

cơ quan hành chính nhà nước từ cấp huyện trở lên cung cấp. Tăng cường đào

tạo, bồi dưỡng công chức về kiến thức và khả năng ứng dụng, sử dụng công

nghệ thông tin có hiệu quả trong các hoạt động nghiệp vụ, nghiên cứu và hợp

tác; chú trọng đào tạo cán bộ chuyên trách về công nghệ thông tin để thực

107

hiện thành công các dự án ứng dụng công nghệ thông tin trong các cơ quan

QLNN. Đồng thời, phải từng bước chuẩn hóa đội ngũ công chức theo hướng

nâng cao trình độ tin học, tin học hành chính và ngoại ngữ theo các quy định

chung.

- Thực hiện quy chế đạo đức công chức

- Với bản chất nhà nước của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân, những giá

trị đạo đức nghề nghiệp hướng tới xây dựng một nền công vụ mới, phục vụ

nhân dân được chú trọng, hình thành và phát triển trên nền tư tưởng đạo đức

mới, pháp luật mới. Trong hệ thống pháp luật mới đã xuất hiện và ngày càng

hoàn thiện hệ thống các quy phạm pháp luật về công chức, công vụ. Nhiều

nguyên tắc, chuẩn mực đạo đức mới của xã hội mới được thể chế hóa thành

những quy phạm pháp luật cho chuẩn mực hành vi của cán bộ, công chức

trong thi hành công vụ, đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu xây dựng nền

công vụ mới. Luật cán bộ, công chức quy định nghĩa vụ, đạo đức, văn hóa

giao tiếp, những việc cán bộ, công chức không được làm, trên cơ sở đó, các

cơ quan, đơn vị đã xây dựng các quy định về quy chế dân chủ ở cơ sở, quy

tắc ứng xử, đạo đức nghề nghiệp... của cán bộ, công chức. Như vậy, cơ bản

chế định về đạo đức công vụ đã có bước phát triển và hoàn thiện, cùng với đó

là quy định tại Luật Phòng, chống tham nhũng, Luật Thực hành tiết kiệm,

chống lãng phí, Quy định về chuẩn mực đạo đức Hồ Chí Minh… Vấn đề

quan trọng ở đây là tổ chức thực hiện và trách nhiệm của người đứng đầu các

cơ quan, đơn vị.

- Bảo đảm thực hiện tốt nghiệp vụ công tác tổ chức - cán bộ trong các cơ quan

quản lý nhà nước đa ngành, đa lĩnh vực

- Công tác tổ chức - cán bộ có vai trò hết sức quan trọng trong xây dựng, hoàn

thiện cơ quan QLNN đa ngành, đa lĩnh vực nói chung và công tác xây dựng

đội ngũ công chức trong các cơ quan QLNN đa ngành, đa lĩnh vực nói riêng.

Công tác quy hoạch, điều động, luân chuyển công chức, công chức lãnh đạo,

108

quản lý giữa các đơn vị trực thuộc trong cơ cấu tổ chức của cơ quan QLNN

đa ngành, đa lĩnh vực, vì đây sẽ là những sợi dây kết nối hết sức quan trọng

giữa các cơ quan, đơn vị, giữa các ngành, lĩnh vực trong một cơ quan quản lý,

nhất là những cơ quan, đơn vị mới được sáp nhập được triển khai. Xây dựng

thống nhất các quy định, quy chế về công tác tổ chức - cán bộ, kế hoạch - tài

chính, nghiên cứu khoa học, hợp tác quốc tế..., tránh được tình trạng mỗi đơn

vị có những quy chế, quy định riêng, thiếu sự đồng bộ, thống nhất. Việc phân

cấp quản lý cán bộ hiện nay đang được thực hiện theo quy định chung của

Đảng, Nhà nước, tuy nhiên đơn vị giúp việc cho lãnh đạo cơ quan về công

tác tổ chức - cán bộ cần phải tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, hướng

dẫn, uốn nắn kịp thời các cơ quan, đơn vị trực thuộc trong thực hiện công tác

tổ chức - cán bộ. Thực hiện tinh giản biên chế, xác định vị trí việc làm và cơ

cấu lại đội ngũ cán bộ, công chức gắn với công tác cải cách hành chính để

đáp ứng yêu cầu, đòi hỏi của cơ quan QLNN đa ngành, đa lĩnh vực. Chú

trọng xây dựng những cán bộ, công chức khoa học đầu ngành, chuyên gia

giỏi, có trình độ cao và khả năng dự báo, xử lý tốt những vấn đề phức tạp nảy

sinh. Công tác tổ chức - cán bộ phải bảo đảm thực hiện công khai, minh bạch,

dân chủ và từng bước đổi mới để phù hợp với đặc điểm, tình hình cụ thể của

từng cơ quan QLNN đa ngành, đa lĩnh vực. Công chức làm công tác tổ chức -

cán bộ trong cơ quan hành chính là những người “có tầm, có tâm” và hiểu

biết, nắm vững chức năng, nhiệm vụ, những thuận lợi, khó khăn của từng

ngành, lĩnh vực trong cơ quan, đơn vị để có những tham mưu đề xuất đúng

và trúng, nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý của cơ quan, đơn vị.

b. Kết quả đạt được

- Công tác quản lý đội ngũ cán bộ, công chức tiếp tục được cải cách theo

hướng rõ hơn về phân công và phân cấp. Đã có sự phân định khá rõ về trách

nhiệm, thẩm quyền quản lý đội ngũ cán bộ, công chức hành chính của Thủ

tướng Chính phủ, của các bộ và chính quyền địa phương. Thẩm quyền và

109

trách nhiệm trong bổ nhiệm, sử dụng, khen thưởng, kỷ luật cán bộ, công chức

cũng đã được xác định khá rõ cho người đứng đầu các cơ quan hành chính và

thủ trưởng các đơn vị sự nghiệp, dịch vụ công. Đặc biệt, thẩm quyền và trách

nhiệm của người đứng đầu các đơn vị sự nghiệp, dịch vụ công được nâng cao

đáng kể phù hợp với các cơ chế đã có về quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm

của các đơn vị sự nghiệp, dịch vụcông.

- Đội ngũ CBCC đã có sự phát triển cả về số lượng và chất lượng. Việc bầu cử,

phê chuẩn, bổ nhiệm cán bộ đã được thực hiện đúng tiêu chuẩn, quy định,

bước đầu bố trí các chức danh công chức phù hợp với trình độ chuyên môn

được đào tạo; việc quản lý, sử dụng công chức đã dần đi vào nề nếp, hầu hết

số công chức được tuyển dụng, bổ nhiệm, điều động, luân chuyển đều có

trách nhiệm với công việc và vị trí công tác được giao, từng bước thực hiện

tốt chế độ tiền lương, quy định đánh giá, khen thưởng, kỷ luật đối với CBCC,

vì vậy đã nêu cao tinh thần trách nhiệm, góp phần nâng cao chất lượng đội

ngũ CBCC. Đặc biệt là từ khi có Luật Cán bộ công chức năm 2008; Luật

Viên chức năm 2010; Nghị định số 114/2003/NĐ-CP; Quyết định số

04/2004/QĐ-BNV; Nghị định số 112/2012/NĐ-CP thì đội ngũ CBCC không

ngừng được kiện toàn, củng cố, phần lớn được rèn luyện, thử thách trong quá

trình công tác, được quan tâm quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng, có bản lĩnh

chính trị vững vàng, có phẩm chất đạo đức tốt, có ý thức tổ chức kỷ luật và

tinh thần trách nhiệm, góp phần giúp hoạt động của hệ thống chính trị nói

chung và Ủy ban nhân dân cấp xã nói riêng có chuyển biến và hiệu quả hơn

- Đến nay cơ bản đội ngũ CBCC có trình độ chuyên môn, lý luận chính trị và

năng lực để thực hiện các nhiệm vụ được giao, góp phần nâng cao các mặt

công tác, khơi dậy được nguồn lực của nhân dân, nâng cao trình độ dân sinh,

dân trí, dân chủ ở cơ sở, đời sống nhân dân được nâng lên đáng kể, góp phần

vào sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng Đảng, chính quyền, đảm

110

bảo an ninh, chính trị, quốc phòng ở các địa phương và trên địa bàn cấp xã.

- Việc thực hiện CCHC của các cơ quan Nhà nước đã có sự thay đổi về chất,

đó là dần chuyển từ các biện pháp quản lý sang phục vụ người dân.

- Công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức cũng có những bước tiến rõ

rệt.

- Nội dung chương trình đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức đã bước đầu

được đổi mới theo hướng phù hợp với các đối tượng đào tạo, bồi dưỡng, cụ

thể là chương trình bồi dưỡng về quản lý nhà nước chuyên viên cao cấp,

chuyên viên chính, chuyên viên, chương trình đào tạo tiền công vụ, chương

trình bồi dưỡng Chủ tịch Uỷ ban nhân dân xã. Song song với quá trình này là

sự đổi mới phương thức đào tạo, bồi dưỡng. Việc nâng cao chất lượng đội

ngũ giáo viên tham gia đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức đã được chú

trọng.

- Việc thi nâng ngạch đối với chuyên viên, chuyên viên chính, chuyên viên cao

cấp và các ngạch tương đương tiếp tục được triển khai, qua đó tạo ra sự thay

đổi tích cực góp phần nâng cao chất lượng của đội ngũ cán bộ, công chức.

4. Ưu điểm và hạn chế của việc xây dựng đội ngũ công chức hành chính

a. Ưu điểm:

- Tuyệt đại đa số cán bộ, Đảng viên vững vàng trước những biến dộng trong

nước và thế giới, kiên định mục tiêu con đường đi lên CNXH. Hăng hái đi

đầu trong công cuộc đổi mới, hoàn thành các nhiệm vụ được giao.

- Giữ vững phẩm chất đạo đức, chính trị cách mạng tỏng sáng, lối sống lành

mạnh.

- Bộ máy công chức hiện nay đã năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, chịu

trách nhiệm trước dân, trước Đảng

- Đã có sự phân định khá rõ ràng về chức năng, nhiệm vụ của công chức hành

111

chính ở từng cấp.

- Đội ngũ công chức hành chính ngày càng hoàn thiện về trình độ cũng như là

việc áp dụng các thành tựu khoa học- thuật vào trong công việc để hoàn

thành xuất sắc nhiệm vụ

b. Hạn chế:

- Tình trạng quan liêu, tham nhũng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối

sống ở một bộ phận công chức.

- Còn hạn chế về trình độ chuyên môn, nghiệp vụ

- Nguồn quy hoạch chưa phong phú, chưa đảm bảo 2- 3 người một chức danh.

- Cơ cấu cán bộ chưa đảm bảo cơ cấu 3 độ tuổi, cán bộ trẻ ít, tuổi bình quân

cao, tỉ lệ cán bộ nữ và cán bộ người dân tộc thiểu số còn hạn chế.

- Cán bộ chưa đi vào thực chất, còn mang tính hình thức cho nên cán bộ đưa

vào quy hoạch chưa đạt chuẩn theo quy định

- Công tác thi tuyển cán bộ, công chức hành chính còn nhiều hạn chế, nội dung

thi tuyển hiện nay chưa đáp ứng yêu cầu của việc tuyển dụng bố trí công

chức

- Nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ ứng dụng khoa học kỹ thuật vào

phục vụ cho công tác

- Một số bộ phận cán bộ công chức làm việc ở “ bộ phận một cửa” còn hạn chế

hiểu biết pháp luật, thủ tục hành chính, kỹ năng hành chính, chưa phát huy

hết trách nhiệm của mình, cũng như cách tiếp cận giải quyết công việc với cá

nhân, tổ chức dẫn đến tình trạng bắt người dân bổ túc hồ sơ nhiều lần, giải

quyết công việc chậm trễ, xảy ra nhiều trường hợp nhũng nhiễu, tiêu cực

5. Phương hướng để xây dựng đội ngũ công chức hành chính của nhóm

- Đào tạo, bồi dưỡng phù hợp, có hiệu quả đội ngũ cán bộ, công chức có phẩm

chất đạo đức tốt, có bản lĩnh chính trị, có năng lực, có tính chuyên nghiệp cao,

tận tụy phục vụ nhân dân

+ Thực hiện tuyển dụng theo nguyên tắc đúng người, đúng việc, khắc phục tình

112

trạng cán bộ, công chức thực hiện nhiệm vụ trái với chuyên môn đào tạo. Lấy

công việc và hiệu quả công việc làm tiêu chí lựa chọn nhân sự.Thi tuyển phải

thực sự khách quan, công bằng và công tâm. Trong việc xây dựng cơ chế thi

tuyển công chức, Chính phủ nên giao cho một tổ chức độc lập thực hiện và đánh

giá

+ Thực hiện chế độ tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong tuyển dụng, dử dụng, quản

lý biên chế giao cho người đứng đầu tổ chức sử dụng cán bộ công chức. Quy

định trách nhiệm liên đới giữa người đứng đầu đối với cán bộ công chức dưới

quyền. Cho phép người thủ trưởng được trực tiếp tuyển dụng nhưng phải chịu

trách nhiệm trực tiếp nếu nhân viên câp dưới làm sai.

+ Có thái độ kiên quyết dứt khoát với cán bộ, công chức không đáp ứng được

công việc. Kiên quyết đưa ra khỏi nền công vụ những người không làm được

việc, đồng thời giải quyết thỏa đáng chế độ tài chính cho đối tượng này, để đảm

bảo trong cơ quan Nhà nước thực sự chỉ có người làm được việc và cống hiến

cho cơ quan đơn vị

+ Thực hiện đánh giá công chức dựa trên hiệu quả công việc. Bảo đảm tính công

bằng trong đánh giá, không đánh đồng và đồng nhất kết quả giữa các đối tượng

công chức khác nhau và giữa công chức chuyên môn với công chức giữ vị trí

lãnh đạo, quản lý. Thực hiện việc xây dựng tiêu chí và xét các danh hiệu thi đua

theo từng nhóm đối tượng có vị trí, chức năng, nhiệm vụ tương đương nhau,

không xét các danh hiệu thi đua theo cơ quan đơn vị. Như vậy, nhằm đảm bảo

tính công bằng và tạo động lực thực sự cho phong trào thi đua

+ Xây dựng và thực thi chế tài nghiêm khắc, nghiêm trị những hành vi vi phạm

pháp luật để cán bộ, công chức “không dám” thực hiện những hành vi vi phạm

pháp luật, vi phạm đạo đức công vụ trái với lương tâm và đạo đức xã hội

- Xây dựng, bổ sung và hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật về chức

danh, tiêu chuẩn nghiệp vụ của cán bộ, công chức

+ Các tiêu chuẩn chức danh quản lý của công chức phải được quy định rõ ràng,

113

có thể kiểm tra đánh giá được trên thực tế nhằm bảo đảm tốt nhất tính công khai,

minh bạch trong việc quản lý sử dụng công chức nhất là trong khâu tuyển chọn

và bổ nhiệm

+ Bên cạnh các tiêu chuẩn về phẩm chất, trình độ, rất cần thiết phải xác định các

tiêu chuẩn về kỹ năng ứng với một khung năng lực công tác cụ thể của từng vị

trí lãnh đạo, quản lý để có cơ sở xem xét, kiểm tra, đánh giá và xem xét quá trình

công tác của đội ngũ cán bộ, công chức

- Cải cách tiền lương và các chế độ chính sách đối với cán bộ, công chức

+ Cần đổi mới công tác thi đua, khen thưởng, kỹ luật, đào tạo, bồi dưỡng, môi

trường và điều kiện làm việc... Mỗi cán bộ, công chức cần có sự công bằng trong

đánh giá, khen thưởng và kỹ luật. Công chức mong muốn có được cơ hội công

bằng ở mọi vị trí phấn đấu trong cơ quan, đơn vị. Vì vậy, cách thức đánh giá và

trả lương phải lấy hiệu quả công việc làm thước đo. Bên cạnh đó, một môi

trường làm việc năng động, sáng tạo sẽ khuyến khích mọi công chức dù ở vị trí

nhân viên hay lãnh đạo đều bình đẳng và cạnh tranh công bằng

+ Trong cơ quan Nhà nước phải tạo dựng và duy trì được nét văn hóa lấy giá trị

công việc, hiệu quả công việc, sự hài lòng của công dân và doanh nghiệp làm

thước đo đánh giá năng lực của cán bộ công chức

- Thiết lập chặt chẽ minh bạch, công khai nhằm ngăn ngừa những hành vi vi

phạm pháp luật của cán bộ, công chức. Thực hiên chế độ công khai minh

bạch và trách nhiệm giải trình về tài sản của cán bộ, công chức trước, trong

và sau khi rời khỏi nhiệm sở

- Tăng cường kiểm tra, thanh tra công vụ, kiểm soát được các đầu mối công

việc trong nội bộ các cơ quan hành chính để phát hiện kịp thời các nguy cơ

dẫn đến tiêu cực, quan liêu và tham nhũng

Chúng ta đang xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ

nghĩa, mở cửa, chủ động hội nhập kinh tế quốc tế, với cả những mặt tích cực và

tiêu cực. Việc xây dựng đội ngũ công chức hành chính là một thách thức lớn,

114

quyết liệt đối với đội ngũ cán bộ, đảng viên Đảng. Đội ngũ này phải được đào

tạo, bồi dưỡng một cách cơ bản, trong đó đặc biệt coi trọng giáo dục, nâng cao

bản lĩnh chính trị, trung thành tuyệt đối với Đảng, với cách mạng; đồng thời cần

tăng cường đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, Đảng viên chuyên môn nghiệp

vụ đáp ứng tốt yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.

6. Kết quả xây dựng đội ngũ công chức giai đọan 2011-2020

6.1. Kết quả chủ yếu đã đạt được

a) Xây dựng, ban hành cơ chế, chính sách pháp luật về quản lý cán bộ, công chức,

viên chức

Trong giai đoạn 2011 - 2020, các quy định về cán bộ, công chức, viên chức được

tiếp tục hoàn thiện đồng bộ trên tất cả các khâu từ tuyển dụng, sử dụng, bố trí, đánh giá,

đào tạo, bồi dưỡng, nâng ngạch, thăng hạng. Triển khai Luật Cán bộ, công chức, Luật

Viên chức và đẩy mạnh cải cách chế độ công vụ, công chức nhằm xây dựng một nền

công vụ “chuyên nghiệp, trách nhiệm, năng động, minh bạch, hiệu quả” theo Quyết

định số 1557/QĐ-TTg ngày 18 tháng 10 năm 2012 của Thủ tướng Chính phủ phê

duyệt Đề án “Đẩy mạnh cải cách chế độ công vụ, công chức”, một loạt cơ chế, chính

sách pháp luật về quản lý cán bộ, công chức, viên chức đã được Chính phủ ban hành.

Đến ngày 31 tháng 12 năm 2017, Bộ Nội vụ đã trình Chính phủ ban hành 59 Nghị định

và ban hành theo thẩm quyền 92 Thông tư và Thông tư liên tịch trong lĩnh vực quản lý

cán bộ, công chức, viên chức(34). Bộ Nội vụ cũng đã kịp thời phối hợp với cơ quan có

liên quan sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành mới các quy định về quản lý cán bộ, công

chức, viên chức.

Ngày 19 tháng 5 năm 2018, Ban Chấp hành Trung ương đã ban hành Nghị quyết

số 26-NQ/TW về tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp, nhất là cấp chiến lược,

đủ phẩm chất, năng lực và uy tín, ngang tầm nhiệm vụ. Bộ Chính trị đã ban hành Kế

hoạch số 10-KH/TW ngày 06 tháng 6 năm 2018 thực hiện Nghị quyết số 26-NQ/TW;

34 Như: Nghị định số 41/2012/NĐ-CP ngày 08/5/2012 quy định vị trí việc làm trong ĐVSNCL; Nghị định số 36/2013/NĐ-CP ngày 22/4/2013 quy định vị trí việc làm và cơ cấu ngạch công chức; Thông tư số 14/2012/TT-BNV ngày 18/12/2012 hướng dẫn thực hiện Nghị định số 41/2012/NĐ-CP; Thông tư số 05/2013/TT-BNV ngày 25/6/2013 hướng dẫn thực hiện Nghị định số 36/2013/NĐ-CP; Nghị định số 21/2010/NĐ-CP, Nghị định số 110/2015/NĐ-CP ngày 29/10/2015 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 21/2010/NĐ-CP ngày 08/3/2010 của Chính phủ về quản lý biên chế công chức...

115

Chính phủ ban hành Nghị quyết số 132/NQ-CP ngày 24 tháng 10 năm 2018 về

Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 26-NQ/TW. Trên cơ

sở đó, Bộ Nội vụ đã ban hành và trình cấp có thẩm quyền ban hành nhiều văn bản

pháp luật quan trọng về quản lý đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức(35). Thông qua

đó, các quy định pháp luật về tuyển dụng, sử dụng, về vị trí, việc làm, đào tạo, bồi

dưỡng, đánh giá cán bộ, công chức, viên chức đã được sửa đổi, bổ sung cho phù hợp

với yêu cầu thực tiễn quản lý.

b) Kết quả triển khai và thực hiện các nội dung về cải cách chế độ công vụ, công

chức

Các bộ, ngành, địa phương đã tích cực triển khai thực hiện, bố trí công chức đảm

bảo theo vị trí việc làm và tiêu chuẩn ngạch công chức, viên chức tương ứng với bản

mô tả công việc, khung năng lực của từng vị trí. Việc thi tuyển cạnh tranh để bổ nhiệm

vào các chức danh lãnh đạo, quản lý cũng đã bước đầu được thực hiện. Bộ Chính trị đã

có Thông báo Kết luận số 202-TB/TW ngày 26 tháng 5 năm 2015 về Đề án “Thí điểm

đổi mới cách tuyển chọn lãnh đạo, quản lý cấp Vụ, cấp Sở, cấp phòng”. Tiếp theo đó,

theo chỉ đạo của Ban Bí thư tại Công văn số 3135-CV/VPTW ngày 16 tháng 01 năm

2017 của Văn phòng Trung ương Đảng về việc triển khai thực hiện Đề án, Bộ Nội vụ

đã có Văn bản số 2424/BNV-CCVC ngày 09 tháng 5 năm 2017 hướng dẫn thực hiện

Đề án thí điểm đổi mới cách tuyển chọn lãnh đạo, quản lý cấp vụ, cấp sở, cấp phòng.

Theo Đề án đã được phê duyệt, cả nước có 14 cơ quan trung ương và 22 tỉnh, thành

phố trực thuộc Trung ương được chọn thực hiện thí điểm đổi mới phương thức tuyển

chọn lãnh đạo, quản lý cấp vụ, cấp sở, cấp phòng. Trong tháng 4 năm 2020, Bộ Nội vụ

đã tổ chức Hội nghị trực tuyến sơ kết 3 năm thực hiện Đề án “Thí điểm đổi mới cách

tuyển chọn lãnh đạo, quản lý cấp vụ, cấp sở, cấp phòng”, sau gần 3 năm thực hiện đã

35 Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cán bộ, công chức và Luật Viên chức; Nghị định số 03/NĐHN-BNV ngày 21/5/2019 về tuyển dụng, sử dụng và quản lý viên chức; Nghị định số 161/2018/NĐ-CP ngày 29/11/2018 sửa đổi, bổ sung một số quy định về tuyển dụng công chức, viên chức, nâng ngạch công chức, thăng hạng viên chức và thực hiện chế độ hợp đồng một số loại công việc trong cơ quan hành chính nhà nước, ĐVSNCL; Quyết định số 1659/QĐ-TTg ngày 19/11/2019 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “Chương trình quốc gia về học tập ngoại ngữ cho cán bộ, công chức, viên chức giai đoạn 2019 - 2030”; Nghị định số 62/2020/NĐ-CP ngày 01/6/2020 về vị trí việc làm và biên chế công chức; Nghị định số 90/2020/NĐ-CP ngày 13/8/2020 về đánh giá, xếp loại chất lượng cán bộ, công chức, viên chức; Nghị định số 106/2020/NĐ-CP ngày 10/9/2020 về vị trí việc làm và số người làm việc trong ĐVSNCL; Nghị định số 112/2020/NĐ-CP ngày 18/9/2020 về xử lý kỷ luật cán bộ, công chức, viên chức; Nghị định số 115/2020/NĐ-CP ngày 25/9/2020 về tuyển dụng, sử dụng, quản lý viên chức.

116

có 12/14 cơ quan trung ương tổ chức thi tuyển đối với 29 chức danh cán bộ lãnh đạo,

quản lý cấp vụ và cấp phòng, có 42 ứng viên trúng tuyển (cấp vụ có 32 ứng viên; cấp

phòng có 10 ứng viên). Đối với các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, đã có

17/22 địa phương tổ chức thi tuyển 86 chức danh cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp sở và

cấp phòng, có 368 ứng viên trúng tuyển (cấp sở có 33 ứng viên; cấp phòng có 335 ứng

viên). Bên cạnh đó, theo báo cáo của các bộ, ngành và địa phương, giai đoạn từ năm

2016 đến tháng 3 năm 2020, đã có 71 công chức tại bộ, ngành và 24.313 công chức tại

các tỉnh đã được bổ nhiệm vào các chức danh lãnh đạo, quản lý thông qua thi tuyển

cạnh tranh (Biểu đồ 10, Biểu đồ 11).

Việc tuyển dụng công chức thường xuyên được đổi mới về phương pháp, cách

thức, nội dung, theo đó, các bộ, ngành và địa phương đã ƯDCNTT để tổ chức thi trắc

nghiệm trên máy tính; bố trí, lắp đặt máy ghi hình hỗ trợ giám sát công tác coi thi. Để

thu hút những người có tài năng (kể cả khu vực ngoài nhà nước) vào làm việc trong

các cơ quan nhà nước, Chính phủ đã có quy định về việc xét tuyển đặc cách đối với

những người tốt nghiệp thủ khoa, tốt nghiệp loại giỏi, xuất sắc ở nước ngoài hoặc có

kinh nghiệm công tác từ 05 năm trở lên, đáp ứng được ngay yêu cầu của vị trí việc làm

cần tuyển dụng. Đồng thời, để thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao vào làm việc, Bộ

Nội vụ đã xây dựng Đề án về chính sách thu hút, tạo nguồn cán bộ từ sinh viên tốt

nghiệp xuất sắc, cán bộ khoa học trẻ. Giai đoạn 2011 - 2020, công tác đánh giá, phân

loại cán bộ, công chức, viên chức hàng năm được thực hiện theo các quy định của

Đảng và Nhà nước và cũng có những sự đổi mới nhất định, từ thể chế đến tổ chức thực

hiện(36).

36 Nghị định số 56/2015/NĐ-CP ngày 09/6/2015 về đánh giá và phân loại cán bộ, công chức, viên chức; Nghị định số 88/2017/NĐ-CP ngày 27/7/2017 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 56/2015/NĐ-CP. Gần đây nhất, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 90/2020/NĐ-CP ngày 13/8/2020 về đánh giá, xếp loại chất lượng cán bộ, công chức, viên chức.

117

Biểu đồ 10: Số lượng tuyển dụng và bổ

Biểu đồ 11: Số lượng tuyển dụng và bổ

nhiệm theo hình thức thi cạnh tranh tại

các bộ, ngành

các tỉnh, thành phố

Giai đoạn 2011 - 2015, tổng số cán bộ, công chức được đào tạo, bồi dưỡng là gần

2.900.000 lượt người, trong đó bồi dưỡng về chuyên môn, kỹ năng nghiệp vụ là

1.870.000 lượt người, đạt tỷ lệ gần 65% tổng số lượt cán bộ, công chức được đào tạo,

bồi dưỡng. Thực hiện Quyết định số 163/QĐ-TTg ngày 25 tháng 01 năm 2016 của

Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức, viên

chức giai đoạn 2016 - 2025, công tác đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên

môn, nghiệp vụ được đổi mới, phân công, phân cấp rõ ràng hơn. Hệ thống các cơ sở

đào tạo, bồi dưỡng đã được tiến hành sắp xếp, tổ chức lại, theo hướng tinh gọn, góp

phần nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động. Việc tổ chức biên soạn lại các chương

trình, tài liệu đã được quan tâm thực hiện. Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Đề án

“Chương trình quốc gia về học tập ngoại ngữ cho cán bộ, công chức, viên chức giai

đoạn 2019 - 2030”(37) nhằm nâng cao năng lực ngoại ngữ cho công chức, viên chức,

đáp ứng yêu cầu thực thi công vụ và làm việc trong môi trường quốc tế.

37 Tại Quyết định số 1659/QĐ-TTg ngày 19/11/2019 của Thủ tướng Chính phủ.

118

Giai đoạn 2016 - 2020 (tính đến tháng 3 năm 2020), cả nước đã tiến hành đào tạo,

bồi dưỡng cho hơn 5,4 triệu lượt cán bộ, công chức, viên chức(38). Theo báo cáo của

các bộ, ngành địa phương, tính đến tháng 3 năm 2020, tổng số lượt công chức được

đào tạo, bồi dưỡng trong cả giai đoạn 2016 - 2020 tại các bộ, ngành là 594.654 lượt

người, trong khi đó, tại các tỉnh, thành phố, số lượng là hơn 1.151.654 triệu lượt công

chức (Biểu đồ 12, Biểu đồ 13). Tổng số viên chức tại các bộ, ngành trung ương và các

tỉnh, thành phố được đào tạo, bồi dưỡng cũng tăng đều qua các năm. Năm 2019 có số

lượng viên chức được đào tạo, bồi dưỡng tăng gấp 2,7 lần so với năm 2016, từ hơn 419

nghìn lên hơn 1,1 triệu lượt viên chức.

Việc áp dụng công nghệ thông tin, xây dựng phần mềm quản lý cán bộ, công chức

được thực hiện tại nhiều bộ, ngành và địa phương và bước đầu hình thành cơ sở dữ

liệu cán bộ, công chức, phục vụ tốt cho công tác chỉ đạo, điều hành, thực hiện chế độ,

chính sách cho cán bộ, công chức, viên chức. Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ cũng

đã ban hành nhiều quy định góp phần nâng cao kỷ luật, kỷ cương trong hoạt động công

vụ(39). Ngày 02 tháng 4 năm 2018, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số

364/QĐ-TTg thành lập Tổ công tác về kiểm tra công vụ, do Bộ trưởng Bộ Nội vụ làm

Tổ trưởng. Thời gian qua, Tổ công tác đã tổ chức các đoàn kiểm tra hoạt động công vụ

tại nhiều bộ, ngành và địa phương, qua đó, đã kịp thời chấn chỉnh và chỉ đạo xử lý một

số tồn tại, hạn chế trong công tác tuyển dụng, luân chuyển, bổ nhiệm công chức, viên

chức tại các cơ quan, đơn vị.

38 Trong số 5,4 triệu lượt người được đào tạo, bồi dưỡng nói trên, có khoảng 697.036 lượt người được đào tạo, bồi dưỡng về lý luận chính trị; 447.181 lượt người được bồi dưỡng kiến thức về quản lý nhà nước và khoảng hơn 4,2 triệu lượt người được đào tạo, bồi dưỡng về chuyên môn, nghiệp vụ (gấp hơn 2,3 lần so với giai đoạn 2011 - 2015).

39 Nghị định số 112/2020/NĐ-CP ngày 18/9/2020 của Chính phủ về xử lý kỷ luật cán bộ, công chức, viên chức; Chỉ thị số 07/CT-TTg ngày 19/3/2014 về việc đẩy mạnh phòng, chống tiêu cực trong công tác quản lý công chức, viên chức và thi đua khen thưởng; Chỉ thị số 26/CT-TTg ngày 05/9/2016 về tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong các cơ quan hành chính nhà nước các cấp; Chỉ thị số 27/CT-TTg ngày 08/9/2016 về đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh...

119

Biểu đồ 12: Số lượng công chức được

Biểu đồ 13: Số lượng viên chức được

đào tạo, bồi dưỡng cả nước

c) Về công chức cấp xã

Năm 2015, tổng số cán bộ, công chức cấp xã có 234.061 người, bình quân 21

người/xã (trong đó: Cán bộ cấp xã có 116.043 người, công chức cấp xã có 118.018

người). Đến tháng 4 năm 2020, tổng số cán bộ, công chức cấp xã có 234.617 người,

bình quân 21 người/xã (trong đó: Cán bộ cấp xã có 113.672 người, công chức cấp xã

có 120.945 người). Nhìn chung, trình độ, năng lực, trách nhiệm, phong cách, thái độ

của công chức cấp xã đã có những cải thiện nhất định trong thời gian vừa qua. Chất

lượng thực thi công vụ của đội ngũ công chức cấp xã cơ bản đáp ứng yêu cầu nhiệm

vụ. Đến năm 2018, trình độ chuyên môn nghiệp vụ của đội ngũ công chức cấp xã là:

Sau đại học 3,23%; đại học 58,23%; trung cấp, cao đẳng 37,86%; sơ cấp và chưa qua

đào tạo 0,89 %. Về trình độ chính trị: Cử nhân 1,02%; cao cấp lý luận 3,11 %; trung

cấp lý luận 48,9%; sơ cấp và chưa qua đào tạo, bồi dưỡng 28,07%.

d) Cải cách chính sách tiền lương, bảo hiểm xã hội và ưu đãi người có công

- Cải cách chính sách tiền lương đã được quan tâm và đạt được những kết quả tích cực.

Từ năm 2011 đến nay, Chính phủ đã ban hành 07 nghị định quy định về các cơ chế,

chính sách tiền lương, Bộ Nội vụ đã tham mưu, trình Ban Cán sự đảng Chính phủ việc

xây dựng Đề án cải cách chính sách tiền lương theo từng giai đoạn phát triển của đất

nước tại các Hội nghị Trung ương 5 Khóa XI; Hội nghị Trung ương 7 Khóa XI. Đặc

120

biệt, Hội nghị lần thứ 7, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII đã thông qua Nghị

quyết số 27-NQ/TW ngày 21 tháng 5 năm 2018 về cải cách chính sách tiền lương đối

với cán bộ, công chức, viên chức, lực lượng vũ trang và người lao động trong doanh

nghiệp. Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 107/NQ-CP ngày 16 tháng 8 năm 2018

về Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 27-NQ/TW. Từ

năm 2011 đến nay, Chính phủ đã từng bước điều chỉnh mức lương cơ sở đối với khu

vực hưởng lương ngân sách phù hợp với tình hình kinh tế - xã hội và khả năng ngân

sách nhà nước từ 730.000 đồng/tháng (năm 2011) lên 1.490.000 đồng/tháng (năm

2019).

- Từ năm 2007, quan điểm của Đảng về chính sách bảo hiểm xã hội chính thức được

luật hóa bằng Luật Bảo hiểm xã hội năm 2006. Tiếp theo đó, thực hiện Nghị quyết số

21-NQ/TW ngày 22 tháng 11 năm 2012 của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo

của Đảng đối với công tác bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế giai đoạn 2012 - 2020, Luật

Bảo hiểm xã hội được sửa đổi toàn diện vào năm 2014 với nhiều nội dung cải cách,

đổi mới.

- Kết quả thực hiện chính sách người có công: Đến nay cả nước đã xác nhận được trên

9,2 triệu người có công với cách mạng; trong đó, số người có công đang hưởng chế độ

ưu đãi hàng tháng gần 1,4 triệu người và khoảng 300.000 thân nhân người có công

đang hưởng trợ cấp tiền tuất hàng tháng với tổng kinh phí khoảng 30.000 tỷ đồng/năm.

6.2. Những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân

a) Tồn tại, hạn chế

- Chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, kể cả đội ngũ lãnh đạo, quản lý ở

một số ngành, lĩnh vực, cơ quan, đơn vị, địa phương còn hạn chế, chưa thực sự đảm

bảo so với yêu cầu phát triển nhanh, bền vững của đất nước trong thời kỳ công nghiệp

hóa, hiện đại hóa, hội nhập kinh tế quốc tế. Cơ cấu cán bộ, công chức, viên chức chưa

đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ.

- Công tác cán bộ còn nhiều hạn chế, bất cập, một số nội dung thực hiện còn hình thức,

chưa tuân thủ đầy đủ các quy định pháp luật. Việc tuyển dụng, sử dụng, bổ nhiệm,

miễn nhiệm cán bộ, công chức, viên chức giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý trong cơ quan,

121

tổ chức có dấu hiệu vi phạm quy định của Đảng và pháp luật nhà nước. Tình trạng

tham nhũng, tiêu cực, nhũng nhiễu nhân dân vẫn xảy ra trong một bộ phận cán bộ,

công chức. Kỷ luật, kỷ cương hành chính chưa nghiêm; công tác kiểm tra, thanh tra

công vụ chưa thường xuyên; việc phát hiện các vụ việc tiêu cực chưa kịp thời, còn hạn

chế, công tác xử lý cán bộ, công chức vi phạm pháp luật chưa triệt để.

- Công tác đánh giá, phân loại cán bộ, công chức, viên chức mặc dù đã có những đổi

mới nhất định, tuy nhiên, kết quả đánh giá, phân loại cán bộ, công chức, viên chức

hàng năm của các bộ, ngành, địa phương chưa phản ánh được thực tế kết quả thực

nhiệm vụ của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức.

b) Nguyên nhân

- Tư duy, phương pháp quản lý cán bộ, công chức ở nhiều bộ, ngành trung ương và địa

phương chưa có sự đổi mới. Việc đổi mới quản lý cán bộ, công chức, viên chức theo

luật chậm được thực hiện, một số quy định về quản lý cán bộ, công chức, viên chức

được ban hành quá lâu không còn phù hợp với thực tế nhưng chưa được thay đổi.

- Công tác kiểm tra, thanh tra công vụ và xử lý cán bộ, công chức có vi phạm pháp luật

chưa thường xuyên, tính răn đe, làm gương trong xử lý kỷ luật cán bộ, công chức hiệu

quả thấp.

- Chưa thực hiện có hiệu quả chính sách thu hút, sử dụng nguồn công chức trẻ theo

ngành nghề đào tạo mà các bộ, ngành, địa phương đang cần.

- Công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức chưa hiệu quả.

7. Cải cách chế độ công vụ giai đọan 2011-2030

a) Mục tiêu

Xây dựng nền công vụ chuyên nghiệp, trách nhiệm, năng động và thực tài. Thực hiện

cơ chế cạnh tranh lành mạnh, dân chủ, công khai, minh bạch trong bổ nhiệm, đề bạt

cán bộ và tuyển dụng công chức, viên chức để thu hút người thực sự có đức, có tài vào

làm việc trong các cơ quan hành chính nhà nước.

- Đến năm 2025:

122

Xây dựng được đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức có cơ cấu hợp lý, đáp ứng

tiêu chuẩn chức danh, vị trí việc làm và khung năng lực theo quy định.

- Đến năm 2030:

Xây dựng được đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức chuyên nghiệp, có chất lượng

cao, có số lượng, cơ cấu hợp lý; đội ngũ cán bộ các cấp, nhất là cấp chiến lược, đủ

phẩm chất, năng lực và uy tín, ngang tầm nhiệm vụ: 50% - 60% số lãnh đạo, quản lý

cấp phòng, vụ, cục, tổng cục và tương đương ở Trung ương, 25% - 35% số lãnh đạo,

quản lý cấp sở, ngành, Ủy ban nhân dân cấp huyện và tương đương, trên 30% số lãnh

đạo, quản lý cấp phòng trực thuộc sở, ngành, Ủy ban nhân dân cấp huyện và tương

đương, 80% số lãnh đạo, quản lý doanh nghiệp nhà nước có đủ khả năng làm việc

trong môi trường quốc tế.

100% cán bộ, công chức cấp xã có trình độ cao đẳng, đại học và được chuẩn hoá về lý

luận chính trị, chuyên môn, nghiệp vụ, kỹ năng làm việc.

b) Nhiệm vụ

- Tiếp tục nghiên cứu, sửa đổi, bổ sung hoàn thiện hoặc ban hành mới các văn bản quy

phạm pháp luật về xây dựng, quản lý đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức theo quy

định của Luật Cán bộ, công chức; Luật Viên chức, bảo đảm đồng bộ với các quy định

của Đảng về công tác cán bộ nhằm xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức có

đủ năng lực, phẩm chất, cơ cấu hợp lý, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ và sự phát triển đất

nước trong giai đoạn mới.

- Sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện các quy định về tiêu chuẩn ngạch công chức, tiêu chuẩn

chức danh nghề nghiệp viên chức; đổi mới công tác tuyển dụng, sử dụng, bổ nhiệm,

luân chuyển cán bộ, công chức, viên chức.

Ban hành quy định về tiêu chuẩn chức danh công chức lãnh đạo, quản lý trong cơ quan

hành chính nhà nước. Quy định cụ thể tiêu chuẩn, điều kiện, chính sách để giảm tỷ lệ

người phục vụ trong từng cơ quan, nhất là khối văn phòng.

123

Xây dựng, ban hành các quy định thực hiện thống nhất việc kiểm định chất lượng đầu

vào công chức, làm cơ sở cho các bộ, ngành, địa phương lựa chọn, tuyển dụng theo

yêu cầu, nhiệm vụ; tăng cường phân cấp kiểm định theo lĩnh vực đặc thù và theo vùng,

khu vực.

Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin để nâng cao chất lượng tuyển dụng, nâng

ngạch công chức, thăng hạng viên chức.

- Cơ cấu, sắp xếp lại đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức các cấp, các ngành theo vị

trí việc làm, khung năng lực, bảo đảm đúng người, đúng việc, nâng cao chất lượng,

hợp lý về cơ cấu.

- Tiếp tục mở rộng và triển khai có hiệu quả việc thi tuyển cạnh tranh để bổ nhiệm các

chức danh lãnh đạo, quản lý cấp vụ, sở, phòng và tương đương.

- Nghiên cứu, đổi mới phương pháp, quy trình đánh giá, phân loại cán bộ, công chức,

viên chức theo hướng dẫn chủ, công khai, minh bạch, lượng hóa các tiêu chí đánh giá

dựa trên kết quả thực hiện nhiệm vụ và gắn với vị trí việc làm, thông qua công việc,

sản phẩm cụ thể.

- Xây dựng, hoàn thiện và tổ chức triển khai các văn bản pháp luật quy định về chế độ

tiền lương mới đối với cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang theo lộ trình

cải cách chính sách tiền lương; quy định quản lý lao động, tiền lương, tiền thưởng

trong các doanh nghiệp nhà nước; quy định về xác định tiền lương đối với sản phẩm,

dịch vụ công ích.

- Sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện các quy định về quản lý, sử dụng và thực hiện chế độ

chính sách đối với viên chức tại các đơn vị sự nghiệp công lập chuyển đổi hoạt động

theo hướng đẩy mạnh tự chủ.

- Hoàn thiện quy định về tăng cường kỷ luật, kỷ cương hành chính trong hoạt động

công vụ; xây dựng và ban hành quy định về thẩm quyền, trách nhiệm của người đứng

đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị trong công tác cán bộ và quản lý cán bộ; kịp thời phát

124

hiện và xử lý nghiêm những người có sai phạm, kể cả khi đã chuyển công tác hoặc

nghỉ hưu.

- Đổi mới nội dung, phương pháp đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực, kỹ năng và

phẩm chất cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức gắn với vị trí việc làm. Rà soát,

sửa đổi, bổ sung nội dung chương trình bồi dưỡng kiến thức quản lý nhà nước theo

tiêu chuẩn ngạch công chức, hạng chức danh nghề nghiệp viên chức và yêu cầu của vị

trí việc làm, bảo đảm không trùng lắp, tiết kiệm, hiệu quả; rà soát, cắt giảm các chứng

chỉ bồi dưỡng không cần thiết.

- Đổi mới cơ chế quản lý và chế độ, chính sách đối với đội ngũ cán bộ, công chức ở xã,

phường, thị trấn và những người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, bảo đảm

giảm dần số lượng người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, nâng cao hiệu quả

hoạt động, thực hiện khoán kinh phí.

- Đổi mới cơ chế, chính sách ưu đãi để tạo chuyển biến mạnh mẽ trong phát hiện, thu

hút, trọng dụng nhân tài trong quản lý, quản trị nhà nước, khoa học, công nghệ và đổi

mới sáng tạo, nhất là các ngành, lĩnh vực mũi nhọn phục vụ cho phát triển nhanh, bền

vững. Xây dựng và triển khai có hiệu quả Chiến lược quốc gia về thu hút và trọng

dụng nhân tài giai đoạn 2021 - 2030.

125

Chương 5

CẢI CÁCH TÀI CHÍNH CÔNG

Trong bất cứ quốc gia nào, nền kinh tế nào, bộ phận tài chính công vẫn

luôn luôn đóng vai trò quan trọng nhất không những đối với hệ thống tài chính

mà còn đối với toàn bộ nền kinh tế quốc dân và tất cả các hoạt động của nhà

nước.

Một nhà nước ra đời, có thể tồn tại duy trì hoạt động và thực hiện nhiệm vụ

chức năng của mình thì nhất định phải có nguồn lực tài chính để chi tiêu, thực

hiện các kế hoạch. Đặc biệt, trong thời kì kinh tế xã hội phát triển, vai trò của

Nhà nước ngày càng quan trọng thì hoạt động của nhà nước ngày càng phong

phú, đa dạng, nhu cầu chi tiêu của nhà nước từ đó cũng không ngừng tăng lên về

quy mô và phạm vi. Nguồn tiền do nhà nước thu chi chính là tài chính công.

Hiện nay, trong bối cảnh nên kinh tế mang tính chất hội nhập toàn cầu, các cuộc

khủng hoảng về kinh tế ngày càng phức tạp, thì tài chính công đóng vai trò quan

trọng và chủ chốt trong việc phát triển nền kinh tế quốc gia, cũng như giảm thiểu

đến mức thấp nhất những ảnh hưởng tiêu cực của kinh tế thị trường.

Vậy trong bối cảnh hiện đại thì Đảng và Nhà nước đã có những chính sách như

thế nào để cải cách nền tài chính công? Và việc cải cách đó đã tác động như thế

nào ?

I. Khái quát chung về tài chính công

1. Khái niệm tài chính công

Tài chính công là tổng thể các hoạt động thu chi bằng tiền do nhà nước

tiến hành, nó phản ánh hệ thống các quan hệ kinh tế nảy sinh trong quá trình tạo

lập và sử dụng các quỹ công, nhằm phục vụ việc thực hiện các chức năng của

nhà nước và đáp ứng các nhu cầu, lợi ích chung của toàn xã hội.

2. Các yếu tố tiền đề quyết định sự ra đời của Tài chính công.

126

1.1 Nhà nước

Nhà nước ra đời mang tính chất khách quan nhưng tồn tai lại mang tính

chất chủ quan Nhà nước có 2 chức năng chính là trấn áp bạo lực và tổ chức quản

lý. Nhà nước thể hiện chức năng trấn áp của mình để phục vụ lợi ích cho nhà

nước, cụ thể ở Việt Nam: thông qua 2 cơ quan là Bộ Công An và Bộ Quốc

phòng. Nhà nước tổ chức quản lý trong 2 lĩnh vực chính là kinh tế và xã hội.

1.2. Nền kinh tế hàng hóa tiền tệ

Kể từ khi xã hội xuất hiện chiếm hữu về tư liệu sản xuất và sản phẩm làm

ra đã làm cho nền kinh tế hàng hóa ra đời và tiền tệ bắt đầu xuất hiện

Xét về mặt hình thức là các hoạt động thu, chi tiền tệ của nhà nước gắn liền với

quá trình tạo lập và sử dụng quỹ tài chính công nhằm đáp ứng các nhu cầu thực

hiện chức năng của nhà nước trong việc cung cấp hàng hoá công cho xã hội.

Xét về mặt thực chất: tài chính công phản ánh các quan hệ kinh tế trong

phân phối nguồn tài chính quốc gia phát sinh giữa các cơ quan công quyền của

nhà nước với các chủ thể khác trong nền kinh tế nhằm thực hiện chức năng,

nhiệm vụ của nhà nước trong việc cung cấp hàng hoá, dịch vụ công cho xã hội

không vì mục tiêu lợi nhuận.

2. Đặc điểm của tài chính công

- Gắn liền với sở hữu nhà nước, quyền lực chính trị của nhà nước

Nhà nước là chủ thể duy nhất quyết định đến quá trình tạo lập và sử dụng quỹ

công đặc biệt là quỹ ngân sách nhà nước. Các quyết định của nhà nước được thể

chế bằng luật do cơ quan quyền lực cao nhất phê chuẩn. Việc tạo lập và sử dụng

quỹ công phụ thuộc vào quan điểm của nhà nước và các mục tiêu kinh tế-xã hội

quốc gia đặt ra trong từng thời kì.

- Chứa đựng lợi ích chung, lợi ích công cộng

Tài chính công phản ánh quan hệ kinh tế giữa nhà nước với các chủ thể

khác nhau trong nền kinh tế trong việc phân phối nguồn tài chính quốc gia nên

127

hoạt động tài chính công phản ánh các quan hệ lợi ích giữa nhà nước với các chủ

thể khác nhau trong nền kinh tế, trong đó lợi ích tổng thể được đặt lên hàng đầu

và chi phối các quan hệ lợi ích khác.

- Hiệu quả của hoạt động thu chi tài chính công không lượng hoá được

Chủ yếu mang tính chất không hoàn lại trực tiếp nên không thể đánh giá hiệu

quả một cách cụ thể, chính xác. Tuy nhiên, hiệu quả của tài chính công có thể

xác định một cách tương đối thông qua các chỉ tiêu kinh tế-xã hội như tốc độ

tăng trưởng kinh tế, tỷ lệ thất nghiệp, hộ nghèo, tỷ lệ thất học...

- Phạm vi hoạt động rộng

Tài chính công gắn liền với các việc thực hiện các chức năng, nhiệm vụ

của nhà nước, được thể hiện trên tất cả các lĩnh vực từ kinh tế, văn hoá, giáo dục,

y tế, xã hội, quốc phòng, an ninh,... Hoạt động thu chi tài chính công có tác động

đến thu nhập của hầu hết các chủ thể trong nền kinh tế kể cả chủ thể đầu tư hay

tiêu dùng. Tuy nhiên, phạm vi và mức độ tác động tuỳ thuộc vào chính sách tài

chính công, bối cảnh kinh tế-xã hội quốc gia trong từng thời kì và tuỳ thuộc vào

từng chủ thể.

II. Cải cách tài chính công

1. Quan điểm, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về cải cách tài

chính công.

1.1 Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng được tiến hành tại Thủ đô

Hà Nội từ ngày 19 đến ngày 22- 4-2001. Đại hội đã nghe đồng chí Trần Đức

Lương, Ủy viên Thường vụ Bộ Chính trị đọc Diễn văn khai mạc Đại hội, đồng

chí Lê Khả Phiêu,Tổng bí thư Ban chấp hành Trung ương Đảng (khóaVIII) đọc

Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa VIII) về các văn

kiện trình Đại hội IX. Đại hội Đảng lần thứ IX có nhiệm vụ tổng kết 5 năm thực

hiện Nghị quyết của Đại hội VIII, 10 năm thực hiện Chiến lược ổn định và phát

triển kinh tế xã hội 1991 - 2000 và tổng kết 15 năm tiến hành công cuộc đổi mới.

128

Đại hội IX kiểm điểm sự lãnh đạo của Đảng, đề ra phương hướng, nhiệm vụ xây

dựng Đảng ngang tầm với đòi hỏi của dân tộc trong thời kỳ mới, sửa đổi, bổ

sung Điều lệ, bầu ra Ban Chấp hành Trung ương mới.

1.2 Trong Nghị quyết của Đại hội Đảng, một trong những vấn đề mà Đảng đề

ra,đó là cải cách nền tài chính công. Ngày 17/9/2001, Thủ tướng Chính phủ đã

ký Quyết định số 136/2001/QĐ- TTg phê chuẩn chương trình cải cách hành

chính nhà nước giai đoạn 2001-2010.

2. Cụ thể về cải cách tài chính công như sau:

a. Đổi mới cơ chếphân cấp quản lý tài chính và ngân sách, bảo đảm tính thống

nhất của hệ thốngtài chính quốc gia và vai trò chỉ đạo của ngân sách trung ương;

đồng thời pháthuy tính chủ động, năng động, sáng tạo và trách nhiệm của địa

phương và cácngành trong việc điều hành tài chính và ngân sách.

b. Bảo đảm quyềnquyết định ngân sách địa phương của Hội đồng nhân dân các

cấp, tạo điều kiệncho chính quyền địa phương chủ động xử lý các công việc ở

địa phương; quyềnquyết định của các Bộ, Sở, Ban, ngành về phân bổ ngân sách

cho các đơn vị trựcthuộc; quyền chủ động của các đơn vị sử dụng ngân sách

trong phạm vi dự toán đượcduyệt phù hợp với chế độ, chính sách.

c. Trên cơ sở phânbiệt rõ cơ quan hành chính công quyền với tổ chức sự nghiệp,

dịch vụ công,trong 2 năm 2001 và 2002 thực hiện đổi mới cơ chế phân bổ ngân

sách cho cơ quanhành chính, xoá bỏ chế độ cấp kinh phí theo số lượng biên chế,

thay thế bằngcách tính toán kinh phí căn cứ vào kết quả và chất lượng hoạt động,

hướng vàokiểm soát đầu ra, chất lượng chi tiêu theo mục tiêu của cơ quan hành

chính, đổimới hệ thống định mức chi tiêu cho đơn giản hơn, tăng quyền chủ

động của cơquan sử dụng ngân sách.

d. Đổi mới cơ bản cơchế tài chính đối với khu vực dịch vụ công. Xây dựng quan

niệmđúng về dịch vụ công. Nhà nước có trách nhiệm chăm lo đời sống vật chất

và vănhoá của nhân dân, nhưng không phải vì thế mà mọi công việc về dịch vụ

129

công đềudo cơ quan nhà nước trực tiếp đảm nhận. Trong từng lĩnh vực định rõ

những côngviệc mà Nhà nước phải đầu tư và trực tiếp thực hiện, những công

việc cần phảichuyển để các tổ chức xã hội đảm nhiệm.

Nhà nước có các chínhsách, cơ chế tạo điều kiện để doanh nghiệp, tổ chức xã

hội và nhân dân trựctiếp làm các dịch vụ phục vụ sản xuất và đời sống dưới sự

hướng dẫn, hỗ trợ vàkiểm tra, kiểm soát của cơ quan hành chính nhà nước.

Xoá bỏ cơ chế cấp pháttài chính theo kiểu "xin - cho", ban hành các cơ chế,

chính sách thựchiện chế độ tự chủ tài chính cho các đơn vị sự nghiệp có điều

kiện như trườngđại học, bệnh viện, viện nghiên cứu v.v... trên cơ sở xác định

nhiệm vụ phảithực hiện, mức hỗ trợ tài chính từ ngân sách nhà nước và phần còn

lại do cácđơn vị tự trang trải.

e. Thực hiện thíđiểm để áp dụng rộng rãi một số cơ chế tài chính mới, như :

Cho thuê đơn vị sựnghiệp công, cho thuê đất để xây dựng cơ sở nhà trường,

bệnh viện; chế độ bảohiểm xã hội, bảo hiểm y tế đối với cán bộ, công chức

chuyển từ các đơn vị cônglập sang dân lập;

Cơ chế khuyến khíchcác nhà đầu tư trong nước, nước ngoài đầu tư phát triển các

cơ sở đào tạo dạynghề, đại học, trên đại học, cơ sở chữa bệnh có chất lượng cao

ở các thành phố,khu công nghiệp; khuyến khích liên doanh và đầu tư trực tiếp

của nước ngoài vàolĩnh vực này;

Thực hiện cơ chế khoánmột số loại dịch vụ công cộng như: vệ sinh đô thị, cấp

thoát nước, cây xanhcông viên, nước phục vụ nông nghiệp ...;

Thực hiện cơ chế hợpđồng một số dịch vụ công trong cơ quan hành chính.

g. Đổi mới công táckiểm toán đối với các cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp

nhằm nâng cao tráchnhiệm và hiệu quả sử dụng kinh phí từ ngân sách nhà nước,

xóa bỏ tình trạngnhiều đầu mối thanh tra, kiểm tra, kiểm toán đối với các cơ

quan hành chính,đơn vị sự nghiệp. Thực hiện dân chủ, công khai, minh bạch về

tài chính công,tất cả các chỉ tiêu tài chính đều được công bố công khai.

Thực hiện tốt những cải cách trên đây về tài chính công sẽ tác động trực tiếp đến

130

hoạt động của bộ máy hành chính nhà nước, làm tăng tính tự chủ của các đơn vị

gắn với sự chủ động về tài chính; tạo ra cơ chế tài chính khuyến khích các đơn

vị chi tiêu có hiệu quả, hướng vào kết quả đầu ra và tiết kiệm ngân sách, trên cơ

sở đó tăng cường thu nhập cho người lao động. Đó chính là những động lực thúc

đẩy các cơ quan trong bộ máy nhà nước đổi mới về tổ chức, phương thức hoạt

động và nâng cao năng lực của đội ngũ Cán bộ, công chức, làm cho bộ máy nhà

nước hoạt động có hiệu lực và hiệu quả hơn.

Ngày 08 tháng 11 năm 2011 Chính phủ ban hành Nghị quyết 30c/NQ-CP năm

2011 về Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2011 –

2020. Nghị quyết quyết nghị 9 điều khoản về chương trình tổng thể cải cách

hành chính cho 10 năm để Việt Nam đạt được mục tiêu đến năm 2020 cơ bản trở

thành một nước công nghiệp hóa theo hướng hiện đại. Nghị quyết 30/NQ-CP

được ban hành là sự phát triển và kế thừa chương trình tổng thể cải cách hành

chính 2001-2010 theo Quyết định số 136/2001/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính

phủ. Để thực hiện thành công Nghị quyết 30c/NQ/CP việc phổ biến tuyên truyền

đến toàn thể người dân và doanh nghiệp, quán triệt đến tất cả các cán bộ, công

chức, đảng viên có ý nghĩa hết sức quan trọng. Bối cảnh ra đời của chương trình

lần này khác với bối cảnh đất nước cách đây 10 năm. Vì vậy, cách tiếp cận lần

này có những điểm khác biệt so với trước đây. Trước hết, lần này Chính phủ ra

Nghị quyết về Chương trình tổng thể cải cách hành chính thay cho Quyết định

của Thủ tướng Chính phủ. Điều này phù hợp với Luật ban hành văn bản quy

phạm pháp luật 2008. Giá trị pháp lý, tính nhất quán trong việc thông qua văn

bản cũng như tổ chức thực hiện Nghị quyết của Chính phủ cao hơn Quyết định

của Thủ tướng Chính phủ. Thứ hai, trọng tâm cải cách hành chính trong giai

đoạn 10 năm tới là: Cải cách thể chế; xây dựng, nâng cao chất lượng đội ngũ cán

bộ, công chức, viên chức, chú trọng cải cách chính sách tiền lương nhằm tạo

động lực thực sự để cán bộ, công chức, viên chức thực thi công vụ có chất lượng

và hiệu quả cao; nâng cao chất lượng dịch vụ hành chính và chất lượng dịch vụ

131

công. Như vậy, so với mục tiêu của chương trình 2011-2010, mục tiêu chương

trình lần này viết gọn hơn mang tính định lượng chứ không như lần trước mục

tiêu tổng quát mang tính định tính.

* Cụ thể như sau:

a) Động viên hợp lý, phân phối và sử dụng có hiệu quả mọi nguồn lực cho phát

triển kinh tế - xã hội; tiếp tục hoàn thiện chính sách và hệ thống thuế, các chính

sách về thu nhập, tiền lương, tiền công; thực hiện cân đối ngân sách tích cực,

bảo đảm tỷ lệ tích lũy hợp lý cho đầu tư phát triển; dành nguồn lực cho con

người, nhất là cải cách chính sách tiền lương và an sinh xã hội; phấn đấu giảm

dần bội chi ngân sách;

b) Tiếp tục đổi mới cơ chế, chính sách tài chính đối với doanh nghiệp nhà nước,

nhất là các tập đoàn kinh tế và các tổng công ty; quản lý chặt chẽ việc vay và trả

nợ nước ngoài; giữ mức nợ Chính phủ, nợ quốc gia và nợ công trong giới hạn an

toàn;

c) Đổi mới căn bản cơ chế sử dụng kinh phí nhà nước và cơ chế xây dựng, triển

khai các nhiệm vụ khoa học, công nghệ theo hướng lấy mục tiêu và hiệu quả

ứng dụng là tiêu chuẩn hàng đầu; chuyển các đơn vị sự nghiệp khoa học, công

nghệ sang cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm; phát triển các doanh nghiệp khoa

học, công nghệ, các quỹ đổi mới công nghệ và quỹ đầu tư mạo hiểm; xây dựng

đồng bộ chính sách đào tạo, thu hút, trọng dụng, đãi ngộ xứng đáng nhân tài

khoa học và công nghệ;

d) Đổi mới cơ chế phân bổ ngân sách cho cơ quan hành chính nhà nước, tiến tới

xóa bỏ chế độ cấp kinh phí theo số lượng biên chế, thay thế bằng cơ chế cấp

ngân sách dựa trên kết quả và chất lượng hoạt động, hướng vào kiểm soát đầu ra,

chất lượng chi tiêu theo mục tiêu, nhiệm vụ của các cơ quan hành chính nhà

132

nước;

đ) Nhà nước tăng đầu tư, đồng thời đẩy mạnh xã hội hóa, huy động toàn xã hội

chăm lo phát triển giáo dục, đào tạo, y tế, dân số - kế hoạch hóa gia đình, thể dục,

thể thao.

Đổi mới cơ chế hoạt động, nhất là cơ chế tài chính của các đơn vị sự nghiệp dịch

vụ công; từng bước thực hiện chính sách điều chỉnh giá dịch vụ sự nghiệp công

phù hợp; chú trọng đổi mới cơ chế tài chính của các cơ sở giáo dục, đào tạo, y tế

công lập theo hướng tự chủ, công khai, minh bạch. Chuẩn hóa chất lượng dịch

vụ giáo dục, đào tạo, y tế; nâng cao chất lượng các cơ sở giáo dục, đào tạo,

khám chữa bệnh, từng bước tiếp cận với tiêu chuẩn khu vực và quốc tế. Đổi mới

và hoàn thiện đồng bộ các chính sách bảo hiểm y tế, khám, chữa bệnh; có lộ

trình thực hiện bảo hiểm y tế toàn dân.

 Pháp luật của Nhà nước nhằm thực hiện Cải cách tài chính công theo

Nghị quyết của Đảng:

Cơ chế tài chính trong lĩnh vực quản lý tài sản công: Cơ chế này đã được hoàn

thiện nhằm tăng cường huy động các nguồn lực tài chính cho phát triển kinh tế -

xã hội. Bước đầu đã hình thành hệ thống các văn bản pháp quy trong lĩnh vực

quản lý tài sản nhà nước, bao gồm các chế độ, định mức, tiêu chuẩn, vừa tạo

thuận lợi cho đơn vị sử dụng, vừa có tác dụng nâng cao kỷ luật, kỷ cương tài

chính, tăng cường trách nhiệm các cấp, các ngành, các đơn vị trong quản lý và

sử dụng tiết kiệm và hiệu quả tài sản nhà nước, từng bước xác lập chủ sở hữu

đích thực về tài sản nhà nước. Hình thành thống nhất tổ chức quản lý tài sản nhà

nước từ trung ương đến địa phương.

Cụ thể, nhà nước đã ban hành Luật Ngân sách nhà nước để quy định cụ thể các

chính sách, nhiệm vụ chiến lược để đưa nền tài chính phát triển theo một hướng

mới.

- Thứ nhất, Luật NSNN 2015 xác định rõ nhiệm vụ chi của ngân sách trung

133

ương (Điều 36) trong lĩnh vực đầu tư công, bao gồm: Đầu tư cho các dự án, bao

gồm cả các dự án có tính chất liên vùng, khu vực của các cơ quan ở trung ương

theo các lĩnh vực; Đầu tư và hỗ trợ vốn cho các doanh nghiệp (DN) cung cấp sản

phẩm, dịch vụ công ích do Nhà nước đặt hàng; các tổ chức kinh tế; các tổ chức

tài chính của trung ương; đầu tư vốn nhà nước vào DN theo quy định của pháp

luật;

Nhiệm vụ chi của ngân sách địa phương (Điều 38) trong lĩnh vực đầu tư

công, bao gồm: Đầu tư cho các dự án do địa phương quản lý theo các lĩnh vực;

Đầu tư và hỗ trợ vốn cho các DN cung cấp sản phẩm, dịch vụ công ích do Nhà

nước đặt hàng, các tổ chức kinh tế, các tổ chức tài chính của địa phương.

- Thứ hai, định hướng đầu tư vốn cho các DN đã được thể chế hóa trong Luật

Quản lý, sử dụng vốn nhà nước đầu tư vào sản xuất - kinh doanh tại DN được

thông qua tại Kỳ họp thứ 8 Quốc hội khóa XIII. Cụ thể: Đầu tư vốn nhà nước để

thành lập DN; Đầu tư bổ sung vốn điều lệ; Đầu tư bổ sung vốn nhà nước để tiếp

tục duy trì tỷ lệ cổ phần, vốn góp của Nhà nước tại công ty cổ phần, công ty

trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên; Đầu tư vốn nhà nước để mua lại một

phần hoặc toàn bộ DN.

Như vậy, việc cơ cấu lại đầu tư công, tập trung vào những dự án trọng

điểm có tầm quan trọng, có tác động lan tỏa thay thế cho cơ chế đầu tư dàn trải,

phân tán trước đây sẽ góp phần đưa nguồn vốn NSNN trở thành “vốn mồi”, kích

thích các nguồn vốn khác trong nền kinh tế.

 Về quy định riêng tài chính công:

- Ngân sách nhà nước: Ngân sách này đã được cơ cấu lại theo hướng giảm các

khoản chi bao cấp, tăng dần tỷ lệ chi cho đầu tư phát triển, tập trung ưu tiên chi

cho những nhiệm vụ phát triển kinh tế- xã hội quan trọng và giải quyết những

vấn đề xã hội bức xúc. Công tác quản lý và phân cấp ngân sách đã có những đổi

mới cơ bản, nâng cao quyền chủ động và trách nhiệm của các đơn vị, các địa

phương và các ngành sử dụng ngân sách; giảm được nhiều khâu, thủ tục không

134

cần thiết trong cấp phát ngân sách, tập trung vào công tác thanh tra, kiểm tra,

giám sát tài chính. Bội chi ngân sách nhà nước được xử lý theo hướng tích cực

và được kiềm chế trong giới hạn cho phép. Giải quyết thành công cơ cấu lại nợ

nước ngoài, tỷ lệ nợ nước ngoài được khống chế ở mức an toàn theo thông lệ

quốc tế, tạo điều kiện giữ vững an ninh tài chính quốc gia. Hội nhập quốc tế

trong lĩnh vực tài chính bước đầu đã thu được kết quả tích cực.

- Cơ chế tài chính đối với đơn vị hành chính sự nghiệp: Trên cơ sở phân định rõ

các đơn vị hành chính với đơn vị sự nghiệp, tiến hành áp dụng cơ chế quản lý tài

chính đối với cơ quan hành chính, Nhà nước đã ban hành Nghị định số

130/2005/NĐ - CP, ngày 17-10-2005 "Quy định chế độ tự chủ, tự chịu trách

nhiệm về sử dụng biên chế và kinh phí quản lý hành chính đối với cơ quan nhà

nước" và Nghị định số 43/2006/NĐ - CP, ngày 25-4-2006 "Quy định quyền tự

chủ, tự chịu trách nhiệm về thực hiện nhiệm vụ tổ chức bộ máy, biên chế và tài

chính đối với đơn vị sự nghiệp công lập". Tóm lại, cơ chế tài chính đối với khu

vực hành chính sự nghiệp được đổi mới về cơ bản theo hướng tiết kiệm và nâng

cao hiệu quả sử dụng nguồn lực tài chính. Cơ chế tài chính trong việc cung cấp

dịch vụ công theo hướng khuyến khích các tổ chức kinh tế và nhân dân đầu tư

để thực hiện và cung cấp một số dịch vụ công, đẩy mạnh xã hội hóa một số lĩnh

vực sự nghiệp, thu hút được nguồn nội lực đáng kể cho phát triển sự nghiệp: -

Tiếp tục thực hiện đổi mới cơ chế tài chính đối với các đơn vị hành chính và sự

nghiệp theo Nghị định số 130/2005/NĐ - CP và Nghị định số 43/2006/NĐ - CP

của Chính phủ đã ban hành.

- Nhà nước cần khẩn trương nghiên cứu để trình Quốc hội thông qua Luật Quản

lý, sử dụng tài sản; nó là một trong những biện pháp quan trọng để thực hiện

Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí.

- Tiếp tục đẩy mạnh thực hiện các nghị quyết, chủ trương của Đảng và Nhà nước

về đổi mới, sắp xếp lại hệ thống doanh nghiệp nhà nước; đặc biệt là cơ chế quản

lý vốn, tách bạch tài chính doanh nghiệp với tài chính nhà nước.

135

- Nâng cao năng lực và hiệu lực hoạt động của các cơ quan có nhiệm vụ kiểm tra,

giám sát kết quả quản lý và sử dụng tài chính công.

- Quy định rõ ràng trách nhiệm vật chất của những người đứng đầu cơ quan

chính quyền nhà nước mỗi cấp trước kết quả quản lý tài chính công của cấp đó.

- Đổi mới công tác thanh tra, giám sát tài chính trong toàn bộ quá trình quản lý

tài chính công.

Trong những năm qua, quản lý tài chính công ở Việt Nam đã từng bước

được cải cách và đổi mới trên nhiều phương diện. Để tiếp tục thực hiện những

mục tiêu, định hướng phát triển tài chính xác định trong các chiến lược, kế

hoạch phát triển kinh tế - xã hội trung và dài hạn của đất nước, Chiến lược Tài

chính đến năm 2020 đã được Bộ Tài chính xây dựng và trình Thủ tướng Chính

phủ phê duyệt (theo Quyết định số 450/QĐ - TTg ngày 18/04/2012). Chiến lược

này đã đề ra các quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp đối với sự phát

triển của ngành Tài chính Việt Nam theo lộ trình. Mục tiêu xuyên suốt xác định

trong Chiến lược Tài chính đến năm 2020 là từng bước xây dựng nền tài chính

quốc gia lành mạnh, đảm bảo giữ vững an ninh tài chính, ổn định kinh tế vĩ mô,

tài chính - tiền tệ, tạo điều kiện thúc đẩy tăng trưởng kinh tế gắn với đổi mới mô

hình tăng trưởng và tái cấu trúc nền kinh tế, giải quyết tốt các vấn đề an sinh xã

hội; huy động, quản lý, phân phối và sử dụng các nguồn lực tài chính trong xã

hội hiệu quả, công bằng; cải cách hành chính đồng bộ, toàn diện; đảm bảo tính

hiệu quả và hiệu lực của công tác quản lý, giám sát tài chính.

3. Thực tế triển khai cải cách tài chính công và kết quả đạt được:

3.1. Giai đoạn 2001-2010:

Những kết quả và hạn chế trong quá trình cải cách tài chính

Việt Nam thực hiện cải cách tài chính công chưa được bao lâu, nhưng những kết

quả đạt được trong cải cách là rất cơ bản.

- Hệ thống thuế: Sau nhiều năm thực hiện cải cách, chính sách thuế đã được

136

đổi mới theo hướng thích ứng dần với cơ chế thị trường và phù hợp với thông lệ

quốc tế. Thuế đã bảo đảm nguồn tài chính chủ yếu để thực hiện tốt các nhiệm vụ

phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an ninh, quốc phòng. Trong hệ thống chính

sách thuế đã từng bước giảm dần sự phân biệt giữa các thành phần kinh tế, tạo

môi trường kinh doanh thuận lợi để các doanh nghiệp phát triển sản xuất kinh

doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh, đẩy mạnh xuất khẩu; thủ tục hành chính

trong thu nộp thuế được đơn giản hóa, công tác quản lý thuế được đổi mới và

dần được hiện đại hóa.

Chính sách thuế tiếp tục được sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện theo hướng áp

dụng thống nhất đối với các loại hình doanh nghiệp và bước đầu phù hợp với

thông lệ quốc tế, góp phần khuyến khích đầu tư, phát triển sản xuất kinh doanh.