BỘ NỘI VỤ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG XÃ HỘI
GIÁO TRÌNH
LUẬT HÌNH SỰ
(Dùng đào tạo trình độ đại học)
LƯU HÀNH NỘI BỘ
HÀ NỘI, NĂM 2025
I
LỜI NÓI ĐẦU
Giáo trình Luật Hình sự được biên soạn nhằm đáp ứng nhu cầu giảng dạy, học
tập và nghiên cứu ở bậc đại học chuyên ngành Luật. Giáo trình này được xây dựng dựa
trên sự cập nhật các quy định pháp luật mới nhất, đồng thời bám sát yêu cầu đổi mới nội
dung, phương pháp giảng dạy trong bối cảnh hội nhập và phát triển của đất nước. Trên
nền tảng đó, giáo trình không chỉ cung cấp hệ thống kiến thức lý luận cơ bản mà còn
chú trọng gắn kết lý luận với thực tiễn, góp phần trang bị cho người học tư duy pháp lý,
năng lực phân tích, vận dụng pháp luật hình sự vào thực tiễn đời sống.
Kết cấu của giáo trình gồm mười ba chương, bắt đầu từ việc trình bày những vấn
đề chung như khái niệm, cấu tạo, hiệu lực của Luật Hình sự Việt Nam, các nguyên tắc
cơ bản, đến các nội dung chuyên sâu về tội phạm, cấu thành tội phạm, khách thể, mặt
khách quan và mặt chủ quan của tội phạm, đồng phạm, các căn cứ hợp pháp của hành
vi gây thiệt hại, trách nhiệm hình sự, hình phạt, quyết định hình phạt, hệ thống hình phạt,
các biện pháp tư pháp và các chế định liên quan đến chấp hành hình phạt. Bên cạnh đó,
giáo trình còn dành một chương riêng để phân tích các tội phạm cụ thể được quy định
trong Bộ luật Hình sự hiện hành, giúp người học có cái nhìn toàn diện về hệ thống tội
phạm và hình phạt. Mỗi chương đều được bố cục hợp lý, trình bày các vấn đề từ tổng
quát đến cụ thể, có phần câu hỏi ôn tập nhằm củng cố kiến thức và nâng cao khả năng
vận dụng của sinh viên.
Với dung lượng kiến thức phong phú, giáo trình hướng tới việc giúp người học
nắm vững các nguyên tắc, quy định cơ bản của Luật Hình sự Việt Nam, đồng thời phát
triển kỹ năng phân tích, đánh giá và vận dụng pháp luật một cách chủ động, sáng tạo
vào giải quyết các vấn đề thực tiễn. Giáo trình cũng chú trọng cập nhật các sửa đổi mới
nhất của pháp luật, phản ánh kịp thời các quan điểm, định hướng đổi mới trong khoa
học pháp lý hình sự.
Ban biên soạn đã dành nhiều tâm huyết, nỗ lực nghiên cứu, tổng hợp và trình bày
nội dung một cách hệ thống, khoa học, phù hợp với đặc thù môn học. Tuy nhiên, do
phạm vi kiến thức rộng lớn và quá trình biên soạn không tránh khỏi những hạn chế, thiếu
sót. Ban biên soạn rất mong nhận được những ý kiến đóng góp quý báu từ các thầy cô,
đồng nghiệp, sinh viên và bạn đọc để giáo trình ngày càng hoàn thiện, phục vụ tốt hơn
cho công tác giảng dạy, học tập và nghiên cứu.
II
MỤC LỤC
LỜI NÓI ĐẦU..................................................................................................... I
CHƯƠNG 1. KHÁI NIỆM, CẤU TẠO VÀ HIỆU LỰC CỦA LUẬT HÌNH
SỰ VIỆT NAM .............................................................................................................. 1
1.1. Khái niệm Luật hình sự .............................................................................. 1
1.2. Các nguyên tắc của Luật Hình sự .............................................................. 3
1.3. Cấu tạo của Bộ luật Hình sự ....................................................................... 6
1.4. Hiệu lực của Bộ luật Hình sự ..................................................................... 7
1.4.1. Hiệu lực về không gian ............................................................................. 7
1.4.2. Hiệu lực về thời gian ............................................................................... 10
CÂU HỎI ÔN TẬP ........................................................................................... 12
CHƯƠNG 2. TỘI PHẠM ................................................................................ 14
2.1. Khái niệm tội phạm trong Luật hình sự Việt Nam ................................ 14
2.2. Phân loại tội phạm ..................................................................................... 20
CÂU HỎI ÔN TẬP ........................................................................................... 23
CHƯƠNG 3. CÁC YẾU TỐ CỦA TỘI PHẠM VÀ CẤU THÀNH TỘI
PHẠM ........................................................................................................................... 24
3.1. Các yếu tố của tội phạm ............................................................................ 24
3.2. Cấu thành tội phạm ................................................................................... 25
3.2.1. Khái niệm cấu thành tội phạm ............................................................... 25
3.2.2. Đặc điểm của các dấu hiệu trong cấu thành tội phạm .......................... 26
3.2.3. Phân loại cấu thành tội phạm................................................................. 28
3.3. Ý nghĩa của cấu thành tội phạm .............................................................. 32
CÂU HỎI ÔN TẬP ........................................................................................... 33
CHƯƠNG 4. KHÁCH THỂ CỦA TỘI PHẠM ............................................. 34
4.1. Khái niệm khách thể của tội phạm .......................................................... 34
4.2. Các loại khách thể của tội phạm .............................................................. 37
4.3. Đối tượng tác động của tội phạm ............................................................. 38
CÂU HỎI ÔN TẬP ........................................................................................... 40
CHƯƠNG 5. MẶT KHÁCH QUAN CỦA TỘI PHẠM ............................... 41
5.1. Khái niệm mặt khách quan của tội phạm ............................................... 41
5.2. Hành vi khách quan của tội phạm ........................................................... 42
5.3. Hậu quả nguy hiểm cho xã hội ................................................................. 44
5.4. Vấn đề quan hệ nhân quả trong Luật Hình sự ....................................... 45
5.5. Các biểu hiện khác của mặt khách quan của tội phạm ......................... 47
CÂU HỎI ÔN TẬP ........................................................................................... 47
CHƯƠNG 6. CHỦ THỂ CỦA TỘI PHẠM ................................................... 49
III
6.1. Khái niệm chủ thể của tội phạm .............................................................. 49
6.2. Năng lực trách nhiệm hình sự .................................................................. 49
6.3. Tuổi chịu trách nhiệm hình sự ................................................................. 51
6.4. Chủ thể đặc biệt của tội phạm .................................................................. 52
6.5. Nhân thân người phạm tội trong luật hình sự ........................................ 53
6.6. Chủ thể phạm tội là pháp nhân thương mại ........................................... 53
CÂU HỎI ÔN TẬP ........................................................................................... 54
CHƯƠNG 7. MẶT CHỦ QUAN CỦA TỘI PHẠM ..................................... 55
7.1. Khái niệm mặt chủ quan của tội phạm ................................................... 55
7.2. Lỗi ............................................................................................................... 56
7.3. Động cơ và mục đích phạm tội ................................................................. 58
7.4. Sai lầm và ảnh hưởng của sai lầm đối với trách nhiệm hình sự ........... 60
CÂU HỎI ÔN TẬP ........................................................................................... 62
CHƯƠNG 8. CÁC GIAI ĐOẠN THỰC HIỆN TỘI PHẠM ....................... 63
8.1. Khái niệm ................................................................................................... 63
8.2. Chuẩn bị phạm tội ..................................................................................... 65
8.3. Phạm tội chưa đạt ...................................................................................... 67
8.4. Tội phạm hoàn thành ................................................................................ 69
8.5. Tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội ................................................ 70
CÂU HỎI ÔN TẬP ........................................................................................... 72
CHƯƠNG 9. ĐỒNG PHẠM ........................................................................... 73
9.1. Khái niệm đồng phạm ............................................................................... 73
9.2. Các dấu hiệu pháp lý của đồng phạm ..................................................... 74
9.2.1. Các dấu hiệu khách quan ....................................................................... 74
9.2.2. Các dấu hiệu chủ quan ........................................................................... 76
9.3. Các loại người đồng phạm ........................................................................ 77
9.3.1. Người thực hành ..................................................................................... 77
9.3.2. Người tổ chức .......................................................................................... 79
9.3.3. Người xúi giục ......................................................................................... 80
9.3.4. Người giúp sức ........................................................................................ 81
9.4. Các hình thức đồng phạm ......................................................................... 82
9.5. Vấn đề trách nhiệm hình sự trong đồng phạm ....................................... 83
CÂU HỎI ÔN TẬP ........................................................................................... 84
CHƯƠNG 10. CÁC CĂN CỨ HỢP PHÁP CỦA HÀNH VI GÂY THIỆT
HẠI ................................................................................................................................ 85
10.1. Khái niệm căn cứ hợp pháp của hành vi gây thiệt hại ......................... 85
10.2. Sự kiện bất ngờ ........................................................................................ 86
IV
10.3. Tình trạng không có năng lực trách nhiệm hình sự ............................. 87
10.4. Phòng vệ chính đáng ............................................................................... 89
10.5. Tình thế cấp thiết ..................................................................................... 93
10.6. Gây thiệt hại trong khi bắt giữ người phạm tội.................................... 95
10.7. Rủi ro trong nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng tiến bộ khoa học, kĩ
thuật và công nghệ ....................................................................................................... 97
10.8. Thi hành mệnh lệnh của người chỉ huy hoặc của cấp trên .................. 98
CÂU HỎI ÔN TẬP ........................................................................................... 99
CHƯƠNG 11. TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ, HÌNH PHẠT VÀ QUYẾT
ĐỊNH HÌNH PHẠT ................................................................................................... 101
11.1. Trách nhiệm hình sự ............................................................................. 101
11.1.1. Trách nhiệm hình sự của người phạm tội ......................................... 101
11.1.2. Trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại ............................ 102
11.1.3. Miễn trách nhiệm hình sự, miễn hình phạt ....................................... 103
11.1.4. Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự ............................................ 105
11.2. Hình phạt ................................................................................................ 107
11.2.1. Khái niệm hình phạt ............................................................................ 107
11.2.2. Mục đích của hình phạt ...................................................................... 108
11.3. Quyết định hình phạt ............................................................................ 109
11.3.1. Khái niệm quyết định hình phạt ......................................................... 109
11.3.2. Quyết định hình phạt đối với người phạm tội .................................... 109
11.3.3. Quyết định hình phạt đối với pháp nhân thương mại ....................... 110
CÂU HỎI ÔN TẬP ......................................................................................... 112
CHƯƠNG 12. HỆ THỐNG HÌNH PHẠT, CÁC BIỆN PHÁP TƯ PHÁP VÀ
CÁC CHẾ ĐỊNH LIÊN QUAN ĐẾN CHẤP HÀNH HÌNH PHẠT ..................... 113
12.1. Hệ thống hình phạt ................................................................................ 113
12.1.1. Khái niệm hệ thống hình phạt ............................................................ 113
12.1.2. Các hình phạt trong luật hình sự Việt Nam đối với người phạm tội
..................................................................................................................................... 114
12.1.3. Các hình phạt trong luật hình sự Việt Nam đối với pháp nhân thương
mại phải chịu trách nhiệm hình sự ........................................................................... 124
12.2. Các biện pháp tư pháp .......................................................................... 127
12.2.1. Các biện pháp tư pháp đối với người phạm tội .................................. 128
12.2.2. Các biện pháp tư pháp đối với pháp nhân thương mại phải chịu trách
nhiệm hình sự ............................................................................................................. 133
12.3. Các chế định liên quan đến chấp hành hình phạt .............................. 133
12.3.1. Thời hiệu thi hành bản án .................................................................. 133
