Chương 9
CHỌN GIỐNG CÂY LẠC
Lớp Học Phần VNUA ( Khoa Nông Học ) - Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam
https://sites.google.com/site/lophocphank57vnua/
1. Nguồn gốc, phân loại và đặc điểm
1.1. Nguồn gốc
Cây lạc (
Arachis hypogaea
) có nguồn gốc ở miền Nam Bolivia đến
miền Bắc Argentina thuộc khu vực Nam Mỹ.
Các loài trong chi
Arachis
là loại thảo dược thường niên với hai
phân loài mà chủ yếu phân biệt bởi kiểu phân nhánh, phân loại thực
vật, sự sinh trưởng của thân chính và các cành bên.
Phân loài (thứ)
hypogaea
có hai loài phụ là (botanical varieties)
hypogaea
và
hirsuta
, và phân loài (thứ)
fastigiata
có bốn loài phụ:
fastigiata, vulgaris, peruviana,
và
aequatoriana.
Một trung tâm khởi nguyên tồn tại ở châu Phi, nơi một số lượng
lớn các biến thể có thể đã được tạo ra thông qua lai tạo và chọn lọc
trong các môi trường khác nhau.
Phát hiện khảo cổ lâu đời nhất lại là ở Peru, vào năm 1500 trước
Công nguyên, cây lạc xuất hiện trước cả cây ngô.
Lớp Học Phần VNUA ( Khoa Nông Học ) - Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam
https://sites.google.com/site/lophocphank57vnua/
Isleib và Wynne (1983) cho biết có 06 trung tâm khởi nguyên của
A.
hypogaea
ở Nam Mỹ là:
(1) Guarani (Paraguay-Paraná),
(2) trên Amazon và bờ biển phía tây của Peru,
(3) Goiás và khu vực Minas Gerais của Brazil,
(4) Rondonia và tây bắc Mato Grosso vùng của Brazil,
(5) phía Tây Nam khu vực Amazon ở Bolivia,
(6) đông bắc Brazil.
Ngoài các loài thuần, có thêm 68 loài hoang dã đã được mô tả.
Số lượng lớn nhất các biến dị được tìm thấy ở Brazil nơi được coi
là nguồn gốc tiến hóa của cây lạc (Gregory và cs., 1980).
Bảng 4.4. Phân loại các loài phụ và biến chủng cây lạc
Giống Dạng thị
trường
Địa
phương Tính trạng
Hypogaea
Bolivia,
Amazon
Không có hoa trên thân chính,
thay đổi cặp hoa và đốt ra hoa
ở cành bên, cành ngắn, có ít
Lạc thân bò Hạt nhỏ, ít lông
Lạc Hạt lớn, ít lông
hirsuta
Lạc thân bò Nhiều lông hơn
fastigiata
Hoa trên thân chính, các cặp
hoa và tia liên tục trên các
cành
Lạc Ít cành, các cành cong
peruviana
Lạc , và tây bắc Ít lông, gân quả sâu
aequatoriana
Lạc Tây Ban Nha Nhiều cành và cành thẳng
1.2. Phân loại
Các loài trong chi
Arachis
phân biệt với hầu hết các loại cây trồng
khác bởi hiện tượng nở hoa trên mặt đất, nhưng hình thành trái cây
bên dưới mặt đất.
Lạc là thành viên của họ đậu (
Fabaceae
), tông
Aeschynomeneae
,
subtribe
Stylosanthinae
trong chi
Arachis
.
Chỉ có
A. hypogaea
là được thuần hóa (loài lạc trồng), mặc dù một
số loài trong chi
Arachis
cũng đã được trồng để lấy hạt
(
A
.
villosulicarpa
Hoehne và
A.
stenosperma
Krapov. và W. C.
Gregory) hoặc làm thức ăn gia súc (
A.
pintoi
Krapov. và WC Gregory
và A.
glabrata
Benth).