Bài giảng Cơ sở văn hóa Việt Nam chương 3 hay nhất: ĐH Thương Mại

CHƯƠNG 3 TIẾN TRÌNH LỊCH SỬ VĂN HÓA VIỆT NAM

“Việt Nam - Điểm đến Thiên niên kỷ mới”

NỘI DUNG

3.1. Giai đoạn văn hoá Việt Nam thời tiền sử và sơ sử 3.2. Giai đoạn văn hoá Việt Nam thời kỳ Bắc thuộc (179

TCN - 938)

3.3. Giai đoạn văn hoá Đại Việt 3.4. Giai đoạn văn hoá Đại Nam 3.5. Văn hoá Việt Nam hiện đại (1945 - nay)

NỘI DUNG

- Văn hoá Việt Nam thời tiền sử - Văn hoá Việt Nam thời sơ sử

- Văn hoá Việt Nam giai đoạn chống

- Giai đoạn văn hoá Đại Việt

- Giai đoạn văn hoá Đại Nam - Văn hoá Việt Nam hiện đại.

Có ba lớp văn hoá: * Lớp văn hoá bản địa: * Lớp văn hoá giao lưu với Trung Hoa và khu vực: Bắc thuộc * Lớp văn hoá giao lưu với phương Tây:

NỘI DUNG

- Văn hoá Việt Nam thời tiền sử - Văn hoá Việt Nam thời sơ sử

- Văn hoá Việt Nam giai đoạn chống

- Giai đoạn văn hoá Đại Việt

- Giai đoạn văn hoá Đại Nam - Văn hoá Việt Nam hiện đại.

Có ba lớp văn hoá: * Lớp văn hoá bản địa: * Lớp văn hoá giao lưu với Trung Hoa và khu vực: Bắc thuộc * Lớp văn hoá giao lưu với phương Tây:

NỘI DUNG

3.1. Giai đoạn văn hoá Việt Nam thời tiền sử và sơ sử 3.1.1. Thời tiền sử 3.1.1.1.Thời đại đồ đá cũ (cách ngày nay 40 - 50 vạn năm) 3.1.1.2. Thời đại đồ đá giữa (cách ngày nay 10.000 năm) 3.1.1.3. Thời đại đồ đá mới 3.1.2. Thời sơ sử 3.1.2.1. Văn hoá Đông Sơn 3.1.2.2. Văn hoá Sa Huỳnh 3.1.2.3. Văn hoá Đồng Nai 3.2. Giai đoạn văn hoá Việt Nam thời kỳ Bắc thuộc (179 TCN - 938) 3.2.1. Bối cảnh lịch sử, văn hoá 3.2.1.1. Thời kỳ từ An Dương Vương đến Trưng Vương (179 TCN - 43) 3.1.2.2. Thời kỳ từ sau Trưng Vương đến khởi nghĩa Lý Bí và sự thành lập Nhà nước Vạn Xuân (43 -542) 3.3. Giai đoạn văn hoá Đại Việt 3.3.1. Văn hoá thời Ngô - Đinh - Tiền Lê 3.3.2. Văn hoá thời kỳ nhà Lý (1009 - 1225) 3.3.3. Văn hoá thời kỳ nhà Trần (1226 - 1400) 3.3.4. Văn hoá thời nhà Hồ (1400 - 1407) 3.3.5. Văn hoá thời Lê sơ đến khởi nghĩa Tây Sơn (thế kỷ XV - XVIII) 3.4. Giai đoạn văn hoá Đại Nam 3.4.1. Văn hoá triều nhà Nguyễn 3.4.2. Văn hoá thời kỳ Pháp thuộc (1858 - 1945) 3.5. Văn hoá Việt Nam hiện đại (1945 - nay)

b. PHÂN LOẠI NHÓM

Thời đại đồ đá cũ

(30 vạn năm)

• Theo Thời tiền sử

Thời đại đồ đá giữa (1 vạn năm)

Thời đại đồ đá mới (20 vạn năm)

Văn hóa Đông Sơn

•

Theo quy chế xã hội Thời sơ sử

Văn hóa Sa Huỳnh

Văn hóa Đồng Nai

GIAI ĐOẠN VĂN HÓA TiỀN SỬ VÀ SƠ SỬ

THỜI TIỀN SỬ

Thời đại đồ đá cũ (cách ngày nay 40 - 50 vạn năm) Thời kỳ này tiêu biểu là hai nền văn hoá: Núi Đọ (Thanh Hoá) và Sơn Vy (Phú Thọ) Thời đại đồ đá giữa (cách ngày nay 10.000 năm) Giai đoạn này mờ nhạt, là khởi điểm của nền văn hoá Hoà Bình, Bắc Sơn. Thời đại đồ đá mới Tiêu biểu là nền văn hoá: Bắc Sơn, Hoà Bình, Quỳnh Văn Thành tựu lớn nhất của cƣ dân Nam á là sự hình thành nền nông nghiệp lúa nƣớc. Theo các tài liệu cổ thực vật học thì việc cây lúa có từ đây là điều không nghi ngờ gì: trung tâm thuần dƣỡng lúa là vùng Đông Nam Hymalaya và khu vực sông nƣớc Đông Nam Á. Những thành tựu đặc biệt khác: trồng dâu nuôi tằm để làm đồ mặc, tục uống chè và việc thuần dƣỡng một số gia súc đặc thù nhƣ trâu, gà.

GIAI ĐOẠN VĂN HÓA TiỀN SỬ VÀ SƠ SỬ

THỜI SƠ SỬ Thời kỳ này trên lãnh thổ Việt Nam tồn tại ba trung tâm văn hoá lớn: - Văn hoá Đông Sơn (miền Bắc) - Văn hoá Sa Huỳnh (miền Trung) - Văn hoá Đồng Nai (miền Nam)

GIAI ĐOẠN VĂN HÓA TiỀN SỬ VÀ SƠ SỬ

- Tiến trình văn hoá Việt Nam thời tiền sử và sơ sử là tiến trình hình thành nền tảng của văn hoá Việt Nam. - Ba nền văn hoá của thời đại kim khí trên lãnh thổ Việt Nam là văn hoá Đông Sơn ở phía Bắc, văn hoá Sa Huỳnh ở Trung Bộ và văn hoá Đồng Nai ở phía Nam là những nền tảng của văn hoá Việt Nam mà trong đó văn hoá Đông Sơn chính là cơ sở cho sự kế thừa, phát triển, tiếp thu và sáng tạo của văn hoá Việt Nam.

Giai đoạn văn hoá Việt Nam thời kỳ Bắc thuộc (179 TCN - 938)

3.2.1. Bối cảnh lịch sử, văn hoá 3.2.1.1.Thời kỳ từ An Dương Vương đến Trưng Vương (179 TCN - 43) 3.1.2.2.Thời kỳ từ sau Trưng Vương đến khởi nghĩa Lý Bí và sự thành lập Nhà nước Vạn Xuân (43 -542)

Giai đoạn văn hoá Việt Nam thời kỳ Bắc thuộc (179 TCN - 938)

Đặc điểm văn hoá Những đặc điểm chủ yếu của giai đoạn văn hoá này: -Ý thức đối kháng bất khuất và thường trực trước nguy cơ xâm lăng của phong kiến phương Bắc -Sự suy tàn của nền văn minh Văn Lang - Âu Lạc -Giai đoạn văn hoá chống Bắc thuộc đã mở đầu quá trình giao lưu, tiếp nhận văn hoá Trung Hoa và khu vực, cũng tức là mở đầu cho quá trình văn hoá Việt Nam hội nhập vào văn hoá khu vực

THỜI BẮC THUỘC VĂN HÓA KHU VỰC CHÂU THỔ BẮC BỘ ĐẶC ĐIỂM LỊCH SỬ  Năm 179 trƣớc công nguyên, Triệu Đà xâm chiếm Âu Lạc. Nhà Triệu thống trị nƣớc ta trong 5 đời

 Kể từ năm 905, dân ta giành lại đƣợc quyền tự chủ (Khúc Thừa Dụ, Dƣơng Đình Nghệ, Kiều Công Tiễn, Ngô Quyền…)

THỜI BẮC THUỘC VĂN HÓA KHU VỰC CHÂU THỔ BẮC BỘ ĐẶC ĐIỂM VĂN HÓA GIAO LƯU CƯỠNG BỨC

Chính trị  Tổ chức lãnh thổ và tổ chức chính quyền

chặt chẽ hơn, mô phỏng Trung Quốc

đàn áp các cuộc khởi nghĩa

 Tổ chức quân đội thƣờng trực mạnh để

 Thực hiện chính sách di dân và ép dân ta theo phong tục Hán để đồng hoá; vơ vét tài nguyên, đánh thuế cao...

THỜI BẮC THUỘC VĂN HÓA KHU VỰC CHÂU THỔ BẮC BỘ ĐẶC ĐIỂM VĂN HÓA GIAO LƯU CƯỠNG BỨC Nhà Triệu chia nƣớc ta thành 2 quận Giao Chỉ và

Cửu Chân, mỗi quận do 1 điển sứ cai trị

THỜI BẮC THUỘC VĂN HÓA KHU VỰC CHÂU THỔ BẮC BỘ ĐẶC ĐIỂM VĂN HÓA GIAO LƯU CƯỠNG BỨC

Nhà Hán gọi đất Âu Lạc là Giao Chỉ bộ,

chia làm 4 quận Hợp Phố (Đông Quảng Đông) Giao Chỉ (Bắc Việt) Cửu Chân (Thanh - Nghệ - Tĩnh) Nhật Nam (Bình, Trị, Thiên, Nam, Nghĩa)

THỜI BẮC THUỘC VĂN HÓA KHU VỰC CHÂU THỔ BẮC BỘ ĐẶC ĐIỂM VĂN HÓA GIAO LƯU CƯỠNG BỨC

Đứng đầu mỗi quận là một thái thú, dƣới có quan văn, đô uý; trên thái thú có thái sử (châu mục) Phủ đóng ở Long Uyên (Luy Lâu), nay là Lũng Khê, Thuận Thành, Bắc Ninh Các quý tộc bản xứ đƣợc giữ chức huyện lệnh, dƣới quyền thái thú

THỜI BẮC THUỘC VĂN HÓA KHU VỰC CHÂU THỔ BẮC BỘ ĐẶC ĐIỂM VĂN HÓA GIAO LƯU CƯỠNG BỨC

Nhà Đƣờng  Đổi Giao Châu làm An Nam tổng quản

phủ (632), sau là An Nam đô hộ phủ

 Năm 679, chia An Nam thành 12 châu thay các quận, dƣới châu là huyện - hƣơng - xã, cử quan cai trị đến tận cấp xã

 Năm 768 : đổi tên nƣớc lại là An Nam

THỜI BẮC THUỘC VĂN HÓA KHU VỰC CHÂU THỔ BẮC BỘ ĐẶC ĐIỂM VĂN HÓA GIAO LƯU CƯỠNG BỨC

sang nƣớc ta

 Nhà Tần cho 10 vạn dân Hán di cƣ

 Mã Viện cũng cho ngƣời Hán di cƣ sang nƣớc ta, gọi là dân Mã Lƣu, lập thành các làng ấp

THỜI BẮC THUỘC VĂN HÓA KHU VỰC CHÂU THỔ BẮC BỘ ĐẶC ĐIỂM VĂN HÓA GIAO LƯU CƯỠNG BỨC Kinh tế - Kỷ thuộc Tây Hán  Tổ chức khai khẩn ruộng đất  Phổ biến việc sử dụng công cụ sắt, dùng trâu bò

để kéo cày

 Nghề làm mũ...

THỜI BẮC THUỘC VĂN HÓA KHU VỰC CHÂU THỔ BẮC BỘ ĐẶC ĐIỂM VĂN HÓA GIAO LƯU CƯỠNG BỨC Kỷ thuộc Đông Hán  Chính quyền độc quyền bán muối và đồ sắt  Đào mƣơng máng, phát triển nông nghiệp

THỜI BẮC THUỘC VĂN HÓA KHU VỰC CHÂU THỔ BẮC BỘ ĐẶC ĐIỂM VĂN HÓA GIAO LƯU CƯỠNG BỨC Thế kỷ VI  Nghề chính là nông nghiệp trồng lúa nƣớc, trồng rau,

cây ăn quả

 Đánh cá, săn bắn  Trồng bông, trồng dâu nuôi tằm, dệt vải  Rèn đúc đồ sắt  Thƣơng mại không phát triển  Vận chuyển và đi lại chủ yếu bằng thuyền

THỜI BẮC THUỘC VĂN HÓA KHU VỰC CHÂU THỔ BẮC BỘ ĐẶC ĐIỂM VĂN HÓA GIAO LƯU CƯỠNG BỨC Văn hóa  Hệ tƣ tƣởng: Nho giáo, Đạo giáo đƣợc đƣa vào

nƣớc ta

 Mở trƣờng dạy chữ Hán cho con em quý tộc  Bổ dụng một số ngƣời Việt bản xứ làm quan lại

THỜI BẮC THUỘC VĂN HÓA KHU VỰC CHÂU THỔ BẮC BỘ ĐẶC ĐIỂM VĂN HÓA CHỐNG HÁN HÓA Sản xuất vật chất  Phát triển kỹ thuật làm gốm, giấy tiếp thu từ

Trung Quốc

THỜI BẮC THUỘC VĂN HÓA KHU VỰC CHÂU THỔ BẮC BỘ ĐẶC ĐIỂM VĂN HÓA CHỐNG HÁN HÓA Đời sống tinh thần  Tiếng Việt vẫn đƣợc sử dụng bởi đông đảo quần chúng nhân dân làng xã. Tiếng Hán và chữ Hán chỉ đƣợc tiếp nhận trong tầng lớp quý tộc.

 Ngƣời Việt đã Việt hóa từ ngữ Hán, hình thành

ngôn ngữ Hán Việt

THỜI BẮC THUỘC VĂN HÓA KHU VỰC CHÂU THỔ BẮC BỘ ĐẶC ĐIỂM VĂN HÓA CHỐNG HÁN HÓA

Đời sống tinh thần  Giữ gìn và phát huy lòng tôn kính cha mẹ,

tổ tiên

xăm mình, nhuộm răng, ăn trầu

 Tôn trọng phụ nữ  Tục đánh trống đồng, cắt tóc ngắn/búi tó,

tích, đồng dao

 Chôn ngƣời chết trong quan tài hình thuyền/thân cây rỗng, sau là mộ gạch…  Văn học dân gian : ca dao, tục ngữ, huyền

trống, khèn, cồng chiêng…

 Âm nhạc : nhạc cụ truyền thống nhƣ

THỜI BẮC THUỘC VĂN HÓA KHU VỰC CHÂU THỔ BẮC BỘ ĐẶC ĐIỂM VĂN HÓA CHỐNG HÁN HÓA  Nhìn chung, xu hƣớng Việt hóa văn hóa Hán là chủ đạo trong suốt thời kỳ Bắc thuộc và chống Bắc thuộc

THỜI BẮC THUỘC VĂN HÓA KHU VỰC CHÂU THỔ BẮC BỘ ĐẶC ĐIỂM VĂN HÓA CHỐNG HÁN HÓA  Đặc điểm văn hóa giao lưu với Ấn Độ : tiếp thu

Phật giáo

ĐỀN THỜ AN DƢƠNG VƢƠNG

NHÀ BIA

KHÓA NỎ

ÁO GIÁP

GIAI ĐOẠN ĐẠI VIỆT

 Các vƣơng triều liên tục thay thế nhau, xây dựng một quốc gia tự chủ. Lịch sử cũng liên tục phát triển.

tại nhƣ một vƣơng quốc

+ Năm 1802, nƣớc ta liền một dải nhƣ

ngày nay

 Lãnh thổ mở rộng về phƣơng Nam + Từ năm 1471, Chămpa chấm dứt sự tồn

GIAI ĐOẠN VĂN HÓA ĐẠI VIỆT

Tống

 Năm 981 (triều Lê): thắng Tống  Năm 1075 - 1077 (triều Lý): thắng

 Năm 1407 - 1427: nƣớc ta thuộc

nhà Minh

 Các năm 1258, 1285, 1288 (triều Trần): 3 lần đại thắng quân Nguyên Mông

quân Xiêm (Nam bộ)

 Năm 1789 (triều Tây Sơn): thắng

quân Thanh

 Năm 1784 (triều Hậu Lê): thắng

GIAI ĐOẠN ĐẠI VIỆT

Văn hoá dân tộc có 3 lần phục hƣng  Thời Lý - Trần  Thời Lê sơ (giữa thế kỷ XV)  Thời nhà Nguyễn Tây Sơn (cuối thế kỷ XVIII)

GIAI ĐOẠN ĐẠI VIỆT

 Giai đoạn nhà nƣớc phong kiến hình thành và

Ngô - Đinh - Tiền Lê - Lý - Trần - Hồ - (Thuộc

phát triển Minh) - Lê sơ

 Giai đoạn nhà nƣớc phong kiến suy yếu

Mạc – Nam Bắc triều – Tây Sơn – Nguyễn

NHÀ NGÔ – ĐINH – TIỀN LÊ ĐẶC ĐIỂM LỊCH SỬ

 Tháng 12 năm Mậu Tuất 938, Ngô Quyền đại thắng quân Nam Hán trên sông Bạch Đằng, xƣng vƣơng, bãi chức tiết độ sứ, đóng đô ở Cổ Loa.

 Năm 944, Ngô Quyền mất. Dƣơng Tam Kha (con Dƣơng Đình Nghệ, em rể Ngô Quyền) cƣớp ngôi của Ngô Xƣơng Ngập (con Ngô Quyền)

TRẬN BẠCH ĐẰNG – NGÔ QUYỀN

NHÀ NGÔ – ĐINH – TIỀN LÊ ĐẶC ĐIỂM LỊCH SỬ

 Năm 950, Ngô Xƣơng Văn (em Ngô Xƣơng Ngập) giành lại đƣợc ngôi, xƣng là Nam Tấn Vƣơng. Ngô Xƣơng Ngập đƣợc vời về cùng trị nƣớc, xƣng là Thiên Sách Vƣơng.  Năm 954, Thiên Sách Vƣơng chết, chƣa kịp thực hiện mƣu đồ giết Nam Tấn Vƣơng  Năm 965, Nam Tấn Vƣơng chết. Ngô Xƣơng Xí, con Thiên Sách Vƣơng lên ngôi

12 SỨ QUÂN

(Bạch Hạc, Phú Thọ)

 Ngô Xƣơng Xí giữ Bình Kiều (Triệu Sơn, Thanh Hoá)  Đỗ Cảnh Thạc giữ Đỗ Động Giang (Thanh Oai, Hà Tây)  Trần Lãm giữ Bố Hải Khẩu (Bố Kỳ, Thái Bình)  Kiều Công Hãn giữ Phong Châu

 Nguyễn Khoan giữ Tam Đái (Vĩnh Tƣờng, Vĩnh Phúc)  Ngô Nhật Khánh giữ Đƣờng Lâm (Phúc Thọ, Sơn Tây, Hà Tây)

12 SỨ QUÂN

 Lý Khê giữ Siêu Loại (Thuận Thành, Bắc Ninh)  Nguyễn Thủ Tiệp giữ Tiên Du (Bắc Ninh)  Lữ Đƣờng giữ Tế Giang (Văn Giang, Hƣng Yên)  Nguyễn Siêu giữ Tây Phù Liệt (Thanh Trì, Hà Nội)  Kiều Khởi giữ Hồ Hởi (Cẩm Khê, Phú Thọ)  Phạm Bạch Hổ giữ Đằng Châu (Hƣng Yên)

NHÀ NGÔ – ĐINH – TIỀN LÊ ĐẶC ĐIỂM LỊCH SỬ

sứ quân

 Năm 967, Đinh Bộ Lĩnh dẹp đƣợc loạn 12

hiệu là Thái Bình

 Năm 970, Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi, đặt niên

 Năm Kỷ Mão 979, Đinh Tiên Hoàng và Đông Nam Vƣơng Đinh Liễn bị giết. Đinh Toàn lên ngôi. Triều đình nhà Đinh rối loạn

Tiền Lê

 Năm 980, Lê Hoàn lên ngôi, mở đầu triều

NIÊN BIỂU NHÀ TIỀN LÊ

 Lê Đại Hành (980 – 1005  Lê Trung Tông (ở ngôi 3 ngày)  Lê Long Đĩnh (1005 – 1009)

NHÀ NGÔ ĐẶC ĐIỂM VĂN HÓA

 Đóng đô ở Cổ Loa, đặt các chức quan văn võ, quy

định nghi lễ

 Hình tƣợng con rồng: ngắn, thân mèo, vây cá

NHÀ ĐINH ĐẶC ĐIỂM VĂN HÓA

Việt

 Đóng đô ở Hoa Lƣ, đặt tên nƣớc là Đại Cồ

định phẩm hàm quan văn võ

 Xây dựng cung điện, nghi lễ triều chính,

sân triều, nuôi hổ dữ trong vƣờn...

 Dùng hình pháp để răn đe: đặt vạc dầu ở

 Quân đội phân thành đạo (10 quân), quân (10 lữ), lữ (10 tốt), tốt (10 ngũ), ngũ (10 ngƣời)

NHÀ ĐINH ĐẶC ĐIỂM VĂN HÓA

 Vua Đinh Tiên Hoàng lập ra hệ thống tăng lữ,

đứng đầu là nhà sƣ Ngô Chân Lƣu

 Năm 973, Nam Việt Vƣơng Đinh Liễn cho dựng

tại kinh đô Hoa Lƣ 100 cột kinh tràng

NHÀ TIỀN LÊ CHÍNH TRỊ

 Xây dựng cung điện  Xử án theo kiểu án lệ Phạm tội lớn bị chém Các tội khác bị phạt 1 - 100 trƣợng  Tổ chức quân đội đông và mạnh, cho kiểm điểm dân số để lấy lính, tƣơng tự nhà Đinh

NHÀ TIỀN LÊ KINH TẾ

 Nghề thủ công đƣợc phục hồi và phát triển  Buôn bán đƣợc mở mang. Ngoại thƣơng đƣợc chú trọng, nhất là với Trung Quốc.

Hà Tĩnh đến Quảng Bình

 Năm 984: đúc tiền đồng Thiên Phúc  Đào kênh ở Thanh Hoa, mở đƣờng bộ từ

nhau về nhà làm ruộng

 Trừ cấm vệ quân, binh sĩ đƣợc thay phiên

NHÀ TIỀN LÊ NGOẠI GIAO

 Thực hiện chính sách ngoại giao mềm dẻo, khôn khéo nhƣng kiên quyết bảo vệ nền độc lập của đất nƣớc

 Từ năm Nhâm Tuất 972 bắt đầu triều cống nhà

Tống

NHÀ TIỀN LÊ VĂN HÓA

 Các hình thức sinh hoạt văn hoá dân gian nhƣ bơi

thuyền, ca hát, nhảy múa)

 Văn học Phật giáo chiếm ƣu thế (sƣ Đỗ Thuận,

Vạn Hạnh)

 Hình tƣợng con rồng đƣợc bình dân hoá

THÀNH HOA LƢ

ĐỀN VUA ĐINH

ĐỀN VUA LÊ

GIAI ĐOẠN VĂN HÓA ĐẠI ViỆT Văn hoá thời kỳ nhà Lý (1009 - 1225)

• Tình hình chính trị • Tình hình xã hội • Tình hình văn hóa • Tình hình kinh tế

TÌNH HÌNH CHÍNH TRỊ

Nhà Lý tồn tại 216 năm và trải qua 9 đời vua:

- Lý Thái Tổ (Lý Công Uẩn, 1010 - 1028) - Lý Thái Tông (Lý Phật Mã, 1028 - 1054) - Lý Thánh Tông (Lý Nhật Tôn, 1054 - 1072) - Lý Nhân Tông (Lý Càn Đức, 1072 - 1128) -Lý Thần Tông (Lý Dƣơng Hoán, 1128 - 1138) - Lý Anh Tông (Lý Thiên Tộ, 1138 - 1175) - Lý Cao Tông (Lý Long Cán, 1175 - 1219) - Lý Huệ Tông (Lý Sẩm, 1219 - 1224) - Lý Chiêu Hoàng (Phật Kim, 1224 - 1225).

TÌNH HÌNH CHÍNH TRỊ

Tổ chức hành chính và bộ máy quan lại

- Quan chế của Nhà nƣớc Lý có quy củ, chặt chẽ hơn các triều đại trƣớc đó. - Đứng đầu triều đình là Hoàng Đế, dƣới Hoàng Đế có ba chức quan đứng đầu các quan lại trong triều, đó là Thái sƣ, Thái phó và Thái bảo. Dƣới đó là chức Thái uý, tiếp đó là chức Tƣ không, Thiếu phó, Thiếu bảo, Nội điện đô trị sự, Ngoại điện đô trị sự… - Bộ máy quan lại ở trung ƣơng thời Lý cấu trúc theo 3 cấp: trung ƣơng, hành chính trung gian, cấp hành chính cơ sở. - Nhà Lý từ năm 1011 đổi 10 đạo thời Lê thành 24 lộ, đặt thêm một số đạo và trại, châu, một số châu, trại đổi thành phủ.

TÌNH HÌNH CHÍNH TRỊ

- Nhà Lý rất chú trọng xây lƣợng quốc lực dựng phòng vững mạnh.

quản,

- Chỉ huy quân đội thời Lý có Đô thống, Nguyên soái, Thƣợng Tổng tƣớng, Đại tƣớng, Đô tƣớng. Tất cả nam đến tuổi 18 đều phải đăng lính.

TỔ CHỨC QUÂN ĐỘI VÀ QUỐC PHÕNG Luật pháp - Năm 1042, Lý Thái Tông ban hành bộ luật “Hình thƣ” -Bộ luật thành văn đầu tiên của nƣớc quân chủ Việt Nam. - Bộ Hình thƣ ra đời thay thế cho các quy chế, luật lệ, chiếu chỉ trƣớc đó -Bộ luật Hình thƣ ra đời, Nhà nƣớc Trung ƣơng tập quyền đã tƣơng đối ổn định và đƣợc xây dựng hoàn chỉnh - Bộ luật này về cơ bản về cơ bản bảo vệ quyền lợi của giai cấp phong kiến nhƣng cũng có tác dụng ngăn chặn sự lộng hành của quan lại các cấp.

Năm 1054, đổi tên nƣớc thành

Đại Việt.

TÌNH HÌNH KINH TẾ

* Tình hình ruộng đất và kinh tế nông nghiệp

+ Ruộng đất trong cả nƣớc đều thuộc quyền sở hữu tối cao của nhà vua

+ Hàng năm, nông dân phải nộp cho nhà nƣớc một số tô thuế là 100 thăng một mẫu, ngoài ra còn phải nộp một ít tiền tuỳ theo số diện tích ruộng cày

TÌNH HÌNH KINH TẾ

- Nhà Lý rất chú trọng thúc đẩy nông nghiệp phát triển bằng nhiều chính sách và biện pháp khuyến nông nhƣ: - Xuống chiếu cho những ngƣời phiêu tán về quê làm ăn - Chiêu tập đi khai hoang lập điền trang Thực hiện chính sách “ngụ binh ư nông” trong quân đội: bộ phận quân thường trực chia thành 5 phiên, luân phiên nhau cày cấy nhằm đảm bảo sản xuất nông nghiệp, vừa đảm bảo số quân cần thiết. - Những năm mất mùa, đói kém, nhà nƣớc giảm thuế, xá thuế, phát chẩn cho dân nghèo - Nhà nƣớc cũng thực hiện những biện pháp tích cực để bảo vệ sức kéo trong nông nghiệp nhƣ phạt nặng những kẻ ăn trộm trâu, bò, mổ thịt trộm một con trâu bị phạt 80 trượng đầy làm lính chăn ngựa, vợ cũng bị phạt 80 trượng đầy làm người chăn nuôi tằm và phải đền trâu

TÌNH HÌNH KINH TẾ

- Nhà nƣớc rất chú ý đến công việc đắp đê phòng lụt, đào sông, kênh để chống úng, hạn, thành lập các cơ quan chuyên trách về đê điều nhƣ Hà đê sứ có các chức Hà đế chánh, phó sứ trông coi. - Năm 1077, nhà Lý cho đắp đê sông Nhƣ Nguyệt (Sông Cầu), năm 1103, nhà Lý ra lệnh đắp đê ngăn nƣớc lụt. Năm 1108 đắp đê Cơ Xá…

Thủ công nghiệp

- Thủ công nghiệp nhà nƣớc cũng nhƣ thủ công nghiệp dân gian đều phát triển. Nhà nƣớc mở rộng các quan xƣởng gọi là cục bách tác chuyên chế tạo binh khí, đồ trang sức đóng thuyền, đúc tiền, xây dựng cung điện đền đài cho nhà nƣớc. - - Thủ công nghiệp dân gian bao gồm nhiều loại hình nhƣ các làng, các phƣờng thủ công quanh các thị trấn lớn và các nghề phụ gia đình.

tƣợng,

Gốm: màu sắc phong phú: men ngọc, trắng ngà… trên đồ gốm có khắc niên hiệu của nhà Lý;

Chạm khắc gỗ, đá phát triển, có chạm khắc bản gỗ phục vụ chủ yếu cho nhà chùa vì phật giáo rất phát triển

rất Nghề dệt phát triển, 1040 Lý Thái Tông quyết định không nhập gấm Tống

Luyệnkim cũngphát triển:đúc đồng,đúc đúcchuông…, phục vụ cho nhà thờ, chùa

THỜI NHÀ LÝ

TÌNH HÌNH VĂN HÓA

* Tôn giáo, tín ngưỡng + Thời kỳ này là thời kỳ “Tam giáo đồng nguyên” (Phật giáo, Nho giáo, Đạo giáo) + Có rất nhiều chùa, tháp đƣợc xây dựng. Năm 1031, triều Lý cho xây dựng 950 ngôi chùa, năm 1129 khánh thành 84.000 bảo tháp (bằng đất nung). + Thời kỳ này, Phật giáo đƣợc truyền bá rộng rãi cho nhân dân, các nhà sƣ đƣợc trọng đãi, nhiều nhà sƣ có học vấn cao đã tích cực tham gia vào hoạt động chính trị và giữ nhiều trọng trách trong triều đình + Nhà Lý vẫn coi trọng tín ngƣỡng bản địa: Thờ các vị thần có công với nƣớc, thờ những ngƣời đã, sắp và sẽ thành Phật

TÌNH HÌNH VĂN HÓA

* Nghệ thuật kiến trúc + Có hai thành tựu tiêu biểu: - Thành Thăng Long - Hệ thống chùa, tháp + Tháp là nơi đựng xá lỵ, chứa đựng kỷ vật của nhà Phật. + Tháp Việt Nam có số tầng lẻ, tháp cao nhất có 13 tầng: + Tháp từ 7 tầng trở lên thờ Phật. + Tháp từ 7 tầng trở xuống thờ Bồ Tát và Hoà Thƣợng + Trong cả nƣớc có rất nhiều ngôi chùa đƣợc xây dựng, có nhiều chùa nổi tiếng vì quy mô lớn, trang trí đẹp nhƣ chùa Báo Thiên, chùa Phật Tích, chùa Quỳnh Lâm, chùa Một Cột… + Kiến trúc có tính quần thể cao, giàu sức biểu hiện, phong cách khiêm tốn, nhẹ nhàng, phù hợp với khí hậu Việt Nam.

TÌNH HÌNH VĂN HÓA

•Nghệ thuật kiến trúc •- Thành Thăng Long Thành lúc đầu đƣợc làm bằng đất, phía ngoài thành có đảo, ngòi ngự (con ngòi dành riêng cho thuyền của vua nối liền với các sông).

TÌNH HÌNH VĂN HÓA

•Nghệ thuật kiến trúc •- Thành Thăng Long Thành có bốn cửa mở theo bốn hƣớng Đông, Tây, Nam, Bắc. Bến sông Đông Bộ Đầu (gần dốc Hàng Than và Hoè Nhai) là quân cảng chính của kinh thành. Phía trƣớc cửa Tây (trƣớc chùa Một Cột) là một quảng trƣờng, thời nhà Lý hay mở sinh nhật vua. Cửa phía Nam có chợ và quảng trƣờng nơi quân dân mở hội tung còn ngày Tết. Cửa Bắc mở ra trƣớc sông Tô Lịch tức đƣờng Phan Đình Phùng ngày nay.

TÌNH HÌNH VĂN HÓA

•Nghệ thuật kiến trúc •- Thành Thăng Long +Trong thành có núi Nùng, trên xây điện Kính Thiên. Thành chia làm hai khu: Khu cấm thành là nơi vua ở, có cung Long An, Long Thuỵ để vua nghỉ ngơi, cung Thuý Hoa là nơi ở của vài trăm cung tần, mỹ nữ. + Bên ngoài cấm thành có điện Cần Nguyên, phía trƣớc điện là điện Long Trì có trƣờng đấu voi cũng là nơi để cho quân sỹ tập múa võ, đá cầu… Ngoài ra còn có lầu chuông treo quả chuông lớn để ai có việc oan ức thì lên đánh chuông sẽ đƣợc vua đích thân nghe và xử. + Xung quanh thành có đắp một luỹ đất vừa làm thành, vừa làm đê đó là La Thành. La Thành có trổ nhiều cửa ô, có lính canh gác nhƣ cửa ô Cầu Giấy, Yên Phụ, Đông Mác, Chợ Dừa…

GIÁO DỤC TRONG THỜI LÝ

Thời kỳ này bắt đầu chăm lo, mở rộng thi cử để đào tạo nhân tài và tuyển lựa quan lại có năng lực cho bộ máy hành chính. - Năm 1070, nhà Lý lập Văn Miếu đắp tƣợng Khổng Tử, Chu Công, 72 ngƣời hiền. - Năm 1075, triều đình mở khoa thi đầu tiên để chọn lựa nhân tài cho chế độ, là viên gạch đầu tiên cho chế độ thi cử Việt - Năm 1076, nhà Lý xây thêm Quốc Tử Giám.

GIÁO DỤC TRONG THỜI LÝ

Văn Miếu - Quốc Tử Giám là nơi học tập cho con em tầng lớp quý tộc quan lại, nền đại học Việt Nam bắt đầu từ đó. - Hàng năm tổ chức thi tuyển nhân viên cho quan lại với các môn thi: viết chữ, làm tính, hình luật… - Trong thời kỳ này xuất hiện tầng lớp Nho sỹ đƣợc đào tạo theo ý thức hệ Nho giáo, đây là tầng lớp mới của thời Nhà Lý nhƣng mới chỉ là bƣớc đầu. - Năm 1195, Nhà Lý mở kỳ thi tam giáo (Nho , Phật, Lão) Tuy nhiên, chế độ thi cử và thời hạn chƣa ổn định, chƣa có nề nếp, chƣa có quy củ, khi nào nhà nƣớc có nhu cầu mới mở.

GIÁO DỤC TRONG THỜI LÝ

Văn học - Phần chủ yếu trong văn học thời Lý là thơ mà phần lớn là thơ của các nhà sƣ, do đó nội dung liên quan đến triết học, giáo lý Thiền tông, có bàn về Đạo phật hoặc ca ngợi cảnh nhàn tản, không màng danh lợi, không vƣớng luỵ trần tục nhƣ “Ngô đạo thi tập” của sƣ Khánh Huy, “Viên Thông tập” của sƣ Viên Thông. -Nhiều tác phẩm có ý nghĩa nhân sinh và giá trị văn hoá, đáng lƣu ý nhất là bài “Nam quốc sơn hà” của Lý Thƣờng Kiệt, là “Chiếu dời đô” của Lý Công Uẩn. -Bài thơ của Lý Thƣờng Kiệt có thể nói đã mở đầu cho một trào lƣu thơ ca mang đậm tinh thần dân tộc, lòng tự cƣờng và ý chí độc lập tự chủ của ngƣời Việt Nam lúc bấy giờ.

GIÁO DỤC TRONG THỜI LÝ

Văn hoá nghệ thuật - Văn hoá dân gian ngày càng phong phú (ca hát, nhảy múa, đua thuyền… quan hệ manh mối xuất hiện) những nghệ sỹ lúc bấy giờ đƣợc gọi là đào kép. - Tuồng, chèo đƣợc coi là có từ thời Lý. - Múa rối nƣớc là môn nghệ thuật đặc sắc đến thời kỳ này khá phát triển. - Lễ hội diễn ra sôi nổi, mang đậm tính dân tộc

Bản đồ Hoàng thành Thăng Long (1490)

Toàn cảnh thành Thăng Long nhìn từ Đông sang Tây thế kỷ XVIII

Bản đồ thành Thăng Long 1885

Hình tƣợng rồng ở Hoàng Thành

Hình tƣợng rồng chùa Phật Tích

Đền Bạch Mã

Đền Voi Phục

Đền Quán Thánh

Đình (đền) Kim Liên

NHÀ TRẦN ĐẶC ĐIỂM LỊCH SỬ

 Lý Huệ Tông không có con trai. 10/1224, truyền ngôi cho con gái Lý Chiêu Hoàng. 1/1225, Lý Chiêu Hoàng nhƣờng lại ngôi cho Trần Cảnh.

 Cơ cấu xã hội hầu nhƣ không thay đổi  Đất nƣớc 3 lần thắng quân Nguyên Mông

 3 LẦN CHIẾN TRANH CHỐNG NGUYÊN MÔNG  1258  1285  1287 – 1288

NIÊN BIỂU TRIỀU TRẦN

1225 - 1258 1258 - 1278 1279 - 1293 1293 - 1314 1314 - 1329 1329 - 1341 1341 - 1369 1370 - 1372 1372 - 1377 1377 - 1388 1388 - 1398 1398 - 1400

 Trần Thái Tông  Trần Thánh Tông  Trần Nhân Tông  Trần Anh Tông  Trần Minh Tông  Trần Hiến Tông  Trần Dụ Tông  Trần Nghệ Tông  Trần Duệ Tông  Trần Phế Đế  Trần Thuận Tông  Trần Thiếu Đế

NHÀ TRẦN CHÍNH TRỊ

 Trần Thủ Độ: đặt ra lệ vua - thƣợng hoàng cùng trị vì, hoàng hậu phải là ngƣời trong tôn thất; đề ra tục hƣơng ẩm

 Đời Trần Thái Tông: kiểm tra dân số, phân nam

giới ra các hạng

NHÀ TRẦN CHÍNH TRỊ

Năm 1242: định lại địa giới hành chính.  Chia các vùng trực trị làm 12 lộ, mỗi lộ có

chánh phó an phủ sứ cai trị

 Dƣới có đại/tiểu tƣ xã, mỗi viên cai trị 2/3/4 xã. Mỗi xã có xã quan là chánh sử giám  Miền trung du và vùng trại từ Nghệ An trở vào đặt các phủ, châu. Phủ có tri phủ, châu có tào vận sứ

NHÀ TRẦN CHÍNH TRỊ

Trần Thái Tông tiến hành sửa sang quan chế  Triều đình có tam công, tam thiếu, thái uý, tƣ mã, tƣ đồ, tƣ không - là các vị văn võ đại thần  Tể tƣớng có tả/hữu tƣớng quốc, thủ tƣớng, tham

tri

 Văn giai có các bộ thƣợng thƣ, thị lang, lang

trung, viên ngoại, ngự sử...

 Võ giai có phiêu kỵ thƣợng tƣớng quân, cẩm vệ

thƣợng tƣớng quân, kim ngô đại tƣớng quân, vũ vệ đại tƣớng quân, phó đô tƣớng quân... là nội chức; kinh lƣợc xứ, phòng ngự sứ, thủ ngự sứ, quan sát sứ, đô hộ, đô thống, tổng quản là ngoại chức

Trần Minh Tông định lại các cấp bậc quan văn võ

NHÀ TRẦN CHÍNH TRỊ

“Quốc triều hình luật”

 Năm 1230, vua Trần Thái Tông cho soạn

hình luật

 Năm 1244, Trần Thái Tông cho định lại

không đƣợc kiện nhau

 Trần Minh Tông đặt lệ ngƣời trong họ

 Năm 1341, vua Trần Dục Tông sai Nguyễn Trung Ngạn và Trƣơng Hán Siêu soạn “Hình thƣ”

NHÀ TRẦN KINH TẾ

đắp đê sông lớn

 Chăm lo việc vệ nông, khơi ngòi, đắp đập,

 Khai hoang, lập đồn điền (từ năm 1266, đời Trần Thánh Tông, vƣơng hầu có điền trang)

Minh Tông)

 Đặt quan trấn thủ Vân Đồn (đời Trần

Thái Tông)

 Hình thành những làng nghề thủ công  Đúc tiền đồng, chia lạng vàng bạc (Trần

NHÀ TRẦN VĂN HÓA VẬT CHẤT

nhà cửa đƣợc xây dựng

 Nhiều kiến trúc cung điện, đền, chùa,

 Năm 1239, cho xây dựng tại Tức Mặc – Nam Định hàng loạt cung điện, dinh thự làm nơi ở cho Thái thƣợng hoàng và Hoàng tộc

Hình tƣợng con rồng: kế tục hình

tƣợng con rồng nhà Lý nhƣng mạnh mẽ hơn, gọi là rồng võ

 Phong cách điêu khắc mạnh mẽ, khái quát, quan tâm đến tổng thể hơn là đi vào chi tiết.

ĐỀN TRẦN – NAM ĐỊNH

CHÙA PHỔ MINH

CHÙA CỔ LỄ

TỨC MẶC

NHÀ TRẦN VĂN HÓA VẬT CHẤT

 Đặng Lộ chế tạo lung linh nghi để xem thiên văn  Tuệ Tĩnh phát huy những công dụng của cây

thuốc Nam

NHÀ TRẦN VĂN HÓA TINH THẦN – TÔN GIÁO

Tông đều sùng Phật

Nhân Tông sáng lập thiền phái Trúc

Lâm

Thái Tông cho đúc 350 chuông đồng Anh Tông cho in kinh, sách Phật giáo

 Từ đời Minh Tông, Nho giáo có xu

hƣớng lấn át Phật giáo

 Tín ngƣỡng bản địa vẫn đƣợc duy trì

và phát triển

 Các đời vua từ Thái Tông đến Anh

CHÙA ĐỒNG

NHÀ TRẦN VĂN HÓA TINH THẦN – GIÁO DỤC

Giáo dục Nho học đƣợc chăm lo phát triển  Năm 1232: mở khoa thi thái học sinh (tiến

sĩ), chia làm 3 giáp cao thấp

 Năm 1247: đặt ra tam khôi (trạng nguyên, bảng nhãn, thám hoa); mở khoa thi Tam giáo (Kỳ thi thứ hai và cuối cùng)

4 vị Á thánh, 72 hiền sĩ

 Năm 1253: đúc tƣợng Tô Công, Khổng Tử,

NHÀ TRẦN VĂN HÓA TINH THẦN

 Chữ Nôm đƣợc sử dụng trong các sáng tác văn học  Bắt đầu biên soạn lịch sử: thành lập viện quốc sử (Lê Văn Hƣu viết Đại Việt Sử ký toàn thƣ – 30 cuốn)

NHÀ TRẦN VĂN HÓA TINH THẦN

 Nghệ thuật tuồng đạt đến độ ổn định  Đại nhạc dùng trong triều đình, tiểu nhạc dùng

trong dân dã

NHÀ HỒ ĐẶC ĐIỂM LỊCH SỬ

 Hồ Quý Ly làm quan từ thời Trần Nghệ Tông. Nghệ Tông không điều hành đƣợc triều chính, phải giao nhiều quyền cho Quý Ly

 Năm 1372, Nghệ Tông nhƣờng ngôi cho Duệ Tông. Năm1377, Quý Ly đƣợc cử đi đánh quân Chămpa, bỏ chạy vì thua trận

NHÀ HỒ ĐẶC ĐIỂM LỊCH SỬ

 Năm 1377, Duệ Tông chết trận trong cuộc chiến với Chămpa. Phế Đế lên ngôi nhƣng Nghệ Tông vẫn giữ quyền triều chính. Mọi việc lại do Hồ Quý Ly điều hành

tiếp tục thời kỳ loạn lạc

 Năm 1388, Thuận Tông lên ngôi. Đất nƣớc

 Quý Ly tìm cách gièm pha công thần, trừ khử những ngƣời có tài, quyền uy, vây cánh ngày càng lớn. Sau, Nghệ Tông tỉnh ngộ nhƣng đã muộn.

NHÀ HỒ ĐẶC ĐIỂM LỊCH SỬ

 Năm 1395, Nghệ Tông băng. Quý Ly lên làm phụ chính thái sƣ, vào ở trong cung

cổ Thuận Tông

 Năm 1397, Quý Ly buộc Thuận Tông nhƣờng ngôi cho Thiếu Đế  Năm 1399, Quý Ly sai ngƣời thắt

 Tháng 6 âm lịch 1399, Quý Ly tự xƣng quốc tổ chƣơng hoàng đế, dùng lễ nghi thiên tử

giáng Thiếu Đế, lên ngôi vua

 Tháng 2 âm lịch 1400, Quý Ly

NIÊN BIỂU NHÀ HỒ

 Hồ Quý Ly  Hồ Hán Thƣơng

1400 1401 - 1407

NHÀ HỒ CHÍNH TRỊ

Cải các lộ làm trấn, dưới trấn là phủ - châu

- huyện

 Thanh Đô (Thanh Hoa)  Quảng Oai (Quốc Oai)  Thiên Hƣng (Đà Giang)  Lâm An (Nghệ An)  Thiên An (Trƣờng An)  Vọng Giang (Diễn Châu)  Lạng Sơn (trƣớc là phủ)  Tây Bình (trƣớc là phủ Tân Bình)

NHÀ HỒ CHÍNH TRỊ

Tổ chức quản lý  Trấn : chánh/phó an phủ sứ  Phủ: chánh/phó trấn phủ sứ  Châu: thông phán, thiêm phán  Huyện: lĩnh sự, chủ hạ  Xã: bỏ ti xã, chỉ để quản giáp  Phân nƣớc ra các hạt; đặt các chức đô đốc, đô hộ, đô thống, tổng quản, thái thú để phong cho những ngƣời cùng vây cánh

NHÀ HỒ CHÍNH TRỊ

 Xây thành Tây Đô ở Thanh Hoa. Năm 1397, Quý

Ly ép Thuận Tông dời đô.

 Đặt hình luật Đại Ngu

NHÀ HỒ CHÍNH TRỊ

 Quân đội: Chia làm 12 vệ, mỗi vệ 18 đội, mỗi đội 18 ngƣời; 5 đội cấm vệ quân. Đại quân có 30 đội, trung quân: 20, doanh: 15, đoàn: 10. Đặt đại tƣớng thống lĩnh các quân.

 Lập sổ hộ tịch để tiện bắt lính  Đóng thuyền chiến: trên có sàn để đi lại,

dƣới có khoang chèo

 Đóng cọc gỗ ở các cửa sông, biển  Chỉnh đốn quân ngũ, chế tạo vũ khí; lập

kho chứa lƣơng thực, cấm rƣợu  Đặt phép hạn chế dùng gia nô  Hồ Nguyên Trừng, con cả Hồ Quý Ly, đƣợc

coi là ông tổ nghề đúc súng thần công

NHÀ HỒ KINH TẾ

 Hạn chế thứ dân không đƣợc có quá 10 mẫu ruộng, riêng giới quý tộc thì không hạn định

quan, 1/2/3/5 tiền, 30 đồng

 Ban hành cân, thƣớc, đấu, thƣng để thống

nhất đo lƣờng

 Cho lƣu hành tiền giấy với các mệnh giá: 1

 Đánh thuế vào các thuyền buôn, tăng thuế điền, định lại thuế thân theo số lƣợng ruộng đất

NHÀ HỒ ĐỜI SỐNG VẬT CHẤT

chữa bệnh bằng châm cứu

 Mở Quảng Tế Thƣ - 1 dạng bệnh viện công,

 Đặt chức y tỳ coi việc thuốc thang  Lập kho bán thóc rẻ cho nhân dân  Sửa sang đƣờng xá từ Tây Đô đến Hoá Châu; dọc theo đƣờng đặt các trạm, gọi là đƣờng thiên lý

NHÀ HỒ VĂN HÓA TINH THẦN

 Coi trọng chữ Nôm

Soạn sách Minh Đạo (14 thiên) và Thi Nghĩa (nghĩa kinh thƣ) bằng chữ Nôm, phê phán các nhà tƣ tƣởng Nho giáo

NHÀ HỒ VĂN HÓA TINH THẦN – GIÁO DỤC

Tam trƣờng: chế, chiếu, biểu Tứ trƣờng: văn sách

năm sau thi hội

 Định lại phép thi Nhất trƣờng: kinh nghĩa Nhị trƣờng: thơ phú  Thời gian thi: năm trƣớc thi hƣơng,

phủ, châu)

 Đặt đốc học (ở cấp lộ), giáo thụ (ở cấp

cống vào triều

 Hàng năm lựa chọn học sinh ƣu tú

 Mở thêm kỳ thi toán pháp

THÀNH NHÀ HỒ

RỒNG THÀNH BẬC CỬA THÀNH NHÀ HỒ

NHÀ LÊ ĐẶC ĐIỂM LỊCH SỬ

nghĩa ở Lam Sơn

 2/1 âm lịch năm 1418, Lê Lợi dựng cờ khởi

 Tháng 4 âm lịch năm 1428, Lê Lợi lên ngôi sau khi đã chiến thắng giặc Minh, không xƣng hoàng đế, chỉ xƣng là Thuận Thiên thừa vận duệ văn anh vũ đại vƣơng  Thời kỳ đầu nhà Lê là thời kỳ phát triển đỉnh cao của chế độ phong kiến tập quyền Việt Nam

NIÊN BIỂU NHÀ LÊ

 Lê Thái Tổ  Lê Thái Tông  Lê Nhân Tông  Lê Thánh Tông  Lê Hiến Tông  Lê Túc Tông  Lê Uy Mục  Lê Tƣơng Dực  Lê Chiêu Tông  Lê Cung Hoàng

1428 – 1433 1434 - 1442 1443 - 1459 1460 - 1497 1497 - 1504 1504 1505 - 1509 1510 - 1516 1516 - 1522 1522 - 1527

NHÀ LÊ CHÍNH TRỊ

 Nền chính trị có tính chất trung ƣơng tập quyền,

đạt đến đỉnh cao và hoàn thiện

 Triều đình trực tiếp cai quản miền xuôi  Các tù trƣởng vẫn cai trị miền núi nhƣng có sự

giám sát chặt chẽ hơn

NHÀ LÊ CHÍNH TRỊ

 Lê Thái Tổ giữ 4 đạo ở miền Bắc, thêm đạo Hải

Tây (Thanh Hoa - Hải Vân)

 Dƣới là các lộ, phủ, châu, huyện, xã. Mỗi đạo có

quan hành khiển cai trị.

NHÀ LÊ CHÍNH TRỊ

 Lê Thánh Tông chia đất nƣớc làm 12 đạo; sau thêm đất Quảng Nam lấy của Chămpa, đặt làm 13 xứ

châu

 13 xứ ấy chia làm 52 phủ, 172 huyện, 50

 Dƣới phủ, huyện hƣơng, phƣờng, xã, thôn, trang, sách, động, nguyên, trƣởng (tổng cộng có 8.006 đơn vị)

TỔ CHỨC HÀNH CHÍNH THỜI LÊ

 Thanh Hoa  Nghệ An  Sơn Nam (trƣớc là Thiên Trƣờng)  Sơn Tây (Quốc Oai)  Kinh Bắc (Bắc Giang)  Hải Dƣơng (Nam Sách)

 Thái Nguyên  Tuyên Quang  Hƣng Hóa  Lạng Sơn  An Bang  Thuận Hóa  Quảng Nam

NHÀ LÊ CHÍNH TRỊ

 Tổ chức triều đình ban đầu theo kiểu nhà Trần: tả hữu tƣớng quốc, lễ bộ, lại bộ, nội các viện, trung thƣ, hoàng môn và 3 sở môn hạ, 5 đạo thành khiển

lễ, hình, công, binh

 Điều hành các bộ là thƣợng thƣ, thị lang, lang trung, viên ngoại lang, tƣ vụ

 Lê Nghi Dân đặt 6 bộ, 6 khoa: lại, hộ,

 Lê Thánh Tông đặt 6 tự: đại lý, thái thƣờng, quang lộc, thái bộc, hồng lô, thƣợng bảo

 Điều hành các tự là tự khanh, thiếu khanh, tự thừa. Đặt chức giám sát ngự sử ở các hạt.

NHÀ LÊ CHÍNH TRỊ

 Quan chế và lễ nghi theo Trung Quốc  Thế lực của các đại quý tộc bị hạn chế  Bảo tồn công xã nhƣng biến công xã thành cơ sở bóc lột của chính quyền phong kiến, giảm dần quyền tự trị

NHÀ LÊ CHÍNH TRỊ

Lê Thái Tổ đặt luật mô phỏng luật nhà

Đƣờng:

lính đồn điền

 Suy: 5 bậc 10 - 50 roi  Trƣợng: 5 bậc 60 - 100 roi  Đồ: 3 bậc làm địch đinh, lính chuồng voi,

xa Bố Chính, ngoại châu Tân Bình

 Lƣu: 3 bậc lƣu đi châu gần Nghệ An, châu

 Tử: 3 bậc thắt cổ, chém bêu đầu, lăng trì

NHÀ LÊ CHÍNH TRỊ

Năm 1483, Lê Thánh Tông ban

hành luật Hồng Đức

không đƣợc miễn

 Bất cứ ai phạm tội thập ác đều

trai trƣởng, trọng phụ quyền

 Nghiêm cấm chiếm đoạt đất công  Bảo vệ quyền tộc trƣởng, cha, con

 Phụ nữ phải chịu nhiều thiệt thòi  Con gái đƣợc hƣởng gia tài nhƣ con trai, gia đình không có con trai thì con gái trƣởng đƣợc hƣởng thừa kế hƣơng hỏa...

NHÀ LÊ KINH TẾ

và các công trình thủy lợi

+ Chia lại ruộng đất cho nhân dân  Thủ công nghiệp phát triển + Hình thành các phƣờng nghề,

làng nghề

+ Nhà nƣớc có các xƣởng đúc tiền, chế tạo vũ khí, đóng thuyền - xe...

 Chú trọng nông nghiệp + Đặt quan trông coi; tu bổ đê điều

NHÀ LÊ KINH TẾ

 Thƣơng mại: ngoại thƣơng bị hạn chế  Lê Thái Tông: thống nhất đơn vị tiền tệ và đo

lƣờng

 Lê Thánh Tông: định các loại thuế

NHÀ LÊ VĂN HÓA TINH THẦN - HỆ TƯ TƯỞNG/TÔN GIÁO

tham dự chính trị

 Nho giáo (Tống Nho) đƣợc coi trọng  Phật giáo đi xuống, giới tăng lữ ít uy tín và

thuỷ, cúng trừ tà ma)

 Đạo giáo biến dạng, trở nên mê tín (phù

 Tín ngƣỡng thờ thành hoàng phát triển. Đình làng đƣợc coi là nơi ở của thần và trở thành công sở của làng xã.

NHÀ LÊ VĂN HÓA TINH THẦN - GIÁO DỤC

 Chế độ đào tạo Nho sĩ đi vào chính quy  Ở Thăng Long có Quốc Tử Giám (Thái Học Viện),

tại các đạo có cả trƣờng công và trƣờng tƣ

 Ngƣời học: cả con em quý tộc và bình dân, trừ con

em gia đình xƣớng ca hoặc có tội

NHÀ LÊ VĂN HÓA TINH THẦN - GIÁO DỤC

 Từ năm 1422 (Lê Thái Tông): cứ 3 năm tại kinh thành có thi hội, tại địa phƣơng có thi hƣơng, khắc bia tiến sĩ

 Lê Thánh Tông: đặt lệ xƣớng danh, vinh quy bái

tổ

NHÀ LÊ VĂN HÓA TINH THẦN - GIÁO DỤC

khoa cử, số ít là con em quý tộc

 Quan lại triều đình phần lớn xuất thân

Minh kinh, quan văn thi kinh sử

 Quan từ tứ phẩm trở xuống phải thi khoa

thi kinh điển các đạo

 Quan võ thi võ kinh, pháp lệnh kỳ thƣ  Các nhà tu hành theo Phật, Lão cũng phải

NHÀ LÊ VĂN HÓA TINH THẦN – VĂN HỌC

 Văn học chữ Nôm phát triển  Dòng văn học chính thống đi sâu vào ca ngợi nhà

vua

 Hai dòng văn học dân gian và cung đình có sự

tách biệt nhau tƣơng đối rõ và đều phát triển

 Việc công và thi cử vẫn dùng chữ Hán

NHÀ LÊ VĂN HÓA TINH THẦN

 Phan Phù Tiên, Ngô Sĩ Liên soạn Đại Việt sử ký  Vũ Quỳnh soạn Đại Việt thông giám  Lƣơng Thế Vinh, Vũ Hữu với các sách toán học  Nguyễn Trãi soạn Dƣ địa chí...

NHÀ LÊ VĂN HÓA TINH THẦN

 Nhã nhạc bắt đầu đƣợc xây dựng  Nghệ thuật cung đình đƣợc quy định chặt chẽ nhƣng mang tính lễ nghi gò bó, có phần mô phỏng nhà Minh

 Tuồng chèo đạt sự ổn định về nghệ thuật. Năm 1501 : Lƣơng Thế Vinh soạn cuốn Hý phƣờng phả lục.

NHÀ LÊ VĂN HÓA VẬT CHẤT

cần kiệm nhƣng đơn điệu, nghèo nàn

 Điêu khắc Phật giáo mờ nhạt  Nghệ thuật điêu khắc thể hiện tính giản dị,

 Hình tƣợng con rồng: du nhập ngoại dạng của con rồng phƣơng Bắc: dữ, uy nghi (rồng đầu sƣ tử/lân)

 Cung điện, lăng tẩm đƣợc xây dựng nhiều

ĐIỆN KÍNH THIÊN (THỜI THUỘC PHÁP)

LAM KINH

BIA VĨNH LĂNG

NHÀ MẠC ĐẶC ĐIỂM LỊCH SỬ

 Năm 1508 (đời Lê Uy Mục), Mạc Đăng Dung đỗ lực sĩ xuất thân, đƣợc sung vào túc vệ quân

 Năm 1521, Đăng Dung tự phong chức Nhân quốc công, quyền thế hống hách, giết những ai can gián nhà vua

Lê Cung Hoàng nhƣờng ngôi

 Tháng 6 âm lịch năm 1527, Đăng Dung ép

NHÀ MẠC ĐẶC ĐIỂM LỊCH SỬ

 Năm 1530, Đăng Dung nhƣờng ngôi cho con là Đăng Doanh, lên làm thái thƣợng hoàng

bị quân Trịnh bắt giết

 Nhà Mạc mất ngôi nhƣng vẫn giữ đất Cao Bằng (với sự bênh vực của nhà Minh) đến năm 1677

 Năm 1592, vua Mạc cuối cùng (Mậu Hợp)

nhà Mạc bị tiêu diệt

 Năm 1688, những dƣ đảng cuối cùng của

NIÊN BIỂU NHÀ MẠC

 Mạc Đăng Dung  Mạc Đăng Doanh  Mạc Phúc Hải  Mạc Phúc Nguyên  Mạc Mậu Hợp  Mạc Toàn  Mạc Kính Chỉ  Mạc Kính Cung  Mạc Kính Khoan  Mạc Kính Vũ

1527 – 1529 1530 – 1540 1541 – 1546 1546 – 1561 1562 – 1592 1592 – 1593 1592 – 1593 1593 – 1625 1623 – 1625 1638 – 1677

NHÀ MẠC CHÍNH TRỊ

 Giữ nguyên thể chế của nhà Lê, lấy Hải Dƣơng làm Dƣơng Kinh, xây dựng cung điện ở Cổ Trai

 Chỉ cai trị miền Bắc (sử gọi là Bắc triều)  Triều đình trọng võ  Thời Mạc Đăng Doanh: An ninh trong nƣớc rất

tốt, không có trộm cắp

NHÀ MẠC GIÁO DỤC

 Đều đặn mở các khoa thi hội thi đình 3 năm/lần  Mở khoa thi văn từ năm 1529

BẢN ĐỒ VIỆT NAM 1651

THÀNH NHÀ MẠC – CAO BẰNG

THÀNH NHÀ MẠC – TUYÊN QUANG

THỜI NAM - BẮC TRIỀU BẮC TRIỀU – ĐẶC ĐIỂM LỊCH SỬ

 Mạc Đăng Dung thoán vị. Nguyễn Kim (quan cũ nhà Lê) không phục, đem con em chạy sang Ai Lao, mƣu đồ khôi phục nhà Lê

Chiêu Tông) lên làm vua (Trang Tông)

 Cuối năm 1532, dựng Lê Duy Ninh (con Lê

 Năm 1545, Nguyễn Kim bị đầu độc chết. Binh quyền rơi vào tay con rể Trịnh Kiểm.

THỜI NAM - BẮC TRIỀU BẮC TRIỀU – ĐẶC ĐIỂM LỊCH SỬ

(Trung Tông) lên ngôi

 Năm 1548, Trang Tông mất. Duy Hiến

(dòng dõi nhà Lê) lên làm vua

 Năm 1557, Trịnh Kiểm lập Anh Tông

nhiều lần đem quân đánh Mạc

 Trịnh Kiểm và các chúa Trịnh về sau

thành Cao Bằng

 Đến năm 1677, quân Trịnh mới lấy đƣợc

Mạc bị tiêu diệt

 Năm 1688, các dƣ đảng còn lại của nhà

THỜI NAM - BẮC TRIỀU BẮC TRIỀU – CHÍNH TRỊ

 Tồn tại song song 2 thế lực chính trị  Bên vua có triều đình: vẫn giữ hệ thống bộ máy quan lại cũ (3 chức thái, 3 chức thiếu, 6 bộ: lại, bộ, lễ, binh, hình, công)

 Bên chúa có phủ liêu với các chức tham tụng (tƣơng đƣơng tể tƣớng), bồi tụng. Năm 1718, Trịnh Cƣơng đặt thêm 6 phiên, tƣơng đƣơng 6 bộ

THỜI NAM - BẮC TRIỀU BẮC TRIỀU – CHÍNH TRỊ

 Đổi các đạo làm trấn  Đàng ngoài có 11 trấn, phủ Phụng Thiên (Thăng Long với 2 huyện Thọ Xƣơng, Quảng Đức và vùng xung quanh)

 4 nội trấn do các con chúa cai quản, còn lại là

ngoại trấn

TỔ CHỨC LÃNH THỔ BẮC TRIỀU

 Thái Nguyên  Hƣng Hoá  An Quảng  Tuyên Quang  Lạng Sơn

 Nghệ An  Thanh Hoa  Sơn Nam  Sơn Tây  Kinh Bắc  Hải Dƣơng

TỔ CHỨC LÃNH THỔ BẮC TRIỀU

 Ở cấp trấn có trấn thủ (đại thần)  Cao Bằng, Lạng Sơn, Nghệ An có chức đốc trấn;

Thanh Hoa có chức lƣu thủ

 Dƣới trấn thủ là 3 ty: trấn, thừa, hiến  Dƣới cấp trấn là phủ, huyện, châu, xã

THỜI NAM - BẮC TRIỀU BẮC TRIỀU – QUÂN ĐỘI

 Ban đầu vẫn chia làm 5 phủ: trung - đông - tây - nam - bắc. Mỗi phủ có đô đốc phủ và tả hữu đô đốc.  Sau chuyển phủ thành doanh (khuông trang): trung, tả, hữu, tiền, hậu; dƣới doanh là các cơ, đội

THỜI NAM - BẮC TRIỀU BẮC TRIỀU – QUÂN ĐỘI

 Ban đầu chỉ lấy lính ngƣời Thanh - Nghệ  Từ năm 1600, chúa quy định túc vệ ở kinh thành thì lấy lính Thanh - Nghệ, cứ 3 đinh lấy 1 lính (lính tam phủ/ƣu binh)

 Bên cạnh quân túc vệ có ngoại binh/nhất binh, lấy đinh tráng ở 2 phủ Trƣờng Yên, Thiên Quan và 4 nội trấn, cứ 5 suất đinh lấy 1 suất lính

THỜI NAM - BẮC TRIỀU BẮC TRIỀU – QUÂN ĐỘI

 Lập trƣờng giảng võ và tổ chức các kỳ thi võ  Quan võ đƣợc hƣởng đặc quyền nhƣ quan văn  Năm 1740, Trịnh Doanh lập võ miếu, hàng năm

tế lễ hai kỳ xuân thu

THỜI NAM - BẮC TRIỀU BẮC TRIỀU – KINH TẾ

Đặt nhiều loại thuế  Thuế thân: đồng niên mỗi đinh đóng 1

quan - 1 quan 8 tiền tuỳ hạng

lệ, cố định số suất đinh

 Năm 1669, Phạm Công Trứ đặt phép bình

chia làm 3 hạng thuế

 Thuế điền: năm 1719, cho đo lại ruộng đất,

 Năm 1723, Nguyễn Công Hãng đƣa ra phép tô, phép dung, phép điệu của nhà Đƣờng

THỜI NAM - BẮC TRIỀU BẮC TRIỀU – KINH TẾ

 Việc sƣu dịch: tế tự, đắp đƣờng, hộ đê...  Thuế muối  Thuế thổ sản (thuế tòng lƣợng, đặt năm 1724)

THỜI NAM - BẮC TRIỀU BẮC TRIỀU – KINH TẾ

 Khai mỏ phát triển  Việc khai thác đƣợc giao cho các tù trƣởng miền núi, sau lại rơi vào tay các thƣơng nhân Trung Quốc

 Tiền tệ: sử dụng tiền Hồng Đức  Năm 1664, Phạm Công Trứ định lại phép đo

THỜI NAM - BẮC TRIỀU BẮC TRIỀU – GIÁO DỤC

Cách tuyển dụng quan lại  Thi cử: một xã không đƣợc quá 20 ngƣời dự thi  Tiến cử  Bán tƣớc  Bổ dụng con các quan có công với nƣớc

THỜI NAM - BẮC TRIỀU BẮC TRIỀU – GIÁO DỤC

 Sau khi bổ dụng quan lại còn tổ chức khảo hạch, ai

không xứng sẽ bị giáng chức

 Quan lại đƣợc ban nhiều đặc quyền  Cấm lập trang trại ở nơi làm quan

THỜI NAM - BẮC TRIỀU BẮC TRIỀU – GIÁO DỤC

 Đặt chức quan tế tửu và tu nghiệp ở Quốc Tử

Giám

 Năm 1560, tổ chức thi hội ở Tây Đô, tổ chức thi 3

năm/lần

 Năm 1664: định quy thức thi hội  Năm 1678: định quy thức thi hƣơng  Quan trƣờng hỗn loạn

THỜI NAM - BẮC TRIỀU BẮC TRIỀU

 Nho giáo đƣợc coi trọng  Phật giáo và Đạo giáo suy yếu

THỜI NAM - BẮC TRIỀU NAM TRIỀU – ĐẶC ĐIỂM LỊCH SỬ

 Nguyễn Kim chết, con rể Trịnh Kiểm đoạt binh

quyền

 Trịnh Kiểm tìm cách hãm hại Nguyễn Uông,

Nguyễn Hoàng (con Nguyễn Kim)

 Năm 1558, Nguyễn Hoàng nhờ chị gái là vợ Trịnh Kiểm xin cho vào trấn thủ đất Thuận Hoá, mở đầu dòng dõi chúa Nguyễn

THỜI NAM - BẮC TRIỀU NAM TRIỀU – ĐẶC ĐIỂM LỊCH SỬ

 Từ năm 1614, Nguyễn Hoàng bắt đầu cải tổ chính quyền, bổ dụng quan lại, xây dựng nhà nƣớc

 Từ năm 1627: Trịnh - Nguyễn giao tranh ở Quảng Bình, Hà Tĩnh trong 45 năm (1627, 1630, 1635, 1648, 1655, 1672)

Nguyễn suy yếu

 Chiếm Chămpa (1697), Chân Lạp (1759)  Từ đầu thế kỷ XVIII, dòng dõi chúa

THỜI NAM - BẮC TRIỀU NAM TRIỀU – CHÍNH TRỊ

 Lập dinh định phủ  Chia phần lãnh thổ từ Nam sông Gianh đến Cà

Mau thành 12 dinh

TỔ CHỨC LÃNH THỔ NAM TRIỀU

 Bố Chính  Vũ Xá  Quảng Bình  Cựu Dinh/Ai Tử  Chính Dinh/Phú Xuân (đất Thuận - Quảng

cũ)

 Phú Yên  Bình Khang  Bình Thuận (đất mới chiếm của Chămpa)  Trấn Biên  Phiên Trấn/Gia Định  Long Hồ/Vĩnh Long

THỜI NAM - BẮC TRIỀU NAM TRIỀU – CHÍNH TRỊ

hợp, 10 ty lại

 Đặt tam ty để giúp việc chúa + Xá sai ty + Tƣớng thần lại ty + Lệnh sử ty  Mỗi ty còn có 3 câu kê, 7 cai hợp, 10 thủ

 Đặt nội lệnh sứ (coi chung việc thu thuế) và tả hữu lệnh sứ (coi thuế sai dƣ/thuế đinh)

THỜI NAM - BẮC TRIỀU NAM TRIỀU – CHÍNH TRỊ

 Từ thời Phúc Khoát đặt 6 bộ (lại, lễ, bộ, hình,

công, binh) thay thế các ty

 Trên bộ có các đại thần - tứ trụ: tả - hữu nội - ngoại  Tổ chức hệ thống quan lại chuyên thu thuế (bản đƣờng quan): đề đốc, đề lĩnh, ký lục, ký phủ, cai phủ, cai trị

THỜI NAM - BẮC TRIỀU NAM TRIỀU – CHÍNH TRỊ

Tổ chức cai trị cấp dƣới  Đứng đầu dinh là trấn thủ, cai bạ, ký

lục

huyện

 Số ty ở các dinh không cố định  Đứng đầu phủ, huyện có tri phủ, tri

 Việc thu thuế có các quan phụ trách

riêng

 Bên dƣới có các đề lại, thông lại giúp việc tố tụng; huấn đạo, lễ sinh chuyên việc tế tự

và xã trƣởng

 Ở cấp xã đặt 2 loại quan: tƣớng thần

THỜI NAM - BẮC TRIỀU NAM TRIỀU – QUÂN ĐỘI

tƣợng

 Chia làm 5 cơ: trung, tả, hữu, tiền, hậu  Có nhiều binh chủng: bộ, thủy, pháo,

binh/thuộc binh

 Bbao gồm 3 loại quân: + Túc vệ quân/thân quân/Đức Lâm quân + Quân các dinh/quân chính quy + Quân địa phƣơng/thổ binh/tạm

THỜI NAM - BẮC TRIỀU NAM TRIỀU – KINH TẾ

Ngoài

+ Thuế điền + Thuế đinh + Thuế sai dƣ + Thuế mỏ + Thuế xuất nhập cảng + Thuế sản phẩm thủ công + Thuế muối + Thuế lâm thổ sản…

 Đặt nhiều thứ thuế nặng nề hơn đàng

THỜI NAM - BẮC TRIỀU NAM TRIỀU – KINH TẾ

 Buôn bán với phƣơng Tây + Bồ Đào Nha + Pháp + Anh + Hà Lan

THUẾ ĐẤT

 Hạng nhất  40 thăng thóc 8 hợp gạo  Hạng nhì  30 thăng thóc 6 hợp gạo  Hạng 3  20 thăng thóc 4 hợp gạo  Ruộng xấu  3 tiền/mẫu Điền khô thổ  Ruộng khai hoang  3 tiền/mẫu

THỜI NAM - BẮC TRIỀU NAM TRIỀU – GIÁO DỤC

đầu tiên

 Năm 1646, chúa Phúc Lan mở khoa thi

Phú Xuân, 5 năm ở các dinh + Thi chính đề và thi hoa văn + Thi thăm phỏng + Thi đình khảo hạch + Chƣa có thi tiến sĩ

 Các khoa thi đƣợc mở đều đặn : 3 năm ở

THỜI NAM - BẮC TRIỀU NAM TRIỀU – GIÁO DỤC

 Năm 1740. chúa Phúc Khoát định lại phép thi + Ngƣời đậu kỳ thi đệ nhất gọi là nhiêu học + Ngƣời đậu kỳ bốn gọi là hƣơng cống, đƣợc bổ

dụng làm tri huyện

THỜI NAM - BẮC TRIỀU NAM TRIỀU – TÔN GIÁO

Truyền đạo Kitô  Phần lớn các giáo sĩ là thƣơng nhân hay gián điệp  Chữ quốc ngữ đƣợc các nhà truyền giáo sáng tạo  Đem đến các loại cây trồng mới : khoai lang, ngô

(châu Mỹ), sắn...

THỜI NAM - BẮC TRIỀU NAM TRIỀU – VĂN HÓA VẬT CHẤT

 Đình, đền đƣợc xây dựng nhiều, tạo nền móng cho nghệ thuật kiến trúc của một vƣơng triều phong kiến mới

THỜI NAM - BẮC TRIỀU ĐẶC ĐIỂM CHUNG

 Từ thế kỷ XVII, văn hoá dân tộc lại có những bƣớc

phát triển mới

THỜI NAM - BẮC TRIỀU ĐẶC ĐIỂM CHUNG

Văn học  Nền văn học dân gian phong phú, phản ánh khát vọng và suy nghĩ của quần chúng nhân dân lao động

nôm...

 Các thể lục bát, song thất lục bát, truyện

đạo và khuynh hƣớng trữ tình

 Nôi dung đi sâu thể hiện tƣ tƣởng nhân

THỜI NAM - BẮC TRIỀU ĐẶC ĐIỂM CHUNG

 Nghệ thuật điêu khắc mang đậm tính dân gian  Kỹ thuật đơn giản, phóng khoáng, dứt khoát  Sang thế kỷ XVII, nghệ thuật điêu khắc có phần

trở lại tính nhiêm trang nhƣ thời nhà Lê

NHÀ TÂY SƠN ĐẶC ĐIỂM LỊCH SỬ

 Từ cuối thế kỷ XVIII, chính quyền đàng Trong trở

nên thối nát

 Năm 1771, Nguyễn Nhạc và 2 em khởi binh, lập

đồn trại ở Tây Sơn

NHÀ TÂY SƠN ĐẶC ĐIỂM LỊCH SỬ

 Năm 1775, quân Trịnh chiếm đƣợc Phú Xuân  Từ Phú Yên trở vào là đất của quân Nguyễn  Quân Tây Sơn bị kẹt giữa 2 thế lực thù địch, phải hoà hoãn với Trịnh để tập trung đánh Nguyễn (1776, 1777, 1782, 1783)

NHÀ TÂY SƠN ĐẶC ĐIỂM LỊCH SỬ

Thái Đức, đóng đô ở thành Chà Bà cũ

 Năm 1778, Nguyễn Nhạc xƣng đế, lấy hiệu

 Năm 1786, Nguyễn Huệ chiếm Thuận Hoá, thu phục đƣợc hoàn toàn đất đàng Trong  Năm 1787, Nguyễn Huệ đem quân ra Bắc lần 2. Lê Chiêu Thống bỏ chạy, xin cầu viện nhà Thanh.

NHÀ TÂY SƠN ĐẶC ĐIỂM LỊCH SỬ

 25/11 âm lịch năm 1788, Nguyễn Huệ lên ngôi

hoàng đế

 Ngày 5 tết (1789), Nguyễn Huệ đại thắng quân

Thanh

NIÊN BIỂU TRIỀU TÂY SƠN

1778 – 1793

 Thái Đức Hoàng đế

Nguyễn Nhạc

 Quang Trung Hoàng

đế Nguyễn Huệ

1789 – 1792

 Cảnh Thịnh Hoàng đế

Quang Toản

1793 – 1802

NGUYỄN HUỆ

NHÀ TÂY SƠN CHÍNH TRỊ

 Đặt kinh đô tại Nghệ An, xây thành Phƣợng

Hoàng trung đô

 Cải Thăng Long thành Bắc thành, chia Sơn Nam

làm 2 trấn

+ Sơn Nam Thƣợng trấn (lỵ sở ở Châu Cầu = Phủ

Lý)

+ Sơn Nam Hạ trấn (lỵ sở ở Vị Hoàng, Nam Định)

NHÀ TÂY SƠN CHÍNH TRỊ

Đặt các chức quan văn võ  Cấp trấn : hiệp trấn (văn quan), trấn thủ (võ quan)  Cấp huyện : phân tri (xét việc kiện cáo), phân xuất

(coi việc binh lƣơng)

 Cấp tổng, xã : tổng trƣởng, xã trƣởng

NHÀ TÂY SƠN CHÍNH TRỊ

 Quân đội chia thành các cánh trung, tả, hữu, tiền, hậu ; sau có thêm tả bật, hữu bật, kiến thành, thiên cán

 Tổ chức quân đội bao gồm bộ binh, thuỷ binh, kỵ

binh, tƣợng binh, pháo binh

 Vũ khí có chiến thuyền, đại bác, hoả hổ, súng

trƣờng...

NHÀ TÂY SƠN CHÍNH TRỊ

 Năm 1790 : lập lại sổ hộ khẩu  Dân đƣợc chia làm 4 hạng  Cứ 3 suất đinh lấy 1 suất lính  Mỗi đinh đƣợc phát 1 thẻ bài, nếu không có thẻ

thì bị bắt lính

NHÀ TÂY SƠN KINH TẾ

 Ban chiếu khuyến nông, buộc những ngƣời đi lƣu

tán quay về và phân loại ruộng đất

 Nông nghiệp phục hồi  Công thƣơng nghiệp phát triển  Chính sách thuế đơn giản. Thi hành chính sách

thuế thống nhất trong cả nƣớc

THUẾ RUỘNG CÔNG

 Hạng 1  Hạng 2  Hạng 3

150 bát thóc/mẫu 80 bát thóc/mẫu 50 bát thóc/mẫu

THUẾ RUỘNG TƢ

 Hạng 1  Hạng 2  Hạng 3

40 bát thóc/mẫu 30 bát thóc/mẫu 20 bát thóc/mẫu

NHÀ TÂY SƠN VĂN HÓA TINH THẦN

xã

+ Ở các phủ, huyện có chức huấn đạo phụ

trách việc học

+ Sử dụng một số chùa làm nơi dạy học + Năm 1789 : mở kỳ thi hƣơng ở Nghệ An  Trọng dụng chữ Nôm : sử dụng trong việc

cai trị, giấy tờ chính thức

 Giáo dục : việc học phổ biến đến tận thôn

NHÀ TÂY SƠN VĂN HÓA VẬT CHẤT

 Dỡ chùa nhỏ để lấy nguyên vật liệu dựng các chùa

lớn ở phủ - huyện

 Hình tƣợng con rồng: phục hồi hình dạng của rồng thời Trần và Lê sơ (thân mềm mại, đầu dũng mãnh – hình lân/rồng)

HÌNH RỒNG TRÊN ĐỒNG TIỀN CẢNH THỊNH (1792-1802)

ĐỒNG TIỀN QUANG TRUNG THÔNG BẢO

THÀNH PHƢỢNG HOÀNG TRUNG ĐÔ

VĂN HÓA TRIỀU NHÀ NGUYỄN

- Gia Long: 1802 - 1820 - Minh Mạng: 1820 - 1840 - Thiệu Trị: 1841 - 1847 - Tự Đức: 1848 - 1883.

Tháng 5 năm Nhâm Tuất (1802), sau khi đánh bại triều Tây Sơn, Nguyễn Ánh lên ngôi Hoàng đế, lấy hiệu là Gia Long, định đô ở Thuận Hoá (Huế). Triều Nguyễn trải qua 4 đời vua:

VĂN HÓA ĐẠI NAM

VĂN HÓA TRIỀU NHÀ NGUYỄN

Dƣới triều vua Minh Mạng

Dƣới thời Gia Long (1802 - 1819)

- Tổ chức bộ máy nhà nƣớc đƣợc chấn chỉnh dần nhằm xây dựng một thể chế quân chủ quan liêu chuyên chế. Bộ máy chính quyền trung ƣơng do vua đứng đầu nắm quyền quyết định mọi công việc lớn của đất nƣớc. Dƣới vua có 6 bộ (Lại, Hộ, Lễ, Binh, Hình, Công). Giúp việc cho sáu bộ còn có bốn tự là: Thái thƣờng tự, Hồng lô tự, Thái bộ tự, Quang lộc tƣ - Đặt chức tổng trấn và phó tổng trấn coi việc ở Bắc Thành và Gia Định thành. Dƣới trấn là các phủ, huyện, châu (tƣơng ứng với các chức quan tri phủ, tr huyện, tri châu).

- Tổ chức bộ máy nhà nƣớc từ trung ƣơng đến các địa phƣơng còn chặt chẽ hơn, hoàn chỉnh hơn. Giúp việc và làm tham mƣu cho nhà vua có một số cơ quan nhƣ: Nội các, Cơ mật viện, Đô sát viện. - Năm 1831, đổi trấn thành tỉnh (theo nhà Thanh): 27 trấn chuyển thành 31 tỉnh, thêm 4 tỉnh (Hƣng Yên, Ninh Bình, Hà Tĩnh, An Giang). Mỗi tỉnh đặt chức tổng đốc, tuần phủ, bố chính sử, án sát sử, lãnh binh. - Bộ máy quan lại chia làm 9 phẩm từ Nhất phẩm đến Cửu phẩm, mỗi phẩm lại chia thành hai bậc là chính và tòng.

VĂN HÓA TRIỀU NHÀ NGUYỄN

QUÂN ĐỘI

Thời vua Gia Long + Đặt phép giản binh: các trấn từ Quảng Bình đến Bình Thuận cứ 3 đinh lấy 1 lính; các trấn từ Biên Hoà trở vào 5 đinh lấy 1 lính; từ Hà Tĩnh trở ra đến các nội trấn 7 đinh lấy 1 lính, các ngoại trấn 10 đinh lấy 1 lính. - Ở kinh thành đặt ra thân binh, cấm binh, tinh binh. Thân binh mỗi vệ 500 ngƣời, cử 50 ngƣời tập quân nhạc. - Ở các trấn đặt ra lính cơ, lính mộ. + Vũ khí: gƣơm, giáo, mã tấu, đại bác...

VĂN HÓA TRIỀU NHÀ NGUYỄN

QUÂN ĐỘI

Thời vua Minh Mệnh - Thuỷ binh đƣợc quan tâm: đóng thuyền theo kiểu Tây Âu, ban hành quy chế luyện tập thuỷ binh; phái thuyền sang các hải cảng nƣớc ngoài để luyện tập đi biển và dò xét tình hình... Toàn bộ thuỷ binh chia làm 15 vệ, 3 doanh do 3 trƣởng vệ quản lĩnh đứng đầu. Lãnh đạo chung là một đô thống. - Bộ binh gồm kinh binh (đóng ở kinh thành) và cơ binh (lính của từng tỉnh), đƣợc chia thành các doanh, vệ, đội (doanh = 15 vệ, vệ = 10 đội, đội = 10 ngƣời). - Tƣợng binh chia thành các đội, mỗi đội có 40 voi. - Lập đồn ải ở nơi hiểm yếu, pháo đài ở các đảo và các cửa biển.

VĂN HÓA TRIỀU NHÀ NGUYỄN

PHÁP LUẬT

- Từ năm 1811, Gia Long sai đình thần biên soạn một bộ luật mới, lấy tên là Hoàng triều luật lệ hay Bộ luật Gia Long. Bộ luật này đƣợc hoàn thành vào năm 1815, gồm 398 điều, chia làm 22 quyển. - Bộ luật Gia Long nói riêng và luật pháp thời Nguyễn nói chung thể hiện rất rõ ý đồ bảo vệ quyền hành tuyệt đối của nhà vua và đề cao địa vị của quan lại và gia trƣởng, trừng trị tàn bạo những ngƣời chống đối. - Luật pháp thời Nguyễn thể hiện tính chất chuyên chế cực đoan với nhân dân. Bộ luật của nhà Nguyễn là bộ luật mang tính phản dân tộc sâu sắc, cơ bản sao chép lại bộ luật của nhà Thanh kể cả những chú thích và điều lệ

VĂN HÓA TRIỀU NHÀ NGUYỄN

TÌNH HÌNH KINH TẾ

Tình hình ruộng đất và nông nghiệp

Tình hình Công thương nghiệp

VĂN HÓA TRIỀU NHÀ NGUYỄN

Tình hình ruộng đất và nông nghiệp

- Các vua triều Nguyễn đã thực hiện một số biện pháp, chính sách về ruộng đất nhƣ chính sách quân điền (1804). -Năm 1839, Minh Mệnh cho thực hiện thí điểm một cuộc cải cách ruộng đất ở tỉnh Bình Định -Các vua dƣới triều Nguyễn còn đẩy mạnh chính sách khai khẩn ruộng đất hoang dƣới nhiều hình thức nhƣ khuyến khích nhân dân các làng xã tự tổ chức khai hoang, sau 3 năm đo đạc ruộng đất khai hoang đƣợc để ghi vào sổ địa bạ.

Nhờ có chính sách khai hoang nên đến năm 1847, tổng diện tích đất thực canh lên đến 4.270.013 mẫu

VĂN HÓA TRIỀU NHÀ NGUYỄN

Tình hình ruộng đất và nông nghiệp

-Công cuộc trị thuỷ và thuỷ lợi cũng đƣợc các vua triều Nguyễn từ Gia Long đến Minh Mệnh, Thiệu Trị quan tâm. Hàng năm, nhà nƣớc xuất tiền của thuê nhân công sửa đắp đê và kêu gọi các quan lại đóng góp ý kiến về các biện pháp chống lụt, hạn. - Cho đến giữa thế kỷ XIX, nền kinh tế nông nghiệp ở Việt Nam vẫn chƣa vƣợt ra khỏi phƣơng thức sản xuất cổ truyền với các nông cụ thô sơ, sức kéo đơn giản lại thiếu thốn. Cuộc sống của nông dân và các tầng lớp lao động khác vẫn nghèo đói, khốn khó.

VĂN HÓA TRIỀU NHÀ NGUYỄN

Tình hình CÔNG THƯƠNG NGHIỆP

* Thủ công nghiệp Thời Nguyễn, thủ công nghiệp nhà nƣớc giữ một vai trò quan trọng, bao gồm 57 cục với nhiều công xƣởng và ngành nghề khác nhau nhƣ làm gạch ngói, đúc, làm đá, vẽ, làm đồ phalê, vàng, bạc, khắc chữ, đúc súng, làm đạn, đóng thuyền, in ấn… Nhà nƣớc tuyển chọn các thợ giỏi từ các tỉnh theo chế độ công tƣợng, đƣợc hƣởng lƣơng (tiền và gạo). - Thủ công nghiệp trong nhân dân khá phát triển. Các làng nghề thủ công vẫn tiếp tục đƣợc duy trì và mở rộng bao gồm các nghề xây dựng, làm đồ gốm, sành sứ, dệt vải lụa… Nhƣng nhìn chung, thủ công nghiệp ở nửa đầu thế kỷ XIX vẫn chƣa vƣợt qua đƣợc phƣơng thức sản xuất cá thể, lạc hậu.

VĂN HÓA TRIỀU NHÀ NGUYỄN

Tình hình CÔNG THƯƠNG NGHIỆP

* Thương nghiệp - Việc buôn bán trong nƣớc đƣợc mở rộng và phát triển. Các chợ làng, huyện tiếp tục hoạt động nhất là các chợ ở một số trung tâm thƣơng mại nhƣ Hà Nội, Hội An, Sài Gòn, Chợ Lớn. Chủ trƣơng “trọng nông, ức thƣơng” của nhà nƣớc đã làm ảnh hƣởng nhiều đến sự phát triển tự do của thƣơng nghiệp. - Triều Nguyễn đứng trƣớc hoạt động ráo riết của phƣơng Tây chuẩn bị xâm lƣợc Việt Nam từ đầu thế kỷ XIX nên đã lo sợ và thực hiện chính sách “đóng cửa” không buôn bán với các nƣớc tƣ bản phƣơng Tây nữa.

VĂN HÓA TRIỀU NHÀ NGUYỄN

Tình hình xã hội

- Do ruộng đất ngày càng thu hẹp lại phải nộp thuế ruộng đất công nặng nề cho nhà nƣớc, ngoài ra còn phải gánh chịu chế độ lao dịch, binh dịch của nhà nƣớc nên đời sống ngƣời nông dân rất khó khăn. Các tầng lớp lao động khác cũng bị chính sách thuế má nặng nề, phiền nhiễu nên đời sống cũng hết sức cực khổ. - Trong nửa đầu thế kỷ XIX đã có trên 300 cuộc nổi dậy của các tầng lớp nhân dân nối tiếp nhau diễn ra.

VĂN HÓA TRIỀU NHÀ NGUYỄN

TÌNH HÌNH VĂN HÓA

Tƣ tƣởng

Khoa học, kỹ thuật

Văn hoá, nghệ thuật, giáo dục thi cử

VĂN HÓA TRIỀU NHÀ NGUYỄN

Tình hình VĂN HÓA

* Tư tưởng - Nhà Nguyễn thực thi nhiều biện pháp để phục hồi, chấn hƣng Nho giáo, hạn chế sự phát triển của Phật giáo, cấm đoán Thiên Chúa giáo nhằm củng cố chế độ quân chủ quan liêu chuyên chế. Nhƣng trong dân chúng, đạo Phật và các tín ngƣỡng cổ truyền vẫn đƣợc duy trì. - Nhà Nguyễn đối lập với nhân dân nên phải dời đô và Huế, nhà Nguyễn lệ thuộc vào triều đình Mãn Thanh, không dám lấy tên nƣớc là Đại Việt, định đổi tên nƣớc là Nam Việt nhƣ thời Triệu Đà, nhƣng trƣớc áp lực của nhân dân phải đổi tên nƣớc là Đại Việt, đến thời Minh Mệnh đổi tên nƣớc là Đại Nam.

VĂN HÓA TRIỀU NHÀ NGUYỄN

Tình hình VĂN HÓA

* Văn hoá, nghệ thuật, giáo dục thi cử - Nền văn hoá của dân tộc mang tính nhân dân và tính nhân đạo sâu sắc bắt đầu từ thế kỷ trƣớc tiếp tục trên trình độ cao hơn và đạt nhiều thành tựu xuất sắc, làm rạng rỡ nền văn hoá nƣớc nhà.

Văn học dân gian

Nghệ thuật kiến trúc

Khoa học kĩ thuật

Văn hóa

Nghệ thuật sân khấu, ca nhạc

VĂN HÓA TRIỀU NHÀ NGUYỄN

Tình hình VĂN HÓA

- Văn học dân gian tiếp tục phát triển, các loại hình thơ ca, hò vè, ca dao, tục ngữ, truyện tiếu lâm… xuất hiện nhiều. - Các thể thơ Nôm nhƣ lục bát, song thất lục bát đƣợc sử dụng phổ biến và ngày càng đƣợc chau truốt. - Một số tập thơ dài có nội dung sâu sắc, hình thức đẹp, trong sáng, nâng cao vai trò tiếng Việt. Hồ Xuân Hƣơng, Bà huyện Thanh Quan, Cao Bá Quát, Nguyễn Du… đã trở thành tiếng nói vĩnh cửu của một thời, của muôn đời. - Đặc điểm của văn học thời kỳ này là tính hiện thực, tính nhân đạo, qua tâm nhiều đến thân phận ngƣời phụ nữ, vấn đề về quyền lợi và giá trị của con ngƣời đặt ra nhƣ một vấn đề lớn của xã hội.

VĂN HÓA TRIỀU NHÀ NGUYỄN

Tình hình VĂN HÓA

VĂN HÓA TRIỀU NHÀ NGUYỄN

Tình hình VĂN HÓA

- Nghệ thuật kiến trúc nổi trội ở thế kỷ XIX là khu hoàng thành ở kinh đô Huế bao gồm hàng loạt cung, điện đƣợc trang trí phong phú, các lăng tẩm của các vua triều Nguyễn. Một số tranh chân dung, tranh vẽ sơn màu trên gỗ ở các đền, chùa, tranh dân gian Đông Hồ, Hàng Trống cũng là nét mới của nghệ thuật bấy giờ. - Nghệ thuật sân khấu, ca nhạc phát triển rộng rãi. Ở kinh đô Phú Xuân có nhà hát, sàn diễn. Ngày lễ hội cổ truyền đã có thêm hàng loạt câu hát, điệu hò, điệu nhạc.

VĂN HÓA TRIỀU NHÀ NGUYỄN

Tình hình VĂN HÓA * Khoa học, kỹ thuật - Sử học rất phát triển, xuất hiện nhiều bộ sử mới đồ sộ do các cơ quan làm sử của Nhà nƣớc biên soạn nhƣ: Khâm định Việt Sử Thông Gián Cƣơng mục, Đại Nam thực lục, Minh Mệnh chính yếu… nhiều tác phẩm sử học địa phƣơng cũng đƣợc biên soạn nhƣ: Đại nam nhất thống chí, các tỉnh chí, huyện chí, xã chí. - Ảnh hƣởng của khoa học phƣơng Tây cũng ít nhiều để lại dấu ấn trong các sáng chế của ngƣời thợ thủ công Việt Nam đƣơng thời nhƣ: súng tay, máy tƣới nƣớc, máy xẻ gỗ và các đặc sắc nhƣ là đã chế tạo đƣợc các tàu thuỷ chạy bằng máy hơi nƣớc.

VĂN HÓA TRIỀU NHÀ NGUYỄN

Cửa Bắc (Hà Nội – thời thuộc Pháp)

Hoàng Thành

Tử Cấm Thành

Chùa Thiên Mụ

Lăng Minh Mệnh

Lăng Gia Long

Lăng Thiệu Trị

Lăng Khải Định

THỜI THUỘC PHÁP ĐẶC ĐIỂM LỊCH SỬ

 Từ đầu thế kỷ XVII, tƣ bản thực dân Pháp đã sớm

dòm ngó nƣớc ta

 Thế kỷ XVIII, các cƣờng quốc có sự tranh giành

gay gắt

 Đầu thế kỷ XIX, tƣ bản Anh và Mỹ cũng muốn lập

quan hệ buôn bán với nƣớc ta

THỜI THUỘC PHÁP ĐẶC ĐIỂM LỊCH SỬ

 Năm 1814, chiến thuyền Pháp đến các cửa biển nƣớc ta phô trƣơng lực lƣợng, bắt chúng ta phải ký những hiệp ƣớc bất bình đẳng

đồng Giao Chỉ

 Từ năm 1843 đến năm 1847, tàu chiến Pháp đã thị uy 3 lần ở cửa biển Đà Nẵng  Năm 1857, Napoléon III thành lập Hội

xâm lƣợc vũ trang Giao Chỉ

 7/1875, Napoléon III thông qua quyết định

THỜI THUỘC PHÁP ĐẶC ĐIỂM LỊCH SỬ

thời

 Tƣ tƣởng trị nƣớc theo Nho giáo đã quá lỗi

đều nghèo nàn

+ Đại đa số dân chúng làm nghề nông

nhƣng kỹ thuật canh tác lạc hậu

+ Công nghiệp vẫn còn nhỏ bé + Thƣơng nghiệp hầu nhƣ không phát

triển

 Đời sống nhân dân thấp, từ ăn ở đến đi lại

THỜI THUỘC PHÁP ĐẶC ĐIỂM LỊCH SỬ

 Trong khu vực nhiều nƣớc đã bị xâm lƣợc  Nhật Bản có nền kinh tế phát triển, ngoại giao

khéo léo nên vẫn giữ đƣợc độc lập

 Thái Lan (Xiêm La) tuy phải ký những hiệp ƣớc bất bình đẳng nhƣng vẫn mở rộng việc thông thƣơng với nƣớc ngoài

THỜI THUỘC PHÁP ĐẶC ĐIỂM LỊCH SỬ

 Năm 1858, thực dân Pháp nổ súng xâm lƣợc Việt

Nam

 Năm 1859, Pháp tấn công Gia Định  Năm 1867, Pháp chiếm đƣợc toàn bộ Nam kỳ  Năm 1873, ngƣời Pháp bắt đầu đánh ra Bắc bộ

THỜI THUỘC PHÁP ĐẶC ĐIỂM LỊCH SỬ

ƣớc đầu hàng (hiệp ƣớc Giáp Tuất)  Năm 1882, Pháp đánh thành Hà Nội  Năm 1883, Pháp đánh kinh thành Huế  25/08/1883, triều Nguyễn phải ký Hiệp định hoà bình (hiệp ƣớc Hácmăng) thừa nhận Pháp đặt quyền thống trị lên toàn bộ lãnh thổ nƣớc ta

 Năm 1874, triều Nguyễn ký với Pháp hiệp

PHÁP TẤN CÔNG HƢNG HÓA 1884

NIÊN BIỂU TRIỀU NGUYỄN GIAI ĐOẠN THUỘC PHÁP

 Dục Đức (Ƣng Chân, 1883, làm vua 3n)  Hiệp Hoà (Hồng Dật, 6/1883 - 11/1883)  Kiến Phúc (Ƣng Đǎng, 1883 - 1884)  Hàm Nghi (Ƣng Lịch, 1884 - 1885)  Đồng Khánh (Ƣng Biện, 1885 - 1888)  Thành Thái (Bửu Lân, 1889 - 1907)  Duy Tân (Vĩnh San, 1907 - 1916)  Khải Định (Bửu Đảo, 1916 - 1925)  Bảo Đại (Vĩnh Thụy, 1926 - 1945)

HÀM NGHI

ĐỒNG KHÁNH

THÀNH THÁI

DUY TÂN

KHẢI ĐỊNH

BẢO ĐẠI

THỜI THUỘC PHÁP(1858 – 1945)

 Đặc trƣng + Tiếp xúc cƣỡng bức và giao thoa văn hoá Việt –

Pháp

+ Giao lƣu văn hoá tự nhiên giữa Việt Nam và thế

giới

THỜI THUỘC PHÁP

 Ứng xử với tình hình mới + Xu hƣớng chống lại giao tiếp văn hoá Đông –

Tây: mất dần

+ Xu hƣớng đầu hàng thực dân về chính trị, chấp

nhận bị đồng hoá một cách tiêu cực + Xu hƣớng cải cách: chiếm ƣu thế

THỜI THUỘC PHÁP ĐẶC ĐIỂM VĂN HÓA CAI TRỊ - CHÍNH TRỊ

 Ngƣời Pháp chiếm Việt Nam, Lào và Campuchia; gọi là Đông Pháp (Indochine Francaise)

thể khác nhau:

+ Nam kỳ (từ Bình Thuận trở vào) là thuộc

địa

+ Trung kỳ (từ Đèo Ngang tới Khánh Hoà)

là nửa bảo hộ

+ Bắc kỳ là xứ bảo hộ

 Nƣớc ta bị chia làm 3 xứ với những chính

THỜI THUỘC PHÁP ĐẶC ĐIỂM VĂN HÓA CAI TRỊ - CHÍNH TRỊ

 Thủ hiến Đông Pháp là đại thống đốc (toàn

quyền), đóng ở Hà Nội

 Nam kỳ có thống đốc  Bắc kỳ có thống sứ  Trung kỳ có khâm sứ

THỜI THUỘC PHÁP ĐẶC ĐIỂM VĂN HÓA CAI TRỊ - CHÍNH TRỊ

 Chia nhỏ các tỉnh để tiện cai trị + Nam kỳ từ 6 tỉnh lên 28 tỉnh + Trung kỳ đặt thêm tỉnh Ninh Thuận (cắt Khánh

Hoà, Bình Thuận) và các tỉnh Tây Nguyên

+ Bắc kỳ từ 13 tỉnh lên 27 tỉnh

THỜI THUỘC PHÁP ĐẶC ĐIỂM VĂN HÓA CAI TRỊ - CHÍNH TRỊ

 Tỉnh trƣởng là viên cai trị lƣu trú sứ ngƣời Pháp

(công sứ/đốc lý)

 Dƣới là viên phó và các ty: ngân khố, thƣơng chính, công chính, địa chính, cảnh sát, y tế, học chính, bƣu điện, kiểm lâm

THỜI THUỘC PHÁP ĐẶC ĐIỂM VĂN HÓA CAI TRỊ - CHÍNH TRỊ

Dƣới cấp tỉnh  Ở Bắc kỳ, Trung kỳ là phủ, huyện, châu do các tri phủ, tri huyện, tri châu ngƣời bản xứ đảm nhiệm việc cai trị

Bên dƣới là các tổng, xã do cai tổng và

hƣơng chức điều hành

tổng trực tiếp thuộc cấp huyện

 Ở Nam kỳ không có cấp phủ và huyện, cai

THỜI THUỘC PHÁP ĐẶC ĐIỂM VĂN HÓA CAI TRỊ - CHÍNH TRỊ

Bắt ngƣời Việt đi lính  Lính bảo an/lính khố xanh (quai nón và xà

cạp màu xanh)

+ Canh giữ các dinh thự, công sở ở tỉnh lị + Đóng đồn ở các nơi thôn quê xa xôi đề

phòng trộm cắp  Lính cơ (màu lục)  Lính chiến (màu đỏ): tham chiến trong quân đội Pháp ở cả Việt Nam và các thuộc địa của Pháp

THỜI THUỘC PHÁP ĐẶC ĐIỂM VĂN HÓA CAI TRỊ - KINH TẾ

 Tiến hành 2 cuộc khai thác thuộc địa  Mở các thƣơng điếm, giữ độc quyền xuất nhập

khẩu, mua rẻ, bán đắt

 Xây dựng nhà máy, sử dụng công nhân Việt Nam

làm việc nhiều giờ nhƣng trả lƣơng rẻ mạt

THỜI THUỘC PHÁP ĐẶC ĐIỂM VĂN HÓA CAI TRỊ - KINH TẾ

 Chiếm hữu việc khai thác than, kim loại  Lập các trang trại, đồn điền trên đất của ngƣời

dân Việt

 Đặt ra nhiều loại thuế: rƣợu, thuốc lá, chợ, đò...  Cho phép bán thuốc phiện; dung túng cho các tò

phù thuỷ, vàng mã

THỜI THUỘC PHÁP VĂN HÓA CAI TRỊ - ĐỜI SỐNG TINH THẦN

 Phổ biến chữ quốc ngữ  Báo chí phát triển mạnh, xuất hiện các công cụ

xuất bản

 Các loại hình nghệ thuật mới  Các thể loại văn học mới

THỜI THUỘC PHÁP VĂN HÓA CAI TRỊ - ĐỜI SỐNG VẬT CHẤT

 Đô thị phát triển  Tính chất đô thị thay đổi, chuyển từ trung tâm văn hoá chính trị đơn thuần sang trung tâm công – thƣơng nghiệp

 Kiến trúc đô thị đƣợc định hình

THỜI THUỘC PHÁP VĂN HÓA CAI TRỊ - ĐỜI SỐNG VẬT CHẤT

+ Năm 1912, tổng chiều dài tuyến đƣờng

sắt là 2059 km

+ Năm 1936, xuất hiện tuyến đƣờng sắt Hà

Nội – Sài Gòn

 Đƣờng bộ: 20.000 km  Đƣờng thuỷ Năm 1914 ở Nam bộ đã có 1745 km  Đƣờng sắt + Ban đầu chỉ có tuyến Sài Gòn – Mỹ Tho dài 71 km, tuyến Phủ Lạng Thƣơng - Lạng Sơn dài 58 km

THỜI THUỘC PHÁP VĂN HÓA CHỐNG CAI TRỊ - HỆ TƯ TƯỞNG

tƣởng Nho giáo

 Ban đầu: khủng hoảng đƣờng lối  Phong trào Cần Vƣơng vẫn còn dựa trên tƣ

tƣởng dân chủ tƣ sản

 Lƣơng Khải Siêu, Khang Hữu Vi...: tƣ

 Phan Bội Châu: từ Duy Tân hội (tƣ tƣỏng quân chủ) sang Việt Nam Quang Phục hội (tƣ tƣởng dân chủ)

THỜI THUỘC PHÁP VĂN HÓA CHỐNG CAI TRỊ - HỆ TƯ TƯỞNG

 Từ năm 1930: Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời và lớn mạnh, tiếp thu chủ nghĩa Mác – Lênin, đƣợc áp dụng sáng tạo vào điều kiện nƣớc ta với tƣ tƣởng Hồ Chí Minh để lãnh đạo dân tộc đấu tranh giành độc lập

THỜI THUỘC PHÁP VĂN HÓA CHỐNG CAI TRỊ

 Tổ chức xã hội: tầng lớp tƣ sản, tiểu tƣ sản thành thị, giai cấp công nhân hình thành và phát triển  Đời sống tinh thần: báo chí và văn học đƣợc sử dụng để truyền bá tƣ tƣởng cách mạng, phong trào đấu tranh – giác ngộ

THÀNH CỬA BẮC

GIAI ĐOẠN VĂN HÓA VIỆT NAM HIỆN ĐẠI (1945 – NAY)

Giai đoạn văn hóa Việt Nam hiện đại

Bối cảnh lịch sử

-Cách mạng tháng Tám thành công là một bƣớc ngoặt trong lịch sử Việt Nam - Xã hội Việt Nam có những thay đổi căn bản: + Ngƣời dân với tƣ cách công dân đƣợc khẳng định, cùng với điều này ý thức về cá nhân đƣợc tô đậm. + Dân trí ngày càng đƣợc nâng cao, tầng lớp trí thức càng ngày càng đông đảo. Chủ và khách thể của văn hoá Việt Nam thay đổi so với giai đoạn trƣớc cả về chất lƣợng và số lƣợng.

Giai đoạn văn hóa Việt Nam hiện đại

Sau Cách mạng tháng 8, xã hội thay đổi toàn diện

Văn hóa Tạo ra một xã hội của những ngƣời chủ, mà nguồn gốc xuất thân của họ là nông dân, công nhân

Kinh tế nền công nghiệp của Việt Nam có nhiều bƣớc tiến nổi bật. Các khu công nghiệp Thái Nguyên, Việt Trì, Vinh, Hải Phòng… xuất hiện làm cho bộ mặt xã hội Việt Nam thay đổi hẳn. Sau năm 1975, chúng ta lại có điều kiện xây dựng xã hội trong thời bình. Công cuộc đổi mới sau năm 1986 khiến cho nhịp độ phát triển công nghiệp nói riêng, kinh tế nói chung nhanh hơn rất nhiều.

Giáo dục xây dựng đƣợc một hệ thống giáo dục hoàn chỉnh, đáp ứng đƣợc yêu cầu nâng cao dân trí của nhân dân, nhất là của thế hệ trẻ, phục vụ đắc lực cho công cuộc kháng chiến cứu nƣớc, giành và bảo vệ độc lập dân tộc, hoà bình, thống nhất đất nƣớc, cũng nhƣ xây dựng và phát triển đất nƣớc với một xã hội công bằng, dân chủ, văn minh, đem lại hạnh phúc cho toàn thể dân tộc

SỰ LÃNH ĐẠO CỦA ĐẢNG VỚI VĂN HÓA

Năm 1943

Năm 1957

Năm 1998

lần

Đại hội văn nghệ toàn quốc lần thứ hai lần (1957), thứ ba (1962), lần thứ tƣ (1968) do Đảng ta trực tiếp chỉ đạo đều đã đánh giá đúng đắn những thành tựu

Đại hội đại biểu lần thứ VI của Đảng cộng sản Việt Nam, khẳng định vị trí, vai trò của văn hoá văn nghệ Hội nghị lần thứ tƣ, thứ năm của Ban chấp hành Trung ƣơng khoá VII đã ra nghị quyết về công tác văn hoá văn nghệ.

Đề cƣơng văn hoá Việt Nam của Đảng đƣợc công bố Đại hội văn nghệ toàn thứ hai quốc thứ ba (1957), lần tƣ thứ lần (1962), (1968) do Đảng ta trực tiếp chỉ đạo đều đã đánh giá đúng đắn những thành tựu

Giai đoạn văn hóa Việt Nam hiện đại

Đặc điểm VĂN HÓA

* Sự phát triển của văn hoá nghệ thuật chuyên nghiệp * Kế thừa và nâng cao các giá trị văn hoá truyền thống * Giao lƣu văn hoá ngày càng mở rộng

Giai đoạn văn hóa Việt Nam hiện đại

* Sự phát triển của văn hoá nghệ thuật chuyên nghiệp

- Lực lƣợng hoạt động văn hoá nghệ thuật chuyên nghiệp đƣợc tổ chức lại. Các đoàn nghệ thuật như kịch nói Hà Nội, kịch nói Quân đội, kịch nói Nam Bộ, Đoàn ca múa nhạc Trung ương, Đoàn văn công Tổng Cục Chính Trị… - Các thể loại nhƣ nhạc, kịch hát, kịch múa, âm nhạc thính phòng… là những thể loại đòi hỏi phải có kiến thức phong phú, trình độ kỹ thuật nghiệp vụ cao đã phát triển - Nghệ thuật điện ảnh có bƣớc phát triển đột biến, phim “Cánh đồng hoang” đã đoạt giải thƣởng quốc tế.

Giai đoạn văn hóa Việt Nam hiện đại

* Sự phát triển của văn học

-Trong lịch sử văn học dân tộc, chƣa bao giờ đội ngũ sáng tác văn học lại đông đảo và có nhiều tác phẩm nhƣ thời gian từ 1945 đến nay - Hàng loạt các tác giả ở mọi lĩnh vực nhƣ văn học với Tố Hữu, Chế Lan Viên, Huy Cận, Xuân Diệu, Tô Hoài, Nguyễn Thi, Lê Anh Xuân, Phạm Tiến Duật…, sân khấu nhƣ Đào Hồng Cẩm, Ngô Y Linh, Lưu Quang Vũ, Tào Mạt…, điện ảnh nhƣ Phạm Văn Khoa, Trà Giang, Nguyễn Hải Ninh, Nguyễn Hồng Sến, Khải Hưng…

Giai đoạn văn hóa Việt Nam hiện đại

* Kế thừa và nâng cao các giá trị văn hoá truyền thống

Nghệ thuật truyền thống nhƣ chèo, tuồng, mỹ thuật dân gian, việc kế thừa thực thi cả hai phƣơng diện khôi phục, bảo tồn và chỉnh lý, cải biên

Văn học dân gian

Văn hoá bác học Công việc nghiên cứu đã đạt đƣợc những thành tựu đáng kể, nhiều tác giả của văn học cổ đƣợc nghiên cứu, đánh giá, khẳng định nhƣ Nguyễn Trãi, Nguyễn Du, Hồ Xuân Hƣơng, Cao Bá Quát, Nguyễn Đình Chiểu…

Tục ngữ ca dao dân ca Việt Nam của Vũ Ngọc Phan, kho tàng truyện cổ tích Việt Nam của Nguyễn Đổng Chi…, lễ hội với “Lễ hội cổ truyền của ngƣời Việt ở Bắc Bộ Việt Nam” do Lê Trung Vũ chủ biên, “Lễ hội truyền thống trong xã hội hiện đại” do Đinh Gia Khánh, Lê Hữu Tầng đồng chủ biên

GIAO LƯU VĂN HÓA NGÀY CÀNG MỞ RỘNG

GIAO LƢU VĂN HÓA VIỆT NAM

-Giai đoạn từ 1945 đến nay, sự giao lƣu này diễn ra trong sự tự nhiên và tự giác. -Trao đổi văn hoá với nƣớc ngoài đƣợc chú ý ngay từ sau hoà bình lập lại, ở tất cả các bộ môn văn hoá: sân khấu, âm nhạc, ca múa, giao hƣởng, điện ảnh, thƣ viện, bảo tàng, văn hoá quần chúng, balê… -Trên nền tảng của văn hoá là cơ tầng văn hoá Đông Nam Á, Việt Nam đã giao lƣu và tiếp biến với văn hoá Trung Hoa, Ấn Độ, phƣơng Tây và nhiều nƣớc khác. -Khoa học thông tin hiện đại đã khiến cho việc giao lƣu văn hoá ở thời hiện đại diễn ra mạnh mẽ hơn nhiều so với trƣớc đây