Bài giảng Giải phẫu sinh lí người: Chương 2 - TS. Hồ Đình Quang

Trong lĩnh vực sinh học và y học, sự vận chuyển vật chất là một trong những quá trình sinh lý cơ bản và thiết yếu nhất, duy trì sự sống và chức năng của mọi tế bào, mô và cơ quan. Không có sự trao đổi liên tục các chất dinh dưỡng, khí, và chất thải, cơ thể sống không thể tồn tại. Bài giảng này, thuộc Chương 2 của môn Giải phẫu Sinh lý Người, đi sâu vào các cơ chế phức tạp của sự vận chuyển vật chất trong cơ thể sống. Chúng ta sẽ khám phá tầm quan trọng của các hiện tượng như khuếch tán, thẩm thấu, lọc và siêu lọc, đồng thời phân tích cách chúng góp phần vào việc duy trì cân bằng nội môi và sự hoạt động nhịp nhàng của hệ thống sinh học.

Sinh viên đại học các ngành Y học, Sinh học, Công nghệ Hóa sinh, Môi trường hoặc các lĩnh vực Khoa học Sự sống có nhu cầu tìm hiểu sâu về giải phẫu và sinh lý người, đặc biệt là các cơ chế vận chuyển vật chất cơ bản.

Tài liệu này cung cấp một cái nhìn tổng quan chi tiết về các quá trình vận chuyển vật chất trong cơ thể sống, bắt đầu với khái niệm cơ bản về khuếch tán, bao gồm khuếch tán không qua màng và khuếch tán qua màng xốp thấm tự do, cùng với việc ứng dụng định luật Fick để tính toán sự biến thiên số phân tử. Tiếp theo, bài giảng tập trung vào hiện tượng thẩm thấu, giới thiệu về màng bán thấm, áp suất thẩm thấu được tính bằng phương trình Clapeyron-Medeleev, và thảo luận về cân bằng Donnan, đặc biệt nhấn mạnh ý nghĩa sinh học của áp suất thẩm thấu đối với duy trì sự sống. Ngoài ra, tài liệu còn trình bày về hiện tượng lọc và siêu lọc, giải thích cơ chế dung dịch chuyển động qua màng dưới tác dụng của các lực và đi sâu vào quá trình siêu lọc diễn ra tại cầu thận, nơi các áp suất khác nhau (áp suất máu, áp suất keo, áp suất thủy tĩnh) phối hợp để tạo ra dịch lọc cần thiết. Nội dung bao gồm cả chuyển động của chất lỏng, vận chuyển vật chất qua màng tế bào, và đặc biệt là sự vận chuyển máu trong hệ tuần hoàn cùng sự vận chuyển khí trong hệ hô hấp. Những phân tích này không chỉ làm rõ các nguyên lý vật lý đằng sau mỗi quá trình mà còn chỉ ra giá trị ứng dụng và hàm ý quan trọng của chúng trong việc duy trì các chức năng sinh lý thiết yếu của cơ thể.