8/4/2020
1
GIAO THOA VĂN HÓA
Bài 1:
LỊCH SỰ TRONG GIAO TIẾP
8/4/2020
2
CÁC QUAN ĐIỂM KHÁC NHAU VỀ LỊCH
SỰ TRONG GIAO TIẾP
Gumperz (trích từ Brown và Levinson, 1987: XIII):
Lích sự là một vấn đề cơ bản trong việc tạo ra trật tự xã hội và là
một điều kiện tiên quyết của sự hợp tác của con người để bất cứ một
lý thuyết nào một khi đã đưa ra được một sự hiểu biết về hiện tượng
này cũng đồng thời là đã tiếp cận được các phông nền của đời sống
xa hội của con người
Theo Green, 1989:142
Lịch sự là một hệ thống các quan hệ liên nhân được thiết
lập để tạo thuận lợi cho giao tiếp bằng cách tối thiểu hóa
khả năng gây xung đột và đối đầu vốn tang ẩn trong mọi
mối tương giao của con người
8/4/2020
3
Yule (1977:60) gắn khái niệm lịch sự với khái niteejm thể diện
(face) và ý thức của chủ thể giao tiếp về quan hệ chủ thể giao
tiếp-đối thể giao tiếp + sự gần gũi hay xa cách mà chủ thể giao
tiếp muốn thể hiện
Lịch sự, trong giao tiếp, có thể được định nghĩa như là phương
tiện được sử dụng để tỏ ra là mình có lưu ý đến thể diện của
người khác. Theo nghĩa này, lịch sự có thể được thể hiện trong
những tình huống mang tính xa cách hay gần gũi về mặt xã
hội. Tỏ ra là mình có lưu ý đến thể diện của người khác.
Theo Nguyễn Quang (2004:11)
Lịch sự là bất cứ loại hành vi nào (cả ngôn từ và phi ngôn
từ) được sử dụng một cách có chủ đích và phù hợp để làm
cho người khác cảm thấy tốt hơn hoặc ít tồi tệ hơn
8/4/2020
4
Nhằm tránh hoặc giảm việc làm cho họ phật ý
hay mất thể diện:
Khi phải đương đầu với một hành đông đe dọa thể diện (
phải đưa ra một vài phát ngôn mà những phát ngôn đó, ở
các mức độ khác nhau có thể tạo ra ảnh hưởng tiêu cực
cho các thể diện ( hoặc dương tính, hoặc âm tính) của đối
tác giao tiếp, ta có thể đi theo một trong 3 hướng sau:
a. Sử dụng lịch sự dương tính (positive politeness)
b. Sử dụng lịch sự âm tính ( negative politeness)
c. Nói bóng gió, không công khai (off-record)
Brown & Levinson (1987)
Lưu ý: Các chiến lược của lịch sự âm tính, đặc biệt của
lịch sự âm tính và của việc nói bóng gió, không công khai
đòi hỏi người sử dụng phải rất nhạy cảm nhằm đảm bảo
tính phù hợp của các chiến lược đó đối với từng đối tượng
giao tiếp cụ thể, để đạt tới một đích giao tiếp cụ thể
Nếu không, tính lịch sự sẽ mất , tính phản cảm sẽ xuất
hiện
8/4/2020
5
Cần tính đến
tính phù hợp xét theo bản chất giao tiếp: nội văn hóa hay
giao văn hóa?
Tính phù hợp xét theo các thành tố giao tiếp: Thành tố nào
đóng vai trò quyết định để đạt tới đích giao tiếp đề ra?
Trong văn hóa người Việt:
Lịch sựdương tính và âm tính vềcơbảnvà thông
thường được phân bổtheo mứcđộ ưa chuộng hơn(
order of preference):
1. Người già và trẻem thường dùng chiến lược lịch sự
dương tính nhiều hơnso vớingườiởđộ tuổi thanh
niên hay trung niên (tuổitác)
2. Phụnữthường việnđến chiến lược lịch sựdương
tính nhiều hơn so với nam giới (Giới tính)