Bài 1: Tổng quan về kế toán công
TXKTKE02_Bai1_v1.0015104216
1
BÀI 1 TỔNG QUAN VỀ KẾ TOÁN CÔNG
Hướng dẫn học
Để học tốt bài này, sinh viên cần tham khảo các phương pháp học sau:
Học đúng lịch trình của môn học theo tuần, làm các bài luyện tập đầy đủ v
à tham gia
thảo luận trên diễn đàn.
Sinh viên làm việc theo nhóm và trao đổi với giảng viên tr
ực tiếp tại lớp học hoặc
qua email.
Tham khảo các thông tin từ trang Web môn học.
Nội dung
Bài học này giới thiệu các vấn đề tổng quan về kế toán công, kế toán trong các đơn v
ị
hành chính sự nghiệp.
Mục tiêu
Giúp sinh viên hiểu về tài chính công và bộ máy quản lí tài chính Nhà nước;
Giúp sinh viên nắm được khái niệm, ý nghĩa các khoản thu, chi ngân sách Nhà nước;
Giúp sinh viên nắm được nguyên tắc và quy trình thu, chi ngân sách Nhà nước;
Giúp sinh viên nắm được khái niệm kế toán công;
Giúp sinh viên nắm được tổ chức kế toán trong đơn vị hành chính sự nghiệp.
Bài 1: Tổng quan về kế toán công
2
TXKTKE02_Bai1_v1.0015104216
T
ình huống dẫn nhập
Làm kế toán cho cơ quan sử dụng ngân sách Nhà nước
Ông PTL là kế toán viên có nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực kế toán doanh nghiệp. Đầu
năm 2015, ông PTL được tuyển dụng vào bộ phận kế toán của một trường đại học công lập, sử
dụng kinh phí ngân sách Nhà nước cấp, đảm nhận kế toán nguồn kinh phí và sử dụng kinh phí
của trường…
Kế toán trong các đơn vị sử dụng ngân sách Nhà nước có gì khác biệt so với kế
toán trong các doanh nghiệp? Kinh nghiệm thực tế ở các doanh nghiệp có giúp
ích gì cho ông PTL trong công việc mới?
Bài 1: Tổng quan về kế toán công
TXKTKE02_Bai1_v1.0015104216
3
1.1. Tài chính công và hệ thống quản lý tài chính Nhà nước
1.1.1. Tài chính công
Tài chính công bao hàm toàn bộ các hoạt động thu, chi
bằng tiền của Nhà nước;
Tài chính công phản ánh quan hệ kinh tế dưới hình
thức giá trị trong quá trình hình thành và sử dụng các
quỹ tiền tệ của Nhà nước nhằm thực hiện các chức
năng của Nhà nước với xã hội.
Tài chính công luôn gắn với các hoạt động kinh tế của
khu vực Nhà nước và thể hiện mục tiêu và chức năng của Nhà nước.
1.1.2. Hệ thống quản lí tài chính Nhà nước
Bộ máy quản lí tài chính Nhà nước bao gồm nhiều cơ quan chức năng, và được phân
chia thành nhiều cấp khác nhau, tương ứng với từng cấp tổ chức chính quyền, tổ chức
bộ máy Nhà nước, mục tiêu của hoạt động quản lí Nhà nước nói chung. Hệ thống
quản lí tài chính Nhà nước có thể được xem xét dưới các góc độ sau:
Quản lí tài chính Nhà nước theo tổ chức bộ máy quản lý Nhà nước
Các cấp ngân sách:
o
Ngân sách trung ương;
o
Ngân sách tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương;
o
Ngân sách huyện, quận, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh;
o
Ngân sách xã, phường, thị trấn.
Quản lí tài chính Nhà nước theo chức năng của các cơ quan Nhà nước
o
Cơ quan tài chính từ trung ương đến địa phương;
o
Cơ quan kho bạc Nhà nước;
o
Cơ quan thu ngân sách Nhà nước;
o
Cơ quan sử dụng ngân sách Nhà nước
1.2. Thu, chi ngân sách Nhà nước
1.2.1. Thu ngân sách Nhà nước
1.2.1.1. Khái niệm thu ngân sách Nhà nước
Thu ngân sách Nhà nước là mọi khoản tiền mà Nhà nước thu được theo các chính
sách, pháp luật Nhà nước liên quan đến việc tạo lập các quỹ tiền tệ của Nhà nước. Thu
ngân sách Nhà nước bao gồm:
Thực thu ngân sách Nhà nước: các khoản thu mà Nhà nước không có nghĩa vụ
hoàn trả (thuế, phí, lệ phí…).
Tạm thu ngân sách Nhà nước: tạm thời sử dụng và phải hoàn trả trong niên độ
ngân sách (vay Kho bạc, vay ngân hàng Nhà nước…).
Bài 1: Tổng quan về kế toán công
4
TXKTKE02_Bai1_v1.0015104216
1.2.1.2. Nội dung thu ngân sách Nhà nước
Thu ngân sách Nhà nước thường bao gồm các khoản thu chủ yếu sau:
Thu từ thuế, phí, lệ phí;
Thu từ các hoạt động kinh tế Nhà nước;
Thu từ các khoản đóng góp, viện trợ;
Thu khác theo quy định của pháp luật.
1.2.1.3. Quy trình thu ngân sách Nhà nước
Các đối tượng tham gia vào quy trình thu ngân sách Nhà nước thường bao gồm: cơ
quan thu (có chức năng quản lí khoản thu), cơ quan kho bạc Nhà nước (chức năng kho
quỹ), đối tượng nộp ngân sách (theo nghĩa vụ), ngân hàng (ngân hàng mà đối tượng
nộp ngân sách mở tài khoản để giao dịch). Quy trình thu cơ bản có thể được khái quát
qua mô hình sau:
1.2.2. Chi ngân sách Nhà nước
1.2.2.1. Nội dung chi ngân sách Nhà nước
Chi phát triển kinh tế - xã hội;
Chi bảo đảm quốc phòng, an ninh;
Chi hoạt động bộ máy Nhà nước;
Chi trả nợ của Nhà nước;
Chi viện trợ, tài trợ;
Chi khác theo quy định của pháp luật.
1.2.2.2. Điều kiện và nguyên tắc chi ngân sách Nhà nước
Các khoản chi cần đáp ứng các điều kiện sau để ghi nhận là khoản chi ngân sách Nhà nước:
Đã có trong dự toán được giao;
Đúng tiêu chuẩn, chế độ, định mức quy định;
Đã được duyệt chi bởi thủ trưởng đơn vị;
Phải tổ chức đấu thầu, thẩm định giá đối với xây dựng cơ bản, mua sắm tài sản
cố định…
Bài 1: Tổng quan về kế toán công
TXKTKE02_Bai1_v1.0015104216
5
Bên cạnh việc đáp ứng điều kiện ghi chi ngân sách, để thanh toán các khoản chi, các
đơn vị còn phải có đầy đủ hồ sơ, chứng từ hợp pháp, hợp lệ.
1.2.2.3. Các phương thức chi ngân sách Nhà nước
Chi theo dự toán
o
Phạm vi áp dụng: cơ quan Hành chính Nhà nước, Đơn vị sự nghiệp, Các tổ
chức chính trị - xã hội, nghề nghiệp… được Nhà nước hỗ trợ kinh phí, các
Tổng công ty Nhà nước được hỗ trợ thực hiện một số nghiệp vụ thường xuyên
theo quy định của pháp luật.
o
Đối tượng áp dụng: các khoản chi thường xuyên của các đơn vị trên.
Phương thức chi theo dự toán có thể được mô hình hóa như sau:
Chi theo lệnh chi
o
Phạm vi áp dụng: các đơn vị trong hệ thống tài chính công.
o
Đối tượng áp dụng: các khoản chi không thường xuyên, các khoản chi cho
những nhiệm vụ cụ thể, riêng biệt theo từng đối tượng (trả nợ, viện trợ, chi bổ
sung ngân sách cấp dưới, chi đột xuất…).
Quy trình thực hiện chi ngân sách theo lệnh chi được khái quát như sau:
1.3. Khái quát về hệ thống kế toán công
1.3.1. Khái niệm kế toán công
Kế toán công là Hệ thống thông tin và kiểm tra về hoạt động tài chính của ngân sách
Nhà nước và các quỹ Nhà nước bằng các phương pháp đặc thù của kế toán (phương
pháp chứng từ, tính giá, đối ứng tài khoản, tổng hợp – cân đối).