Bài giảng Cơ sở văn hóa Việt Nam TS. Trần Quang Khánh

Ả

Ở

Ọ Ơ BÀI GI NG MÔN H C C Ệ S VĂN HÓA VI T NAM

Ầ

TS. TR N QUANG KHÁNH

Ớ

GI

ƯƠNG TRÌNH

Ệ I THI U CH Ở

Ệ

MÔN CƠ S VĂN HÓA VI T NAM

ẽ ọ đơn v ị

ọ ồ @ Môn cơ s vở ăn hóa VN: s h c trong 3 ế t h c trình g m 45 ti

ệ

ầ

ả @ Tài li u tham kh o: Cơ s vở ăn hóa c a Gs. Tr n Qu c V ố ư ngợ ủ ọ ủ Cơ s vở ăn hóa c a Gs Ts Tr n Ng c Thêm ứ @ N i dung nghiên c u: Ph n 1: M t s v n ề ộ ố ấ đ chung v v ề ăn hóa và VH

Vi t Nam

ữ ệ ộ ầ ệ ầ Ph n 2: Nh ng thành t ố ủ ăn hóa Vi c a v t Nam

Ổ

PH N I:Ầ

Ề T NG QUAN V

Ệ

VĂN HÓA VÀ VĂN HÓA VI T NAM

I VĂN HÓA LÀ GÌ? 1 KHÁI NI M:Ệ

Ị Ậ

VĂN HÓA LÀ H TH NG H U C NH NG

Ấ

Ữ Ơ Ữ Ệ Ố GIÁ TR V T Ư I Ờ SÁNG T O Ạ Ầ ĐƯ C CON NG Ợ CH T VÀ TINH TH N Ồ Ạ Ố VÀ TÍCH LŨY RA TRONG QUÁ TRÌNH S NG, T N T I VÀ PHÁT TRI NỂ

Ặ

Ủ

ử

ị

Ư 2 CÁC Đ C TR NG C A VAÊN HOÙA ệ ố 1. Văn hóa có tính h th ng 2. Văn hóa có tính giá tr .ị 3. Văn hóa có tính nhân sinh 4. Văn hóa có tính l ch s

Ứ

Ủ

3 CÁC CH C NĂNG C A VĂN HĨA

ộ

ứ ứ ứ ứ

Ch c năng t ổ ứ ch c xã h i Ch c năng đi u ch nh xã h i ộ ỉ ề Ch c năng giao ti p ế Ch c năng giáo d c ụ

Ậ

Ế

Ớ 4VĂN HÓA V I VĂN MINH VĂN HI N, VĂN V T

ấ

ầ

ủ ế

ị ậ

ấ

@ Văn hĩa: ị ậ ứ ả Ch a c giá tr v t ch t và tinh th n @ Văn minh: ỹ ề Ch y u thiên v giá tr v t ch t, k

ế

ộ

ể

t trình đ phát tri n

ề ơ ớ

ươ

ắ

ng Tây, đ

ơ thị

thu tậ Cho bi Cĩ tính qu c tố ế G n nhi u h n v i ph

Ớ VĂN HÓA V I VĂN MINH, Ậ VĂN HI N, VĂN V T

ị

ố

ấ

Ế @ Văn hi nế :  Thiên v giá tr tinh th n ầ ề  Có tính truy n th ng ề @ Văn v t:ậ  Thiên v giá tr v t ch t ( nhân tài, ị ậ

ệ ậ

ề di tích, hi n v t )

Ủ

Ậ

Ế

Ể ĐI M CHUNG C A VĂN HĨA VĂN HI N VÀ VĂN V T

ị

ề

ử

ớ

ề

ươ

 Đ u có b dày l ch s ề  Có tính dân t cộ  G n bó nhi u v i ph

ng Đông nông

ắ nghi pệ

Ệ

II VĂN HÓA VI T NAM

Ệ

Ờ

Ư I VI T

t Nam Phương Đông:

ạ ưa nhi u > T o sông ngòi, và

ằ ọ ằ @ Cư dân s ng b ng ngh tr ng tr t, qu n c ầ ư,

I CƠ S HÌNH THÀNH VĂN HÓA NG Ở ệ ề ữ A/ Nh ng đi u ki n bên trong ệ ị ăn hóa Vi ị 1 Đ nh v v ộ ệ t Nam thu cVùng VH Vi ề ứ @X nóng > m ồ ữ đ ng b ng nh ng vùng ố ắ ị ề ồ ớ n ổ đ nh, g n v i thiên nhiên

ố ệ @ Hình thành văn hóa g c nông nghi p

Ệ

II VĂN HÓA VI T NAM

ị ằ

ạ ớ ữ đ ng c r ng l n

ụ i s ng du m c

2 Văn hóa phương Tây:  Đ a hình b ng ph ng ẳ ồ ỏ ộ => T o ra nh ng Môi trư ng khí h u khô ậ ờ  Chăn nuôi phát tri nể  Dân cư có l ố ố  Hình thành văn hóa g c du m c ụ ươ ấ => R t khác bi

ệ ớ ố t v i VH Ph ng Đ ơng

Ệ

VĂN HÓA VI T NAM

Ở

Ư I Ờ

I CƠ S HÌNH THÀNH VĂN HÓA NG

VI TỆ ữ

ề

ệ

ấ ả ớ ệ A/ Nh ng đi u ki n bên trong ể 3 Đ c ặ đi m con ng @ M nh đ t con ng

ị ượ ả Tính b n đ a đ c kh ng đ nh

ớ ộ ồ ờ ư i Vi t nam ệ ấ ườ i xu t hi n s m => ị ẳ @ C ng v i quá trình thiên di các lu ng dân

cư

ủ ể ộ ể ố @ => Ch th là qu c gia đa dân t c, th

ệ ạ hi n tính đa d ng

Ệ

VĂN HÓA VI T NAM Ờ

Ệ

Ư I VI T

ệ

Ở ữ

c ữ ướ n

ị ờ ỳ ị ử ự ế

ữ ủ ề ch quy n

ỳ ả ế ộ

CƠ S HÌNH THÀNH VĂN HÓA NG ề A/ Nh ng đi u ki n bên trong ử 4 Đ c ặ đi m l ch s : ể Đĩ là: L ch s d ng và gi @ Th i k 18 th Vua Hùng ( 2500 năm ) ộ ắ @ TK 1000 năm B c thu c @ TK 1000 năm giành và gi ộ ự @ TK đơ h th c dân ( 80 năm ) i phóng dân t c và kháng chi n @ Tk gi ạ ố ự

ỳ ấ ướ c

ch ng ngo i xâm @ Tk xây d ng đ t n

Ệ

Ờ

Ư I VI T

ưở ị ng bên ng ai

ệ

t Nam: ườ ủ khu v c c trú c a Ng i Nam Á Bách

VĂN HÓA VI T NAM CƠ S HÌNH THÀNH VĂN HÓA NG Ệ Ở ữ ả B/ Nh ng nh h 1 Khơng gian văn hĩa @ Khơng gian g c c a VH Vi ố ủ ự ư ằ ở N m tệ Vi

ươ ử ắ ộ ệ t Nam

ề ị => Nam sơng D ng T > B c Trung B Vi => Đ c đ nh hình trên n n kh ơng gian văn hĩa

ượ Đơng Nam Á

Ệ

Ờ Ệ Ư I VI T

ị ng bên ng ai

ủ ể

ề ố Ấ ơ ư ạ ớ ộ

VĂN HÓA VI T NAM CƠ S HÌNH THÀNH VĂN HÓA NG Ở ưở ữ ả B/ Nh ng nh h 1 Khơng gian văn hĩa @ Là n i giao đi m c a các n n văn hĩa:  Giao l u v i VH Trung Qu c, n Đ => Đ o

ậ ạ

ậ Ph t và các đ o Lão, Nho…xâm nh p ơng nam Á ướ c Đ

ậ

 Giao l u v i các n ư ớ ấ ư ớ Trong đĩ giao l u v i Chăm Pa là sâu đ m nh t

Ệ

VĂN HÓA VI T NAM

CƠ S HÌNH THÀNH VĂN HÓA NG

Ở Ư I Ờ

VI TỆ

ị ng bên ng ai

ươ ưở ủ ng c a văn hĩa Ph ng Tây

ữ ả B/ Nh ng nh h ưở Ả @ nh h Kitô giáo Pháp Mỹ ế ọ @ H c thuy t Mác Lê Nin

Ệ

Ế

ị ả ớ

hái l m, săn b n

ọ

ỏ

ệ ỹ

ỷ ứ ướ ơng S nơ

ệ ổ ị

ể t c phát tri n ớ ể ữ ế Ch vi Cơ c u t ề đình ( Chia đ t nấ ư c thành

III TI N TRÌNH VĂN HÓA VI T NAM 1/ L p văn hĩa b n đ a: ề ử ọ @ Giai đ an văn hĩa ti n s ộ ị ườ i Hình thành xã h i l ai ng ắ … ượ ế ề N n kinh t ạ @ Giai đ an văn hĩa Văn Lang Âu L c ữ Kh ang gi a thiên niên k th III tr CN Ngh nề ơng nghi p lúa n ệ ệ c, k ngh luy n kim ồ ồ phát tri n – Đ đ ng Đ ăn hóa b n ả đ a Vi t, v ấ ổ ứ ch c tri u ạ ầ

ộ ệ ố 15 b , h th ng L c h u, L c t ớ ạ ư ng…)

Ệ

Ế

TI N TRÌNH VĂN HÓA VI T NAM

2/ L p văn hĩa giao l u v i văn hĩa Trung

ư ớ ớ

Hoa và khu v c:ự

ắ ộ ố ăn hóa TK ch ng B c thu c

ượ ở ầ ừ ướ ơng nguyên ) c c ơ c nguy c xâm l c

ủ @ Giai đ an vọ ( Kh i đ u t tr ướ ứ ố * Ý th c đ i kháng tr * S suy tàn c a văn minh Văn Lang – Âu

ự L cạ

nhiên

ượ c ư ế ế ự ự S suy thĩai t ự ủ ẻ S tàn phá c a k xâm l ọ ở ầ * M đ u cho giai đ an giao l u ti p bi n

i: ạ V về ăn hóa v a có dung hòa, ch n l c t

ọ ọ ự 17

VH Trung Hoa và khu v cự

ỡ

ế

nguy n, v a b c

ừ ừ ị ư ng ch

Tóm l ệ

Ệ

TI N TRÌNH VĂN HÓA VI T NAM ư ớ

Ế ớ

2/ L p văn hĩa giao l u v i văn hĩa Trung Hoa và

ạ * Đây là giai đo n giành quy n t

ớ ủ đ t nấ ư c => Có

ề ự ăn hóa VN

nhi u ề đóng góp cho n n về

ế

ề

ầ ừ

Ngô Quy n > h t nhà Tây S

ơn

ộ

ợ ổ ứ

ch c và chú tr ng duy trì và phát huy ầ ờ đ i Lý Tr n, Nho giáo

ờ đ i Lê

đ t ạ

ậ ị

ấ

ố

* B t ắ đ u t * Đ c ặ đi mể : VH dân gian ử Ch ế đ thi c , B máy hành chính v.v… ọ đư c t Ph t giáo ờ đ n ế đ cộ ư ng th nh. ộ Các cu c m

ở đ t xu ng Ph

ương Nam…

khu v c:ự ọ ạ ệ ( 938 – 1802 ) @ Giai đ an văn hĩa Đ i Vi t

Ệ

ư ớ ớ

Ế TI N TRÌNH VĂN HÓA VI T NAM 3/ L p văn hóa giao l u v i văn hóa

P h ö ô n g Ta â y :

* Caûi caùch toå chöùc cuûa Nhaø

ọ ạ ( 1802 – 1858 ) @ Giai đ an văn hóa Đ i Nam

Nguyeãn

* Giai ñoaïn Trònh Nguyeãn phaân

tranh

* Ñaây laø thôøi kyø xuaát hieän söï xaâm nhaäp truyeàn giaùo töø Phöông Taây

vaên minh phöông Taây

- Choáng AÂu hoùa, yù thöùc baûo toàn VH

daân toäc, aùo daøi khaên ñoùng, ñeå

toùc nhuoäm raêng…

* Xuaát hieän 2 xu höôùng: - AÂu hoùa, môû cöûa, lai caêng, coå suùy 19

Ế

Ệ

TI N TRÌNH VĂN HÓA VI T NAM

ư ớ

ớ

3/L p văn hóa giao l u v i văn hóa

Phöông Taây:

ọ @ Giai đ an văn hóa hieän ñaïi:

* Thôøi kyø 1945 1954 * Thôøi kyø 1954 - 1975 * Thôøi kyø 1954 - 1975

Ố Ủ

Ệ

Ầ PH N II

THÀNH T C A VĂN HÓA VI T NAM

ứ ế ố :

ậ

ử ớ ử ớ ườ ườ Ứ Ứ ng x v i môi tr ng x v i môi tr ự ng t nhiên ộ ng xã h i

ẽ @ Chúng ta s nghiên c u các y u t ứ ậ * Văn hóa nh n th c ậ ứ ề Nh n th c v không gian Nh n th c v th i gian ậ ứ ề ờ Nh n th c v con ng ườ ứ ề ậ i ổ ứ * Văn hóa t ch c T ch c đ i s ng t p th ể ổ ứ ờ ố T ch c đ i s ng cá nhân ổ ứ ờ ố ử * Văn hóa ng xứ

Ứ

Ậ

I VĂN HÓA NH N TH C

ứ ủ

ờ ư i Vi

ệ : t

ậ

ứ ề ấ

ậ Văn hóa nh n th c c a ng ẽ S trình bày: ụ @ Nh n th c v vũ tr ở Tư tư ng xu t phát C u trúc không gian C u trúc th i gian

ấ ấ ậ

ờ ứ ề

@ Nh n th c v con ng

ư iờ

Ậ

Ứ VĂN HÓA NH N TH C

1 Tri ứ ề ậ I Nh n th c v vũ tr t lý Âm d ụ ương c a củ ư dân nông nghi pệ

ỉ ệ

ẩ

ở ủ ố ự ự

ờ

ạ

ế Cư dân nông nghi p ch quan tâm: S sinh sôi n y n c a hoa màu S duy trì nòi gi ng ầ ủ ọ ự Tr c quan ban đ u c a h là: ấ Tr i – Đ t => Hoa màu ẹ Cha – M => T o ra con cái

Ậ

Ứ

ế

ệ

VĂN HÓA NH N TH C ương, T đĩ:ừ t lý Âm d @ Qua Tri => Hình thành ra các c p ặ đ i l p ố ậ ệ ương xu t hi n ấ ậ ả : M m d o, tình c m, ch m, tĩnh,

ặ => Khái ni m Âm – D Đ c tính âm

ộ ẻ ề hư ng n i…

ặ Đ c tính d

ớ ạ ể ẽ ứ ương: M nh m , c ng r n, nhanh, ớ ắ ạ ư ng ngo i… ộ đ ng, phát tri n, h

VĂN HÓA NH N TH C…

Ậ ậ

ương:

Ứ @ Hai qui lu t Âm D

=> Không có gì hoàn toàn âm ho c dặ ương, trong âm có dương, trong dương có âm

ậ ắ ậ => Âm Dương g n bó m t thi t v i nhau, v n

ể

ế ớ ộ đ ng chuy n hóa cho nhau

Ứ

Ậ

VĂN HÓA NH N TH C…

@ Tri

ế ờ t lý Âm D ệ t

ạ ương và tính cách ngư i Vi T o ra:

=> Tri

ế ự đoan, d dĩ ễ

ố ấ ị ớ

t lý s ng bình quân: Không c c ố hòa, không m t lòng, s ng hài h a v i thiên nhiên => Kh nả ăng thích nghi cao: Linh ho t, l c quan ạ ạ ệ ậ đ m tính bi n => Có l i tố ư duy t ng h p mang

ổ ợ ch ng ứ

Ứ

Ậ

VĂN HÓA NH N TH C…

ậ

ạ

ớ

ừ

ặ

ứ ề ấ 2 Nh n th c v c u trúc không gian: ộ ụ => Không gian vũ tr là m t ph m trù ứ ạ ộ r ng l n, ph c t p ộ ự ậ đ ng không ng ng ơi: Mơ hình 2 y u t

ụ => Vũ tr là s v n * T cái nhìn c p đ

ừ ế ố

=>* Mô hình Tam tài: • Đó là mô hình nhìn vũ tr b ng mô hình 3 y u t

ụ ằ ế ố

• Tam = 3; Tài = phép ị đ a nhân… • Vd: Cha m con, thiên ẹ

Ứ

ậ

Ậ ứ ề ấ

ụ ằ

ự Tam Tài, th hi n s n

VĂN HÓA NH N TH C… 2 Nh n th c v c u trúc không gian: *Mô hình Ngũ hành: • Đó là mô hình nhìn vũ tr b ng mô hình 5 y u t ế ố • Là s phát tri n t ộ ụ ứ thích ng tr

ớ ự ể ả ể ừ ư c s phát tri n, gi ể ệ ự ăng đ ng, i thích vũ tr

• Đây là 5 lo i quan h c ạ

ớ ỏ

ệ ơ b nả v i tính khái quát cao: ổ ộ ủ Kim, m c, th y, h a, th • ổ Ở đó: Th là trung tâm

Ậ

Ứ

VĂN HÓA NH N TH C… *Mô hình Ngũ hành ( Ti p ):ế 5 hành có m i tố ương sinh và tương kh c:ắ

ổ

ỏ ả ắ

ắ • Tương Sinh: Th y sinh m c> h a> Th > Kim ộ ủ • Tương kh cắ : Th y kh c h a, ho kh c kim, kim ắ ỏ ủ ộ kh c m c…

ệ ấ *So Sánh quan ni m c u trúc không gian VH

ự

ự ỡ ỡ ợ VN: Thái c c>l TQ:Thái c c > l ư ng nghi >Tam tài > ngũ hành ư ng nghi > T t ứ ư ng > Bát quái

Ứ

ờ

ậ

Ậ VĂN HÓA NH N TH C… ứ ề ấ 3 Nh n th c v c u trúc th i gian: ị * L ch âm d

 S n ph m l ệ

ả i t

ương: ợ ố ư duy t ng h p ổ ỳ ặ ăng và m t ặ

ế ợ

tr i => Tác

ả ẩ  K t h p vi c xem xét chu k m t tr đ tấ ỳ t có tính chu k  Ph n ánh s bi n

ờ ộ đ ng vào trái ờ ế ổ ủ ự ế đ i c a th i ti

Ứ

Ậ

VĂN HÓA NH N TH C…

ậ

ệ  S d ng các y u t

ế ố ể ậ ầ

ồ ưng ờ ố ớ đ i s ng ố ợ do 5 hành ph i h p:

Ấ Giáp

ờ ứ ề ấ 3 Nh n th c v c u trúc th i gian: ế * H ệ đ m: H Can Chi ự ụ bi u tr  Hình tư ng các con v t g n gũi v i ợ  H Can ế ố ệ g m 10 y u t ỷ ậ t, BínhĐinh, M u k , Canh Tân, Nhâm Qúi ậ : G m 12 con v t ọ  H Chi ệ ạ ử ầ ấ ậ , ng , mùi, thân, d u, tu t,

ồ ỵ Tý, s u, d n, m o, thìn, t ợ h i.

Ứ

Ậ

VĂN HÓA NH N TH C…

ậ

ộ ể

ờ ờ ư i:ờ ứ ề 4 Nh n th c v con ng Con ngư i là m t ti u vũ tr ụ ương Con ngư i cũng có âm d

ờ ấ ế ố

ạ

ắ

ế

Con ngư i cũng có c u trúc mô hình 5 y u t ( Ngũ hành ) • Như ngũ t ng:Th n, tâm,can, ph , t ế ỳ ậ • Ngũ giác:Tai, lư i, m t, mũi, mi ng ệ ỡ • 5 ch t c u t o c th : X ng, huy t, gân, da, th t ị ấ ấ ạ ơ ể ươ v.v…

Ổ

Ứ II VĂN HÓA T CH C

ồ

ồ ộ

ố

ch c đ i s ng cá nhân:

ổ ứ ờ ố ngưỡ

ưở ứ ệ

ổ ứ Văn hóa T ch c bao g m: ổ ứ ờ ố Văn hĩa t ch c đ i s ng c ng đ ng ổ ứ ơng thơn @T ch c n ổ ứ @T ch c Qu c Gia ổ ứ ơ thị @T ch c đ Văn hĩa t @ Tín ng @ Phong t cụ @ Giao ti pế @ Th

ậ ng th c ngh thu t

Ổ

VĂN HÓA T CH C

Ứ …

ồ

ổ ứ ộ

ổ ứ

I Văn hóa T ch c c ng đ ng: 1 T ch c nông thôn ố ế @Theo huy t th ng ư trú: Xóm, làng => Xã ị @Theo đ a bàn c ệ ề ứ @T ch c theo ngh nghi p, s thích: Ph

ở ờ ư ng,

ổ h iộ

ố ề

ặ t nam là VH làng xã v i 2 đ c tr ưng:

ồ

ổ ứ @ T ch c theo truy n th ng: Giáp ớ => VH Vi Tính c ng đ ng Tính t ệ ộ trự ị

Ổ

Ứ

VĂN HÓA T CH C…

ộ đ ngồ

ờ ố ổ ứ đ i s ng c ng ch c ị Đô th

ớ ư c sinh ra

ự ủ ế ứ ăng hành chính là ch y u

ị ủ ị ư ng c a nông thôn, b nông

I Văn hóa t ổ ứ ở 2 T ch c ị @ Đô th VN do nhà n ệ @Th c hi n ch c n ẽ ớ ệ ặ @Quan h ch t ch v i nông thôn ị ả => Đô th VN ch u nh h ậ

ở ị ố thôn chi ph i, th m chí b nông thôn hóa

Ổ

ổ

ộ

VĂN HÓA T CH C ờ ố ch c

Ứ … ứ đ i s ng c ng

IVăn hóa t

đ ngồ

ộ

ệ ủ ủ c là vi c c a làng, c a nhà

ở ộ ủ

ệ đơn v trung gian

ố ổ ứ 3 T ch c Qu c Gia @ Quan ni m Ng ệ ệ ờ ư i Vi t: Nư c là m t cái làng l n ớ ớ Vi c n ệ ướ ứ ăng c a làng ỉ ướ N c ch là m r ng ch c n ổ ứ t Nam ch c XH Vi Trong t ớ ữ

ọ ị ư c là không quan tr ng gi a làng và n

TÓM L IẠ

ờ ố

ể ạ

ữ

@ Văn hóa t

ổ ứ đ i s ng t p th t o nên nh ng nhóm

ch c

ậ lư ng phân

ố

ầ

ương

ỡ đô thị ồ Qu c gia: Bao g m nông thôn và Nông thôn:Làng thu n nông, làng công th ị ồ

ị

ương ị

@ Văn hóa t

ầ đô và ph n thầ ế ố ỗ ặ m i c p (cid:0) B n ch t là m i quan h Âm D ố ờ ố ạ

Đô th : Bao g m ph n ệ ữ Quan h gi a các y u t ệ ấ ả ậ ể ổ ứ đ i s ng t p th trong l ch s ch c ơn dương âm luôn luôn m nh h

ạ

Kh nả ăng b o t n m nh h ả ồ T o ra s/ m nh ch ng ng/ xâm, ch ng ố ạ

ơn kh nả ăng phát tri nể ồ đ ng hóa ủ

ị

Âm càng th nh thì d

ổ

ớ

ố ả ương càng suy > B o th , kìm hãm ể đ i m i…

ự s phát tri n,

Ổ

Ứ

Ờ Ố

VĂN HÓA T CH C Đ I S NG CÁ NHÂN

ộ ộ là m t b ch c

ph n trong v

ặ

ợ ổ ứ ứ ế ớ ậ ờ ố ổ ứ đ i s ng cá nhân ăn hóa c ng ộ đ ngồ ch c trên các m t: i > Tín ng

ữ ư ngỡ ị đ nh đ ể đi u ề

ỉ  Văn hóa t ậ  Nó đư c t * Nh n th c th gi ặ * T ự đ t mình vào nh ng qui ụ ch nh > Phong t c

ộ

ứ ở ệ ầ ẩ * Giao ti p v i t * N y sinh nhu c u th ế ớ ư cách là m t thành viên CĐ ậ ư ng th c ngh thu t

Ổ

Ứ

Ờ Ố

VĂN HÓA T CH C Đ I S NG CÁ NHÂN

ự :

ấ

ờ

ệ

ố ư ng s ng, c

ỉ ư dân nông nghi p ch

I TÍN NGƯ NGỠ ồ ỡ 1 Tín ngư ng ph n th c ừ Xu t phát t môi tr quan tâm:

ẩ

ự

ự ư ng ph n th c ồ

ỡ ở

ẩ

ồ

ệ

ụ

ở ủ * S sinh sôi n y n c a hoa màu * V n ấ đ duy trì gi ng nòi ố ề ệ ấ => Xu t hi n tín ng ự ề ( Ph n: nhi u, th c: n y n ) => Đây chính là vi c tôn th c

ờ ơ quan sinh d c nam

ố

ữ n và hành vi giao ph i

Ổ

Ứ

Ờ Ố

VĂN HÓA T CH C Đ I S NG CÁ NHÂN

2- TÍN NGÖÔÕNG SUØNG BAÙI TÖÏ NHIEÂN @ Ñaây laø saûn phaåm cuûa moâi

tröôøng soáng

- Soáng phuï thuoäc vaøo töï nhieân - Khoâng giaûi thích ñöôïc töï nhieân - Nhu caàu ñôøi soáng taâm linh @ Theå hieän: * Tín ngöôõng ña thaàn, do chaát aâm tính trong Ñ/s noâng nghieäp + tín ngöôõng phoàn thöïc neân thieân veà 40 suøng baùi, toân thôø nhieàu nöõ thaàn

Ổ

Ứ

Ờ Ố

VĂN HÓA T CH C Đ I S NG CÁ NHÂN

2- TÍN NGÖÔÕNG SUØNG BAÙI TÖÏ

NHIEÂN

@ Theå hieän ( Tieáp ): * Thôø ñoäng vaät, thöïc vaät: Töø Tieân roàng ñeán nhaát ñieåu, nhì xaø, tam ngö, töù töôïng ( Chim, raén, caù, saáu )

TÍN NGÖÔÕNG SUØNG BAÙI CON

NGÖÔØI

* Thôø cuùng toå tieân, oâng ba 41 * Thôø nhöõng ngöôøi coù coâng vôùi

coäng ñoàng

* Thôø vi thaàn: Thoå coâng, oâng ñòa,

oâng taùo…

Ứ

Ổ

VĂN HÓA T CH C Đ I S NG CÁ NHÂN

Ờ Ố 3- PHONG TUÏC @ Phong tuïc: Phong: Gioù – Tuïc: Thoùi quen @ Moät hình thöùc ñieàu chænh caù nhaân theo nhöõng qui ñònh coäng ñoàng

@ Ñaëc ñieåm phong tuïc: Raát deã lan

roäng

PHONG TUÏC HOÂN NHAÂN * Hoân nhaân phaûi theå hieän quyeàn

lôïi gia toäc

* Hoân nhaân phaûi ñaùp öùng quyeàn

lôïi coäng ñoàng laøng xaõ

* Sau quyeàn lôïi coäng ñoàng môùi

tôùi quyeàn lôïi rieâng tö

Ứ

Ổ

VĂN HÓA T CH C Đ I S NG CÁ NHÂN

Ờ Ố 3- PHONG TUÏC 3.1- PHONG TUÏC TANG MA @ Bieåu hieän 2 quan nieäm: * Ñöa tieãn ngöôøi maát veà theá giôùi

beân kia

* Xoùt thöông, coi cheát laø heát @Phong tuïc tang leã thaám nhuaàn lyù aâm döông nguõ haønh

trieát Phöông Nam

* Theå hieän: Trong trang phuïc,laïy tröôùc linh cöõu, choïn höôùng choân…

Ứ

Ổ

VĂN HÓA T CH C Đ I S NG CÁ NHÂN

Ờ Ố 3- PHONG TUÏC 3.2- PHONG TUÏC LEÃ TEÁT; LEÃ HOÄI @ Leã teát: - Thieân veà ñôøi soáng vaät chaát - Laø heä thoáng phaân boå theo thôøi

gian

- Leã teát ñoùng, giôùi haïn trong moãi

gia ñình

- Leã teát duy trì quan heä toân ti traät töï giöõa caùc thaønh vieân trong gia ñình

@ Leã hoäi: - Thieân veà ñôøi soáng tinh thaàn

- Phaân boå theo khoâng gian, mang

tính môû

- Leã hoäi duy trì quan heä daân

chuûtrong coäng ñoàng

Ữ

Ặ Ế Ủ

Ờ

Ệ …

4 NH NG Đ C TR GIAO TI P C A NG

ƯNG VĂN HÓA Ư I VI T

ệ

ườ

độ:Ng

i Vi ế

ế t coi tr ng giao ti p độ qua thái

ệ ệ ấ

ườ

ắ ứ

t l y t/ c m làm nguyên t c ng

 V thái ọ ề ộ ộ Thích giao ti p > b c l ế ế Thích thăm vi ng, hi u khách  V quan h giao ti p ế : ề ả Ng i Vi xử

ườ

i Vi

ệ ưa: t

ế : Ng

 V ề đ i tố ư ng giao ti p ợ @ Quan sát @ Tìm hi uể @ Đánh giá

Ữ

4 NH NG Đ C TR

Ặ Ế Ủ

Ờ

Ệ ….

GIAO TI P C A NG

ƯNG VĂN HÓA Ư I VI T

ườ

ộ ủ ể giao ti p:ế ệ ọ

t tr ng danh d

ệ đ n, dồ ư lu nậ …

ự ị i Vi

ứ ệ ư ự ế t a s t

ườ ặ ế đ n ắ đo, cân nh c, thi u

 V gĩc đ ch th ề ự Ng i Vi ặ ế ợ ơ ch tin M t trái: Sĩ di n, s c  V cách th c giao ti p ế : ề Ng ậ ị ọ nh , tr ng s h a thu n ắ M t trái: Hay vòng vo, ị quy t ế đoán, hay như ng nh n ườ

i Vi

t r t phong phú

ờ ệ ấ : Ng ơ phong phú, qua: ưng nhân x

 Nghi th c l ứ ờ i nĩi ư ệ ố @ H th ng x ng h ạ ừ ử ụ đ i t S d ng Nguyên t c xắ ưng khiêm hô tôn…

Ậ

Ệ 5 NGH THU T Ừ Ệ NGÔN T VI T NAM

ể

ồ ủ t Nam có tính bi u tr

ộ ưng cao:

ư c lớ ệ

ộ ố đ i hài hòa trong m t câu > ố ứ đ i x ng

ạ ạ ứ

ữ Ngôn ng là linh h n c a dân t c: ừ ệ @ Ngôn t Vi ớ * Xu hư ng khái quát ự ọ Tr ng s cân ơ trong ngôn từ Ch t thấ ệ * Ngôn ng giàu âm

đi u > t o tính nh c, ch a

đ ng ự đa ti ữ ế ấ t t u

Ậ

@ Ngôn t

ệ ấ ả t Nam giàu ch t bi u c m, giàu Vi

ợ ử ụ ầ

Ệ NGH THU T Ừ Ệ NGÔN T VI T NAM ể ừ thanh đi u:ệ ể ả * Bi u c m thông qua y u t ừ * T láy

ế ố ừ ố t g c ế đư c s d ng r t ph bi n > v n âm i c ổ ế ấ

ể ệ ộ @ Ngôn t ừ ệ Vi t Nam th hi n tính đ ng, linh

ho tạ

ữ

t ủ đ ngộ

ữ đi uệ * Ng pháp là ng * Kh nả ăng khái quát cao ấ ệ ưa dùng c u trúc ch ế * Ti ng Vi

Ậ

Ệ

Ắ

NGH THU T Ố THANH S C VÀ HÌNH KH I

ệ

ạ ị ạ ắ ậ @ Ngh thu t thanh s c: * Bao g m các lo i hình ca, múa, nh c, k ch…> coi

ọ

ố Bao g m:ồ

ồ ắ tr ng thanh s c ậ ệ @ Ngh thu t hình kh i: ộ ọ * H i h a : Hình ố ắ * Điêu kh c: Kh i

Ậ Ệ

NGH THU T Ố THANH S C VÀ HÌNH KH I

Ắ ủ ệ ắ @ Tính bi u trể ậ ưng c a ngh thu t thanh s c – Hình

ể ệ ạ * S d ng bi u t ể ư ng ợ ư c l ớ ệ đ di n ể ễ đ t, th hi n trên các

kh i:ố ử ụ m t:ặ

ố ứ ư c lớ ệ

ạ ộ ề

ể ạ

ấ ố ệ ổ ậ ọ ư:

ể ậ

ủ ủ ủ

Nguyên lý đ i x ng ủ Th pháp ệ ủ Th pháp mô hình hóa > T o nên m t n n ngh ậ thu t trang trí ưng đ nh n m nh, làm n i b t tr ng ể ử ụ * S d ng tính bi u tr ổ ế ậ tâm trong ngh thu t hình kh i là ph bi n, nh Th pháp 2 góc nhìn Th pháp nhìn xuyên v t th ỏ Th pháp phóng to, thu nh

Ậ Ệ

Ắ

ủ ể ậ ả ắ NGH THU T Ố THANH S C VÀ HÌNH KH I ệ @ Tính bi u c m c a ngh thu t thanh s c – Hình

kh i:ố

ạ ề ễ ả ả

ề ầ

ữ ố ậ ạ Âm nh c, dân ca, múa…thiên v di n t tình c m Múa không m ĩ, n áo, luôn tronø trĩnh, m m m i ạ ồ Trong ngh thu t hình kh i không t o ra nh ng tác

ợ ệ ế ph m chi n tranh,

ọ

ổ ắ

ự ạ ấ ậ ạ ố t

ệ

ể ạ ạ ố ề ợ ủ ả ể ệ ấ ả đ u rầ ơi máu ch y, rùng r n… ẩ ể ả ư ngớ bi u c m, tr ng tình ề ấ ả đ u khuynh h => T t c ệ ợ ủ @Tính t ng h p c a ngh thu t thanh s c – Hình kh i: ệ t các lo i hình ca múa nh c, t Không có s phân bi ộ ở ễ ặ ờ ồ c ả đ u ề đ ng th i có m t trong m t v di n ệ Không phân bi t các th lo i r ch ròi (bi hay hài…) ậ ứ ộ Trong ngh thu t hình kh i, v quan h hình th c n i ưng và bi u ể ự ổ

dung ta th y: S t ng h p c a c bi u tr c mả

Ệ Ậ

Ắ

ệ ậ

ợ ủ ể ệ ự ổ ể NGH THU T Ố THANH S C VÀ HÌNH KH I ố ắ ợ ủ ổ @Tính t ng h p c a ngh thu t Thanh s c – Hình kh i ( Ti p ):ế ề V phong cách th hi n:Có s t ng h p c a bi u

ắ ệ

ố

ậ ngh thu t thanh s c: ơi gi ng nhau ạ ộ ủ ễ ặ trưng và t ả ự th c ạ ở @ Tính linh ho t ỏ Không đòi h i nh c công ch Không đòi h i di n viêntuân th m t cách ch t

ẽ ễ

ố ấ

ờ

ẩ ạ

ầ ế ế ỏ ả ủ ch ,bài b n c a tích di n ế ớ ậ ưu m t thi ự ề t v i Sân kh u truy n th ng có s giao l ngư i xem: Di n ngay sân ầ ờ đình, có ngư i làng c m ễ ả ch u, khán gi có th bình ph m khen chê, t o ra ầ ế ti ng Đ khi c n thi ể t…

Ứ

Ử

VĂN HÓA NG X

ứ

ử ớ

ườ

ơi tr

nhiên

ứ

ộ

ứ ẽ Chúng ta s nghiên c u: ự ng t @ VH ng x v i m Ăn M cặ Ở ạ , đi l @ VH ng x v i m

i.. ơi tr

ng xã h i:

ử ớ ư ớ

ườ ồ

Giao l u v i các lu ng VH

Ứ

Ử VĂN HÓA NG X Ờ Ớ Ư NG T NHIÊN Ự V I MÔI TR

Ẩ

ọ ạ ệ t: ố ấ đ ề ăn u ng, m i ho t Ệ Ự ề ăn c a ngủ ờ ư i Vi ọ t coi tr ng v n

I VĂN HÓA M TH C VI T NAM ệ ệ @ Quan ni m v ờ * Ngư i Vi đ ng ộ đ u l y

ắ

ăn u ng là v

ấ ấ ề ố r t rõ d u n truy n th ng v ăn hóa; Trong ăn u ng ố ăn

ề ấ ăn làm đ uầ ố ơ Ăn u ng, ăn nĩi, ăn ch i, ăn c p… ớ ự ượ ạ ự c đ o Cĩ th c m i v c đ ề ở bao nhiêu… Ăn là nhi u, * Ngư i Vi ệ ố ờ t coi ệ ộ ộ ấ ờ ngư i Vi t b c l ệ hóa nông nghi p lúa n ư cớ

Ứ

Ử VĂN HÓA NG X Ờ Ớ Ư NG T NHIÊN Ự V I MÔI TR

Ự

ả

Ệ ờ ư i Vi ạ

ạ

ớ ậ ỷ ả ưng thu s n là

ư c )ớ

ế ế ắ ớ ư c m m,

ệ ử ụ ắ

ố

I VĂN HÓA M TH C VI T NAM Ẩ ệ ấ ề ữ ăn c a ngủ @ Cơ c u v b a t ư c lúa g o > rau qu > các ớ ề ự ậ * Thiên v th c v t: Tr ứ ấ ị lo i gia v , mùa nào th c n y ộ ậ ự đ ng v t, nh * Sau th c v t m i là ặ ụ đ c thù vùng sông n thông d ng(SP ợ ỷ ả đư c ch bi n: Thành n Thu s n ạ ấ m m các lo i r t phong phú, ti n s d ng ị ớ đ n th t ế ộ ị ầ

ị ủ ế

ợ ớ ỷ ả * Sau thu s n m i ế Th t chi m m t v trí khiêm t n Ch y u là gia c m ồ ố @ Đ u ng hút: Khá phong phú ầ Tr u cau, n ố ư u, thu c lá, lào… ư c chè, r

Ứ

Ử VĂN HÓA NG X Ờ Ớ

Ệ Ự

ệ t ờ ư i Vi ấ ữ ăn c a ngủ

ạ

ọ

ổ

ăn 1 mi ng cũng nhi u món

ể ệ trong cách ăn: ế ề ậ đ m i giác quan: Mũi ng i, l ề ử ư i ỡ

ủ ọ ế n m,m t nhìn, tai nghe… ệ ủ ữ ăn Vi

ạ ợ ố t, ch

ổ ỗ ăn t ợ

ế ố ề Ư NG T NHIÊN Ự V I MÔI TR Ẩ I VĂN HÓA M TH C VI T NAM ưng trong cơ c u b a @ Đ c trặ ổ ợ Trong pha ch th c ế ứ ăn: * Tính t ng h p: ủ ọ ư cớ ộ ấ Đ m i ch t: Đ m, béo, b t, n ủ ị ặ Đ ngũ v :m n, ng t, chua, cay… ắ ủ Đ ngũ s c ợ * Tính t ng h p còn th hi n Mâm cơm nhi u món, ả Khi ăn c m nh n ắ ợ : * Cái ngon c a b a t là cái ngon t ng h p Th c ứ ăn ngon, h p th i ti ờ ế t, bè b n ẻ tâm giao, không khí vui v …=> T.h p cái ngon nhi u y u t .

Ứ

Ử VĂN HÓA NG X Ờ Ớ V I MÔI TR

Ệ

ờ ư i Vi ệ t

ắ ớ

đ ng:ồ ừ ồ ơm, bát canh, nư c m m ữ ăn

ứ

ậ

ể ừ ế Ư NG T NHIÊN Ự Ẩ Ự I VĂN HÓA M TH C VI T NAM ấ ữ ăn c a ngủ ưng trong cơ c u b a @ Đ c trặ * Tính c ng ộ Ăn chung: T n i c ệ Thích chuy n trò trong b a ả ồ Khi ng i ph i ý t * Tính m c thự ư c:ớ Không ăn nhanh quá, ch m quá Không ăn quá no, quá ít Không ăn h t, không ề đ th a nhi u

ể ệ => Th hi n tính bình quân trong ăn u ngố

Ứ

Ử VĂN HÓA NG X Ờ Ớ V I MÔI TR

Ệ

ờ ư i Vi ệ t

ụ ăn như đôi đũa

ữ ăn

ệ ệ ứ t chú ý quan h âm d

ương: ể ố Ư NG T NHIÊN Ự Ẩ Ự I VĂN HÓA M TH C VI T NAM ấ ữ ăn c a ngủ ưng trong cơ c u b a @ Đ c trặ * Tính linh ho t:ạ ử ụ S d ng công c ọ Kh nả ăng ch n món trong b a ệ * Tính bi n ch ng: Ngư i Vi ờ > Trong ăn u ng, trong c ệ ớ ơ th ,trong quan h v i

ự t

ả ợ t,

ờ ế đúng mùa ể nhiên ố Ăn u ng ph i h p v i th i ti ả Ph i ch n ẩ đ pha ch th c ế ứ ăn

ể ệ ớ ự ọ đúng th c ph m ằ ngon => Th hi n tính cân b ng, hài hoà

Ứ

Ớ Ư NG T NHIÊN Ự

Ấ

ự ế ớ ề ặ ấ đ m c: ờ ế t

ộ

ố ừ ự ậ th c v t: T

ợ Ử VĂN HÓA NG X Ờ V I MÔI TR Ề Ặ II V N Đ M C ệ ờ ư i Vi ủ ệ @ Quan ni m c a ng t trong v n ố ằ đ i phó v i th i ti ặ ấ M c r t thi t th c nh m ộ ặ M c có ý nghĩa xã h i ủ ợ ể ư ng c a dân t c ặ M c là bi u t ặ ấ ệ @ Ch t li u m c: ồ Có ngu n g c t Trang ph c áo, kh

ạ ơ đay, tơ gai, bông ờ ế đúng ăn, váy… phù h p th i ti t, ể ệ i trong sinh ho t, SX và th hi n quan

ệ

ế ụ ệ ợ mùa, ti n l ư ngỡ ni m tín ng ắ ề @V màu s c: ệ ưa các màu âm tính, t ờ Ngư i Vi t ị nh kín đáo

Ứ

Ử VĂN HÓA NG X Ờ Ớ

ệ t: Ư NG T NHIÊN Ự Ấ c a ng

đình m gia

ớ

ư cớ

ế ờ ế ở đ ể đ i phó v i th i ti t ờ ư ng sông n ớ ở phù h p v i môi tr ể ờ ở ư i Vi ng

ắ ỷ ư ng ớ

ớ ớ ộ ớ V I MÔI TR Ề Ở III V N Đ ờ ư i Vi ệ ề ở ủ @ Quan ni n v ổ ấ Ngôi nhà là t ố Nhà ợ Nhà Và có nh ng ữ đ c ặ đi m sau: ệ @ Ki n trúc nhà t: ử ộ Thiên hư ng nhà cao c a r ng: Đón gió, tránh n ng ấ Ch n họ ư ng nhà, h R t ấ đ ng và linh ho t t ậ đ t > thu t phong thu ạ ừ ầ t m th ư c, khung,

ệ t:

ộ đ ngồ

ở ủ c a ng ệ t ph n nh tính c ng ế ờ ư i Vi ả ả ế

ờ ạ ế m ng…ộ @Bài trí nhà Nhà ngư i Vi Tôn th ờ đ o hi u, m n khách Bài trí, ki n trúc trên nguyê lý âm d ương

Ứ

Ử VĂN HÓA NG X Ờ Ớ Ư NG T NHIÊN Ự V I MÔI TR

Ề

Ấ

ệ

ầ

ả

V N Đ ĐI L I Ạ ( Ph n này tham kh o tài li u )

VAÊN HOÙA ÖÙNG XÖÛ

I GIAO LÖU VÔÙI AÁN ÑOÄ: VAÊN HOÙA CHAÊM 1-Vaøi yeáu toá ñòa – vaên hoùa - lòch

VÔÙI MOÂI TRÖÔØNG XAÕ HOÄI

söû cuûa ngöôøi Chaêm:

*Veà ñòa lyù:Ven bieån mieàn Trung, töø vuøng Nam soâng chuû yeáu Gianh keùo daøi ñeán vuøng Bình Thuaän ngaøy nay

- Ñòa hình cö daân ngöôøi Chaêm soáng: Doác, heïp, ñaát ñai khoâ caèn, moät beân laø bieån, beân laø nuùi

- Khí haäu khaéc nghieät, khu vöïc 62 thöôøng xaåy ra möa luõ, haïn haùn…

Ờ Ứ Ử VĂN HÓA NG X Ộ Ư NG XÃ H I Ớ V I MÔI TR

CHAÊM

I GIAO LÖU VÔÙI AÁN ÑOÄ: VAÊN HOÙA

*Veà lòch söû: - Nhöõng naêm ñaàu CN, vuøng ñaát ngöôøi Chaêm sinh soáng, cuõng nhö moät soá laõnh thoå khaùc ôû ÑNAÙ laø thuoäc ñòa cuûa TQ

- Töø TK thöù 2 Ngöôøi Chaêm laäp quoác – Quoác hieäu ñaàu tieân laø Laâm AÁp -> thoaùt khoûi ñoâ hoä cuûa TQ

- Chaêm laø ruùt goïn cuûa töø ChaêmPa – teân nhaø nöôùc Chaêm huøng maïnh 63 vaøo thôøi Cheá Boàng Nga TK 14 ( AÂm Vieät hoùa laø Chaøm, Haùn

Vieät laø Chieâm Thaønh )

- Cuoái TK 15 –ñaàu 16 Vöông quoác

ChaêmPa taøn luïi, chaám döùt söï toàn

taïi vôùi tö caùch quoác gia

Ờ

Ứ Ử VĂN HÓA NG X Ộ Ư NG XÃ H I Ớ V I MÔI TR I GIAO LÖU VÔÙI AÁN ÑOÄ: VAÊN HOÙA CHAÊM 1-Vaøi yeáu toá ñòa-vaên hoùa-lòch söû

cuûa ngöôøi Chaêm

( Tiếp ): * Do ñieàu kieän cuûa moâi tröôøng

soáng: Con ngöôøi Chaêm phaûi:

- Vaät loän vôùi thieân nhieân - Giaønh giaät vôùi caùc nöôùc laùng

gieàng

=>Taïo tính caùch ngöôøi Chaêm: Cöùng raén, cöông nghò, thöôïngvoõ vaø coù 64 phaàn hieáu chieán

Ờ Ứ Ử VĂN HÓA NG X Ộ Ư NG XÃ H I Ớ V I MÔI TR

I GIAO LÖU VÔÙI AÁN ÑOÄ: VAÊN HOÙA CHAÊM 2-Vaøi neùt veà vaên hoùa AÁn Ñoä vaø con ñöôøng tieáp caän vaên hoùa baûn ñòa chaêm:

- AÁn Ñoä laø moät quoác gia Nam AÙ

ña saéc toäc, ña vaên hoùa

- Noùi ñeán AÁn ñoä laø noùi ñeán nôi khôûi thuyû phaùt sinh ra ñaïo Phaät, Balamoân, ñaïo Hoài, Hinñu

- Töø nhöõng naêm ñaàu CN caùc thöông nhaân ngöôøi AÁn, ñoäi quaân truyeàn giaùo cuøng VH AÁn ñaõ ñeán Vieät Nam – Nhaát laø khi ngöôøi Chaêm laäp 65 quoác.

- VH AÁn ñeán baèng ñöôøng bieån, ñeán

baèng con ñöôøng hoøa bình, coù

nhieàu yeáu toá phuø hôïp => Neân

ñöôïc ngöôøi Chaêm chaáp nhaän

I GIAO LÖU VÔÙI AÁN ÑOÄ: VAÊN HOÙA

Ờ Ứ Ử VĂN HÓA NG X Ộ Ư NG XÃ H I Ớ V I MÔI TR

3- Ñaëc tröng cuûa vaên hoùa chaêm: @ Vaên hoùa Chaêm laø saûn phaåm cuûa söï dung hôïp nhieàu nguoàn vaên hoùa:

CHAÊM

* VH baûn ñòa: Moâi tröôøng soáng cuûa ngöôøi chaêm laø moâi tröôøng noâng nghieäp neân töø trieát lyù aâm döông trong nhaän thöùc, ñeán tín ngöôõng suøng baùi töï nhieân, tín ngöôõng phoàn thònh… 66

=> Raát ñaëc tröng, ñieån hình vaø chi

phoái

Ứ Ử VĂN HÓA NG X Ộ Ư NG XÃ H I Ớ V I MÔI TR

Ớ Ấ

Ờ Ộ

I GIAO LƯU V I N Đ : VĂN HÓA CHĂM 3 Đ c trặ *VH khu v cự : S giao thoa, ti p xúc v i các n

ưng c a vủ ăn hóa chăm ( Ti p ):ế ớ ự ế ư c ớ

ạ ủ Ấ ạ ộ ố đ o c a n Đ

ụ láng gi ngề ộ Ấ * Văn hóa n Đ : • H p th ụ đ o Balamôn ( Qu c ấ ậ khi Ph t giáo l

ạ i tàn) ờ ầ >

ồ ạ các lo i th n ị ầ 3 ngôi, 3 v th n:

ụ ạ Brahma

ạ • Đ o Balamôn th chúa t ể ệ ở ố ủ Ngu n g c c a vũ tr , hi n • Th n sáng t o ầ • Th n B o t n ả ồ Visnu ầ • Th n h y di ứ ệ ầ ủ t ( S c m nh ) Siva

I GIAO LÖU VÔÙI AÁN ÑOÄ: VAÊN HOÙA

Ờ Ứ Ử VĂN HÓA NG X Ộ Ư NG XÃ H I Ớ V I MÔI TR

3-Ñaëc tröng cuûa vaên hoùa chaêm: @ Vaên hoùa Chaêm laø saûn phaåm cuûa söï dung naïp coù choïn loïc vôùi söï baûo toàn vaø phaûn aùnh vaên hoùa baûn ñòa, khu vöïc roõ neùt theå hieän tính Chaêm hoùa * Qua caáu truùcChaêm: - Giai ñoaïn 1 tieáp nhaän nguyeân goác: Kieán truùc thaùp theo boä 3, song 68 song thôø 3 thaàn -> Coi troïng thaàn saùng taïo

CHAÊM

- Giai ñoaïn 2 Kieán truùc thaùp theo boä

3, song song thôø 3 thaàn -> Coi troïng

3 thaàn nhö nhau

I GIAO LÖU VÔÙI AÁN ÑOÄ: VAÊN HOÙA

Ờ Ứ Ử VĂN HÓA NG X Ộ Ư NG XÃ H I Ớ V I MÔI TR

CHAÊM

3-Ñaëc

tröng cuûa vaên hoùa

chaêm( Tieáp ):

- Giai ñoaïn 3: Quaàn theå kieán truùc coù thaùp Trung taâm thôø thaàn Siva vaø caùc thaùp phuï vaây quanh

- Thaàn Siva thaàn söùc maïnh phuø hôïp vôùi chaát döông tính cuûa ngöôøi Chaêm – Thieân veà söùc maïnh – Tính caùch baûn ñòa ñöôïc boäc loä, chi phoái 69

=> Ngöôøi Chaêm ñaõ bieán Balamoân

giaùo thaønh Siva giaùo

I GIAO LÖU VÔÙI AÁN ÑOÄ: VAÊN HOÙA

Ờ Ứ Ử VĂN HÓA NG X Ộ Ư NG XÃ H I Ớ V I MÔI TR

3-Ñaëc tröng cuûa vaên hoùa chaêm laø saûn phaåm cuûa söï dung naïp coù choïn loïc… ( Tieáp )

CHAÊM

*Theå hieän qua hình daùng: - Thaùp Chaêm ñeàu coù hình daùng ngoïn nuùi -> bieåu tröng cho thieân nhieân Mieàn Trung -> phaûn aùnh chaát döông tính trong tính caùch baûn ñòa cuûa vaên hoùa Chaêm – Nuùi döông. 70

- Coù nhöõng cuïm thaùp, nhöõng thaùp

phuï coù maùi cong hình thuyeàn ->

AÛnh höôûng vaên hoùa khu vöïc

I GIAO LÖU VÔÙI AÁN ÑOÄ: VAÊN HOÙA CHAÊM 3-Ñaëc tröng cuûa vaên hoùa chaêm laø saûn phaåm cuûa söï dung naïp coù choïn loïc… ( Tieáp )

Ờ Ứ Ử VĂN HÓA NG X Ộ Ư NG XÃ H I Ớ V I MÔI TR

*Theå hieän qua chöùc naêng cuûa thaùp: - Chöùc naêng ñaïo goác laø thôø thaàn. - Chöùc naêng sau khi tieáp nhaän: Laø vöøa laêng

thôø thaàn, vöøa coù tính chaát moä( Thaùp tieáng Chaêm: Kalaên – laêng )

*Theå hieän qua ñieâu khaéc: - Trong thaùp Siva ñöôïc coi troïng vaø thôø

nhieàu nhaát

- Vaät ñöôïc thôø nhieàu nhaát laø Linga- sinh

khí thöïc nam

=> Thaàn, vaät ñöôïc thôø coù cuøng baûn

chaát döông tính

- sinh khí thöïc nöõ cuõng ñöôïc phaûn aûnh:

nhöõng baàu vuù, daõy vuù, töôïng maãu

thaàn, thaùp thôø Quoác maãu ( Thaùp Baø-

Nha Trang ) => Tín ngöôõng phoàn thöïc vaø

tính troïng phuï nöõ cuûa vaên hoùa noâng

nghieäp ñöôïc phaûn aûnh

I GIAO LÖU VÔÙI AÁN ÑOÄ: VAÊN HOÙA

Ờ Ứ Ử VĂN HÓA NG X Ộ Ư NG XÃ H I Ớ V I MÔI TR

Keát luaän: *Ngöôøi Chaêm tieáp thu vaên hoùa AÁn Ñoä theo caùch cuûa mình ñeå roài coù moät neàn vaên hoùa Chaêm ñoäc ñaùo nhö ngaøy nay:

CHAÊM

- Bieán ñaïo Balamoân thaønh ñaïo Baø

Chaêm

- Bieán ñaïo Hoài ( du nhaäp sau naøy)

72 * Ñieàu naøy khaúng ñònh söùc maïnh cuûa vaên hoùa baûn ñòa vaø phöông

thaønh ñaïo Baø Ni

thöùc tieáp thu, dung naïp cuûa ngöôøi

Chaêm cuõng nhö ngöôøi Vieät seõ

trình baøy ôû nhöõng phaàn sau.

Ờ Ứ Ử VĂN HÓA NG X Ộ Ư NG XÃ H I Ớ V I MÔI TR

II PHAÄT GIAÙO VAÊN HOÙA VIEÄT NAM 1-Söï hình thaønh vaø noäi dung cô baûn cuûa

phaät giaùo:

*Phaät giaùo hình thaønh ôû AÁn Ñoä vaøo TK

thöù V tröôùc CN

- Theo caùc nhaø sö vaøo VN tröïc tieáp töø ñaàu coâng nguyeân. Sau tieáp tuïc ñöôïc truyeàn töø Trung Hoa

* Thöïc chaát cuûa ñaïo phaät: Ñaây laø hoïc

thuyeát veà noãi khoå vaø söï giaûi thoaùt

- Baûn chaát noãi khoå -> Nguyeän voïng

khoâng ñöôïc thoûa maõn

- Nguyeân nhaân: Do duïng voïng ham muoán - Caûnh giôùi veà nguyeân nhaân -> töø boû

duïc voïng

- Con ñöôøng dieät khoå: Giaûi thoaùt, giaùc

ngoä, reøn luyeän ñaïo ñöùc

Ứ Ử VĂN HÓA NG X Ộ Ư NG XÃ H I Ớ V I MÔI TR

Ờ II PHAÄT GIAÙO VAØVAÊN HOÙA VIEÄT

NAM

2- Ñaëc ñieåm phaät giaùo Vieät

Nam

*Phaät giaùo vieät Nam mang tính toång

Vaên hoùaVieät Nam trong quaù trình tieáp xuùc ñaõ taïo ra moät phaät giaùo rieâng cuûa mình

hôïp:

- Phaät giaùo tieáp xuùc vôùi caùc tín ngöôõng truyeàn thoáng daân toäc => Heä thoáng chuøa thöïc chaát laø nhöõng ñeàn mieáu daân gian: Vöøa 74 thôø Phaät, thôø caùc vò thaàn, thaùnh,

ngöôøi coù coâng vôùi coäng ñoàng,keå

caû cho nhöõng linh hoàn, vong hoàn

ñaõ maát

- Phaät giaùo VN laø toång hôïp caùc

toâng phaùi

- Phaät giaùo VN keát hôïp chaët cheõ

vieäc ñaïo vôùi vieäc ñôøi: Nhö tham gia

vaøo XD vaø baûo veä ñaát nöôùc…

Ờ Ứ Ử VĂN HÓA NG X Ộ Ư NG XÃ H I Ớ V I MÔI TR

II PHAÄT GIAÙO VAØVAÊN HOÙA VIEÄT NAM 2- Ñaëc ñieåm phaät giaùo Vieät Nam *Phaät giaùo Vieät Nam coù xu höôùng haøi hoøa

aâm döông vaø thieân veà nöõ tính:

- Caùc vò Phaät AÁn ñeàu laø ñaøn oâng sang VN coù caû phaät baø, Phaät giaùo VN caûi bieán Quan theá aâm boà taùt thaønh Baø quan aâm nghìn tay nghìn maét - Vò thaàn hoä meänh cuûa cö daân vuøng soâng nöôùc

- Ngöôøi Vieät coøn taïo ra Phaät maãu, phaät

toå rieâng

- VN coù nhieàu chuøa mang teân caùc Baø - Ñaây chính laø daáu aán cuûa vaên hoùa noâng nghieäp taùc ñoäng, chi phoái ( troïng phuï

nöõ )

Ờ Ử Ứ VĂN HÓA NG X Ộ Ư NG XÃ H I Ớ V I MÔI TR

II PHAÄT GIAÙO VAØVAÊN HOÙA VIEÄT NAM 2- Ñaëc ñieåm phaät giaùo Vieät Nam ( Tieáp ) *Phaät giaùo Vieät Nam hieän thaân cuûa söï linh

hoaït:

- Taïo ra moät lòch söû vaät giaùo rieâng, coù ngaøy phaät ñaûn 8/4 – ngaøy sinh phaät toå VN

- Ngöôøi Vieät coi troïng vieäc soáng phuùc ñöùc,

trung thöïc -> cho pheùp tu taïi gia

- Coi thôø gia tieân oâng baø cao hôn thôø phaät - Phaät ñöôïc ñoàng nhaát vôùi caùc vò thaàn - Töôïng phaät mang daùng daáp hieàn hoøa

vôùi nhöõng teân goïi daân gian gaàn guõi

- Ngoâi chuøa ñöôïc thieát keá nhö ngoâi nhaø ngöôøi Vieät -> taïo caûm giaùc gaàn guõi,

coøn laø nôi giuùp ngöôøi cô nhôõ

- VN coù ñaïo Hoøa haûo SP cuûa Phaät giaùo

vaø ñaïo OÂng Baø

Ộ Ư NG XÃ H I Ử VĂN HÓA NG X Ớ V I MÔI TR

Ứ Ờ III NHO GIAÙO VAØVAÊN HOÙA VIEÄT NAM 1/ Nho giaùo ? Laø heä thoáng giaùo lyù cuûa caùc nhaø nho ( nhöõng ngöôøi coù hoïc trong XH ) nhaèm toå chöùc xaõ hoäi coù hieäu quaû do Khoång Töû ( Sinh naêm 551 tr CN ) saùng laäp 2/ Noäi dung cô baûn cuûa Nho giaùo: Khoång Töû cho raèng muoán toå chöùc ñöôïc xaõ hoäi phaûi ñaøo taïo nhöõng ngöôøi cai trò coù nhöõng ñöùc tính:

Tu Thaân: - Ñaïo ( 5 ñaïo ): Ñaïo vua toâi, cha

con, vôï choàng, anh em, baïn beø - Ñöùc: Nhaân, nghóa, leã, trí, tín - Ngoaøi ra coøn phaûi bieát: Thi, thö, leã,

nhaïc

Ứ Ử VĂN HÓA NG X Ộ Ư NG XÃ H I Ớ V I MÔI TR

VIEÄT NAM

Ờ III NHO GIAÙO VAØVAÊN HOÙA

2/ Noäi dung cô baûn cuûa Nho giaùo: Haønh ñoäng: Baèng nhaân trò vaø

chính danh Nhaân trò: - Cai trò baèng tình ngöôøi - Coi troïng daân chuû Chính danh: - Phaûi öùng vôùi teân goïi - phaûi ñaøng hoaøng 3/ Söï bieán ñoäng cuûa nho giaùo qua

caùc thôøi kyø:

( Xem saùch )

Ờ Ứ Ử VĂN HÓA NG X Ộ Ư NG XÃ H I Ớ V I MÔI TR

choã ñöùng ôû Vieät Nam

* Döôùi thôøi Lyù Thaùi Toå (1070 ) Nho giaùo ñöôïc tieáp nhaän – öùng vôùi nhaø Toáng beân Trung Quoác * VN tieáp thu nho giaùo laø tieáp nhaän töøng yeáu toá rieâng leû vaø Vieät hoùa theo caùch cuûa mình . Chuû yeáu khai thaùc nhöõng yeáu toá theá maïnh cuûa nho giaùo. Cuï theå:

- Nhìn nho giaùo nhö moät coâng cuï vaên hoùa - Hoïc taäp caùch toå chöùc trieàu ñình vaø heä thoáng

luaät Phaùp

- Heä thoáng thi cöû, caûi tieán chöõ Nho thaønh chöõ

Noâm

- Coi troïng tình ngöôøi, truyeàn thoáng daân chuû

- Tö töôûng trung quaân ôû VN laø tinh thaàn yeâu

nöôùc…

III NHO GIAÙO VAØVAÊN HOÙA VIEÄT NAM 4/ Ñaëc ñieåm cuûa nho giaùo Vieät Nam : * Trong 1000 naêm Baéc thuoäc, nho giaùo chöa coù

Ứ Ử VĂN HÓA NG X Ộ Ư NG XÃ H I Ớ V I MÔI TR

VIEÄT NAM

* Hình thaønh vaøo Tk thöù 2 sau CN do

Ờ IV ÑAÏO GIAÙO VAØVAÊN HOÙA

Laõo Töû vaø Trang Töû saùng laäp

* Treân cô sôû thuyeát voâ vi vôùi trieát lyù toân troïng töï nhieân, thaám nhuaàn tinh thaàn bieän chöùng aâm döông, khoâng laøm gì thaùi quaù maø phaûi hoøa nhaäp vôùi töï nhieân ñeå ñieàu chænh

* Ngöôøi Vieät saün mang trong mình tö töôûng phaûn khaùng giai caáp thoáng 80 trò, söû duïng ñaïo giaùo ( Phuø thuûy –

nhöõng hieän töôïng khoâng giaûi thích

ñöôïc trong töï nhieân )laøm vuõ khí

choáng laïi keû thoáng trò

( Phaàn naøy tham khaûo TL )

Ứ Ử VĂN HÓA NG X Ộ Ư NG XÃ H I Ớ V I MÔI TR

NAM

Ờ V PHÖÔNG TAÂY VÔÙI VAÊN HOÙA VIEÄT

1/ Kitoâ giaùo vôùi vaên hoùa Vieät Nam * Ngöôøi phöông Taây ñaõ ñeán Vieät nam vaøo nhöõng naêm ñaàu Coâng nguyeân; Sau thôøi trung coå giao löu bò giaùn ñoaïn

* Naêm 1533 xuaát hieän nhaø truyeàn ñaïo ñaàu tieân, sau ñoù caùc giaùo só Boà Ñaøo Nha, Taây Ban Nha… xuaát hieän ngaøy moät ñoâng truyeàn ñaïo Kitoâ.

Kitoâ giaùo teân goïi chung cuûa caùc toâng phaùi cuøng thôø chuùa Jesus – Toân giaùo cuûa nhöõng ngöôøi bò aùp 81 böùc

* Ñaây laø thôøi ñieåm: Cheá ñoä phong

kieán Vieät Nam khuûng khoaûng traàm

troïng, phaät giaùo suy ñoài, nho giaùo

beá taéc

V PHÖÔNG TAÂY VÔÙI VAÊN HOÙA VIEÄT

Ờ Ứ Ử VĂN HÓA NG X Ộ Ư NG XÃ H I Ớ V I MÔI TR

1/ Kitoâ giaùo vôùi vaên hoùa Vieät Nam * Tuy vaøo VN nhöng Kitoâ giaùo khoâng coù choã ñöùng vöõng chaéc vaø roäng khaép, vì:

NAM

82 * Sau ñoù caùc nhaø truyeàn giaùo cuõng coù ñieàu chænh thaønh laäp

- Nhöõng giaùo só phöông taây dính löùu vaø thoûa hieäp vôùi boïn xaâm löôïc - Kitoâ giaùo mang ñaäm tính cöùng raén cuûa vaên hoùa Phöông taây -> Khoù hoøa ñoàng ñöôïc vôùi Vh Vieät Nam

haøng giaùo só baûn xöù, toân troïng

nhöõng khaùc bieät vaø caùc saéc thaùi

VH ñòa phöông

Ử VĂN HÓA NG X Ớ V I MÔI TR

Ứ Ộ Ư NG XÃ H I Ờ V PHÖÔNG TAÂY VÔÙI VAÊN HOÙA

VIEÄT NAM

2/ AÛnh höôûng cuûa vaên hoùa Phöông

Taây vôùi vaên hoùa Vieät Nam:

* Lónh vöïc vaät chaát: - XD ñoâ thò - Caùc ngaønh coâng nghieäp - Kieán truùc - Giao thoâng… * Lónh vöïc tinh thaàn: - Chöõ vieát - Baùo chí - Ngheä thuaät hoäi hoïa…

V I MÔI TR Ứ Ộ Ư NG XÃ H I Ờ

Ử VĂN HÓA NG X Ớ TOÙM LAÏI Vaên hoùa öùng xöû vôùi moâi tröôøng xaõ hoäi ñoù chính laø quaù trình choïn loïc, dung hôïp vaø tích hôïp nhieàu nguoàn vaên hoùa => Taïo ra VH Vieät Nam. Ñoù laø quaù trình:

* Dung hôïp giöõa vaên hoùa baûn ñòa vaø vaên hoùa ngoaïi lai -> Boäc loä tính chuû ñoäng vaø khaû naêng chi phoái, taùc ñoäng trôû laïi cuûa vaên hoùa baûn ñòa trong quaù trình tieáp nhaän.

* Söï dung hôïp giöõa caùc hieän töôïng vaên

hoùa ngoaïi lai vôùi nhau

- Söï toàn taïi cuûa Tam giaùo ( Phaät giaùo,

Laõo giaùo, Nho giaùo)

-> Toång hôïp caùc toân giaùo - xuaát hieän

ñaïo Cao Ñaøi

- Söï dung hôïp VH Ñoâng – Taây -> cao hôn laø

tích hôïp VH Ñoâng – Taây vôùi hoïc thuyeát

Maùc

Chính söï dung hôïp, hieáu hoøa, linh hoaït ñaõ

laøm caùc yeáu toá VH ngoaïi lai sau khi ñöôïc

tieáp nhaän khoâng heà xung ñoät

Ệ

VĂN HÓA VI T NAM

Ậ Ế K T LU N

Chính môi trư ng t

ờ ự

ệ ể ị nhiên, quá trình phát tri n l ch ợ ạ đư c t o ăn hóa Vi t Nam

ộ đ t nấ ư c; Vớ ị ử s xã h i ẳ ự d ng và kh ng ả ắ đ nh b n s c riêng.

ề @ VH Vi

đư c ợ hình thành trên n n VH nông ậ ệ nghi p b n

ể

ệ t Nam ả đ a ị đ m nét @ Nó đư c ợ phát tri n và nâng cao ế ế ế ợ

ể qua quá trình giao ọ ọ lưu, ti p bi n, ti p thu có ch n l c tinh hoa Vh thích h p ử ị ừ bên ngoài trong quá trình l ch s . t ế ụ đang ti p t c chuy n mình @ VH Vi trong quá

ộ ệ t Nam ệ ậ trình h i nh p hi n nay