BỘ CÔNG THƯƠNG
TRƯỜNG CAO ĐẲNG CÔNG NGHIỆP & XÂY DỰNG

BÀI GIẢNG MÔN HỌC
LÝ THUYẾT THỐNG KÊ
Dùng cho hệ: Cao đẳng chuyên nghiệp
Chuyên ngành:
(Lưu hành nội bộ)
Người biên soạn: Nguyễn Thị Thành
Người phản biện: Hoàng Thị Nguyên
Uông Bí, năm 2010
1
MỤC LỤC
MỤC LỤC.............................................................................................................0
LỜI MỞ ĐẦU ....................................................................................................... 3
CHƯƠNG I: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ THỐNG KÊ HỌC................. 4
1.1. Sơ lược sự ra đời và phát triển của thống kê học.................................... 4
1.2. Đối tượng nghiên cứu và nhiệm vụ của thống kê................................... 4
1.2.1. Đối tượng nghiên cứu của thống kê ................................................. 4
1.2.2. Nhiệm vụ của thống kê ...................................................................... 4
1.3. Một số khái niệm thường dùng trong thống kê....................................... 4
1.3.1. Khái niệm chung về thống kê ............................................................ 4
1.3.2. Tổng thể thống kê............................................................................... 4
1.3.3. Tiêu thức thống kê ............................................................................. 5
1.3.4. Chỉ tiêu thống kê ................................................................................ 6
1.3.5. Hệ thống chỉ tiêu thống kê................................................................. 6
1.3.6. Các loại thang đo................................................................................ 6
CHƯƠNG II: QUÁ TRÌNH NGHIÊN CỨU THỐNG KÊ............................. 8
2.1. Sơ đồ chung về quá trình nghiên cứu thông kê ...................................... 8
2.2. Phân tích đối tượng nghiên cứu - xác định nội dung vấn đề nghiên cứu
........................................................................................................................... 8
2.3. Xây dựng hệ thống các khái niệm, chỉ tiêu thống kê.............................. 8
2.4. Điều tra thống kê....................................................................................... 8
2.4.1. Khái niệm, nhiệm vụ của điều tra thống kê...................................... 8
2.4.2. Các loại điều tra thống kê.................................................................. 8
2.4.3. Các phương pháp thu thập tài liệu.................................................... 9
2.4.4. Các hình thức tổ chức điều tra thống kê .......................................... 9
2.4.5. Sai số trong điều tra thống kê............................................................ 9
2.5. Xử lý dữ liệu và phân tích thống kê sơ bộ.............................................. 10
2.6. Lựa chọn các phương pháp thống kê thích ứng ................................... 10
2.7. Phân tích, tổng hợp, giải thích kết quả.................................................. 10
2.8. Trình bày kết quả nghiên cứu ................................................................ 10
CHƯƠNG III: TRÌNH BÀY SỐ LIỆU THỐNG KÊ.................................... 11
3.1. Sắp xếp các số liệu và phân tổ thống kê................................................. 11
3.1.1. Sắp xếp số liệu thống kê................................................................... 11
3.1.2. Phân tổ thống kê .............................................................................. 11
3.2. Bảng thống kê và đồ thị thống kê........................................................... 13
3.2.1. Bảng thống kê................................................................................... 13
3.2.2. Đồ thị thống kê ................................................................................. 13
CHƯƠNG IV: CÁC MỨC ĐỘ CỦA HIỆN TƯỢNG KINH TẾ - XÃ HỘI
............................................................................................................................. 15
4.1. Số tuyệt đối trong thống kê ..................................................................... 15
4.1.1. Khái niệm, đặc điểm và ý nghĩa của số tuyệt đối............................ 15
4.1.2. Các loại số tuyệt đối ......................................................................... 15
4.2. Số tương đối trong thống kê ................................................................... 15
4.2.1. Khái niệm, ý nghĩa và đặc điểm của số tương đối.......................... 15
4.2.2. Các loại số tương đối........................................................................ 16
2
4.3. Số bình quân trong thống kê .................................................................. 18
4.3.1. Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa số bình quân.................................... 18
4.3.2. Các loại số bình quân....................................................................... 18
2.4. Độ biến thiên của tiêu thức..................................................................... 22
2.4.1. Ý nghĩa của độ biến thiên tiêu thức ................................................ 22
2.4.2. Các chỉ tiêu đo độ biến thiên tiêu thức............................................ 22
CHƯƠNG V: DÃY SỐ THỜI GIAN .............................................................. 25
5.1. Khái niệm, phân loại dãy số thời gian ................................................... 25
5.1.1. Khái niệm về dãy số thời gian.......................................................... 25
5.1.2. Các loại dãy số thời gian.................................................................. 25
5.1.3. Tác dụng của dãy số thời gian......................................................... 25
5.1.4. Nguyên tắc........................................................................................ 25
5.2. Các chỉ tiêu phân tích dãy số thời gian.................................................. 25
5.2.1. Mức độ trung bình theo thời gian ................................................... 25
5.2.2. Lượng tăng (hoặc giảm) tuyệt đối................................................... 26
5.2.3. Tốc độ phát triển .............................................................................. 26
5.2.4. Tốc độ tăng (hoặc giảm) .................................................................. 27
5.2.5. Giá trị tuyệt đối 1% tăng (hoặc giảm):............................................ 28
CHƯƠNG VI: CHỈ SỐ..................................................................................... 29
6.1. Khái niệm và tác dụng của chỉ số........................................................... 29
6.1.1. Khái niệm về chỉ số .......................................................................... 29
6.2.2. Các loại chỉ số................................................................................... 29
6.2.3. Tác dụng của chỉ số ......................................................................... 29
6.2. Phương pháp tính chỉ số......................................................................... 29
6.2.1. Chỉ số đơn......................................................................................... 29
6.2.2. Chỉ số tổng hợp................................................................................. 30
6.3. Hệ thống chỉ số........................................................................................ 31
6.3.1. Khái niệm hệ thống chỉ số ............................................................... 31
6.3.2. Tác dụng của hệ thống chỉ số.......................................................... 31
6.3.3. Các loại hệ thống chỉ số................................................................... 31
TÀI LIỆU THAM KHẢO...................................................................................33
3
LỜI MỞ ĐẦU
Để đáp ứng kịp thời cho nhu cầu về tài liệu giảng dạy cũng như học tập
của trường Bộ môn kế toán đã tổ chức biên soạn bài giảng "Lý thuyết thống kê"
Trong khi biên soạn, các giáo viên đã tiếp thu nghiêm túc những đóng
góp của người đọc về những điểm cần chỉnh lý và bổ sung đảm bảo tính cơ bản,
hiện đại, chính xác, khoa học và cập nhật được nhiều thông tin, những thay đổi
của chế độ kế toán cũng như các chuẩn mực của kế toán.
Bài giảng "Lý thuyết thống kê" là tài liệu giảng dạy cho chuyên ngành
hạch toán kế toán của trường Cao đẳng Công nghiệp và Xây dựng đồng thời
giáo trình là tài liệu tốt cho các bạn đọc quan tâm khác. Bài giảng "Lý thuyết
thống kê" là phần kiến thức cơ bản nhằm trang bị cho người đọc những khái
niệm, đối tượng vai trò chức năng cũng như phương pháp thống kê cơ bản. Giáo
trình là nền tảng cần có để tiếp tục học các chuyên ngành như thống kê doanh
nghiệp, kế toán tài chính,...
Mong rằng giáo trình sẽ là tài liệu hữu ích trong công tác giảng dạy và
nghiên cứu của học sinh trong và ngoài trường. Tuy nhiên trong quá trình biên
soạn và xuất bản không tránh khỏi những sai sót, rất mong người đọc đóng góp
ý kiến để hoàn thiện hơn cho lần xuất bản sau.
Tổ bộ môn kế toán.
4
CHƯƠNG I: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ THỐNG KÊ HỌC
1.1. Sơ lược sự ra đời và phát triển của thống kê học
Thống kê học là một môn khoa học xã hội, ra đời và phát triển theo nhu cầu
của hoạt động thực tiễn xã hội. Trước khi trở thành một môn khoa học, thống kê
học đã có nguồn gốc lịch sử phát triển khá lâu. Đó là cả một quá trình tích luỹ
kinh nghiệm từ giản đơn đến phức tạp, được đúc kết dần thành lý luận khoa học
và ngày càng hoàn thiện.
Thống kê học có nội dung tiến bộ phản ánh tương đối chân thực hiện tượng
xã hội, vạch rõ tính chất lạc hậu, phản động của chế độ phong kiến, giúp cho nền
sản xuất tư bản chủ nghĩa phát triển nhanh chóng.
1.2. Đối tượng nghiên cứu và nhiệm vụ của thống kê
1.2.1. Đối tượng nghiên cứu của thống kê
*) Thống kê nghiên cứu các hiện tượng xã hội
- Dân số xã hội.
- Tái sản xuất của cải vật chất xã hội.
- Văn hoá, giáo dục, y tế, thể dục thể thao.
- Quản lý nhà nước.
- Các hiện tượng tự nhiên có liên quan đến đời sống xã hội.
*) Thống kê khác với các môn khoa học xã hội khác ở nội dung nghiên cứu
Nội dung nghiên cứu thống kê là mặt lượng của hiện tượng xã hội bao gồm:
- Quy mô, kết cấu, quan hệ tỷ lệ, tốc độ phát triển, mức độ điển hình của hiện
tượng…
- Đặc tính về số lượng của hiện tượng được biểu hiện bằng con số
thì luôn luôn biến đổi theo thời gian và không gian.
*) Thống kê nghiên cứu các hiện tượng xã hội số lớn.
Đối tượng nghiên cứu của thống kê học là mặt lượng trong mối liên hệ mật
thiết với mặt chất của hiện tượng và quá trình kinh tế xã hội số lớn, trong điều
kiện thời gian và địa điểm cụ thể.
1.2.2. Nhiệm vụ của thống kê
- Xây dựng hệ thống chỉ tiêu thông kê nhằm đáp ứng nhu cầu thông tin cho
phân tích và dự đoán.
- Tổ chức điều tra thu nhập và tổng hợp số liệu của các hiện tượng kinh tế xã
hội số lớn trong những thời gian và địa điểm cụ thể.
- Vận dụng các phương pháp toán học để tổng hợp, xử lý, tính toán, phân tích
các chỉ tiêu thống kê nhằm nêu nên bản chất và tính quy luật của hiện tượng.
1.3. Một số khái niệm thường dùng trong thống kê
1.3.1. Khái niệm chung về thống kê
Thống kê học là một môn khoa học nghiên cứu hệ thống các phương pháp
thu thập, xử lý và phân tích các con số ( mặt lượng) của những hiện tượng số lớn
để tìm hiểu bản chất và tính quy luật vốn có của chúng ( mặt chất) trong những
điều kiện thời gian và địa điểm cụ thể.
1.3.2. Tổng thể thống kê
*) Khái niệm tổng thể thống kê
Tổng thể thống kê (còn gọi là tổng thể chung) là tập hợp các đơn vị cá biệt
(hay phần tử) thuộc hiện tượng nghiên cứu, cần quan sát, thu thập và phân tích