BỘ NỘI VỤ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG XÃ HỘI
Chủ biên: TS Phạm Thị Thu Thủy
Th.s Trần Thị Thanh
Bài giảng
QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG KINH DOANH
HÀ NỘI, 2025
2
MỤC LỤC
LỜI MỞ ĐẦU ................................................................................................................ 8
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO .............................................. 9
1.1 Tổng quan về rủi ro ................................................................................................. 9
1.1.1 Rủi ro và khái niệm liên quan đến rủi ro ................................................................ 9
1.1.2 Các đặc trưng của rủi ro ....................................................................................... 15
1.1.3 Phân loại rủi ro ..................................................................................................... 18
1.2 Tổng quan về quản trị rủi ro ................................................................................ 22
1.2.1 Khái niệm và vai trò của quản trị rủi ro ............................................................... 22
1.2.2 Lịch sử phát triển quản trị rủi ro ........................................................................... 24
1.2.3 Quy trình quản trị rủi ro ........................................................................................ 26
1.2.4 Nguyên tắc của quản trị rủi ro .............................................................................. 29
1.3 Mối quan hệ giữa quản trị rủi ro với quản trị chiến lược và quản trị hoạt động
trong doanh nghiệp ...................................................................................................... 31
1.3.1 Nội dung của mối quan hệ .................................................................................... 31
1.3.2. Ý nghĩa của việc nghiên cứu mối quan hệ .......................................................... 33
CHƯƠNG 2: NHẬN DẠNG, PHÂN TÍCH VÀ ĐO LƯỜNG RỦI RO ................. 38
2.1 Nhận dạng, phân tích rủi ro ................................................................................. 38
2.1.1 Khái niệm và tầm quan trọng của nhận dạng rủi ro ............................................. 38
2.1.2 Cơ sở của nhận dạng rủi ro ................................................................................... 39
2.1.3 Phương pháp nhận dạng rủi ro ............................................................................. 42
2.1.4 Phân tích rủi ro ..................................................................................................... 56
2.2 Đo lường rủi ro....................................................................................................... 61
2.2.1 Khái niệm và tầm quan trọng của đo lường rủi ro ............................................... 61
2.2.2 Đo lường khả năng xảy ra và mức độ nghiêm trọng của tổn thất ........................ 62
2.2.3 Ma trận về tần suất và biên độ rủi ro .................................................................... 66
2.2.4 Các phương pháp đo lường rủi ro ......................................................................... 68
CHƯƠNG 3: KIỂM SOÁT VÀ TÀI TRỢ RỦI RO ................................................. 75
3.1 Khái niệm và các nguyên tắc của kiểm soát rủi ro ............................................. 75
3.1.1 Khái niệm kiểm soát rủi ro ................................................................................... 75
3.1.2 Các nguyên tắc kiểm soát rủi ro ........................................................................... 78
3.2 Các biện pháp kiểm soát rủi ro ............................................................................ 79
3.2.1 Né tránh rủi ro ...................................................................................................... 79
3.2.2 Chuyển giao rủi ro ................................................................................................ 80
3.2.3. Giảm thiểu rủi ro ................................................................................................. 81
3.2.4 Chấp nhận rủi ro ................................................................................................... 82
3
3.2.5 Phân tán và chia sẻ rủi ro ...................................................................................... 83
3.3 Tài trợ rủi ro .......................................................................................................... 84
3.3.1 Khái niệm và sự cần thiết của tài trợ rủi ro .......................................................... 84
3.3.2 Các biện pháp tài trợ rủi ro ................................................................................... 86
3.3.3 Xây dựng kế hoạch phục hồi ................................................................................ 93
3.3.4 Mối quan hệ giữa tài trợ rủi ro với kiểm soát rủi ro ............................................. 94
CHƯƠNG 4: QUẢN TRỊ RỦI RO TỪ YẾU TỐ MÔI TRƯỜNG ......................... 99
4.1 Quản trị rủi ro từ môi trường Văn hoá – Xã hội ................................................ 99
4.1.1 Khái quát về quản trị rủi ro từ môi trường văn hóa – xã hội. ............................... 99
4.1.2. Các dạng rủi ro từ môi trường văn hóa – xã hội ................................................ 101
4.1.3. Quy trình quản trị rủi ro từ môi trường văn hóa – xã hội .................................. 103
4.1.4 Công cụ và biện pháp quản trị rủi ro từ môi trường văn hóa- xã hội ................. 106
4.2 Quản trị rủi ro từ môi trường kinh tế ............................................................... 109
4.2.1 Khái quát về rủi ro từ môi trường kinh tế ........................................................... 109
4.2.2. Các dạng rủi ro kinh tế chủ yếu ......................................................................... 111
4.2.3. Quy trình quản trị rủi ro từ môi trường kinh tế ................................................. 114
4.2.4 Công cụ và biện pháp quản trị rủi ro từ môi trường kinh tế ............................... 116
4.3 Quản trị rủi ro từ môi trường chính trị - pháp ................................................ 120
4.3.1. Khái quát về rủi ro từ môi trường chính trị – pháp lý ....................................... 120
4.3.2. Các dạng rủi ro từ môi trường chính trị – pháp lý ............................................. 121
4.3.3 Quy trình quản trị rủi ro từ môi trường chính trị – pháp lý ................................ 124
4.3.4.Công cụ và biện pháp quản trị rủi ro từ môi trường chính trị – pháp lý ............ 126
CHƯƠNG 5: QUẢN TRỊ RỦI RO NHÂN LỰC .................................................... 131
5.1. Khái quát về rủi ro nhân lực trong doanh nghiệp ........................................... 131
5.1.1. Khái niệm về quản trị rủi ro nhân lực ................................................................ 131
5.1.2. Tầm quan trọng của quản trị rủi ro nhân lực ..................................................... 132
5.2. Phân loại rủi ro nhân lực ................................................................................... 133
5.2.1. Theo tính chất đặc thù của công việc ................................................................ 133
5.2.2 Theo các giai đoạn trong quy trình quản trị nhân lực ......................................... 134
5.2.3 Theo chủ thể gây ra ............................................................................................ 135
5.2.4 Rủi ro theo đối tượng chịu ảnh hưởng ................................................................ 135
5.2.5. Rủi ro theo phạm vi ảnh hưởng ......................................................................... 136
5.3. Quy trình quản trị rủi ro nhân lực ................................................................... 136
5.3.1. Nhận dạng rủi ro nhân lực ................................................................................. 136
5.3.2. Phân tích và đo lường rủi ro nhân lực ............................................................... 139
5.3.3. Kiểm soát và tài trợ rủi ro nhân lực ................................................................... 143
5.3.4 Giám sát, đánh giá lại quản trị rủi ro nhân lực ................................................... 146
4
CHƯƠNG 6: QUẢN TRỊ RỦI RO TÀI SẢN ......................................................... 153
6.1. Khái niệm quát về quản trị rủi ro tài sản trong doanh nghiệp ...................... 153
6.1.1. Khái niệm tài sản và rủi ro tài sản ..................................................................... 153
6.1.2. Đặc trưng của rủi ro tài sản ............................................................................... 153
6.1.3 Tầm quan trọng của quản trị rủi ro tài sản .......................................................... 154
6.2 Phân loại rủi ro tài sản ........................................................................................ 154
6.2. Quy trình quản trị rủi ro tài sản ....................................................................... 157
6.2.1. Nhận dạng rủi ro tài sản ..................................................................................... 157
6.2.2. Phân tích và đo lường rủi ro tài sản ................................................................... 158
6.2.3. Kiểm soát rủi ro tài sản ...................................................................................... 162
6.3.4. Tài trợ rủi ro tài sản ........................................................................................... 166
5
DANH MỤC BẢNG
Bảng 1.1. Các hiểm họa thường gặp ............................................................................. 12
Bảng 2.1: Bảng biểu mẫu đánh giá rủi ro hiện trường ................................................. 52
Bảng 2.2: Sự khác nhau giữa phân tích hiểm họa và phân tích nguyên nhân rủi ro: .......... 59
Bảng 2.3: Thang đo định tính về khả năng xảy ra rủi ro .............................................. 63
Bảng 2.4: Thang đo định tính về mức độ hậu quả của tổn thất .................................... 64
Bảng 2.5: Cấu trúc ma trận rủi ro điển hình (5x5): ...................................................... 67