Hình phạt cải tạo không giam giữ trong Bộ luật hình sự Việt Nam: Bàn về các quy định

BÀNVỀHÌNHPHẠTCẢITẠOKHÔNGGIAMGIỮ

TRONGBỘLUẬTHÌNHSỰVIỆTNAM

NguyễnXuânTân



Email:tan510vksqs@gmail.com

Ngàytòasoạnnhậnđượcbàibáo:08/01/2024

Ngàyphảnbiệnđánhgiá:18/07/2024

Ngàybàibáođượcduyệtđăng:30/07/2024

DOI:10.59266/houjs.2024.437

Tómtắt:Bàiviếtphântíchlàmrõnhữnghạnchế,vướngmắctrongthựctiễnápdụng

hìnhphạtcảitạokhônggiamgiữ.Từđókiếncácgiảipháphoànthiệnquyđịnhvềhìnhphạt

cảitạokhônggiamgiữvàgiảiphápnângcaohiệuquảápdụnghìnhphạtcảitạokhông

giamgiữ.

Từkhóa:Hìnhphạtcảitạokhônggiamgiữ,thựctiễnápdụng,bảnán,hoànthiệnphápluật,

hiệuquảápdụng.



ViệnKiểmsátquânsựThủđôHàNội.

I.Dẫnnhập

Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày

9/11/2022 Hội nghị lần thứ 6 Ban Chấp

hànhTrungươngĐảngkhóaXIIIvềtiếp

tụcxâydựngvàhoànthiệnNhànướcpháp

quyềnxãhộichủnghĩaViệtNamtronggiai

đoạnmớiđãđánhgiá:“côngcuộcxâydựng

Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa

ViệtNamvẫncònnhữnghạnchế,bấtcập,

cómặtchưađápứngyêucầupháttriển,

quảnlývàbảovệđấtnướctrongtìnhhình

mới…hệthốngphápluậtcònmộtsốbất

cập,chưađápứngyêucầuthựctiễn…cơ

chếbảođảmquyềnlàmchủcủaNhândân,

quyềnconngười,quyềncôngdâncómặt

chưađượcpháthuyđầyđủ”.Từnhữnghạn

chế,bấtcậpnày,Nghịquyếtđãchỉrõmột

trongcácquanđiểmlà“lấyconngườilà

trungtâm,mụctiêu,chủthểvàđộnglực

pháttriểnđấtnước;Nhànướctôntrọng,

bảođảm,bảovệquyềnconngười,quyền

côngdân”.Đểthựchiệntốtquanđiểmnày

tronglĩnhvựctưpháphìnhsự,việctiếptục

nhậnthức vànângcao hiệu quả ápdụng

phápluậtnóichung,ápdụnghìnhphạtnói

riênglàđòihỏitấtyếunhằmtăngcườngtôn

trọng,bảođảm,bảovệquyềnconngười,

quyềncôngdântrongtốtụnghìnhsự.

II.Cơsởlýthuyết

Cơsởlýthuyếtlàlýthuyếtvềtrách

nhiệm hình sự và hình phạt trong Luật

hìnhsựViệtNam.

Lýthuyếtvềtráchnhiệmhìnhsựvà

hìnhphạt làlý thuyết vềcơ sở củatrách

nhiệmhìnhsự,trongđóluậngiảivềcơsở

củatráchnhiệmhìnhsựcũngnhưýnghĩa,

tầm quan trọng, mụcđích, vaitrò của hệ

thốnghìnhphạtnóichung,hìnhphạtcảitạo

khônggiamgiữnóiriêngcũngnhưcáccăn

cứquyếtđịnhhìnhphạt,cácchếđịnhliên

quanđếnchấphànhhìnhphạtnóichungvà

hìnhphạtcảitạokhônggiamgiữnóiriêng.



III.Phươngphápnghiêncứu

Bàiviết sửdụng các phương pháp

phântích,bìnhluận,quynạp,diễndịch,

suyluậnlogic,phântíchquyphạmpháp

luật,phântíchbảnán,thốngkê…đểlàm

rõlýluậnvàthựctiễnápdụnghìnhphạt

cảitạokhônggiamgiữ.Từđókiếnnghị

hoànthiệnquyđịnhvềhìnhphạtcảitạo

khônggiamgiữvàcácbiệnphápđểnâng

cao hiệu quả áp dụng hình phạt cải tạo

khônggiamgiữ.

IV.Kếtquảvàthảoluận

4.1.Kháiquátlýluậnvềhìnhphạt

cảitạokhônggiamgiữ

Hìnhphạtcải tạokhônggiamgiữ

(CTKGG)vớitưcáchlàhìnhphạtchính

được quy định trong pháp luật hình sự

ViệtNamtừrấtsớm.



HìnhphạtCTKGG

tạođiềukiệnchongườibịkếtántựgiáo

dục,tựcảitạotrongxãhộidướisựgiám

sát,giáodụccủagiađìnhvàxãhộimà

khôngcầnthiếtphảicáchlyhọkhỏixã

hội.Điềunàyvừathểhiệnrõchínhsách

nhânđạo,hướngthiệncủaNhànướcđối

với người phạm tội, vừa tạo điều kiện

giúp cho người bị kết án được tiếp tục

họctậpvàlàmviệctạicơquan,đơnvị,



TrườngĐạihọcLuậtHàNội(2019),GiáotrìnhLuậtHìnhsựViệtNam,Phầnchung.Nxb.Công

annhândân,tr.217-335;TrịnhTiếnViệt,Tráchnhiệmhìnhsựvàloạitrừtráchnhiệmhìnhsự,Nxb

ChínhtrịQuốcgiaSựthật2019,tr.11-73.



TrongPháplệnhsốPL/1982ngày30tháng6năm1982củaChủtịchHộiđồngNhànướctrừngtrị

tộiđầucơ,buônlậu,làmhànggiả,kinhdoanhtráiphépcóquyđịnhhìnhphạtcảitạokhônggiamgiữ

từbathángđếnhainămlàhìnhphạtchính;trongkhicáchìnhphạtchínhkhôngtướctựdokhácchỉ

đượcquyđịnhtrongBLHSnăm1985.

†

HồNgọcThảo(2010),“Bànvềviệcápdụnghìnhphạtcảitạokhônggiamgiữ”,tạpchídânchủvà

phápluậtsố08-2010,tr.41-43.



Khoản1,điều36,Bộluậthìnhsựnăm2015,sửađổibổsung2017,Nxb.LaoĐộng2020,tr.26.



Khoản1,điều36,Bộluậthìnhsựnăm2015,sửađổibổsung2017,Nxb.LaoĐộng2020,tr.72.

doanh nghiệp, tổ chức, cộng đồng với

sự giúpđỡ của cơ quan, tổchức,chính

quyền địa phương để giúp họ trở thành

ngườicóíchchogiađìnhvàxãhội.Điều

nàyvừagiúpngườiphạmtộicóđiềukiện

chămsócchogiađình,ngườithân,vừa

giúptiếtkiệmđượcmộtkhoảnkinhphí

đángkểchoNhànướcvàxãhộiphảichi

phíchoviệcthihànhhìnhphạt

†

TừquyđịnhtạiĐiều36Bộluậthình

sự(BLHS)cóthểnêurabốnđiềukiệnđể

ápdụnghìnhphạtCTKGGgồm:

- Điều kiện 1: Hình phạt CTKGG

đượcápdụngđốivới người phạmtội ít

nghiêm trọng, phạm tội nghiêm trọng



.

ThốngkêtrongBLHShiệnhànhcó177

tộidanhvới194khunghìnhphạtlàcáctội

phạm ít nghiêm trọng, tội phạmnghiêm

trọng có quy định hình phạt CTKGGlà

hình phạt chính, trong đó có 34 khung

hình phạt là tội phạm nghiêm trọng và

160khunghìnhphạtlàtộiphạmítnghiêm

trọng.QuyđịnhtạiĐiều100BLHSxác

định:hình phạt CTKGG được áp dụng

đốivớingườitừđủ16tuổiđếndưới18

tuổiphạm tội rất nghiêm trọng do vôý

hoặcphạmtộiítnghiêmtrọng,phạmtội

nghiêmtrọnghoặcngườitừđủ14tuổiđến

dưới16tuổiphạmtộirấtnghiêmtrọng.



- Điều kiện 2: Việc áp dụng hình

phạtcảitạokhônggiamgiữdoBLHSquy



định.Theođó,chỉđượcápdụnghìnhphạt

CTKGGkhichếtàicủađiềuluậtphầncác

tộiphạmcóquyđịnhhìnhphạtCTKGG

là hình phạt chính. Ngoài ra, hình phạt

CTKGGđượcápdụngtrongtrườnghợp

chuyểnsanghìnhphạtkhácnhẹhơntheo

quyđịnhtạikhoản3Điều54BLHShoặc

trong trường hợp áp dụng quy định tại

khoản 1 Điều 100 BLHS đối với người

dưới18tuổiphạmtộinhưđãnêuởtrên.

-Điềukiện3:Ngườiphạmtộiđang

có nơi làm việc ổn địnhhoặc có nơi cư

trú rõ ràng.



 Nghị quyết 02/2018/NQ-

HĐTPngày15/5/2018củaHộiđồngthẩm

phán TANDTC, được sửa đổi, bổ sung

bởi Nghị quyết số 01/2022/NQ-HĐTP

ngày15/4/2022hướngdẫn“Nơilàmviệc

ổn định là nơi người phạm tội làm việc

có thời hạn từ 01 năm trở lên theo hợp

đồnglaođộnghoặctheoquyếtđịnhcủa

cơquan,tổchứccóthẩmquyền”;“Nơicư

trúrõrànglànơitạmtrúhoặcthườngtrú

cóđịachỉđượcxácđịnhcụthểtheoquy

địnhcủaLuậtCưtrú…”.



“Nơithường

trúlànơicôngdânsinhsốngổnđịnh,lâu

dàivàđãđượcđăngkýthườngtrú”,“Nơi

tạmtrúlànơicôngdânsinhsốngtrong



Khoản1,điều36,Bộluậthìnhsựnăm2015,sửađổibổsung2017



Khoản4Điều2Nghịquyết02/2018/NQ-HĐTPngày15/5/2018củaHộiđồngThẩmphánTANDTC

hướngdẫnápdụngđiều65củaBộluậthìnhsựvềántreo,đượccsửađổi,bổsungbằngNghịquyết

số01/2022/NQ-HĐTPngày15tháng4năm2022củaHộiđồngThẩmphánTANDTC.

††

Khoản8,khoản9Điều2LuậtCưtrúsố68/2020/QH14.



Khoản1,điều36,Bộluậthìnhsựnăm2015,sửađổibổsung2017



Nguồn:CụcThốngkêtộiphạmvàcôngnghệthôngtin,ViệnKiểmsátnhândântốicao.

mộtkhoảngthờigiannhấtđịnhngoàinơi

thườngtrúvàđãđượcđăngkýtạmtrú”.

††



- Điều kiện 4:Xét thấy không cần

thiết phải cách ly người phạm tội khỏi

xãhội



.Đâylàđiềukiệnkháquantrọng

trong áp dụng hình phạt CTKGG. Tuy

nhiên, hiện chưa có hướng dẫn về quy

địnhnàynênnộidungnàytùythuộcvào

đánhgiácủaHộiđồngxétxử.

4.2.Nhữnghạnchếtrongquyđịnh

và thực tiễnáp dụngquy địnhvề hình

phạtcảitạokhônggiamgiữ

Trong các điều kiện nêu trên về

hìnhphạtCTKGGthìđiềukiện“xétthấy

khôngcầnthiếtphảicáchlyngườiphạm

tộikhỏixãhội”làmộtđiềukiệnkhôngrõ

ràng,dẫnđếnthựctiễnrấtkhóápdụng

điềukiệnnày.Tínhđếnnay,chưacóbất

kỳvănbảngiảithíchhayhướngdẫncủa

cấpcóthẩmquyềnvềnộidungnày.Điều

nàyảnhhưởngkhôngnhỏđếnthựctiễn

áp dụng hình phạt nói chung, áp dụng

hình phạt CTKGG nói riêng.Thống kê

ápdụnghìnhphạtchínhgiaiđoạn2020-

2021củaViệnKiểmsátnhândântốicao

chothấy:

Hìnhphạt 2020 2021 2022 2023 Tổng Tỷlệ

Cảnhcáo 37  52 43 213 0.05%

Phạttiền 6837 6772 7502 7584 28695 7.12%

Cảitạokhônggiamgiữ 5418 5552 5592 5385 21947 5.44%

Trụcxuất 203 192 304 194 893 0.22%

Phạttùchohưởngántreo 18539 19477 23008 25317 86341 21.41%

Hìnhphạttù 77727 82529 89067 102206 351529 87.17%

Tổng 90222 95126 102517 115412 40327100.00%

(Thốngkêápdụnghìnhphạtchínhgiaiđoạn2020-2021củaViệnKiểmsátnhândântốicao).



Bảng trên cho thấy, trong tổng số

403277bịcáogiaiđoạn2020-2023thìchỉ

có21947(5,44%)đượcápdụnghìnhphạt

CTKGGtrongkhicóđến86341(21,41%)

bị cáo được áp dụng hình phạt tù cho

hưởngántreo.Điềunàychothấysựbất

hợplýcũngnhưxuhướngápdụnghình

phạtnghiêmkhắctrongthựctiễnxétxử

hiệnnaykhimàsốbịcáobịápdụnghình

phạttùchiếmđến87,17%.

Phântíchmộtsốbảnánphúcthẩm

cósửavềhìnhphạtsẽchothấyphầnnào

tìnhtrạngnày.Vídụ1,bảnánxétxửbị

cáoTrầnVănTvềtộitrộmcắptàisảncó

nộidung:khoảng19giờ,ngày09/8/2019,

TrầnVănT(sinhngày20/10/1983)điều

khiểnxemôtônhãnhiệuHondaAirblade,

biểnsố:47B1-222.xx,mangtheo01đôi

găng tay vải màu trắng, 01 condao cán

màuvàng,dàikhoảng22cmvà01chiếc

giỏxáchloạilớn,điđếnrẫycótrồngcây

sầuriêng,tạikhuvựcđườngMBthuộctổ

dânphốB,phườngTL,thànhphốB,tỉnh

ĐắkLắk,làvườncâysầuriêngdoanhLê

QuangVquảnlý.Tạiđây,Tđãdùngdao

cắttrộmđược57quảsầuriêngthìbịanh

V vàanh DươngQuangĐ làngườilàm

rẫy pháthiện, bắtquả tang.Tại Bảnkết

luậnđịnhgiátàisảnsố:232/KLĐGngày

22/8/2019,củaHộiđồngđịnhgiátàisản

trongtốtụnghìnhsựthànhphốB,kếtluận:

57quảsầuriêng,loạisầuriêngDona,có

tổngkhốilượnglà88kg,trịgiá:88kgx

50.000 đồng/kg = 4.400.000 đồng (Bốn

triệubốntrămnghìnđồng).Tòaánnhân

dânthànhphốBuônMaThuột,tỉnhĐắk

Lắkđãquyếtđịnhápdụngkhoản1Điều

173;điểmh,skhoản1,khoản2,Điều51

củaBộluậthìnhsự:TuyênbốbịcáoTrần

VănTphạmtộitrộmcắptàisản.Xửphạt



Bảnánhìnhsựsơthẩmsố316/2019/HS-ST,ngày21/11/2019củaTòaánnhândânthànhphốBuôn

MaThuột,tỉnhĐắkLắkxétxửbịcáoTrầnVănTtộitrộmcắptàisản.



Bảnánhìnhsựphúcthẩmsố44/2020/HS-PT,ngày11/02/2020củaTòaánnhândântỉnhĐắkLắk

xétxửbịcáoTrầnVănTtộitrộmcắptàisản.

bịcáoTrầnVănT09(Chín)thángtù.





Bị cáo Trần Văn T kháng cáo xin giảm

nhẹhìnhphạt.Hộiđồngxétxửphúcthẩm

nhậnđịnh:Bảnánsơthẩmxửphạthình

phạttùvàbuộccáchlybịcáovớixãhội

làcóphầnnghiêmkhắcsovớitínhchất,

mứcđộvàhậuquảdohànhviphạmtội

củabịcáođãgâyra,bởilẽ:Bịcáophạm

tộithuộctrườnghợpítnghiêmtrọng;tài

sảnchiếmđoạtcógiátrịkhônglớnvàđã

đượcthuhồitrảchobịhại;quátrìnhđiều

travàtạiphiêntòabịcáođãthànhkhẩn

khaibáo,tỏrõsựănnănhốicảivàngười

bịhạiđãcóđơnbãinạixingiảmnhẹcho

bị cáo. Đây là những tình tiết giảm nhẹ

tráchnhiệmhìnhsựquyđịnhtạiđiểmh,

skhoản1vàkhoản2Điều51củaBộluật

hình sự. Xét tính chất, mức độ hành vi

phạmtộicủabịcáo,xétthấykhôngcần

thiếtphảicáchlybịcáovớixãhộimàáp

dụnghìnhphạtcảitạokhônggiamgiữ,để

bịcáođượctựcảitạongoàixãhộidưới

sựgiámsát,giáodụccủachínhquyềnđịa

phươngvàgiađìnhlàphùhợp,nhưvậy

cũngđảmbảoviệccảitạo,giáodụcbịcáo

trởthànhmộtcôngdântốt.Hộiđồngxét

xửđãcăncứđiểmbkhoản1Điều355,

điểmđkhoản1Điều357củaBộluậttố

tụnghìnhsự,tuyênbố:BịcáoTrầnVănT

phạmtộitrộmcắptàisản.Ápdụngkhoản

1Điều173;điểmh,skhoản1,khoản2

Điều 51 củaBộ luật hìnhsựnăm 2015,

sửa đổi, bổ sung năm 2017,  xử phạt:

Bịcáo TrầnVănT02 (hai) năm cảitạo

khônggiamgiữ.



Trongvụántrên,việc

Tòaáncấpsơthẩmápdụnghìnhphạttù

đốivớibịcáoTlàquánghiêmkhắcnhư

nhậnđịnhcủaHộiđồngxétxửphúcthẩm.

Tuynhiên,khiápdụnghìnhphạtCTKGG

đối với bị cáo T, Hội đồng xét xử phúc



thẩmchỉnêu“Xéttínhchất,mứcđộhành

viphạmtộicủabịcáo,xétthấykhôngcần

thiếtphảicáchlybịcáovớixãhội”mà

khônglýgiảitạisaolại“khôngcầnthiết

phảicáchlybịcáovớixãhội”mặcdùđây

làmộttrongcácđiềukiệnquantrọngđể

Hộiđồngxétxửquyếtđịnhápdụnghình

phạt CTKGG. Đây là vấn đề rất vướng

mắctrongthựctiễn,nêncóthểlàlýdomà

Tòaáncấpsơthẩmđãcânnhắckhôngáp

dụnghìnhphạtCTKGGđốivớiTtrong

bảnánsơthẩm.

Vídụ2,BảnánxétxửTừThanhS

(sinhnăm2002)phạmtộitrộmcắptàisản.

Nộidungvụánnhưsau:Vàokhoảng11

giờ00phútngày14/5/2023,TừThanhS

đếnnhàcủabàLêKiềuDđểkiểmtrađiều

hòanhiệtđộ.KhiSthựchiệnviệckiểmtra

máyđiềuhòa,docâytuavítbịrơinênS

bướcxuốngđểnhặtthìbịtrượtchânđạp

trúngvàotaynắmcánhcửatủbàntrang

điểmcủabàDlàmchocửatủmởra.Lúc

này,Skiểmtraxemtủcóbịhưhỏnggì

khôngthìpháthiệnbêntrongtủcómộtcái

bóp(ví)màuđỏnênđãmởbópravàphát

hiệnbêntrongbópcó03cọctiền.Slấy

01cọctiềnbỏvàotúiquầnrồiđóngbóp

đểlạitheovịtrícũsauđóđóngtủlại.Đến

khoảng22giờngày14/5/2023,bàDphát

hiệntiềnbịmấtnêngọiđiệnchoSnhưng

S không thừa nhận. Đến khoảng 11 giờ

ngày 15/5/2023, S đến Công an đầu thú

vànộpsốtiền2.000.000đồng,sauđótiếp

tụcnộpthêm870.000đồngđểkhắcphục

vàanhXđãnộplại2.000.000đồngmàS

trảnợchoanhX,tổngsốtiền4.870.000

đồngđãgiaotrảchobàD.Sốtiềncònlại

sauđócũngđượckhắcphục,bồithường

chobàD.TạiBảnánhìnhsựsơthẩm,Tòa

ánnhânhuyệnTrầnVănThờiđãcăncứ

†††

Bảnánhìnhsựsơthẩmsố81/2023/HS-STngày14/9/2023củaTòaánnhânhuyệnTrầnVănThời,

tỉnhCàMauxétxửTừThanhSphạmtộitrộmcắptàisản.



Bảnánhìnhsựphúcthẩmsố120/2023/HS-PTngày15/11/2023củaTòaánnhântỉnhCàMauxét

xửTừThanhSphạmtộitrộmcắptàisản.

khoản1Điều173;điểmb,i,skhoản1và

khoản2Điều51,khoản1vàkhoản3Điều

54củaBộluậtHìnhsự,xửphạtbịcáoS

04thángtùvềtộitrộmcắptàisản.

†††

Tại

phiênphúcthẩm,bịcáocungcấptìnhtiết

giảmnhẹmớigồm:Ôngnộivàbácruột

Từ Văn H được tặng nhiều bằng khen,

giấykhendocóthànhtíchtrongcôngtác;

bảnthânchấphànhtốtchủtrương,chính

sách ở địa phương, hoàn cảnh gia đình

khókhăn,làlaođộngchínhtronggiađình

(cóxácnhậncủachínhquyềnđịaphương

nơicưtrú).Hộiđồngxétxửphúcthẩmxét

tính chất, mức độ, nguyên nhân và điều

kiện phạm tội thấykhông cần thiếtphải

cáchlybịcáovớixãhộinênđãcăncứvào

khoản2Điều136,điểmbkhoản1Điều

355,khoản1Điều357củaBộluậtTốtụng

hìnhsự;Khoản1Điều173,điểmb,i,s

khoản1,khoản2Điều51,khoản1,khoản

3Điều54vàĐiều36củaBộluậtHìnhsự,

xửphạtbịcáoTừThanhS01(một)năm

cảitạokhônggiamgiữvềtộitrộmcắptài

sản.



 Tươngtựnhư ởví dụ 1,trong ví

dụ2,mặcdùSphạmtộilầnđầu,đếncơ

quanCônganđầuthúvàkhắcphụctoàn

bộthiệthạivàđượchưởngnhiềutìnhtiết

giảmnhẹkhác,nhưngTòaáncấpsơthẩm

cũng không áp dụng hình phạtCTKGG

đốivớiS.ChỉkhiSkhángcáoxingiảm

nhẹ hình phạt thìTòa án cấpphúc thẩm

mớiápdụnghìnhphạtCTKGGđốivớiS.

Tuynhiên,trongbảnánphúcthẩm,Tòa

án cấpphúcthẩmcũngkhông phântích

điềukiện“khôngcầnthiếtphảicáchlybị

cáovớixãhội”màchỉnhậnđịnh"Xéttính

chất, mứcđộ, nguyên nhânvà điềukiện

phạmtộithấykhôngcầnthiếtphảicách

lybịcáovớixãhộimàápdụnghìnhphạt

cải tạo không giam giữ,để bị cáođược

Bàn về hình phạt cải tạo không giam giữ trong Bộ luật hình sự Việt Nam

Chủ đề:

Tài liệu liên quan

Tài liêu mới

AI tóm tắt

Giới thiệu tài liệu

Đối tượng sử dụng

Từ khoá chính

Nội dung tóm tắt

Hỗ trợ

Phương thức thanh toán

Theo dõi chúng tôi