VÕVĂNS–Xâydngcơsdliu43gingvtnuôi…
XÂYDNGCƠSDLIU43GINGVTNUÔINIðA
VõVănS(1),PhmCôngThiu(2),LêThBình(3),ðàoKimDung(4),
Tr%nCôngYên(5),Dr.P.K.Vij(6),Dr.D.KSadana(7)
1,2,3Vi!nchănnuôi;4,5B+Khoah/cvàCôngngh!;
6,7:C6cb8ot:nngu:ngenv<tnuôi=nñ+
*Tácgiliênh:VõVănSBmônðadngsinhhcvàðngvâtquýhi'm
VinchănnuôiTh)yPhương.T/Liêm–HàNi
Tel.Email:vovansu@gmail.com.vn
ABSTRACT
DATAON43VIETNAMLOCALBREEDS/POPULATIONSINTERMOFGENETICRESOURCES
CONSEVATION
(From:ProjectStudyonapplyingbioinformaticsforanimalconservationinVietnam"
VoVanSu(1),PhamCongThieu(2),LeThiBinh(3),DaoKimDung(4),
TranCongYen(5),Dr.P.K.Vij(6),Dr.D.KSadana(7)
1,2,3NationalInstituteofAnimalScicence;4,5MinistryofScienceandTechnology;
6,7:BureauofAnimalGeneticResources,Karnal,Haryana,India
Adatabaseon43Vietnamlocalanimalbreeds/populationswassetup.Criticalsforthedatawerebasedon
Domestic animal Diversity System by FAO, and Animal Genetic Resources India . Information System by
BureauofAnimalGeneticResources,DomesticAnimalGeneticResourcesInformationSystembyInternational
Livestovl Researh Intitute. Some addional criticals were added to satisyfy requirment from Vietnam Genetic
Resourcesconservationprogram,too.
Keywords:
ðETVFNðG
CùngvUinghVtrWngtrt,chănnuôilànghVñYutiêncZaconngư[i.Nócungc]pkhong90%
nhucYuthbt.trcng.sdachoxãhicùngvUinhiVusnphgmkhácnhưscckéo,phânbón,
gia,ñ[isingvănhóa...Ngànhcũngmanglicôngănviclàmchokhong3tkngư[itrênth'
giUi.lnưUctavbtrícZangànhchănnuôicũngtươngtn.
TiVnñVcZangànhchănnuôinàylà45loàivotnuôivUihơn14000giing(FAO,2007).Top
ñoànvotnuôinàyñưqc gilà“Ngu;ngenvtnuôi”.lnưUctanguWngenvotnuôilà80
giingniñbavàkhong100giingnhopvàcácconsinàycòntăng(BanChZnhimChương
trìnhBotWnNguWngenVotnuôiQuicgia(2010).VUivbtríquantrngnhưth',nguWngen
votnuôiñưqcxemlàtàisncZaloàingư[i.CôngtácbotWnnguWngenxth'giUibytñYut/
năm1960vàxnưUctat/năm1990(BanChZnhimChươngtrìnhBotWnNguWngenVot
nuôiQuicgia(2004).ThucñVtài:“Nghiênc=u=ngd>ngcôngnghtinsinhh?ctrongvic
bAot;nQuCgenVtnuôiVitNam"ðzbotWnvàkhaitháccóhiuqunguWngenvotnuôi
hiuqutacYnñ'nvicthi'tlopcơsxddliuvVnó.
HthingddliuñYutiênvVvotnuôidocZath'giUilà:"Hthingthôngtinñadngvotnuôi
.DAD.IS(DomesticanimaldiversityInformationSystem)doT{chcc nônglươngth' giUi
thi't lop và von hành (FAO. DAD.IS. http://dad.fao.org/). Ti'p ñ'n là h thing thông tin
nguWn gen vot nuôi cZa (DAGRIS . (Domestic Animal Genetic Resources Information
System) cZa Vin chăn nuôi quic t' (ILRI)(ILRI . DAGRIS http://dagris.ilri.cgiar.org/).
NhiVunưUccũngtochomìnhnhdnghthingddlbêuriêng.Thíd)nhưHthingthôngtin
nguWn gen vot nuôi ]n ñ.AGRI.IS (Animal Genetic Resources India Information System)
(Agri.ishttp://www.nbagr.res.in/agri.is.html)
VI|NCHĂNNUÔI.TEpchíKhoah?cCôngnghChănnuôi.
Si28.Tháng02–2011
TrongnưUc,chúngtacungñãtoñưqcmtcơsxddliubanñYu.dnatheocáchthcccZah
thingñó.ðólàcuin"AtlátcácgingvtnuôiVitnam"(VõVănSn(2003).Cuinnày
cũngñãñưqcñăngtitrêntrangWEBcZaVinChănNuôi(http://www.vcn.nn.vn).
ðươngnhiêndotínhñ•cthù(mangtínhtoàncYuvàt{ngquát),cáccơsxddliutrênkhông
thzcungc]pcácnhiVuyêucYuquantrngkhácmàchúngtacYnñ'nchocôngtácqunlý
nguWngenvotnuôihinti.Thíd)nhưcơquannào,aiqunlýnguWngenñó,dnánnào,ni
dunggìñãñưqcnghiênccu,ñiitưqngnàoñãñưqckhaithác,nguWnkinhphíxñâu.Chúngta
cYnmtcơsxddliumUi,nhiVuthôngtinhơnvàkháchơn.ðVtàinàyñưqcti'nhànhnh‚m
giiquy'tm)ctiêunóitrên.
M>ctiêunhimv>:XâydnngmtbphYnmVmph)cv)côngtácqunlýnguWngenvotnuôi
VitNam
THNGQUANTÀILIU
TìnhhìnhnghiêncMungoàinưOc
Hintitrênth'giUicócáccơsxddliuvVnguWngenvotnuôinhưsau:
CuinDanhsáchcácgiingvotnuôi(Watchlistfordomesticanimaldiversity3edition)do
FAOvàUNEPxu]tbnnăm2000(FAOand UNEP(2000).CuinnàychcathôngtincZa
6379giingvotnuôitrêntoànth'giUi.
HthngñadEngvtnuôiDAD.IS(DomesticInformationsystem).CơsxddliunàycZaT{
chccNônglươngth'giUi(FAO)(FAO.DAD.IS.http://dad.fao.org/)xâydnngt/năm1995.
Có186nưUctrongñócóVitNamthamgia.Năm2006ñãcótưliucZa14077giing.(Cơ
sx dd liu cũng ñưqc qun lý b‚ng phYn mVm cùng tên DAD.IS hot ñng trên Website.
http://www.fao.org/dad.is/
CơsxddliunguWngenvotnuôicZaVinchănnuôiquict'(ILRI.ñóngtiKenya–Châu
Phi),gilàDAGRIS(DometicanimalGeneticResourcesInformationSystem(2006).Cơsx
ddliunàychcathôngtinphYnlUnt/topñòanvotnuôichâuPhivàtoptrungx4loài(Trâu:
10giing,bò:30giing,c/u:42giing,dê:34giing)(Cơsxddliucũngñưqcqunlýb‚ng
phYnmVmcùngtênDAGRIShotñngtrênWebsite.http://dagris.ilri.cgiar.org
HichănnuôiChâuÂucũngpháttriznmtcơsxddliutươngtngiEAAO.AGDP(EAAP
Animal Genetic ResourcesDataBank).http://efabis.tzv.fal.de/.Cơsxddliunàytươngtn
như DAD.IS. Và trong tương lai hai h thing này sát nhop vào mt vUi cái tên chung là
DAD.ISversion3.CơsxddliunguWngenvotnuôi]nñ,cótênAGRI_IS(AgriGenetic
ResourcesInformationsystem).
Cácl?aithôngtincLacáccơsdliunàykháñadEng,nhưngtutrungcóthQphânlàm
cácnhómsau:
Thôngtinchung(tên,nh,silưqng,phânbi,cáchthccqunlý,nuôidư‡ng,phânlaitheo
góc ñ di truyVn...Thông tin vV ñ•c ñizm ngai hình cơ bn cZa con giing: tYm vóc, kích
thưUc,màulông,kizulông...
ThôngtinvVnăngsu]tcZamtsichˆtiêuquantrng:sinhtrưxng,năngsu]ttrcng,khnăng
snxu]tthbt,tu{ithànhth)c,thànhd)c...ThôngtinvVcácñ•cñizmsinhlýsinhhóa...Thông
tinvVADN...
VÕVĂNS–Xâydngcơsdliu43gingvtnuôi…
Cáclaithôngintrênñưqcdnavàocáctiêuchugncóñưqct/cáck'tqunghiênccutrênth'
giUi.Tuynhiên,hthingthôngtinnàythi'ucáclaithôngtinmàVitnamquantâm,như
botWnxñâu,aichZtrì,dnánnàoñãñưqctriznkhai,kinhphílàbaonhiêu…
TìnhhìnhnghiêncMutrongnưOc
CôngtácbotWnt/1990.tccnămkhxiñYuvVChươngtrìnhBotWnNguWngennhànưUc
mUibytñYu.Cuin"ÁtlátcácgiingVot nuôiVitNam"(VõVănSn,2003)doBNông
nghipvàPháttriznNôngthônbanhànhlàcơsxddliunguWngenthucloiñó.Cuinátlát
cácgiingvotnuôiñưqcxâydnngtheocáchthcccZaHthingthôngtinñadngvotnuôi–
DAD.IS(DomesticAnimalDiversityInformationSystem)(FAO(1998).
Cuinnàycũngñưqcñưalênm)c"Átlátcácgingvtnuôi/BAot;nngu;ngen"trongtrang
WebcZaVinchănnuôi(http://www.vcn.vnn.vn/Main.aspx?MNU=1081&Style=1.
ðzqunlýcácgiinggiacYmñưqcbotWntiVinChănNuôi,phYnmVmVPMcũngñã
ñưqcsŽd)ngñzxâydnngmtcơsxddliuvVgà.
Năm2007,trongphmvidnánðadngsinhhc,mtcơsxddliuvVñiVutracácgiingvot
nuôicũngxHàGiangñãñưqcxâydnng(VõVănSn,2008).
CáccơsxddliuliênquannóitrênñVuñưqcxâydnngvUisnñónggópcZatácgiñVtài.
VTLIUVÀPHƯƠNGPHÁPNGHIÊNCUU
N+idungnghiêncMu
ðiitưqngñiVutra:43giingvotnuôibnñbaVitNams•ñưqcñiVutrat{ngthzvVcácm•t:
ð•cñizmngoihình,năngsu]t,snhìnhthành.
Danhsáchcácgi1ngñư4cñi5utranhưsau:
CácginglUn:Lqnˆgc,LqnBaXuyên,LqnM•o,LqnSóc,LqnVânPa,LqnMư[ngkhương,Lqn
Hung.
Cácgingbò,nga,hươu,cWuvàthX:BòUñYurìu,BòVàngVitnam,BòHmông,Ngnathư[ng
NgnaBch,Hươusao,HươulqnMi'nñin,C/uPhanrang,Th‘VitNamñenvàxám.
Cácginggà:GàRi,GàHW,GàMíaGàðôngTo,Gàác,GàLùn(Tè),GàMóng,GàTàuVàng,Gà
H’mông,GàTrUi,GàTò,GàXưUc,Gàlôngchân,Gà9móng,Gà6móng.
CácgingthLycYm:VbtC‘,VbtBYuB'n,VbtBYuQuì,VbtKỳL/a,VbtMicBìnhñbnh,Vbtðim,
NganTrâu,NganDé,Ng•ngC‘
B;câuVitnam:
Nguyênli!uditruyWn
NguWnnguyênliul]yt/.Vinchănnuôi
.VinKHk–thuotNôngnghipMiVnnam
Phươngphápx\lýs^li!u
XácñbnhcáclaithôngtinvVvotnuôitheotiêuchícZahthingddliuDAD_IS,DAGRIS,
AGRISYSvàyêucYuVN.
Xácñbnhnidungthôngtinvàtiêuchugnthôngquavicnghiênccucáccơsxddliunói
trênvàyêucYucZavicqunlýxnưUcta.
VI|NCHĂNNUÔI.TEpchíKhoah?cCôngnghChănnuôi.
Si28.Tháng02–2011
Phươngphápthuth<pthôngtin.
Thuthopthôngtinti'nhànhquavicñiVutrathncñbavànghiênccucáctàiliuliênquan.
ði[utrathcñ\a
Thingkêsilưqngvotnuôi,xácñbnhlimôitrư[ngnuôidư‡ng,nghiênccub{sungcácchˆ
tiêucònchưañưqcnghiênccutrongcáccôngtrìnhñãñưqcthnchin.Cácñbañizmñưqc
ñiVutralànhdngcơsxnuôi41giingñó(Bng2).
T]nghUpcácloEithôngtinliênquan
Cácloivănbn,báocáokhoahc,dnán,ñVtàiliênquanñ'nvichìnhthành,năngsu]t43
giing vot nuôi nói trên, như: Ban ChZ nhim ðV án Bo tWn Qu– gen Vot nuôi quic gia
(2004).BanChZnhimðVánBotWnQu–genVotnuôiQuicgia(2004).BanChZnhim
ChươngtrìnhBotWnNguWngenVotnuôiQuicgia(2010).LêVi'tLyvàcs,(2002).
Th_igianvàñ`añiamvàkinhphínghiêncMu
Th_igiannghiênc=u:2006.2007.Tuynhiên,dovictraoñ{ivUiphíañiitác]nñbbchom
nênth[igianñưqcgiahnñ'ntháng3/2010
ð`añiamnghiêncMu
TEiVitnam:VinChănnuôivàcácñbañizmñiVutrathncñbanóitrên
TEiÂnña:C)cbotWnnguWngen]nñ(Haryana),TrungtâmnghiênccuTrâu˜nð,các
trithugom(HalasHouse)bòthrông˜nð,Tri™nlšmgiingvotnuôiquicgia˜nð,
năm2010tibangPunjab,Vinnghiênccusdaquicgia˜nð(bangHaryana).
KeTQUfVÀTHfOLUN
Xácñ`nhdanhsáchthôngtinh!th^ngdhli!u
NghiênccuhthingddliunguWngenvotnuôicZacáct{chccquantrngtrênth'giUi,là
H thing thông tin vot nuôi . AGRIS_SYS (]n ñ), cuin Danh m)c nguWn gen vot nuôi
(World watch list) (cZa FAO.UNEP), H thing thông tin nguWn gen vot nuôi . DAGRIS
(Vinchănnuôiquict'),Hthingthôngtinñadngvotnuôi(DAD.IScZaFAO)vàátlát
cácgiingvotnuôixVitnam.CácloithôngtinvVnguWngenvotnuôixmtsicơsxdd
liucóthztómtytphânlàm7nhómnhưsau(Bng1)
Bng1.CácloithôngtinvVgiingvotnuôi.
Thôngtinchung:Tên,nh,Xu]txc(ni/ngoi),TìnhtrngthuYnhóa,PhânloiditruyVn,Pháttrizn
vàkhaithác,CôngnhonnguWngen,ðăngkýqunlýcáthz,Silưqng,M)cñíchsŽd)ng.
H9th1ngqu;nlýnuôidư>ng:Hthingqunlý,Hthingvonñng,Phươngthccdinhdư‡ng,Th[i
giannuôinhit,Môitrư[ngqunlýñ•cbit
Côngtácb;ot@n:BotWnvotsing,BotWntinh,BotWnphôi,BotWnADN
ðAcñiBmngCaihình:Cácñ•cñizmd™nhonth]y,Kizulông(loàichim),Blông(loàichim),Màu
c›ngchân+bàn(loàichim),Kizumào(loàichim),Màuv‘trcng(loàichim),ðdàicánh,Ngoihình
loàithú,Màulông(loàithú),Màuda(loàithú),Sis/ng(loàithú),Màulông(loàithú),Hìnhdángkích
thưUcs/ng(loàithú),Kizutai,Y'm(trâu,bò),U(trâubò),Lônghaylen(loàithú),Kizusqilông(c/u)
ðAcñiBmthíchnghivànăngsuFt:Khnăngthíchnghi,Khnăngthíchnghiñ•cbit,Scckh‘eñ•c
VÕVĂNS–Xâydngcơsdliu43gingvtnuôi…
bit,Khnăngsinhsnñ•cbit,Khnăngñ•cbitkhác,Snphgmñ•cbit,Tu{isinhsn,Năngsu]t
trcng,Siconñ•/{,Sinhtrưxng,M{thbt,Năngsu]tsda,Năngsu]tlenc/u,Nănglnccàykéo,Năng
lnccư‡i
CácchGtiêusinhlýsinhhóa:Tˆlalbuminsda,NWngñt'bàohWngcYu,HàmlưqnghWngcYu,Hàm
lưqngglobulin,T]nsigen,TYnsikizugen,Tˆlch't,Khongcáchñ•,Sit'bàohWnghuy'tcYu,
T{ngproteinmáu,T{ngbchcYu,Khnăngchuyznhóathccăn(gà),Khnăngnhonthccăn(gà),Tˆ
lalbumin,Tˆllyngmáu(ErythroyteSedimentationRate)vàKhnăngkhángbnh
CIsIb;ot@nJqu;nlý:Bnhvin,Cơsxgiing,Cơsxchuyzngiaoti'nbK–thuot,Danhm)ccác
trangtrichănnuôi,Cáccơsxthúy,Cáccơsxth)tinhnhânto,Silưqnglòm{,ThunhopvàCơsx
snxu]ttinh(tinhbank)
N+idungthôngtinvàtiêuchuinthôngtinvWcongi^ngvàcôngtácb8ot:n.
Nidungvàtiêu chugncZacZathôngtinchungñưqcdnavàohươngdšncZacác ddliu
AGRIS.IS,DAD.ISvàDAGRISvàchoVbêtnamdnavàoyêucYuBanqunlýñVán“Bo
tWnnguWngenvotnuôiVitnam”.
Thôngtinchung
Bng2.NidungvàtiêuchugncáclaithôngtinvVcácñiitưqngbotWn.
Thôngtin Chiti'tvàtiêuchugnthôngtin
ðiitưqng(giingvot
nuôi)
Tênchínhthcc,ni/nhopngai,thú/chim,loài(trâu,bò..)
Tên Tênkhác,ngônngd,nơisŽd)ng.
nh
ðiivUilòaithú:nhñncvàcáivàñiivUilòaichim:nhñnc/cáivà
ñàntrưxngthành.Anhñưqcch)ptheotiêuchugngiing(ch)pt/phía
ngang,trungñizmlàñizmcythaiñư[ngchéo.
Xu]txcnguWngenni. Do:pháthin,chnlc,laito?.Miêuttómtytquátrìnhñó.
Xu]txcnguWngenngoi Nămnào,ainhop,t{chccxu]t,t/nưUcnào,ñnc/cái/tinh/phôi?Miêu
ttómtytquátrìnhñó.
TìnhtrngthuYnhóa ThuYnhóa/bánhoangdã/hoangdã?Miêuttómtytquátrìnhñó.
PhânloiditruyVn Thuc:Loài/giing/dòng?Ghichún'ucó.
Pháttriznvàkhaithác Dnán/ñVtàikhaithácnào,tên,nămbytñYu,nămk'tthúc,aichZtrì,cơ
quannàochZtrì,nguWnkinhphí,sitiVn,tómtytquátrìngthnchinvà
k'tqu.
CôngnhonnguWngen Nămvàcơquanc]pphép.
ðăngkýqunlýcáthz Nămvàcơquanñăngký.
Silưqng Cơsi(ñnc/cái/chai)vàphânbi
M)cñíchsŽd)ng X'pthctntheomccñưutiênmàgiingvotnuôiñưqcsŽd)ngcáclai
hìnhsau:1Sda,2Trcng,3Thbt,4m‡,….
H!th^ngqu8nlývànuôidưlng
K'tquHthingqunlývàmôitrư[ngnuôiñưqcthzhinquaBng3
Bng3.Hthingqunlývàmôitrư[ngnuôi
Hthingqunlý Giingvotnuôiñưqcqunlýtheohìnhthccnào,sauñây:
![Hình ảnh học bệnh não mạch máu nhỏ: Báo cáo [Năm]](https://cdn.tailieu.vn/images/document/thumbnail/2024/20240705/sanhobien01/135x160/1985290001.jpg)
