16
Tạp chí Nghiên cứu và Phát triển, số 2 (85). 2011
BAØN VEÀ TÍN NGÖÔÕNG CÖÛU THIEÂN HUYEÀN NÖÕ ÔÛ VUØNG HUEÁ
Onishi Kazuhiko*
Lôøi noùi ñaàu
Muïc ñích cuûa baøi baùo naøy laø khaûo saùt tín ngöôõng Cöûu Thieân Huyeàn Nöõ
(九天玄女) ôû Hueá, qua ñoù nhìn laïi tín ngöôõng daân gian Vieät Nam noùi chung,
tín ngöôõng daân gian Hueá noùi rieâng ñaõ tieáp thu Ñaïo giaùo Trung Quoác nhö
theá naøo.
Trong khi baøn veà aûnh höôûng Ñaïo giaùo ñoái vôùi heä thoáng nöõ thaàn vaø tín
ngöôõng daân gian Hueá, nhaø nghieân cöùu Nguyeãn Höõu Thoâng cho raèng: “Moät
trong nhöõng ñaëc tröng tieâu bieåu cuûa loaïi hình tín ngöôõng daân gian laø tieáp
bieán hình töôïng - cuï theå hoùa nhöõng vò thaùnh thaàn coù daùng daáp, chöùc naêng,
taâm tính... (tuy chæ laø suy töôûng) phuø hôïp vôùi taàng lôùp bình daân ngheøo khoù.”
[Nguyeãn Höõu Thoâng, 2001, tr. 51-52].
Vì vaäy, trong nghieân cöùu naøy, chuùng toâi xin ñeà caäp ñeán moät soá vaán ñeà
lieân quan ñeán ñaëc tröng tieáp bieán (tröôøng hôïp tín ngöôõng Cöûu Thieân Huyeàn
Nöõ) cuøng nhöõng lyù do cuûa quaù trình tieáp bieán. Ñeå giaûi quyeát vaàn ñeà naøy,
chuùng toâi khaûo saùt laïi hình daùng, chöùc naêng vaø boái caûnh thoâng qua caùc cöù
lieäu thö tòch ghi cheùp veà vò nöõ thaàn naøy.
1. Tín ngöôõng Cöûu Thieân Huyeàn Nöõ
Tröôùc heát, chuùng toâi ñöa ra moät soá taøi lieäu cô baûn mieâu taû tín ngöôõng
nöõ thaàn naøy ôû Trung Quoác. Tieáp theo, chuùng toâi tieán haønh so saùnh hình thaùi
tín ngöôõng Cöûu Thieân Huyeàn Nöõ ôû mieàn Baéc Vieät Nam, vuøng Hueá vaø mieàn
Nam Vieät Nam vôùi caùc ghi cheùp trong thö tòch cuûa Trung Quoác.
1.1. Tín ngöôõng Cöûu Thieân Huyeàn Nöõ ôû Trung Quoác
Moät trong nhöõng vaên baûn taøi lieäu Ñaïo giaùo cô baûn veà Cöûu Thieân Huyeàn
Nöõ laø truyeän Cöûu Thieân Huyeàn Nöõ ñöôïc ghi trong Dung Thaønh taäp tieân truyeän
(墉城集仙伝)(1) (DTTTT) do ñaïo só Ñoã Quang Ñình (杜光庭: 850-933) bieân soaïn.
Truyeän ghi laïi tieåu söû veà vò nöõ thaàn naøy. Trong truyeän coù ñoaïn cheùp:
Dòch nghóa: Cöûu Thieân Huyeàn Nöõ laø thaày cuûa Huyønh Ñeá, vaø laø hoïc troø
Thaùnh Maãu Nguyeân Quaân (töùc Taây Vöông Maãu). (...) Xi Vöu taïo ra tai hoïa,
coù 81 boïn anh em, thaân thuù nhaân ngöõ, (...) taïo hình Nguõ hoå laøm haïi leâ daân,
(...) khoâng theo leänh Ñeá. Ñeá muoán ñaùnh noù, Huyeàn Nöõ töùc truyeàn buøa Luïc
Giaùp Luïc Nhaâm Binh Tín cho Ñeá (...).
“九天玄女者黄帝之師, 聖母元君之弟子. (...)蚩尤肆孽, 弟兄八十一人, 獣身人
語, (...) 作五虎之形以害黎庶. (...) 不用帝命, 帝 欲征之. (...) 玄女即授帝六甲六壬兵
信之符, (...)”.
* Tieán só, Nghieân cöùu vieân, Vieän Nghieân cöùu Toân giaùo Vieät Nam.
17
Tạp chí Nghiên cứu và Phát triển, số 2 (85). 2011
Nhö neâu treân, Cöûu Thieân Huyeàn Nöõ truyeàn cho buøa Luïc Giaùp Luïc
Nhaâm Binh Tín ñeå giuùp ñôõ Huyønh Ñeá ñaùnh Xi Vöu. Vì vaäy, ngöôøi ta cho
raèng nöõ thaàn naøy laø moät vò thaàn quaân söï linh thieâng.
Chuùng toâi ñaëc bieät löu yù ñeán teân Luïc Giaùp Luïc Nhaâm (六甲六壬) ñöôïc
ghi treân buøa. “Luïc Giaùp Luïc Nhaâm” laø thaàn caùch hoùa cuûa söï phoái hôïp can chi
(干支), sau naøy chuùng trôû thaønh nhoùm nhöõng vò töôùng thaàn coù chöùc naêng tröø
taø ma [Maõ 2002/1996, tr. 335-340]. Kinh ñieån Ñaïo giaùo Hoaøng Ñeá ñoän giaùp
duyeân thaân kinh (黄庭遁甲縁身経)(2) cheùp: “Neáu muoán tröø aùc quyû thì veõ buøa
Luïc Giaùp, Luïc AÁt mang ñi, ñoàng thôøi keâu goïi thaàn Giaùp Daàn, ma quyû ñeàu boû
chaïy: 若辟除悪鬼者、書六甲六乙之符持行、并呼甲寅神、鬼皆散逃”.
Trong nhöõng vò thaàn ñoù, Luïc Giaùp thöôøng ñöùng ôû vò trí haøng ñaàu. Thí
duï, saùch Baõo phaùc töû (抱朴子, quyeån 17, Ñaêng Thieäp: 登渉) do Caùt Hoàng (葛洪:
283-343ca.) bieân soaïn, cheùp moät lôøi chuù noåi tieáng laø “Luïc Giaùp Bí Chuùc” (六甲
秘祝). Ñoù chính laø buøa Töù Tung Nguõ Hoaønh (四縦五横符) ñöôïc ngöôøi Vieät Nam
hay duøng khi haønh leã tröø taø ma [Giran 1912, tr. 162], [Huyønh Ngoïc Traûng
vaø nhöõng ngöôøi khaùc 1993a, tr. 161-164], [Hoà Töôøng 2005, tr. 170]. Trong
DTTTT, teân (thaàn) can chi coù vai troø thöïc hieän uy löïc cuûa Cöûu Thieân Huyeàn
Nöõ. Vì vaäy, chuùng toâi cho raèng giöõa hai vò thaàn naøy coù quan heä khaù maät thieát.
Theá nhöng, theo nghieân cöùu tröôùc ñaây cuûa oâng Miyakawa Hisayuki,
tín ngöôõng Cöûu Thieân Huyeàn Nöõ baét ñaàu phoå bieán töø thôøi nhaø Ñöôøng ñeán
thôøi Nguõ ñaïi [Miyakawa 1983, tr. 376, tr. 378-379, vaø tr. 380 (chuù thích
4), tr. 393]. Hôn nöõa, truyeän Thuûy höû (水滸伝) ñöôïc hình thaønh thôøi nhaø
Minh cuõng ñaõ goùp phaàn laøm cho tín ngöôõng Cöûu Thieân Huyeàn Nöõ ñöôïc phoå
bieán saâu roäng hôn. Vì trong truyeän Thuûy höû, coù ñoaïn (hoài thöù 42) ghi Cöûu
Thieân Huyeàn Nöõ baùo cho Toáng Giang - nhaân vaät nam chính cuûa tieåu thuyeát
naøy raèng ngöôøi vaø 108 haûo haùn laø hoùa thaân cuûa 108 vò thaàn tinh tuù töùc 36
vò Thieân Cang (三十六天罡) vaø 72 vò Ñòa Saùt (七十二地煞). ÔÛ ñaây ñöùc Cöûu
Thieân Huyeàn Nöõ ñöôïc khaéc hoïa nhö moät vò thaàn coù vò trí trung gian giöõa
Toáng Giang vaø nhöõng vò thaàn tinh tuù ñoù [Maõ 2002/1996, tr. 120]. Hôn nöõa,
trong truyeän coøn coù ñoaïn (hoài thöù 80) cheùp: vò nöõ thaàn naøy huaán luyeän chieán
thuaät cho Toáng Giang [Sakuraba 1994, tr. 100]. Nhö vaäy, cuøng vôùi nhöõng vò
thaàn tinh tuù, danh xöng cuûa ñöùc Cöûu Thieân Huyeàn Nöõ ñöôïc phoå bieán khoâng
nhöõng ôû trong truyeän thaàn tieân DTTTT maø coøn ôû caû tieåu tuyeát coå ñieån nhö
truyeän Thuûy höû cuûa Trung Quoác [Maõ, Sñd, tr. 120-121].
1.2. Tín ngöôõng Cöûu Thieân Huyeàn Nöõ ôû mieàn Baéc Vieät Nam
Chuùng toâi môùi tìm thaáy taøi lieäu xung quanh tín ngöôõng veà Cöûu Thieân
Huyeàn Nöõ ôû Vieät Nam noùi chung vaø mieàn Baéc Vieät Nam noùi rieâng trong
Ñaïi Vieät söû löôïc 大越史略, quyeån 3, phaàn naêm Ñaïi Ñònh 大定 thöù 21 (1160),
thôøi nhaø Lyù). Saùch cheùp raèng: “Muøa xuaân, thaùng Gieâng, döïng ñeàn Nhi Nöõ
vaø Xi Vöu ôû phöôøng Boá Caùi: 春,正月,起二女蚩尤祠于布蓋坊”.(3) ÔÛ ñaây, ngöôøi
ta chæ tìm thaáy teân Xi Vöu maø thoâi. Lieân quan ñeán caùc ghi cheùp neâu treân,
saùch Taây Hoà chí (西湖志),(4) phaàn cheùp veà ñeàn Huyeàn Nöõ (玄女祠) coù ñoaïn
sau ñaây:
18
Tạp chí Nghiên cứu và Phát triển, số 2 (85). 2011
Dòch nghóa: Ñeàn naèm trong chaâu Loa, Phöông Ñaøm, giai Boá Caùi, nay
laø aáp Trích Saøi. Ñeàn ñöôïc xaây döïng vaøo muøa xuaân naêm Canh Thìn nieân
hieäu Ñaïi Ñònh thöù 21 thôøi Lyù Thaùi Toâng. Luùc ñoù, Xi Vöu quaáy ñaûo, neân ñeàn
ñaõ ñöôïc döïng leân ôû ñaây ñeå traán giöõ. Nay vaãn coøn, tuïc goïi laø Coâng chuùa Loa.
祠在布蓋階方潭中螺州.今摘柴邑中是. 李英宗大定廿一年庚申春所 建. 間者,在
蚩尤妖気作. 故 (建) 祠于此以鎮之. 今存俗称螺公主是也.
Saùch ghi ñòa chæ cuûa ngoâi ñeàn naøy thuoäc aáp Trích Saøi. AÁp Trích Saøi
thuoäc ñòa phaän phöôøng Böôûi, quaän Ba Ñình baây giôø (phía taây baéc noäi thaønh
Haø Noäi) [Buøi Thieát 1993, tr. 463]. Saùch coøn ghi raèng ngoâi ñeàn naøy ñöôïc döïng
leân ñeå traán yeâu khí cuûa Xi Vöu. Sau ñoaïn naøy, saùch coøn cheùp moät baøi phuï
luïc: “döïa vaøo vaên baûn söû lieäu, ñeàn Huyeàn Nöõ Xi Vöu ñöôïc xaây, coù leõ coù vieäc
thieáu nhaàm: 按史文建玄女蚩尤祠.蓋闕誤”. Taùc giaû baøi phuï luïc naøy khoâng ghi
cuï theå vaên baûn söû lieäu naøo vaø “thieáu nhaàm” caùi gì.
Chuùng toâi cho raèng coù leõ “vaên baûn söû lieäu” maø saùch ñeà caäp ñeán chính laø
ñoaïn cheùp trong saùch Ñaïi Vieät söû löôïc hay laø Ñaïi Vieät söû kyù toaøn thö ñöôïc
keå treân. Coøn caùi goïi laø “thieáu nhaàm”, vieäc ghi theâm teân “Xi Vöu” cho ngoâi
ñeàn naøy trong “vaên baûn söû lieäu” thì khoâng hôïp muïc ñích xaây döïng ngoâi ñeàn.
Hoaëc, laïi coù khaû naêng töø “Huyeàn Nöõ” (玄女) do vieát nhaàm cuûa Nhò Nöõ (二女)
trong taøi lieäu keå treân.
Duø sao ñi nöõa, ít nhaát chuùng toâi coù theå roõ ñöôïc 2 ñieàu. Thöù nhaát laø thôøi
ñieåm naêm 1160, Xi Vöu ñaõ ñöôïc thôø phuïng. Thöù hai laø coù khaû naêng trong
tín ngöôõng thôøi Lyù ñaõ coù söï phoái hôïp Xi Vöu vôùi Cöûu Thieân Huyeàn Nöõ.
Coù theå xaùc ñònh ñöôïc raèng: cho ñeán theá kyû XVIII, Xi Vöu trôû thaønh
ñoái töôïng tín ngöôõng theo caùch thöùc laø phoái hôïp vôùi Cöûu Thieân Huyeàn Nöõ.
Nhöõng lôøi “thaàn chuù hoä thaân” trong saùch Tam giaùo chính ñoä thöïc luïc (三教
正度実録)(5) ñöôïc in ra vaøo naêm Baûo Thaùi (保泰) thöù 4 (1723) cheùp:
Dòch nghóa: Chuù raèng, Saéc töù tung nguõ hoaønh, ta môùi xuaát haønh, Vuõ
Vöông(6) baûo hoä con ñöôøng, Xi Vöu hay laùnh binh. Thaàn ta phuø hoä töø beân
trong, khi veà queâ höông mình thì boïn cöôùp khoâng daáy leân. Caáp caáp Cöûu
Thieân Huyeàn Nöõ luaät leänh. Na moâ Quan Theá AÂm Boà Taùt, ba tieáng.
呪曰, 勅四縦五横, 吾今出行, 武王衛道, 蚩尤避兵. 吾神中護, 殃煞潜驚, 還帰本
郷, 盗賊不得起, 妖魔怪不得行, 急急如九天玄女律令. 南無観世音菩薩, 三声. [Doøng
thöù 5, tr. 4b-doøng thöù 2, tr. 5a].
Tröôùc khi thöïc hieän nghi leã ñaùm ma, caùc vò thaày cuùng hoaëc nhaø sö duøng
“thaàn chuù hoä thaân” ñeå töï baûo veä baûn thaân mình tröôùc ma quyû. Coù leõ, nhöõng
nghi leã naøy thöôøng ñöôïc söû duïng cho neân trong caùc baûn saùch ñöôïc in laïi nhieàu
laàn, coù theå ñôn cöû tröôøng hôïp baûn in naêm Gia Long thöù 16 (1817), mang teân
laø Taân tuyeân tam giaùo chính ñoä thöïc luïc (新鐫三教正度実録)(7) cuõng coù phaàn
“thaàn chuù hoä thaân” [doøng thöù 3-6, trang 2a] gioáng nhö baûn in naêm Baûo Thaùi.
Phaàn gioáng nhau trong Tam giaùo chính ñoä taäp yeáu (三教正度輯要)(8) -
baûn toùm löôïc cuûa Tam giaùo chính ñoä thöïc luïc ñöôïc in ra vaøo naêm Thaønh
Thaùi thöù 11 (1899) cuõng cheùp nhö sau:
19
Tạp chí Nghiên cứu và Phát triển, số 2 (85). 2011
Dòch nghóa: Chuù noùi, Saéc töù tung nguõ hoaønh, ta môùi xuaát haønh, Vuõ
Vöông baûo hoä con ñöôøng, Xi Vöu laùnh binh. Thaàn laønh baûo hoä, öông saùt hay
tieàm aån vaø kinh sôï. Caáp caáp nhö Cöûu Thieân Huyeàn Nöõ luaät leänh.
呪曰, 勅四縦五横, 吾今出行, 武王衛道, 蚩尤避兵.吉神守護, 殃煞潜驚, 急急如
九天玄女律令. [Doøng thöù 4-6, tr. 3a].
Nhö ñaõ neâu treân, duø Tam giaùo chính ñoä thöïc luïc coù mang maøu saéc Phaät
giaùo nhö nieäm “Na moâ Quan Theá AÂm Boà Taùt”, nhöng coát loõi cuûa “thaàn chuù”
naøy laø söï phoái hôïp giöõa Cöûu Thieân Huyeàn Nöõ, Xi Vöu vaø lôøi chuù töù tung nguõ
hoaønh voán mang teân laø “Luïc Giaùp Bí Chuùc”. Hôn nöõa, qua vieäc Tam giaùo
chính ñoä taäp yeáu boû soùt caâu “Na moâ Quan Theá AÂm Boà Taùt”, chuùng toâi cho
raèng haït nhaân quyeàn uy cuûa thaàn chuù laø Cöûu Thieân Huyeàn Nöõ taêng leân.
Caùc oâng Gustave Dumoutier, Nguyeãn Vaên Khoan, Traàn Vaên Giaùp ñaõ
chæ ra raèng cho tôùi sau theá kyû 20, nhöõng vaên baûn heä thoáng cuûa Tam giaùo
chính ñoä thöïc luïc vaãn ñöôïc thaày cuùng hoaëc nhaø sö söû duïng trong caùc saùch
nghi leã. [Dumoutier 1904, tr. 1-2], [Nguyeãn Vaên Khoan 1933, tr. 29], [Traàn
Vaên Giaùp 1939, tr. 246].
Nhö theá thì, trong yù thöùc veà caáp baäc cuûa nhöõng ngöôøi tín ngöôõng daân
gian,(9) Cöûu Thieân Huyeàn Nöõ laø moät vò thaàn coù uy löïc maïnh meõ ñeå thöïc hieän
vieäc tröø taø ma.
OÂng Gustave Dumoutier laïi ghi raèng: “Cöûu Thieân Huyeàn Nöõ hoaëc nöõ
thaàn ñen toái treân caùc taàng trôøi. Ñoù laø söï toàn taïi cao quyù nhaát ôû chín taàng
trôøi cuûa tín ñoà Ñaïo giaùo, moät vò thaàn linh naém giöõ toaøn boä kyõ thuaät quaân
söï, saùch vôû quaân söï vaø luoân coå vuõ nhöõng vieäc thöïc haønh cuûa thaày phuø thuûy
coù muïc ñích veà quaân söï. Cöûu Thieân Huyeàn Nöõ ñònh ra: vaøo ngaøy 30 Teát, veõ
hình cung teân treân saân trong gia ñình ñeå tröø taø ma.” [Dumoutier 1907, tr.
56]. Duø ghi laïi nghi leã tröø taø ma ñöôïc thöïc hieän trong ngaøy Teát, song noäi
dung chuû yeáu cuûa nhöõng lôøi oâng Dumoutier laø Cöûu Thieân Huyeàn Nöõ vaãn ñöôïc
coi nhö laø moät vò thaàn cai trò vieäc quaân söï. Chính vì theá, chuùng toâi cho raèng
chöùc naêng tröø taø ma cuûa Cöûu Thieân Huyeàn Nöõ ñöôïc phaùt sinh ra töø uy löïc
maïnh meõ voán coù cuûa nöõ thaàn quaân söï.
1.3. Tín ngöôõng Cöûu Thieân Huyeàn Nöõ ôû vuøng Hueá vaø mieàn Nam
Vieäât Nam
Veà heä thoáng tín ngöôõng daân gian ôû vuøng Hueá, oâng Traàn Ñaïi Vinh
khaúng ñònh laø ñöùc Cöûu Thieân Huyeàn Nöõ coù chöùc naêng toång hôïp vaø laø nöõ
thaàn naèm ôû vò trí haøng ñaàu trong nhöõng vò nöõ thaàn khaùc nhö Thieân Y A
Na Dieãn Ngoïc Phi (天依阿那演玉妃), Thaùnh Maãu Lieãu Haïnh (柳杏聖母) [Traàn
Ñaïi Vinh 1995, tr. 112]. OÂng cuõng neâu leân chi tieát moät soá chöùc naêng cuûa nöõ
thaàn naøy laø toå ngheà moäc vaø toå ngheà neà [Sñd, tr. 151-152]. Theo oâng Huyønh
Ñình Keát giôùi thieäu: nhieàu laøng vuøng Hueá laäp mieáu thôø thaàn naøy; oâng cuõng
ñaùnh giaù nöõ thaàn naøy ñöôïc toân vinh laø “toå sö baùch ngheä, laø toå sö ngheà moäc”
[Huyønh Ñình Keát 1998, tr. 38-39]. OÂng Keát coøn ñeà caäp ñeán chöùc naêng khaùc
cuûa nöõ thaàn naøy laø thaàn “boån maïng” (vò thaàn phuø hoä sinh meänh) cuûa caùc
baø vôï trong gia ñình, neân nhieàu gia ñình ôû Hueá laäp baøn thôø vò nöõ thaàn naøy
[Sñd, tr. ñd]. Hôn nöõa oâng Keát laïi chæ ra raèng nöõ thaàn naøy ñöôïc thôø ôû Thöï
20
Tạp chí Nghiên cứu và Phát triển, số 2 (85). 2011
Thanh Bình laø cô quan phuï traùch veà ca muùa thôøi Nguyeãn, ñoàng thôøi laø thuûy
toå cuûa toå chöùc hoäi ñoaøn ngheà nghieäp cuûa caùc ngheä nhaân muùa haùt truyeàn
thoáng Hueá [Sñd, tr. 178-179].
ÔÛ mieàn Nam Vieät Nam cuõng coù tín ngöôõng thôø Cöûu Thieân Huyeàn Nöõ
gioáng nhö vuøng Hueá. Ví duï, khaûo saùt cuûa nhoùm Huyønh Ngoïc Traûng ñaõ khaúng
ñònh raèng: “Baø cuõng cöùu ñoä cho giôùi nöõ, ñoàng thôøi laø vò toå cuûa caùc ngheà thuû
coâng (thôï moäc, thôï may...), (...) Cöûu Thieân Huyeàn Nöõ ñöôïc thôø ôû caùc mieáu
ngoaøi ñình hoaëc ngay trong chaùnh ñieän cuûa ñình, (...)” [Huyønh Ngoïc Traûng
1993, tr. 76-77].
Coù theå thaáy, trong khaùi nieäm tín ngöôõng ñöùc Cöûu Thieân Huyeàn Nöõ ôû
caû vuøng Hueá vaø mieàn Nam Vieät Nam coù ñieåm töông ñoàng, ñoù laø: vò thaàn naøy
coù nhieàu chöùc naêng khaùc nhau nhö toå ngheà moäc, ngheà neà, ngheà muùa haùt vaø
“boån maïng” cuûa phuï nöõ nöõa.
Tieåu keát
So saùnh quaù trình tieáp bieán tín ngöôõng Cöûu Thieân Huyeàn Nöõ ôû mieàn
Baéc Vieät Nam vôùi vuøng Hueá vaø mieàn Nam Vieät Nam, thì thaáy tín ngöôõng
Cöûu Thieân Huyeàn Nöõ ôû mieàn Baéc vaãn ñaûm traùch veà quaân söï vaø vieäc tröø taø
ma. Ñoàng thôøi, trong caùch thöùc tieáp thu tín ngöôõng Cöûu Thieân Huyeàn Nöõ coù
moät ñaëc tröng laø söï phoái hôïp giöõa nöõ thaàn naøy vaø thaàn linh khaùc. Ví duï, söï
phoái hôïp giöõa Cöûu Thieân Huyeàn Nöõ vaø Xi Vöu ñaõ phaûn aùnh trong nhöõng lôøi
thaàn chuù trong heä thoáng saùch Tam giaùo chính ñoä thöïc luïc maø caùc thaày cuùng
hoaëc nhaø sö Vieät Nam thöôøng duøng.
ÔÛ vuøng Hueá vaø mieàn Nam Vieät Nam thì hình nhö chöùc naêng cuûa vò nöõ
thaàn naøy ñöôïc ña daïng hoùa nhö trôû thaønh vò toå sö baùch ngheä, trong ñoù noåi
baät leân laø vai troø toå sö ngheà moäc. Söï khaùc bieät naøy, laø do söï tieáp thu trong
moät thôøi gian laâu daøi vaø ñöôïc traûi roäng treân khaép laõnh thoå Vieät Nam maø
coù. Song, theo chuùng toâi thì trong tín ngöôõng Cöûu Thieân Huyeàn Nöõ taïi vuøng
Hueá khaù gioáng vôùi tröôøng hôïp ôû mieàn Baéc, ñoù laø vaãn coù tín ngöôõng thaàn tröø
taø ma phaùt sinh töø uy quyeàn vaø chöùc naêng cuûa vò thaàn quaân söï.
Ñeå minh chöùng cho giaû thuyeát naøy, ôû phaàn sau, chuùng toâi xem xeùt laïi
moät soá tín ngöôõng Cöûu Thieân Huyeàn Nöõ taïi vuøng Hueá thoâng qua caùc vaên baûn
söû lieäu lieân quan ñeán vaán ñeà naøy.
2. Nhöõng vaên baûn söû lieäu veà tín ngöôõng Cöûu Thieân Huyeàn Nöõ
ôû vuøng Hueá
Tieáp theo, chuùng toâi khaûo saùt laïi 3 vaên baûn söû lieäu trieàu Nguyeãn goàm
caùc taäp vaên khaán, vaên sôù coù lieân quan tín ngöôõng Cöûu Thieân Huyeàn Nöõ ñeå
xem xeùt laïi vai troø cuûa vò nöõ thaàn naøy moät caùch cuï theå, söï phoái thôø vaø caùch
boá trí giöõa nöõ thaàn naøy vôùi caùc vò thaàn linh khaùc.
2.1. Vaên baûn cuûa quaùn Linh Höïu trong Khaâm ñònh Ñaïi Nam hoäi
ñieån söï leä
Vua Minh Maïng ñöôïc nhieàu ngöôøi bieát ñeán laø vò vua ñaõ laøm chaán höng
Nho giaùo. Song, beân caïnh ñoù, nhaø vua laïi cho xaây döïng moät ngoâi ñaïo quaùn