Báo cáo tóm tắt đề tài NCKH: Đánh giá tác động của việc thực hiện các cam kết về thuế đến thu ngân sách nhà nước trong giai đoạn 2021 - 2030

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế khu vực và quốc tế sâu rộng, Việt Nam đã ký kết và thực hiện nhiều hiệp định thương mại tự do (FTA) với cam kết cắt giảm, xóa bỏ thuế quan. Mặc dù các FTA mang lại nhiều cơ hội phát triển kinh tế, chúng cũng đặt ra thách thức đáng kể đối với thu ngân sách nhà nước (NSNN), đặc biệt là từ các khoản thuế xuất nhập khẩu. Tỷ trọng các khoản thu này trong tổng thu NSNN đã có xu hướng giảm rõ rệt và dự kiến tiếp tục chịu tác động sâu rộng hơn trong giai đoạn 2021-2030. Nghiên cứu này đánh giá tác động của việc thực hiện các cam kết về thuế quan đến thu NSNN trong giai đoạn 2021-2030, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm tăng cường tính bền vững của nguồn thu cho NSNN, góp phần ổn định tài chính quốc gia.

Các nhà hoạch định chính sách kinh tế, tài chính, các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực tài chính công và thương mại quốc tế tại Việt Nam.

Nghiên cứu này thực hiện đánh giá sâu rộng tác động của việc thực hiện các **cam kết thuế quan** từ các **Hiệp định thương mại tự do (FTA)** đến **thu ngân sách nhà nước (NSNN)** của **Việt Nam** trong giai đoạn 2021-2030. Bằng cách hệ thống hóa cơ sở lý luận về tác động của thuế quan, nghiên cứu đã phân tích các kênh tác động và phương pháp đánh giá phù hợp. Đề tài đã lựa chọn mô hình SMART để đánh giá định lượng và tham khảo kinh nghiệm từ các quốc gia như Trung Quốc, Hoa Kỳ, Ấn Độ, Ma-rốc, Nam Phi trong việc xử lý thách thức tương tự. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng mặc dù các chính sách thuế đã góp phần đa dạng hóa nguồn thu và tăng tỷ trọng thu nội địa, sự phụ thuộc vào các khoản thu "không thường xuyên" và sự suy giảm **thuế xuất nhập khẩu** do các **cam kết thuế quan** vẫn là những thách thức lớn. Tỷ trọng các khoản thu từ hoạt động xuất nhập khẩu đã giảm đáng kể, và dự báo sẽ tiếp tục chịu áp lực trong tương lai. Nghiên cứu cũng phân tích các tác động tiêu cực của các biến động kinh tế toàn cầu và dịch bệnh đến thu NSNN. Trên cơ sở phân tích này, nghiên cứu đề xuất một loạt giải pháp tài chính toàn diện. Các khuyến nghị bao gồm việc tiếp tục hỗ trợ tăng trưởng kinh tế thông qua cải thiện môi trường kinh doanh và nâng cao năng lực cạnh tranh. Đồng thời, đề xuất các giải pháp về thu NSNN như đẩy mạnh cải cách hệ thống chính sách thuế, rà soát và điều chỉnh các sắc thuế trọng yếu như thuế xuất nhập khẩu, thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt, cùng với việc thu hẹp các chính sách ưu đãi thuế để tránh xói mòn cơ sở thuế và tăng cường hiệu quả quản lý thuế. Những kiến nghị này có ý nghĩa quan trọng trong việc đảm bảo tính bền vững của nguồn thu NSNN, duy trì ổn định tài chính quốc gia trong bối cảnh hội nhập.