Các biện pháp làm khô cỏ, nâng cao giá trị dinh dưỡng cỏ khô và ứng dụng công nghệ cơ khí đóng bánh cỏ khô (họ đậu)

ĐỖ VIẾT MINH – Các biện pháp làm khô cỏ ...

CÁC BIỆN PHÁP LÀM KHÔ CỎ, NÂNG CAO GIÁ TRỊ DINH DƯỠNG CỎ KHÔ VÀ

ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ CƠ KHÍ ĐÓNG BÁNH CỎ KHÔ (HỌ ĐẬU).

Đỗ Viết Minh*1, Nguyễn Thị Mùi1 Lê Thị Hồng Thảo1, Lê Văn Huyên1,

Lại Thị Nhài1, Nguyễn Văn Quang1 và Phạm Văn Thức2

1Viện chăn nuôi; 2 Trại thỏ giống Ninh Bình

*Tác giả liên hệ: Đỗ Viết Minh . Phòng khoa học Kế hoạch và Hợp tác Quốc tế,

Viện Chăn nuôi - Thụy Phương - Từ Liêm - Hà Nội

Tel: (04) 38.389.770 / 0912.020.070; Fax: (04) 38.389.775; E-mail: minhdoviet@yahoo.com

ABSTRACT

Hay making methods, nutritive value improvement of (graminaceous) hay and mechanical technology

applying for baling legume hay

Two xperiments were carried out to diterime the Stylo legume hay making methods, nutritive value improvement

of graminaceous hay and applying mechanical technology for baling legume hay. First experiment was diterimed

the hay making methods by sun-dried methods with and without cover in summer and dry season. The results

indicated that die matter (DM) content of hay was 87% (moisture content was under 15%), after drying 48 hours

(two days) without cover by sun-dried method, however, it tock 72 hours and 96 hours with nylon and canvas

cover, respectively, .in summer season and 96 hours (4 days) in dry season without cover. The DM loss of

legume hay was significantly higher for rainy season (9%) compared to the dry season (3%) after storing for

90days, especially, total sugar content was loosed 29% in rainy and 12% in dry season, respectively., by storing

for 90days. Second experiment was carried out to determine methods to improve nutritive value of graminaceous

(ginner) hay and to bale legume (style) hay with high pressure machine. The result shown that nutritive value of

graminaceous hay was improved and can be stored after 6 months without molds by using 1.5-2.5% urea, 0.5%

calcium oxide (CaO) and 0.5 salt treatments. Stylo hay can be baled at 20% moisture content with high pressure

machine, the DM content of stylo hay was loosed 5-7% after storing 6 months.

Key words: hay making method, legum hay, graminaceous hay, baling method, rainy season, dry season.

ĐẶT VẤN ĐỀ

Cỏ khô và thức ăn (TĂ) thô xanh ở các nước nhiệt đới cũng như ở nước ta thường giàu xơ

(269-372 g/kg vật chất khô (VCK) ), tỷ lệ tiêu hoá thấp hơn 10-15 % so với cùng loại cỏ

trồng ở ôn đới (Buxton and Fales, 1994), và nghèo chất dinh dưỡng, nhất là dinh dưỡng

protêin, khoáng, vitamin và kể cả năng lượng. Trong các loại cỏ thu hoạch muộn, hoặc cỏ

khô hoà thảo hàm lượng bột đường và xơ dễ tiêu thấp, đường dễ tiêu hao hụt bởi quá trình

hô hấp trong khi phơi và bảo quản (Nguyễn Xuân Trạch, 2003). Mặt khác, nếu cỏ họ đậu

có hàm lượng protêin cao dễ gây biến tính protein nếu bảo quản không tốt ở độ ẩm cao,

phơi ngoài trời ở nhiệt độ cao có thể sinh ra phản ứng giữa đường và axit amin tạo ra sản

phẩm Maillard làm giảm khả năng tiêu hoá (Colin, 1995, Guerrero, 2006). Tuy nhiên, chất

lượng cỏ khô phụ thuộc nhiều vào độ ẩm của nguyên liệu, nhiều nghiên cứu ở trong và

ngoài nước cho biết nếu độ ẩm nhỏ hơn 15% thì mất mát dinh dưỡng là rất thấp (không

đáng kể), nếu độ ẩm từ 15-20% thì VCK hao hụt 5 -15%, giảm tỷ lệ tiêu hoá và năng lượng

giảm nhỏ hơn 5%, độ ẩm cao hơn 20% thì hao hụt VCK trên 15% và giảm đáng kể tỷ lệ

tiêu hoá. Bởi vậy, việc NC các giải pháp làm khô ít hao tổn dinh dưỡng và các biện pháp

nâng cao giá trị dinh dưỡng cỏ khô (hòa thảo) là cần thiết.

Hơn nữa, TĂ thô xanh (họ đậu và hoà thảo) ở nước ta thường sản xuất theo mùa, dồi dào

trong mùa mưa, nhưng lại khan hiếm trong mùa khô ở miền Nam và mùa đông ở miền Bắc

(Nguyễn Thị Mùi và cs, 2005). Giá thành vận chuyển TĂ ở nước ta rất cao, bởi vì giá

nhiên liệu cao (xăng, dầu, điện...) các vùng có tiềm năng chăn nuôi lại không có tiềm năng

sản xuất (SX) TĂ thô xanh, bởi vậy việc NC đóng bánh, đóng kiện để tăng thời gian bảo

VIỆN CHĂN NUÔI - Tạp chí Khoa học Công nghệ Chăn nuôi - Số 18-Tháng 6-2009

quản và hạ giá thành vận chuyển cũng góp phần đem lại hiệu quả kinh tế cao hơn các

phương pháp bảo quản truyền thống. Nhiều NC trong và nước ngoài đã tiến hành xác định

độ ẩm tối ưu để chế biến cỏ khô là dưới 15%.

Tuy nhiên, để đóng kiện-đóng bánh nhiều NC chỉ ra độ ẩm phù hợp là 18-22% (Jimy và cs,

2007). Chất lượng cỏ khô ảnh hưởng bởi (i) độ ẩm của nguyên liệu khi đóng bánh, thời

điểm thu hoặch cỏ (ii), điều kiện và thời gian bảo quản (iii) và (iv) chủng loại cỏ. Nhiều

NC đã khẳng định cỏ thu hoặch trước lúc ra hoa là tốt để chế biến cỏ khô, tuy nhiên, độ ẩm

ảnh hưởng đến quá trình sinh nhiệt, thời gian bảo quản. Ở Việt Nam cỏ khô thường được

bảo quản bằng phương pháp truyền thống là đánh đống ngoài trời có mái che, hoặc để

trong nhà kho bảo quản vì thế sự hao hụt chất dinh dưỡng do nấm mốc và chất lượng cỏ

thay đổi do điều kiện nóng ẩm là đáng kể. Mặt khác, cỏ thường để rối nên công vận chuyển

lớn và cỏ họ đậu là loại khan hiếm ở Việt Nam, thường phải nhập khẩu với giá thành cao

(Vũ Chí Cương và cs, 2004) như cỏ Alfalfa được nhập về từ Mỹ (giá 300-400 USD/tấn tại

cảng). Bởi vậy, để giảm chi phí vận chuyển, giảm giá thành cỏ họ đậu thì NC đóng bánh-

kiện cỏ khô ở Việt Nam là cần thiết, đặc biệt với điều kiện nóng ẩm ở nước ta.

Mục tiêu đề tài nhằm: Đưa ra được các giải pháp làm khô cỏ (họ đậu, hòa thảo) đảm bảo ít

hao hụt và nâng cao giá trị dinh dưỡng cỏ khô (hòa thảo) làm tăng giá trị dinh dưỡng cỏ

khô, tăng hiệu quả sử dụng TĂ cho gia súc nhai lại, đặc biệt trong mùa khô và mùa đông.

Đưa ra quy trình thử nghiệm SX cỏ khô (họ đậu) bằng ứng dụng công nghệ cơ khí để đóng

bánh-kiện nhằm tăng thời gian bảo quản và giảm giá thành vận chuyển cỏ khô.

VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Vật liệu, thời gian và địa điểm nghiên cứu

Vật liêu: Cỏ khô họ đậu và cỏ khô hòa thảo

Thời gian: Thí nghiệm tiến hành 2 đợt, đợt 1 từ tháng 4/2006 đến tháng 4/2007 và đợt 2 từ

tháng 6/2007 đến 12/2007

Địa điểm: phòng thí nghiệm Viện Chăn nuôi và Trại Thỏ giống - Nho Quan - Ninh Bình.

Thí nghiệm 1. Nghiên cứu các biện pháp phơi khô và xác định hao hụt dinh dưỡng

của cỏ khô qua các mùa vụ khác nhau

Phương pháp làm khung nhà phơi khô di động

Xây dựng 100 m2 nhà di động với chiều dài 20m, chiều rộng 5m, cao 3,5m có mái che bằng

nilon và bạt dứa để ngăn ánh sáng mặt trời chiếu trực tiếp, và để che khi có trời mưa, khung

nhà bằng kẽm có thể tháo rời để vận chuyển sang các cánh đồng khác nhau để phơi cỏ. Bên

trong nhà có các giá phơi cỏ có chiều dài 20m, chiều rộng 1,2m, cách nhau 0,7m. Để tiện cho

việc đảo cỏ trong quá trình phơi, trên mỗi giá phơi có 3 dàn, mỗi dàn cách nhau 0,5m làm

bằng tre, nứa và bạch đàn, có thể tháo rời để vận chuyển. Như vậy, ta có diện tích phơi tăng

được 250m2 từ khung dàn phơi (tăng diện tích 2,5 lần so sân phơi ngoài trời). Sân phơi đối

chứng: sân xi măng để phơi cỏ trực tiếp với diện tích tương đương nhà phơi di động (250m2).

Cỏ thí nghiệm có 3 biện pháp làm khô (mái che ni lông, mái che bạt, và sân phơi ngoài trời).

Cỏ phơi rải ngoài trời (i) (trên sân nền), phơi trên giá (ii) có mái che bằng ni lông kết hợp với

lật đảo 4 lần/ngày và (iii) phơi có mái che bằng bạt có đảo lật (4 lần/ngày) để tránh mưa và

giảm thiểu mất mát chất dinh dưỡng, đặc biệt là hàm lượng đường và caroten.

ĐỖ VIẾT MINH – Các biện pháp làm khô cỏ ...

Tham khảo số liệu khí tượng vùng Ninh Bình và vùng đồng bằng sông Hồng của Trung

tâm nghiên cứu Khí tượng thuỷ văn Quốc gia tại Trạm khí tượng thủy văn Láng, Hà Nội,

để theo dõi nhiệt độ và ẩm độ không khí và theo dõi khả năng mất hơi nước sau khi phơi 0,

1, 2, 3 và 4 ngày (0, 24, 48, 72, 96 giờ), hiệu quả làm khô và mức độ hao hụt các chất dinh

dưỡng trong quá trình chế biến theo mùa vụ (mùa mưa và mùa khô).

Mỗi mùa lấy mẫu phân tích theo lứa, thu cắt 2 lần/mùa, mùa mưa thu cắt 2 lần vào (tháng 6

và 8) mùa khô (tháng 10 và 12) và lặp lại 3 lần theo sơ đồ Bảng 1

Bảng 1. Sơ đồ bố trí Thí nghiệm 1

Mùa vụ Mùa mưa Mùa khô

Biện pháp làm khô Mái

nilông Mái bạt

Ngoài

trời Mái

nilông Mái bạt

Ngoài

trời

Số lượng cỏ 300 300 300 300 300 300

Số lần lặp lại 3 3 3 3 3 3

Số lứa cắt (lứa) 2 2 2 2 2 2

Tổng số cỏ tưoi (kg) 1800 1800 1800 1800 1800 1800

Lấy mẫu phân tích giá trị dinh dưỡng và tính hao hụt VCK trong các lứa thu cắt thư nhất

và sau khi làm khô đạt ẩm độ <15%, lấy mẫu 3 lần lặp lại trong mùa mưa (tháng 6, 7 và 8)

và 3 lần lặp lại trong mùa khô (tháng 10, 11, 12). Phân tích thành phần hoá học và tính hao

hụt chất dinh dưỡng của cỏ khô sau thời gian bảo quản (0, 1, 2 và 3 tháng) với các chỉ tiêu

VCK, protein thô, xơ thô, NDF, ADF, khoáng tổng số, can xi và phốt pho tại Phòng phân

tích Viện Chăn nuôi. Nấm mốc được theo dõi bằng phương pháp đánh giá cảm quan.

Thí nghiệm được bố trí theo mùa, mỗi mùa thu cắt 5400 kg cỏ họ đậu (stylo) được chia

thành 3 lô theo phương pháp chia lô so sánh với 3 lần lặp lại (300 kg/lặp lại)

Lô 1: Cỏ (stylo) thu cắt đem phơi trên giá có mái che cải tiến bằng nilông

Lô 2: Cỏ (stylo) thu cắt đem phơi trên giá có mái che cải tiến bằng bạt dứa

Lô 3: Cỏ (stylo) thu cắt đem phơi ngoài trời (sân phơi)

Các chỉ tiêu theo dõi

Thời gian làm khô, chất lượng và hao hụt dinh dưỡng (cảm quan, VCK, protein...) của các

biện pháp làm khô khác nhau, theo các thời gian phơi khác nhau (0, 24, 48, 72 và 96 giờ)

trong 2 mùa khác nhau. Tỷ lệ thu hồi vật chất khô giữa các lô trong từng đợt phơi (theo

mùa vụ) và giá trị dinh dưỡng hao hụt theo mùa vụ và theo thời gian bảo quản.

Xử lý số liệu

Số liệu được sử lý bằng phân tich ANOVA trên MINITAB 14.0. Theo mô hình thống kê sau:

Yijk = M + Ai + Bj + (AB)ij + eij

M = Giá trị trung bình ; Ai = Ảnh hưởng của p pháp làm khô (mái che và ngoài trời)

Bj = Ảnh hưởng của mùa vụ (mùa mưa và mùa khô) ;

(AB)ij = Tương tác phương pháp làm khô và mùa vụ ;e ij = Sai số ngẫu nhiên

Thí nghiệm 2. Nâng cao giá trị dinh dưỡng protein, khoáng của cỏ hòa thảo và ứng

dụng công nghệ cơ khí đóng bánh cỏ khô (họ đậu) thương mại.

Bảo quản và nâng cao giá trị dinh dưỡng protêin, khoáng của cỏ khô hoà thảo bằng cách

VIỆN CHĂN NUÔI - Tạp chí Khoa học Công nghệ Chăn nuôi - Số 18-Tháng 6-2009

kết hợp bổ sung urê với tỷ lệ khác nhau và vôi (CaO), muối. Thí nghiệm này được triển

khai tại Trạm thực nghiệm đồng cỏ và phòng thí nghiệm Viện Chăn nuôi .

Phương pháp tiến hành: Cỏ Ghinê thu cắt tại đồng cỏ Viện Chăn nuôi phơi và chế biến ở

các độ ẩm khác nhau theo phương pháp của Jimy và cs (2006), cỏ phơi thu sau 2 - 3 ngày

dưới ánh nắng mặt trời có lật đảo 4 lần/ngày để đạt ẩm độ khác nhau, sau đó bổ sung hoá

chất và các chất dinh dưỡng theo công thức sau (Bảng 2)

Bảng 2. Công thức thử nghiệm xử lý cỏ khô bằng urê, vôi và muối ăn để bảo quản cỏ khô

ở các độ ẩm khác nhau.

Ẩm độ (%) Ẩm độ <15

Ẩm độ >15

Nguyên liệu UR0 UR1,5 UR2,5 UR0 UR1,5 UR2,5

Urê (%),(UR)CO(NH2)2 0 1,5 2,5 0 1,5 2,5

Vôi bột, (CaO) (%) 0,5 0,5 0,5 0,5 0,5 0,5

Muối ăn (NaCl) (%) 0,5 0,5 0,5 0,5 0,5 0,5

Với Urê ở các mức khác nhau là 0, 1,5 và 2,5% được thử nghiệm trước đó ở quy mô nhỏ

với các công thức urê khác nhau, tiếp cận phương pháp đó và sử dụng mức urê cao hơn với

mục tiêu nâng tỷ lệ protein thô của cỏ khô. Tiếp cận phương pháp chế biến rơm bằng urê

và vôi của Bùi Văn Chính và cs (1995).

Theo dõi cảm quan nấm mốc (có và không có urê) theo các thời gian khác nhau (0, 30,

60,90 và 180 ngày). Đánh giá giá trị dinh dưỡng cỏ khô sau khi chế biến. Đóng bánh-kiện

cỏ khô (họ đậu) bằng ứng dụng cơ khí trên máy nén thuỷ lực. Tuy nhiên, để hạn chế sự mất

mát dinh dưỡng, tăng thời gian bảo quản và giảm chi phí vận chuyển nguyên liệu.

Chúng tôi thử nghiệm một số phương pháp đóng bánh khác nhau: Đóng kiện vuông cỏ họ

đậu ở độ ẩm (15% ), bảo quản tự nhiên và sử dụng bao gói. Đóng kiện vuông cỏ họ đậu ở

độ ẩm (20 %) bảo quản tự nhiên và có bao gói.

Quy trình (1): Cỏ (họ đậu) -- phơi nắng (3 ngày) -- ẩm độ <15 % - ép nén thuỷ lực--

truyền thống và có bao gói

Quy trình (2): Cỏ (họ đậu) --- phơi nắng (2 ngày) --- ẩm độ > 15 % - ép nén thuỷ lực---

truyền thống và có bao gói

Các chỉ tiêu theo dõi

Chất lượng cảm quan và hao hụt VCK theo thời gian bảo quản khác nhau (0, 30, 90 và 180

ngày) và hạch toán giá thành sản phẩm.

Xử lý số liệu

Số liệu được sử lý bằng phân tích phương sai ANOVA trong MINITAB 14.0. Theo mô hình

thống kê sau: Yijk = M + Ai + Bj + (AB)ij + eij

Trong đó : M =Giá trị trung bình ; Ai = Ảnh hưởng của ẩm độ nguyên liệu ; Bj = Ảnh hưởng của phương pháp chế

biến, bảo quản ; (AB)ij = Tương tác của ẩm độ và phương pháp chế biến, bảo quản;e i =Sai số ngẫu nhiên

KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN

Thí nghiệm 1. Nghiên cứu các biện pháp làm khô và xác định hao hụt dinh dưỡng của

các mùa vụ khác nhau

Số liệu theo dõi cho biết, nhiệt độ và ẩm độ trung bình của mùa mưa (tháng 5 và tháng 8) cao

ĐỖ VIẾT MINH – Các biện pháp làm khô cỏ ...

hơn so với mùa khô (tháng 10 và 12) năm 2007, khi thí nghiệm được tiến hành, nhiệt độ trung

bình là 30,5oC và ẩm độ là 77% trong mùa mưa và tương ứng là 21,1oC và ẩm độ 71% trong

mùa khô. Kết quả thu hồi vật chất khô cỏ họ stylo bằng các phương pháp và mùa vụ khác

khác nhau thể hiện ở Bảng 3.

Bảng 3. Ảnh hưởng của phương pháp làm khô và mùa vụ đến thu hồi vật chất khô

cỏ họ đậu stylo

Mùa vụ

Mùa mưa (hè) Mùa khô (đông) SEM

P/pháp làm

khô Mái

nilông Mái bạt Ngoài

trời

Mái

nilông

Mái bạt

Ngoài

trời

Sai khác

VCK 0 giờ 21,90 21,34 22,41 21,41 19,93 22,81 0,75 NS

VCK 24 giờ 53,71a 42,86b 63,06c 27,50ab 25,09ab 43,71cb 2,19 **

VCK 48 giờ 72,53a 64,54b 86,70c 44,90ab 38,64bc 65,27cd 1,61 **

VCK 72 giờ 86,70a 75,98b 92,40c 64,28ab 44,27bc 71,14cd 0,64 *

VCK 96 giờ 92,10a 87,50b 92,80a

71,13 ab

55,17bc 85,13 b 0,51 *

a, b, c,,d của giá trị TB trong cùng một hàng khác nhau là sai khác có ý nghĩa(P<0,05) ** tương ứng sai khác ở P< 0.05, 0.01

Kết quả Bảng 3 cho biết, tỷ lệ thu hồi VCK ở 2 mùa và 3 biện pháp làm khô là khác nhau có ý

nghĩa thống kê (P<0,05). Làm khô trong mùa hè và phơi ngoài trời không có mái che sau 48

giờ (2 ngày) đã thu hồi VCK là 87%, (ẩm độ<15%), mùa khô phải sau 96giờ, và nếu có mái

che nilông trong mùa hè phải sau 72giờ, và mái bạt sau 96giờ.

Kết qủa còn cho biết, trong mùa khô để đạt ẩm độ nguyên liệu <15% phải làm khô ngoài trời

không có mái che. Kết quả các tác giả trong nước cho biết, phơi cỏ 3 ngày dưới ánh nắng mặt

trời có lật đảo 4-5lần/ngày sẽ đạt ẩm độ <15% (Bùi Đức Lũng, 2005). Tuy nhiên, hao hụt chất

dinh dưỡng và hao hụt VCK còn phụ thuộc thời gian và mùa vụ bảo quản. Kết quả ảnh hưởng

của mùa vụ và thời gian bảo quản đến hao hụt VCK và giá trị dinh dưỡng cỏ họ đậu stylo tại

Nho Quan- Ninh Bình được trình bày ở Bảng 4.

Bảng 4. Ảnh hưởng của mùa vụ và thời gian bảo quản đến hao hụt dinh dưỡng (VCK),

hàm lượng đường và các chất dinh dưỡng khác của cỏ stylo (độ ẩm < 15%).

a, b, c, của giá trị trung bình trong cùng một hàng khác nhau là sai khác có ý nghĩa thống kê (P<0,05).

*, ** tương ứng sai khác ở mức 0.05, 0.01

Kết quả Bảng 4 cho biết, hao hụt VCK và giá trị dinh dưỡng của cỏ stylo, đặc biệt theo thời

gian bảo quản, lượng đường và protein có sự sai khác rõ rệt (P<0,05). Hàm lượng VCK hao

Mùa vụ Mùa mưa Mùa khô SEM

Thời gian b/quản 30ngày 60ngày

90ngày 30ngày 60ngày 90ngày Sai

khác

VCK (%) 86,69a 84,28b 77,90c 87,50 a 86,17 a 83,56b 0.68 **

Protêin thô(%) 16,71a 16,03a 15,23b 16,26a 16,05a 15,64b 0,27 *

Đường (%) 6,71a 6,41a 4,76c 5,75b 5,30b 5,02b 0,27 **

Xơ thô (%) 34,74a 38,53b 41,13c 39,31b 36,45a 37,56b 0,75 *

NDF (%) 59,60a 62,59a 64,15b 58,33a 61,63a 65,32b 1,69 *

ADF (%) 39,90a 47,89b 48,27b 39,70a 44,14b 46,15b 1,18 *

Mỡ (%) 1,26a 1,01b 0,96b 1,06b 0.99b 0.94b 0,05 **

Khoáng TS(%) 6,02 6,77 6,57 6,06 6,01 6,04 0,25 *

Ca (%) 1,80 1,90 1,88 1,67 1,89 1,87 0,15 *

P (%) 0,51a 0,35b 0,22c 0,46a 0,34b 0,25c 0,02 *

Báo cáo khoa học : CÁC BIỆN PHÁP LÀM KHÔ CỎ, NÂNG CAO GIÁ TRỊ DINH DƯỠNG CỎ KHÔ VÀ ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ CƠ KHÍ ĐÓNG BÁNH CỎ KHÔ (HỌ ĐẬU)

Chủ đề:

Tài liệu liên quan

Tài liêu mới

AI tóm tắt

Giới thiệu tài liệu

Đối tượng sử dụng

Từ khoá chính

Nội dung tóm tắt

Hỗ trợ

Phương thức thanh toán

Theo dõi chúng tôi