Cách viết tin bài cho Báo
Cấu trúc cơ bản của bài viết
Trong cuốn "Cẩm nang viết tin" do Quỹ Tưởng niệm Báo chí Đông Dương phát
hành, Peter Eng và Jeff Hodson, đã phân tích kỹ cách thức viết bài - dù là tin hay
phóng sự - để đạt tiêu chuẩn là truyền đạt đầy đủ mọi thông tin đến độc giả.
Đương nhiên là còn phải làm cho bài viết hay và hấp dẫn người đọc từ đầu đến
cuối, nhất là với các bài phóng sự.
Tin thời sự và phóng sự
Có hai loại tin cơ bản: tin thời sự, đôi khi còn gọi là tin sốt dẻo, tin đang diễn biến,
và phóng sự, đôi khi còn gọi là tin nhẹ.
Tin thời sự là về các sự kiện vừa xảy ra và cần thông báo ngay cho các độc giả. Có
thể đây là một đám cháy lớn, một lời loan báo của chính phủ, một quyết định của
tòa án, một người nổi tiếng vừa qua đời vì bệnh AIDS.
Phóng sự không nhất thiết là nói về các diễn biến vừa xảy ra. Phóng sự không
những nhằm mục đích thông tin cho độc giả biết, mà còn gợi cho độc giả phải suy
nghĩ nhiều về một tình huống hay một vấn đề nào đó. Hoặc phóng sự chỉ để giải trí
mà thôi.
Tin thời sự tường thuật các biến chuyển, sự kiện, còn phóng sự giải thích rõ thêm.
Hầu hết các phóng sự là về những điều gợi sự chú ý tự nhiên của con người. Có
thể đó là về một trào lưu xã hội, chẳng hạn như sự lây lan của bệnh AIDS tại Hà
Nội, hoặc thân thế một người nào đó, chẳng hạn một bác sĩ dẫn đầu công cuộc
phòng chống bệnh AIDS tại Hà Nội. Cũng có thể những điều này là về tâm tính
của một người nào đó, hay cảm nghĩ về một nơi chốn.
Phóng sự đi sâu vào chi tiết hơn là các tin thời sự. Để viết một bài phóng sự,
phóng viên có thể cần phải phỏng vấn và nghiên cứu trong nhiều ngày.
Mở đề và thân bài
Tất cả mọi bài viết đều có hai phần chính. Phần đầu là để giới thiệu, đôi khi gọi là
mở đề. Phần còn lại gọi là thân bài. Hầu hết các bài viết là về một chủ đề chính.
Cả phần mở đề lẫn thân bài đều nên theo sát chủ đề đó.
Trong một bản tin thời sự, đoạn mở đề thông thường chỉ có một câu. Câu này cho
chúng ta biết tin đó là về những gì, và chứa đựng những điểm quan trọng nhất. Mở
đề hay cần hấp dẫn ngay được sự chú ý của độc giả và kích thích họ đọc tiếp phần
còn lại.
Thân bài chứa đựng các yếu tố giải thích cho phần mở đề. Gồm có các chi tiết,
trích dẫn và bối cảnh đưa đến diễn biến được tường thuật. Tin tức quan trọng nhất
đi đầu, tiếp đến là các tin kém quan trọng hơn.
Sau đây là thí dụ về một bản tin thời sự hay. Hãy ghi nhận ngôn ngữ trong sáng,
giản dị và cách sắp xếp hợp lý của các dữ kiện.
Phóng sự có tính cách uyển chuyển hơn. Có nhiều cách viết. Phóng sự thường là
những bài không cần gấp, vì vậy độc giả không cần phải biết ngay tin quan trọng
nhất của bài viết. Mở đề có thể mô tả về một người hay một địa điểm nào đó, hoặc
về các tin tức khác nhằm gợi sự tò mò của độc giả. Nhưng đến khoảng đoạn thứ 6
của bài thì bạn phải cho độc giả biết điểm chính của câu chuyện là gì.
Sau đây là một thí dụ về một bài phóng sự hay. Hãy để ý rằng đầu bài, đoạn giữa
và kết cục của câu chuyện đã được định trước và kết hợp lại với nhau. Đồng thời,
bạn hãy để ý về cách dùng lời trích dẫn và cách mô tả.
