Đặc điểm thủy văn của hồ chứa nước
Đặc điểm thủy văn của hồ chứa nước vừa phụ
thuộc vào đặc điểm khí hậu vùng trung du, miền núi
vừa phụ thuộc vào tính chất hoạt động của các công
trình thủy lợi, thủy điện.
4.1- Nguồn nước
Lượng nước trong hồ chứa do nước mưa trên
mặt và nguồn nước nước ngầm của các sông, suối
trong lưu vực đổ vào. Trong 2 nguồn nước này thì
nguồn nước mưa trong các mùa lũ chiếm hhơn
(85%). Lượng nước chảy vào hồ phụ thuộc vào lượng
mưa trong năm. Vì vậy nếu cùng một lượng mưa thì
ở hồ nào có diện tích lưu vực lớn hơn thì sẽ nhận
được nhiều nước hơn. Dung tích của các hồ là khác
nhau rất lớn (Thác Bà: 3,9 tỷ m3; Trị An: 2,4 tỷ m3;
còn các hồ do dân tự làm chỉ khoảng vài trăm ngàn
m3)
4.2- Lưu tốc của dòng chảy
Lưu tốc của dòng chảy trong hồ cũng phụ thuộc
vào các điều kiện khí hậu. Về mùa mưa lượng nước
trong lưu vực đổ vào hồ mạnh, lưu tốc của dòng
chảy trong hồ là rất lớn. Ngược lại vào mùa khô thì
lưu tốc dòng chảy lại rất yếu. Vùng trước đập nếu
không mở cống thì lưu tốc gần bằng 0. Nếu nuôi cá
lồng trong khu vực này cần đề phòng cá bị ngạt.
Ví dụ: Ở đoạn giữa của hồ Thác Bà trong ngày lũ
lớn có lưu tốc đạt đén 1m/s. ở hồ Trị An lưu tốcc của
dòng chính trong ngày mưa lớn đạt 0,6-0,9m/s. ở hồ
Hòa Bình lưu tốc trung bình trong mùa lũ khoảng
0,5-0,7m/s.
4.3- Biến động của mực nước
Tìm hiểu qui luật biến động của mực nước trong
hồ chứa là điều rất cần thiết trong việc thiết kế , qui
hoạch và giải quyết kỹ thuật và bố trí các hoạt động
sản xuất nuôi cá hồ chứa nước. Chúng ta cần tìm hiểu
mực nước thiết kế của công trình.
Trên thực tế do ảnh hưởng của tiến độ xây dựng,
của lượng mưa và yêu cầu sử dụng nước... nên biến
động mực nước của hồ chứa giữa các năm là không
giống nhau. Ngoài ra do quan hệ giữa lượng mưa và
yêu cầu điều tiết nước giữa các tháng trong năm
không giống nhau nên mức nước hồ chứa có biểu
hiện biến động theo chu kỳ 1 năm.
Đối với hồ chứa của các tỉnh phía bắc thì mực
nước cạn nhất vào tháng 3-4, đến tháng 5 mực nước
lại tăng dần lên và tháng 10-11 sẽ đạt đến cao trình
lớn nhất. Sau đó theo yêu cầu lấy nước phục vụ sản
xuất mức nước lại rút dần. Sự thay đổi về mức nước
sẽ dẫn đến sự thay đổi về diện tích hình dạng và dung
tính nước ...Sự thay đổi này có ảnh hưởng rất lớn đến
đời sống của thủy sinh vật và cá, nó chi phối các hoạt
động trong sản xuất nghề cá ở hồ chứa nước.
4.4- Tình trạng bồi lắng đáy hồ
Bình thường phù xa theo các dòng suối đổ ra cửa
biển. Nhưng khi xây dựng các hồ chứa, các phù xa
của dòng sông bị đập chặn lại. Lưu tốc dòng chảy
giảm làm lắng đọng phù xa xuống đáy hồ, tập trung
nhiều nhất ở vùng trước đập, làm hồ nông dần.
Những năm gần đây do tình trạng chặt phá rừng
diễn ra nghiêm trọng nên đất đồi núi bị sói lở mạnh
trong mùa lũ làm tăng tốc độ bồi lắng ở các hồ chứa
so với thiết kế ban đầu.
Ví dụ: Thác Bà dự tính lượng phù xa bồi lắng hàng
năm là 5,2 triệu tấn, nhưng hiện tại đã ở mức 7 triệu
tấn/năm. Hồ Hòa Bình dự tính 83,6 triệu tấn/năm,
hiện nay ở mức 143,7 triệu tấn/năm (tăng gần 72%).
Tình trạng này sẽ làm giảm tuổi thọ của nguồn
nước và gây ra những biển đổi chế độ thủy hóa của
môi trường như làm ô nhiễm nguồn nước, giảm hàm
lượng Oxy trong nước... ảnh hưởng đến quá trình
sinh trưởng của cá và các loài thủy sinh vật khác.