D u hi u báo đ ng nh m phát hi n “ Nguy c T k ” noi tre emấ ệ ộ ằ ệ ơ ự ỷ
Nh ng d u hi u báo đ ng ban đ u nh m phát hi nữ ấ ệ ộ ầ ằ ệ
“ Nguy c T k ”.ơ ự ỷ
1./ Chung quanh 18 tháng, tr em có hành vi th đ ng ẻ ụ ộ
* Ph n ng ch m ch p, y u t tr c nh ng kích thích trong lãnh v c quan h xã h i.ả ứ ậ ạ ế ớ ướ ữ ự ệ ộ
* Khó khăn trong l i nhìn tr c di n và đ ng qui: M đ a tay ch m t v t d ng, tr nhìn tayố ự ệ ồ ẹ ư ỉ ộ ậ ụ ẻ
ch không nhìn theo h ng ngón tay ứ ướ
* Không đ a tay ch v t mong mu n, ch c m tay ng i khác kéo t n n i có v t mongư ỉ ậ ố ỉ ầ ườ ậ ơ ậ
mu n.ố
* Ch m phát âm: líu lo, bi bô…ậ
* Không bi t ch i gi b .ế ơ ả ộ
2./ m i l a tu i: có hi n t ng thóai hóa Ở ọ ứ ổ ệ ượ
- Không còn nói hay bi bô nh tr c đó vài tháng, vài tu n ư ướ ầ
3./ l a tu i vào tr ngỞ ứ ổ ườ
* ch i m t mìnhơ ộ
* Không có quan h , ti p xúc v i b n bè cùng l a tu i ệ ế ớ ạ ứ ổ
4./ L ch trình nh ng c p đ phát tri n c a tr em bình th ng ị ữ ấ ộ ể ủ ẻ ườ
0 - 3 tu n : Nhìn th ng m t ng i thân( bà m ) Thích nhìn vào m t ầ ẳ ặ ườ ẹ ặ
6 tu n – 3 tháng: N cu i “ xã h i” trao đ i v i ng i thân, v i khuôn m t ầ ụ ờ ộ ổ ớ ườ ớ ặ
3 - 6 tháng : N c i ch n l c dành cho ng i thân quen.ụ ườ ọ ọ ườ
7 - 8 tháng : bi t chú ý, đ a m t nhìn khi có ng i g i tênế ư ắ ườ ọ
10 – 12 tháng : G i “ ba m ” m t cách đúng đ n, đúng ng i .ọ ẹ ộ ắ ườ
15 tháng:
- Nhìn khi có ng i nói chuy n v i,ườ ệ ớ
- Đ a hai tay ra đ đ c b ng ư ể ượ ồ
- Chia s đ ng qui ( chia s ý thích và hành đ ng) ẻ ồ ẻ ộ
- B t ch c, quan h xã h i nh : trao đ i n c i qua l iắ ướ ệ ộ ư ổ ụ ườ ạ
- Đ a tay v y chào khi t m bi t.ư ẩ ạ ệ
- Bi t tr l i khi có ai g i tên c a mình ế ả ờ ọ ủ
- Bi t thi hành nh ng m nh l nh đ n gi nế ữ ệ ệ ơ ả
- Bi t g i Ba máế ọ
18 tháng :
- Bi t g i hay ít nh t ch đúng các ph n thân th , khi có ng i yêu c u ế ọ ấ ỉ ầ ể ườ ầ
- Bi t ch iế ơ
- Nói vài ba t ừ
- Đ a tay ch các v t d ng ư ỉ ậ ụ
- Đ a m t nhìn khi có ng i ch các đ v t ư ắ ườ ỉ ồ ậ
24 tháng:
- Bi t dùng câu v i ít nh t 2 t : đi ch i, ăn c m, ba v ….ế ớ ấ ừ ơ ơ ề
- B t ch c làm theo các công vi c quen thu c nh lau nhà, quét nhà ….ắ ướ ệ ộ ư
- Thích vui đùa v i tr em cùng tu i.ớ ẻ ổ
5./ Chung quanh 3 tu i, nh ng d u hi u đáng lo ng iổ ữ ấ ệ ạ
Chúng ta c n kh o sát 3 bình di nầ ả ệ
M t : v m t trao đ i và thông đ t… phát âm:ộ ề ặ ổ ạ
Có nh ng hi n t ng r i l an và ch m tr trong lĩnh v c ngôn ng ữ ệ ượ ố ọ ậ ể ự ữ
- Thi u bi bô, b t ch c phát âm ế ắ ướ
- Phát âm không đúng v i ngôn ng thông th ng c a môi tr ng ớ ữ ườ ủ ườ
- Không tr l i, không có ph n ng khi có ng i g i tên .ả ờ ả ứ ườ ọ
- Thi u nh ng trao đ i b ng đi u b , c ch ( ngôn ng không l i) ế ữ ổ ằ ệ ộ ử ỉ ữ ờ
Hai : v m t quan h xã h i:ề ặ ệ ộ
- Không b t ch c,ắ ướ
- Không đ a tay ch các v t d ng cho ng i khi yêu c u ư ỉ ậ ụ ườ ầ
- Không thích ch i v i tr em cùng l a tu i ơ ớ ẻ ứ ổ
- Có nh ng s thích không gi ng ai ữ ở ố
- Không nh n ra xúc đ ng c a ng i khác( kh năng đ ng c m) ậ ộ ủ ườ ả ồ ả
- Không có nh ng trò ch i t ng t ng , gi b …ữ ơ ưở ượ ả ộ
- Không b t ch c b n bè cùng l a tu iắ ướ ạ ứ ổ
- Không ch i v i b n bè ơớạ
- Ch i hay là m t mình ơ ở ộ
- Quan h b t th ng v i ng i l n: ho c có thái đ lãnh đ m, ho c thi u nh ng kh angệ ấ ườ ớ ườ ớ ặ ộ ạ ặ ế ữ ỏ
cách c n thi t ầ ế
Ba : v m t s thích và hành vi ề ặ ở
- Quá nh y c mạ ả
- Đu đ a, nhún nh y….ư ả
- T h y h ai b thân hay là t n công k khácự ủ ọ ả ấ ẻ
- Ch ng đ i bùng nố ố ổ
- Khó hay là không ch p nh n nh ng thay đ i trong cu c s ng h ng ngày ấ ậ ữ ổ ộ ố ằ
- Hành vi l p đi l p l i nh s p x p các trò ch i hay là m và t t đèn m t cách liên t c ặ ặ ạ ư ắ ế ơ ở ắ ộ ụ
6./ D u hi u c n l p t c phát hi nấ ệ ầ ậ ứ ệ
- Không bi bô, líu lo, b p b ậ ẹ
- Không “ ch ” hay là không có quan h xã h i chung quanh 12 thángỉ ệ ộ
- Không nói đ c t nào lúc 24 tháng ượ ừ
- Thóai hóa, m t ngôn ng , m t quan h trao đ i xã h i ấ ữ ấ ệ ổ ộ
7./ Nh ng r i l an phát tri n lan t a (PDD: Pervasive Developmental Disorder ) ữ ố ọ ể ỏ
M t: Trong v n d th lý( c th ) ộ ấ ề ể ơ ể
- V n đ khó ngầ ề ủ
- V n đ khó ăn.ấ ề
- Không có xúc c m hay là thi u bén nh y tr c n c sôi, b p đi n hay là các nguy cả ế ạ ướ ướ ế ệ ơ
khác nh vùng sâu, nh y t l u cao….ư ả ừ ầ
V n đ xúc đ ng bùng nấ ề ộ ổ
- Bùng n quá đáng, không th đo l ng tiên li uổ ể ườ ệ
- Thi u ý th c t k m ch b n thân ế ứ ự ề ế ả
- Không có nh ng b c l , di n t xúc đ ng ra bên ngòai, ví d khi b ng lòng, hân hoan ữ ộ ộ ễ ả ộ ụ ằ
Tr ng l c cươ ự ơ
- M m nhũn hay là c ng đ co qu p …ề ứ ờ ắ
- Đi b ng đ u ngón chân ằ ầ
- Kích đ ng lăng xăng, không th yên m t ch ộ ể ở ộ ỗ
S đ thân th thi u t ch c, ph i h p,không ăn kh p v i nhau ơ ồ ể ế ổ ứ ố ợ ớ ớ
- Ho c bám ch t vào k khác, đ a l ng d a sát ặ ặ ẻ ư ư ự
- Quá l u tâm hay là vô c m đ i v i m t vài chi th , b ph n, thành ph n….ư ả ố ớ ộ ể ộ ậ ầ
- S đ thân th không ăn kh p ho c dính li n vào nhau, trong cách trình bày qua hình vơ ồ ể ớ ặ ề ẽ
- Tr c hình nh c a mình trong t m g ng , có thái đ lo s hay là l u tâm quá đáng nhướ ả ủ ấ ươ ộ ợ ư ư
ôm hôn….
- Ph n ng co rút t v , hay là ch y tr n, khi ph i va ch m k khác ả ứ ự ệ ạ ố ả ạ ẻ
Hành vi l p đi l p l i, t h y b n thân hay là c n có m t nghi th c, th t b t di b t d ch ặ ặ ạ ự ủ ả ầ ộ ứ ứ ự ấ ấ ị
Trong lãnh v c tâm v n đ ng ự ậ ộ
- Có nh ng ch m tr , trì tr ữ ậ ể ệ
- Thái đ v ng v hay là r t tài tình xu t s c khi th c hi n m t s đ ng tác.ộ ụ ề ấ ấ ắ ự ệ ộ ố ộ
- Hi u đ ng hay là ù lì, b đ ng, b t đ ngế ộ ị ộ ấ ộ
Hai: Trong lãnh v c ti `p xúc v i s v t và môi tr ng sinh s ngự ế ớ ự ậ ườ ố
+ Khich i:ơ
- Lăng xăng, hi u đ ng, thi u n đ nhế ộ ế ổ ị
- Vòng vo lui t i v i m t s trò ch i h n đ nh hay là ch p ch n, thi u vui thích, chú ý trongớ ớ ộ ố ơ ạ ị ậ ờ ế
các l ai trò ch i thu c l a tu i…ọ ơ ộ ứ ổ
+ Nh ng ph n ng xúc đ ng:ữ ả ứ ộ
- Lo s quá đáng hay là thi u v ng tr c m t ng i l , chung quanh 8 tháng ợ ế ắ ướ ặ ườ ạ
- Không ch p nh n m t vài thay đ i ấ ậ ộ ổ
- Quá bám ch t vào nh ng y u t c đ nh thu c môi tr ng ặ ữ ế ố ố ị ộ ườ
- Hành vi băn khoăn, b i r i, lo số ố ợ
- Thi u tiên li u d đóanế ệ ự
- Thi u ý th c v th i gian ế ứ ề ờ
Hành vi thi u phân đ nh cách rõ ràng ế ị
- Đ i v i nh ng lúc xa lìa hay g p l i, ph n ng có th quá đáng hay thi u v ng ố ớ ữ ặ ạ ả ứ ể ế ắ
- Hành vi không thay đ i hay là đi t c c đoan n y đ n c c đoan khác, tùy theo hòan c nhổ ừ ự ầ ế ự ả
hay là tùy theo ng i có m tườ ặ
- Không ý th c v hi m nguyứ ề ể
- Không ý th c v qui lu t xã h i ứ ề ậ ộ
Quan h v i đ i t ng ệ ớ ố ượ
- Quan tâm đ n chi ti t h n là t ng th ế ế ơ ổ ể
- Không có đ i t ng trung gian ho c chuy n ti p ( thay th m )ố ượ ặ ể ế ế ẹ
- Không quan tâm đ n ch c năng hay ph n v c a đ v t ế ứ ầ ụ ủ ồ ậ
Ba : Trong lãnh v c quan h xã h iự ệ ộ
- Bít kín, tr n quan hố ệ
• Tránh li c nhìn tr c di nế ự ệ
• Tránh va ch m th lý( xúc giác) ạ ể
• Thi u ph n ng khi đ c kích thích, kêu m iế ả ứ ượ ờ
• C m tay k khác khi mu n h th c hi n đi u gì theo ý mình ầ ẻ ố ọ ự ệ ề
- hành vi g n bó r t u tr ắ ấ ấ ỉ
- Không có chú ý đ ng quiồ
- Ngôn ng ch m tr và l p l i ữ ậ ể ặ ạ
8./ NĂM D U HI U C B N Ấ Ệ Ơ Ả
1./ S ng bít kín, không có quan h xã h iố ệ ộ
2./ Bùng n ( vì s , gi n, bu n..) ổ ợ ậ ồ
3./ Ngôn ng thi u v ng, ch mữ ế ắ ậ
4./ L p đi l p l i trong hành vi và ngôn ngặ ặ ạ ữ
5./ Hành vi l kỳ nh nhún nh y, xoay tròn, đ a tay ve v y tr c m t ạ ư ả ư ẩ ướ ặ
NB .- Đ có th s d ng l i nói “ H i ch ng T k ” ể ể ử ụ ố Ộ ứ ự ỷ
Đi u ki n 1 : Ph i h i t c 5 d u hi u m t cách đ y đ và khách quan ề ệ ả ộ ụ ả ấ ệ ộ ầ ủ
Đi u ki n 2: V n t n đ ng sau 6 tu iề ệ ẫ ồ ọ ổ
Tr c 6 tu i, ch s d ng cách nói:ướ ổ ỉ ử ụ
- Nguy c T k ơ ự ỷ
- R i l n lan t a trong lãnh v c phát tri n ( PDD trong ti ng Anh hay là TED trong ti ngố ạ ỏ ự ể ế ế
Pháp )
Cho nên v a khi phát hi n m t r i l anừ ệ ộ ố ọ
- Can thi p s m ngay t c kh c ệ ớ ứ ắ
- Nâng đ cha m : đ ng c m đ ng hành ỡ ẹ ồ ả ồ
- V i tr em . chú tr ng 3 cách nhìn ớ ẻ ọ
• Kích thích giác quan và tâm v n đ ng ậ ộ
• Quan h an tòan, vui thích, có m t, KHÔNG đe d a, tr ng ph t, đánh đ p ch i m ng …ệ ặ ọ ừ ạ ậ ủ ắ
• Kh ng đ nh qui lu t xã h i khi c n ẳ ị ậ ộ ầ