®Ò c−¬ng «n tËp tèt nghiÖp thpt n¨m 2009 m«n ®Þa lÝ
Tr−êng THPT TrÇn H−ng §¹o Gi¸o viªn: §oµn Kim ThiÕt
®Þa lÝ kinh tÕ
ChuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ
1. T¨ng tr−ëng tæng s¶n phÈm trong n−íc
a) ý nghÜa cña t¨ng tr−ëng tæng sn phÈm trong n−íc
T¨ng tr−ëng tæng s¶n phÈm trong n−íc (GDP) cã tÇm quan träng hµng ®Çu trong c¸c
môc tiªu ph¸t triÓn kinh tÕ ë n−íc ta.
- Quy m« nÒn kinh tÕ cña ta cßn mhá, nªn t¨ng tr−ëng víi tèc ®é cao vµ bÒn v÷ng lµ
con ®−êng ®óng ®¾n ®Ó chèng tôt hËu xa h¬n vÒ kinh tÕ.
- T¨ng tr−ëng GDP sÏ t¹o tiÒn ®Ò cho viÖc ®Èy m¹nh xuÊt khÈu, gii quyÕt viÖc lµm,
xo¸ ®ãi gim nghÌo...
b) T×nh h×nh t¨ng tr−ëng tæng s¶n phÈm trong n−íc
- Tõ n¨m 1990 ®Õn n¨m 2005, GDP t¨ng liªn tôc qua c¸c n¨m víi tèc ®é t¨ng b×nh qu©n
h¬n 7,2%/n¨m.
- N¨m 2005, tèc ®é t¨ng tr−ëng GDP ®øng ®Çu khu vùc §«ng Nam ¸ (8,4%).
- N«ng nghiÖp
+ An toµn l−¬ng thùc ®B ®−îc kh¼ng ®Þnh. ViÖt Nam lµ mét trong nh÷ng n−íc xuÊt
khÈu g¹o hµng ®Çu trªn thÕ giíi.
+ Ch¨n nu«i gia sóc vµ gia cÇm còng ph¸t triÓn víi tèc ®é nhanh.
- C«ng nghiÖp
+ §i dÇn vµo thÕ ph¸t triÓn æn ®Þnh víi tèc ®é t¨ng tr−ëng cao (tõ n¨m 1991 ®Õn 2003,
tèc ®é t¨ng tr−ëng c«ng nghiÖp ®¹t b×nh qu©n 14%/n¨m).
+ Nh÷ng s¶n phÈm c«ng nghiÖp quan träng phôc vô s¶n xuÊt vµ tiªu dïng cña d©n c−
nh×n chung ®Òu t¨ng c¶ vÒ sè l−îng còng nh− chÊt l−îng.
+ Søc c¹nh tranh cña s¶n phÈm ®−îc n©ng lªn.
c) Nh÷ng h¹n chÕ
- NÒn kinh tÕ chñ yÕu vÉn t¨ng tr−ëng theo chiÒu réng, t¨ng vÒ sè l−îng nh−ng chËm
chuyÓn biÕn vÒ chÊt l−îng, ch−a ®¶m b¶o sù ph¸t triÓn bÒn v÷ng.
- HiÖu qu¶ kinh tÕ cßn thÊp, søc c¹nh tranh cña nÒn kinh tÕ cßn yÕu.
Mét sè v
Mét sè vMét sè v
Mét sè vÊn ®Ò ph¸t triÓn vµ ph©n bè n«ng nghiÖp
Ên ®Ò ph¸t triÓn vµ ph©n bè n«ng nghiÖpÊn ®Ò ph¸t triÓn vµ ph©n bè n«ng nghiÖp
Ên ®Ò ph¸t triÓn vµ ph©n bè n«ng nghiÖp
vèn ®Êt vµ sö dông vèn ®Êt
1. Vèn ®Êt ®ai
- Vai trß cña ®Êt ®ai
+ Lµ tµi nguyªn quèc gia v« cïng quý gi¸.
+ Lµ t− liÖu s¶n xuÊt chñ yÕu kh«ng thay thÕ ®−îc cña n«ng nghiÖp, l©m nghiÖp.
®Ò c−¬ng «n tËp tèt nghiÖp thpt n¨m 2009 m«n ®Þa lÝ
Tr−êng THPT TrÇn H−ng §¹o Gi¸o viªn: §oµn Kim ThiÕt
+ Lµ ®Þa bµn ®Ó ph©n bè c¸c khu d©n c−, c¸c c«ng tr×nh kinh tÕ, v¨n ho¸, xB héi vµ c¸c
c«ng tr×nh an ninh quèc phßng.
- HiÖn tr¹ng sö dông ®Êt n¨m 2005 cña c¶ n−íc
+ B×nh qu©n ®Êt tù nhiªn trªn ®Çu ng−êi : thÊp, kho¶ng 0,4 ha/ng−êi.
+ DiÖn tÝch ®Êt n«ng nghiÖp gÇn 9,4 triÖu ha, kh¶ n¨ng më réng kh«ng nhiÒu.
+ DiÖn tÝch ®Êt l©m nghiÖp tuy ®B t¨ng kh¸, ®é che phñ rõng ®B xÊp xØ 40%, nh−ng cßn
qu¸ Ýt.
+ DiÖn tÝch ®Êt chuyªn dïng vµ ®Êt ë t¨ng lªn (chuyÓn tõ ®Êt n«ng nghiÖp sang) do qu¸
tr×nh c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ vµ do nhu cÇu vÒ ®Êt ë cña d©n c− ngµy cµng t¨ng.
+ §Êt ch−a sö dông vµ s«ng suèi, nói ®¸ chiÕm 22% diÖn tÝch cn−íc, ddang thu hÑp
(do khai hoang më réng diÖn tÝch ®Êt nong nghiÖp vµ trång rõng, khoanh nu«i, phôc håi rõng
tù nhiªn).
- Vèn ®Êt ®ai ë c¸c vïng n−íc ta rÊt kh¸c nhau vÒ quy m«, c¬ cÊu vµ b×nh qu©n trªn ®Çu
ng−êi.
2. VÊn ®Ò sö dông ®Êt n«ng nghiÖp
- §Êt n«ng nghiÖp ®−îc chia thµnh 5 lo¹i chÝnh lµ :
+ §Êt trång c©y hµng n¨m;
+ §Êt v−ên t¹p;
+ §Êt trång c©y l©u n¨m;
+ §Êt cá dïng vµo ch¨n nu«i;
+ §Êt cã mÆt n−íc nu«i trång thuû s¶n.
a) ë ®ång b»ng
- §Êt thuËn lîi cho ph¸t triÓn n«ng nghiÖp, ®Æc biÖt lµ trång c¸c c©y hµng n¨m (diÖn
tÝch lóa vµ c©y thùc phÈm ciÕm 3/4 diÖn tÝch ®Êt n«ng nghiÖp).
- Cã tiÒm n¨ng lín vÒ nu«i trång thuû s¶n.
Sö dông ®Êt ë c¸c ®ång b»ng
§ång b»ng s«ng
Hång
§ång b»ng s«ng Cöu
Long
§ång b»ng
duyªn h¶i miÒn
Trung
- §Êt n«ng nghiÖp :
51,2% diÖn tÝch ®Êt tù
nhiªn cña vïng.
- B×nh qu©n ®Êt n«ng
nghiÖp trªn ®Çu ng−êi :
0,04 ha.
- Kh¶ n¨ng më réng ®Êt
n«ng nghiÖp rÊt h¹n chÕ.
- §Êt ®B ®−îc th©m
canh ë møc cao. Thùc hiÖn
chuyÓn ®æi c¬ cÊu mïa vô,
®−a vô ®«ng thµnh vô chÝnh
- §Êt n«ng nghiÖp : gÊp 3,5
lÇn ®ång b»ng s«ng Hång.
- B×nh qu©n ®Êt n«ng nghiÖp
trªn ®Çu ng−êi : 0,15 ha.
- Cßn kh¶ n¨ng më réng ®Êt
n«ng nghiÖp.
- Th©m canh ë d¶i ®Êt phï sa
ngät ven s«ng TiÒn, s«ng HËu ;
më réng ®Êt s¶n xuÊt 2 vô ë
nhiÒu n¬i ; nu«i trång thuû s¶n ë
®Êt míi båi ë cöa s«ng ven biÓn.
- Gi¶i quyÕt tèt
kh©u thuû lîi ®Ó n©ng
cao hÖ sè sö dông ®Êt,
më réng diÖn tÝch ®Êt
n«ng nghiÖp vµ thay
®æi c¬ cÊu c©y trång.
- Chèng l¹i n¹n c¸t
bay, ng¨n chÆn sù di
chuyÓn cña c¸c cån
c¸t do giã (ë B¾c
Trungg Bé).
- ViÖc sö dông ®Êt
®Ò c−¬ng «n tËp tèt nghiÖp thpt n¨m 2009 m«n ®Þa lÝ
Tr−êng THPT TrÇn H−ng §¹o Gi¸o viªn: §oµn Kim ThiÕt
s¶n xuÊt c¸c lo¹i c©y thùc
phÈm hµng ho¸, më réng
diÖn tÝch c©y ¨n qu¶.
- H−íng më réng ®Êt
n«ng ghiÖp : ®Èy m¹nh nu«i
trång thuû s¶n (n−íc ngät
vµ n−íc lî).
- VÊn ®Ò sö dông hîp lÝ tµi
nguyªn ®Êt n«ng nghiÖp g¾n liÒn
víi viÖc quy ho¹ch thuû lîi, c¶i
t¹o ®Êt, thay ®æi c¬ cÊu mïa vô,
®a d¹ng ho¸ c©y trång, ph¸t triÓn
nu«i trång thuû s¶n.
c¸t biÓn ®Ó nu«i thuû
s¶n quy m« c«ng
nghiÖp ®ang lµ vÊn ®Ò
lín trong sö dông ®Êt
n«ng nghiÖp ë nhiÒu
tØnh duyªn h¶i miÒn
Trung.
b) ë trung du vµ miÒn nói :
- Chñ yÕu trång rõng, trång c©y l©u n¨m (do ®Êt dèc, dÔ bÞ xãi mßn, viÖc lµm ®Êt vµ lµm
thuû lîi gÆp khã kh¨n).
- T×nh h×nh sö dông ®Êt hiÖn nay
+ §Èy m¹nh th©m canh ë nh÷ng n¬i cã kh¶ n¨ng t−íi tiªu, ®¶m b¶o tèt h¬n an ninh
l−¬ng thùc t¹i chç.
+ Mét phÇn n−¬ng rÉy ®−îc chuyÓn thµnh v−ên c©y ¨n qu¶, c©y c«ng nghiÖp ®Ó s¶n
xuÊt n«ng s¶n hµng ho¸.
+ C¸c m« h×nh s¶n xuÊt n«ng - l©m kÕt hîp ®ang phæ biÕn.
- Ph−¬ng h−íng
+ Ph¸t triÓn c¸c vïng chuyªn canh c©y c«ng nghiÖp, ch¨n nu«i gia sóc lín, víi sù hç trî
tÝch cùc cña c«ng nghiÖp chÕ biÕn.
+ ViÖc më réng c¸c vïng chuyªn canh c©y c«ng nghiÖp ph¶i c©n ®èi víi viÖc b¶o vÖ vµ
ph¸t triÓn rõng, nhÊt lµ ë T©y Nguyªn.
§Þa lÝ c¸c vïng kinh tÕ
VÊn ®Ò l−¬ng thùc, thùc phÈm
ë ®ång b»ng s«ng cöu long
1. Vai trß sn xuÊt l−¬ng thùc, thùc phÈm cña §ång b»ng s«ng Cöu Long
- §ång b»ng s«ng Cöu Long lµ vùa lóa lín nhÊt vµ còng lµ vïng s¶n xuÊt thùc phÈm
hµng ®Çu cña n−íc ta, cã ý nghÜa trong ph¹m vi c¶ n−íc vµ quèc tÕ.
- §ång b»ng s«ng Cöu Long chiÕm −u thÕ ®èi víi hai mÆt hµng xuÊt khÈu chñ lùc : :
g¹o, thuû s¶n .
2. Kh n¨ng vµ thùc tr¹ng s¶n xuÊt l−¬ng thùc
a) Kh¶ n¨ng
- DiÖn tÝch tù nhiªn h¬n 4 triÖu ha, trong ®ã ®Êt sö dông vµo môc ®Ých n«ng nghiÖp
kho¶ng 3 triÖu ha (chiÕm tíi 3/4 diÖn tÝch tù nhiªn cña vïng vµ gÇn 1/3 diÖn tÝch ®Êt n«ng
nghiÖp cña c¶ n−íc).
- §Êt ®ai nh×n chung mµu mì, nhÊt lµ d¶i ®Êt phï sa ngät 1,2 triÖu ha däc s«ng TiÒn vµ
s«ng HËu.
- KhÝ hËu, thêi tiÕt, nguån n−íc vÒ c¬ b¶n thÝch hîp víi viÖc ph¸t triÓn ngµnh trång lóa.
- Trë ng¹i lín nhÊt :
+ NhiÔm phÌn, nhiÔm mÆn cña ®Êt trong lóc n−íc ngät l¹i kh«ng ®ñ vµo mïa kh«.
®Ò c−¬ng «n tËp tèt nghiÖp thpt n¨m 2009 m«n ®Þa lÝ
Tr−êng THPT TrÇn H−ng §¹o Gi¸o viªn: §oµn Kim ThiÕt
+ T×nh tr¹ng chËm ph¸t triÓn cña mét sè ngµnh kinh tÕ kh¸c còng ¶nh h−ëng tíi viÖc
s¶n xuÊt l−¬ng thùc cña vïng.
b) Thùc tr¹ng
- DiÖn tÝch gieo trång c©y l−¬ng thùc cã h¹t ®¹t kho¶ng 3,8 - 4 triÖu ha (chiÕm h¬n 46%
diÖn tÝch gieo trång c©y l−¬ng thùc cã h¹t cña c¶ n−íc).
- DiÖn tÝch gieo trång lóa hµng n¨m dao ®éng trong khong 3,7 - 3,9 triÖu ha (chiÕm 99% diÖn
tÝch gieo trång c©y l−¬ng thùc cã h¹t cña vïng vµ 51% cña cn−íc).
- C¬ cÊu mïa vô : hai vô chÝnh lµ hÌ thu vµ ®«ng xu©n.
- DiÖn tÝch lóa ph©n bè t−¬ng ®èi ®ång ®Òu. C¸c tØnh trång nhiÒu lóa nhÊt ë §ång b»ng
s«ng Cöu Long nãi riªng vµ cña c¶ n−íc nãi chung lµ Kiªn Giang (gÇn 60 v¹n ha), An Giang
(h¬n 50 v¹n ha), §ång Th¸p vµ Long An.
- N¨ng suÊt lóa c¶ n¨m t−¬ng ®−¬ng víi n¨ng suÊt trung b×nh cña c¶ n−íc vµ ®øng hµng
thø hai sau §ång b»ng s«ng Hång.
- S¶n l−îng lóa ®¹t trung b×nh 17 - 19 triÖu tÊn/n¨m (v−ît qu¸ 1/2 s¶n l−îng lóa cña
toµn quèc). B×nh qu©n l−¬ng thùc cã h¹t theo ®Çu ng−êi lªn ®Õn h¬n 1 000kg (gÊp h¬n 2 lÇn
møc trung b×nh cña c¶ n−íc).
- C¸c tØnh trång nhiÒu lóa nhÊt ®ång thêi còng lµ c¸c tØnh cã s¶n l−îng lóa cao nhÊt :
Kiªn Giang, An Giang, §ång Th¸p vµ Long An.
- HiÖn nay, hÖ sè sö dông ruéng ®Êt cßn thÊp, phÇn lín diÖn tÝch míi gieo trång mét vô.
- §Êt hoang ho¸ vÉn cßn ; trong khai hoang, cÇn ®Çu t− lín.
- §Þnh h−íng lín : tËp trung vµo viÖc th©m canh, t¨ng vô kÕt hîp víi khai hoang,
chuyÓn dÞch c¬ cÊu c©y trång vµ ®Èy m¹nh c«ng nghiÖp chÕ biÕn.
3. Kh n¨ng vµ thùc tr¹ng s¶n xuÊt thùc phÈm
a) Kh¶ n¨ng
- Cã vïng biÓn giµu cã víi trªn 700 km bê biÓn.
+ ë vïng biÓn phÝa §«ng, tr÷ l−îng c¸ cã thÓ lªn tíi trªn d−íi 90 - 100 v¹n tÊn víi kh¶
n¨ng khai th¸c 42 v¹n tÊn vµo thêi gian tõ th¸ng V ®Õn th¸ng Ü.
+ Tr÷ l−îng ë vïng biÓn phÝa T©y lµ 43 v¹n tÊn, cã kh¶ n¨ng khai th¸c 19 v¹n tÊn vµo
mïa vô tõ th¸ng XI ®Õn th¸ng IV.
- Cã 25 cöa luång l¹ch cïng víi vïng bBi triÒu kho¶ng 48 v¹n ha, trong ®ã cã gÇn 30
v¹n ha cã kh¶ n¨ng nu«i trång thuû s¶n n−íc mÆn, n−íc lî vµ 1.500 km s«ng ngßi, kªnh r¹ch
còng cã thÓ nu«i trång thuû s¶n n−íc ngät.
- Cã nh÷ng thuËn lîi nhÊt ®Þnh ®èi víi viÖc ph¸t triÓn ngµnh ch¨n nu«i, nhÊt lµ ch¨n
nu«i lîn vµ gia cÇm (vÞt).
b) Thùc tr¹ng
- S¶n l−îng thuû s¶n trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y ®¹t 1,7 - 1,8 triÖu tÊn vµ lu«n chiÕm h¬n
1/2 s¶n l−îng cña c¶ n−íc.
- ViÖc nu«i c¸, t«m ph¸t triÓn m¹nh. C¸, t«m ®«ng l¹nh trë thµnh mÆt hµng ®−îc −a
chuéng trªn thÞ tr−êng trong n−íc vµ quèc tÕ.
- C¸c tØnh cã s¶n l−îng ®¸nh b¾t vµ nu«i trång thuû s¶n lín nhÊt trong n¨m 2005 : Kiªn
Giang, Cµ Mau, An Giang.
- §µn lîn (3,7 - 3,8 triÖu con) ph©n bè t−¬ng ®èi ®Òu theo c¸c tØnh), ®µn bß (h¬n 50 v¹n
con) tËp trung ë Trµ Vinh, BÕn Tre, An Giang; ®µn vÞt rÊt ®«ng ®óc.
- Cïng víi viÖc më réng diÖn tÝch mÆt n−íc, cÇn ph¶i cã nh÷ng biÖn ph¸p h÷u hiÖu ®Ó
b¶o vÖ m«i tr−êng sinh th¸i.
®Ò c−¬ng «n tËp tèt nghiÖp thpt n¨m 2009 m«n ®Þa lÝ
Tr−êng THPT TrÇn H−ng §¹o Gi¸o viªn: §oµn Kim ThiÕt
phÇn c: vÒ kÜ n¨ng
I. MỘT SỐ ðIỂM LƯU Ý
1. Việc kiểm tra các kỹ năng ñịa lý ñược kết hợp khi kiểm tra các nội dung ở phần B
(Kiến thức cơ bản).
2. Các kỹ năng ñược kiểm tra gồm:
- Kỹ năng về bản ñồ: ñọc bản ñồ ở Atlat ðịa lý Việt Nam (không vẽ lược ñồ). Yêu
cầu sử dụng Atlat ðịa lý Việt Nam do Nhà xuất bản Giáo dục phát hành từ năm 2005 trở
lại ñây.
- Kỹ năng về biểu ñồ: vẽ, nhận xét và giải thích; ñọc biểu ñồ cho trước.
- Kỹ năng về bảng số liệu: tính toán, nhận xét.
II. MỘT SỐ VÍ DỤ VỀ RÈN LUYỆN KĨ NĂNG
1. Kĩ năng về bản ñồ
Các ví dụ :
- Dựa vào Atlát ðịa lí Việt Nam (trang 14, nhận xét về sự phân bố cây lúa của nước ta.
- Dựa vào Atlát ðịa lí Việt Nam (trang 20) và kiến thức ñã học, tìm những dẫn chứng cho
thấy nước ta ñã khai thác các tài nguyên du lịch biển.
- Dựa vào Atlát ðịa lí Việt Nam (trang 16), nhận xét về sự phân bố công nghiệp ở Tây
Nguyên.
- Dựa vào Atlát ðịa lí Việt Nam (trang 11) trình bày về các ñiểm dân cư ñô thị nước ta.
2. Kĩ năng về biểu ñồ
a) Vẽ, nhận xét và giải thích
Ví dụ 1: Cho bảng số liệu
CƠ CẤU TỔNG MỨC BÁN LẺ HÀNG HOÁ VÀ DOANH THU DỊCH VỤ
PHÂN THEO THÀNH PHẦN KINH TẾ NƯỚC TA
(ðơn vị : %)
Năm 1995 2005
Khu vực Nhà nước 22,6 12,9
Khu vực ngoài Nhà nước 76,9 83,3
Khu vực có vốn ñầu tư nước ngoài 0,5 3,8
- Vẽ biểu ñồ tròn thể hiện cơ cấu tổng mức bán lẻ hàng hoá doanh thu dịch vụ phân
theo thành phần kinh tế của nước ta năm 1995 và năm 2005.
- Nhận xét và giải thích sự biến chuyển về cơ cấu trên.
Ví dụ 2 : Cho bảng số liệu
SẢN LƯỢNG THUỶ SẢN CỦA CẢ NƯỚC
VÀ ðỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG
(ðơn vị : triệu tấn)
Năm 1995 2000 2005
ðồng bằng sông Cửu Long 0,82 1,17 1,85
Các vùng khác trong nước 0,76 1,08 1,62
- Tính sản lượng thuỷ sản của cả nước trong các năm 1995, 2000 và 2005.
- Vẽ biểu ñồ cột thể hiện sản lượng thuỷ sản của cả nước, ðồng bằng sông Cửu
Long, các vùng khác.
- Nhận xét về sản lượng thuỷ sản của ðồng bằng sông Cửu Long so với cả nước.
- Giải thích tại sao ðồng bằng sông Cửu Long có sản lượng thuỷ sản như vậy.