Đi tìm ngôn ngữ trong
mặt nạ tuồng Huế
Nguồn: Trung tâm bảo tồn di tích cố đô Huế
Các diễn viên tuồng Đồng Ấu dưới triều Nguyễn
Tuồng Huế, đã có nhiều cuộc hội thảo với sự tham gia của
nhiều nhà nghiên cứu, nhiều nghệ sĩ lừng danh, tất cả đều đặt
ra câu hỏi làm thế nào để bảo tồn và phát huy loại hình nghệ
thuật đã một thời được xem là quốc kịch dưới triều nhà
Nguyễn. Không chọn cách khôi phục các kịch bản, trình thức
biểu diễn, tuyển chọn diễn viên… chúng tôi đi tìm một ngôn
ngữ tuồng với hai câu thơ được khắc họa trên khuôn mặt của
người diễn viên:
Người trung mặt đỏ đôi tròng bạc
Đứa nịnh râu đen mấy sợi còi.
Vì răng diễn viên tuổng phải biết làm họa sĩ?
Tết Tân Mão (2011), alô cho đạo diễn La Hùng (con trai
nghệ nhân La Cháu – nghệ nhân tuồng cung đình cuối cùng
của triều Nguyễn đã từ giã cuộc đời vào ngày 23/11/2011)
được biết nghệ nhân La Cháu hiện đang ở ăn tết với người
cháu nội ở đường Đặng Huy Trứ (thành phố Huế) tôi vội
vàng chạy đến, trước là để thăm cụ, sau là để giải tỏa cái sự
bức bối đang chực chờ muốn nổ tung trong đầu tôi, vì răng
diễn viên tuồng phải biết làm họa sĩ? Như vậy là sẽ mâu
thuẫn với câu “thanh, sắc, thục, khí, thần” mà các cụ nghệ
nhân xưa vẫn thường áp dụng khi tuyển diễn viên đào tạo
trong các lớp Đồng Ấu của chốn cung đình.
Gặp cụ, làm thủ tục thăm hỏi sức khỏe người già nhân ngày
tết, xong đâu đấy, tôi lân la bắt chuyện.
- Ôn (ông) ơi, ngày xưa khi còn làm diễn viên trong cung
đình ông có học vẽ không ôn? Nhíu đôi lông mày, cụ nhìn tôi
nghi ngờ.
- Thằng ni hỏi lạ chưa tề, tao làm diễn viên tuồng chứ có phải
họa sĩ mô mà mi nói chuyện vẽ vời. Muốn hỏi chuyện vẽ thì
mi đi tìm ông Bửu Chỉ mà hỏi, chứ răng hỏi tao.
- Dạ, con hỏi chuyện ôn học vẽ là vẽ mặt nạ tuồng chứ không
phải vẽ tranh ảnh. Như nhận ra chủ đề mà tôi muốn tìm hiểu,
cụ nói ngay.
- Hèn chi tao thấy mi quen quen.
Và cũng không cần vòng vo, cụ cho biết, trong nghệ thuật hát
tuồng, chiếc mặt nạ là đạo cụ sân khấu quan trọng bậc nhất
của loại hình nghệ thuật này. Có thể nói, mặt nạ là một phần
tạo nên cái hồn, cái chất của nghệ thuật tuồng. Dưới ánh đèn
sân khấu tuồng, màu sắc dùng trong mặt nạ phải thật đậm,
đường nét phải thật rõ, để khắc hoạ cá tính của nhân vật, và
nhất là để tăng sự biểu đạt của khuôn mặt diễn viên. Mỗi mặt
nạ tuồng tự nó nói lên lòng trung hiếu, lòng nhân ái, tinh thần
dũng cảm. Người diễn viên tuồng ngoài việc phải biết hát