ÉP PHÂN CHIA PHA L NG R NỎ Ắ
I.Đ T V N ĐẶ Ấ Ề
S n ph m nông s n khi bán ra m t cách thu n tuý, thì có giá thànhả ẩ ả ộ ầ
r t th p,đ nâng cao giá thành s m ph m c n thông qua ch bi n, vàấ ấ ể ả ẩ ầ ế ế
thông qua ch bi n nó còn b o qu n đ c nông s n lâu h n.Trong chănế ế ả ả ượ ả ơ
nuôi do đ c đi m sinh lý c a v n nuôi mà m i lo i thích h p v i ki uặ ể ủ ậ ỗ ạ ợ ớ ể
th c ăn nh gà, các lo i gia c m thích ăn th c ăn có d ng viên, th c ănứ ư ạ ầ ứ ạ ứ
cho các lo i hai s n có d ng viên thì hi u qu s d ng th c ăn c a chúngạ ả ạ ệ ả ử ụ ứ ủ
cao h n, ít b phân tán trong n c h n chính vi v y máy ép viên đã đ mơ ị ướ ơ ậ ả
nhiêm đ c nhi m v đó. Vi t Nam hi n nay máy ép nông s n đ c sượ ệ ụ Ở ệ ệ ả ượ ử
d ng khá ph bi n trong các nhà máy ch bi n th c ph m, và nhà máyụ ổ ế ế ế ự ẩ
ch bi t th c ăn chăn nuôi. v i nhi u lo i máy khác nhau theo các nguyênế ế ứ ớ ề ạ
lý khác nhau. Sau đây tôi xin trình bày v m t s v n đ nh ép phân chiaề ộ ố ấ ề ư
pha l ng r n, đánh giá u, nh c đi m và ph m vi s d ng c a t ng bỏ ắ ư ượ ể ậ ử ụ ủ ừ ộ
ph n ép, và m t s máy ép thông d ng hi n nay.ậ ộ ố ụ ệ
1
II. N I DUNG NGHIÊN C UỘ Ứ
2.1.Trình bày v ép phân chia pha l ng -r nề ỏ ắ
a) M c đíchụ
Ép là quá trình tác đ ng l c c h c vào v t li u làm cho v t li uộ ự ơ ọ ậ ệ ậ ệ
bi n d ng, nh m :ế ạ ằ
- Phân chia pha l ng - r n đ khai thác v t li u : ép l y n c đ ngỏ ắ ể ậ ệ ấ ướ ườ
trong thân cây mía, ép l y d ch bào trong rau qu , ép l y d u n m trongấ ị ả ấ ầ ằ
các h t có d u (l c, v ng, đ u t ng,...). Ngoài ra, vi c phân chia phaạ ầ ạ ừ ậ ươ ệ
l ng - r n còn nh m ph c v cho các quá trình ch bi n ti p theo : ép lo iỏ ắ ằ ụ ụ ế ế ế ạ
b b t n c thay cho giai đo n s y s b trong ch bi n chè, ép dát m ngỏ ớ ướ ạ ấ ơ ộ ế ế ỏ
cu ng thu c lá tr c khi thái,...ộ ố ướ
- T o hình cho nguyên li u, nghĩa là làm liên k t các ph n t v tạ ệ ế ầ ử ậ
th d ng phân tán v i nhau thành nh ng ph n t có hình d ng, kíchể ở ạ ớ ữ ầ ử ạ
th c và kh i l ng xác đ nh. Đ i v i m t s lo i s n ph m vi c ép t oướ ố ượ ị ố ớ ộ ố ạ ả ẩ ệ ạ
hình là c n thi t, nh : ép đ u ph , b , phomát, ép mì s i, mì ng, bánhầ ế ư ậ ụ ơ ợ ố
bích qui, ép l ng khô, bánh rau; ép viên th c ăn cho v t nuôi,... Khi s nươ ứ ậ ả
ph m có hình d ng thích h p s t o đi u ki n thu n l i cho nh ng quáẩ ạ ợ ẽ ạ ề ệ ậ ợ ữ
trình ti p theo, nh : ph i s y, n ng ho c bao gói, v n chuy n và b oế ư ơ ấ ướ ặ ậ ể ả
qu n. Đ c bi t khi s n ph m có hình dáng đ p, kích th c và kh i l ngả ặ ệ ả ẩ ẹ ướ ố ượ
phù h p v i kh năng tiêu th s thu hút đ c c m tình và kích thích s cợ ớ ả ụ ẽ ượ ả ứ
mua c a ng i tiêu dùng.ủ ườ
Quá trình ép không làm thay đ i đáng k v hoá h c và sinh hoá, màổ ể ề ọ
ch y u làm bi n đ i c u trúc, tr ng thái liên k t, làm gi m th tích vàủ ế ế ổ ấ ạ ế ả ể
tăng kh i l ng riêng.ố ượ
b) Yêu c u k thu tầ ỹ ậ
- Không làm nh h ng đ n ch t l ng s n ph m nh : t n th tả ưở ế ấ ượ ả ẩ ư ổ ấ
dinh d ng, phân hu sinh t , bi n m u,...ưỡ ỷ ố ế ầ
- Khi ép phân chia pha l ng - r n, n u s n ph m c n thu là ch tỏ ắ ế ả ẩ ầ ấ
l ng thì ph i đ t hi u su t ép cao, l ng ch t l ng còn ki u vít, máy épỏ ả ạ ệ ấ ượ ấ ỏ ể
ki u tr c cán, máy ép ki u băng, máy ép ki u pit tông, máy ép thu l c,ể ụ ể ể ỷ ự
máy ép khí nén,...
- Theo quá trình làm vi c : máy ép liên t c, máy ép gián đo n.ệ ụ ạ
2
2.2. Các nguyên t c làm viêc c a b ph n épắ ủ ộ ậ
Các máy ép th ng làm vi c theo nguyên lý chung là t o ra áp l cườ ệ ạ ự
ép c n thi t đ tách ch t l ng ra kh i v t li u (ép tách n c) ho c liênầ ế ể ấ ỏ ỏ ậ ệ ướ ặ
k t các ph n t v t li u v i nhau (ép t o hình).ế ầ ử ậ ệ ớ ạ
Khi ép l y pha l ng áp l c ép ph i đ t t i tr s gi i h n nh t đ nhấ ỏ ự ả ạ ớ ị ố ớ ạ ấ ị
tùy theo t ng lo i v t li u đ phá rách màng t bào làm cho ch t l ngừ ạ ậ ệ ể ế ấ ỏ
ch y ra. Ví d khi ép các lo i qu , do màng t bào ch a ch t l ng khôngả ụ ạ ả ế ứ ấ ỏ
dai nên l c ép ch c n 7 - 10at, nh ng khi ép mía áp l c c n đ t 300 -ự ỉ ầ ư ự ầ ạ
400at.
Khi ép t o hình, đ liên k t đ c các ph n t v t li u d ng b t r i,ạ ể ế ượ ầ ử ậ ệ ạ ộ ờ
d ng b t nhuy n, d ng r n l ng, tùy thu c vào đ m c a nguyên li uạ ộ ễ ạ ắ ỏ ộ ộ ẩ ủ ệ
mà tr s áp l c ép khác nhau, có th t i 1000at và đ m đ t t i thi u làị ố ự ể ớ ộ ẩ ạ ố ể
20 - 30%. Trong m t s tr ng h p đ gi m áp l c ép ng i ta có th giaộ ố ườ ợ ể ả ự ườ ể
nhi t nhi t đ cao trên đi m nóng ch y c a h n h p. D i tác d ngệ ở ệ ộ ể ả ủ ỗ ợ ướ ụ
c a nhi t đ cao h n h p chuy n t pha r n sang l ng có đ nh t cao,ủ ệ ộ ỗ ợ ể ừ ắ ỏ ộ ớ
khi h nhi t đ chúng l i chuy n t pha l ng v r n.ạ ệ ộ ạ ể ừ ỏ ề ắ
V c u t o b ph n ép ch y u là vít xo n, pít tông, tr c cán, bề ấ ạ ộ ậ ủ ế ắ ụ ộ
ph n ch a t i là khuôn có d ng tr , ph ng, c uậ ứ ả ạ ụ ẳ ầ
Các nguyên lý làm vi c chung c a máy ép nguyên li u th ng làệ ủ ệ ườ
ép, đùn, cán, vê. Ch y u là nguyên lý ép (trong bu ng kín có đáy c đ nh),ủ ế ồ ố ị
ho c đùn (ép và đ y theo bu ng h có đáy di đ ng qua các l khuôn).ặ ẩ ồ ở ộ ỗ
Hình 6.1 trình bày nguyên lý c u t o c a m t s b ph n t o viên .ấ ạ ủ ộ ố ộ ậ ạ
Các b ph n đó th ng g m khuôn ép đ c l theo các c đ ng kínhộ ậ ườ ồ ụ ỗ ỡ ườ
viên, có con lăn ép, dao c t đ c t thành các viên tr theo chi u cao c nắ ể ắ ụ ề ầ
thi t. Có b ph n ép d p ki u tr c cán g m hai bánh tr , trên m t tr cóế ộ ậ ậ ể ụ ồ ụ ặ ụ
các hõm (n a hình c u đ t o viên c u, ho c n a hình tr đ t o viên tr ,ử ầ ể ạ ầ ặ ử ụ ể ạ ụ
ho c n a hình h p đ t o bánh). B ph n ép đùn g m m t tr c vít épặ ử ộ ể ạ ộ ậ ồ ộ ụ
nguyên li u trong ng tr , đùn qua khuôn có các l đ nh hình đ thànhệ ố ụ ỗ ị ể
d ng s i, ng, ho c k t h p b dao c t thành d ng viên tr . Khi ép ho cạ ợ ố ặ ế ợ ộ ắ ạ ụ ặ
đùn có th áp d ng cách ép m ho c ép khô.ể ụ ẩ ặ
Ph ng pháp m : h n h p nguyên li u có đ m 35 ươ ẩ ỗ ợ ệ ộ ẩ ÷ 50% v i đớ ộ
m ban đ u 12 ẩ ầ ÷ 14%, đ c làm m b ng n c nóng 70 ượ ẩ ằ ướ ÷ 800C. Khi
nguyên li u đ c ép hay đùn ra kh i khuôn ép s có đ m t i 17%, nhi tệ ượ ỏ ẽ ộ ẩ ớ ệ
đ t i 80ộ ớ 0C. Sau khi ép, các viên ph i đ c làm l nh và khô, t i nhi t đả ượ ạ ớ ệ ộ
50 ÷ 600C và đ m < 14%. Đ tăng đ b n c a viên và đôi khi c n tăngộ ẩ ể ộ ề ủ ầ
dinh d ng, ng i ta tr n thêm các ch t k t dính nh m t, đ ng, b tưỡ ườ ộ ấ ế ư ậ ườ ộ
h ...ồ
Ph ng pháp khô : có nhi u u đi m h n so v i ph ng pháp m,ươ ề ư ể ơ ớ ươ ẩ
không c n s y viên, các viên đ c t o có th gi t t ch t dinh d ng,ầ ấ ượ ạ ể ữ ố ấ ưỡ
3
sinh t kháng sinh, v i công ngh đ n gi n h n, v n b o đ m đ c năngố ớ ệ ơ ả ơ ẫ ả ả ượ
su t cao (có th đ t t i10 ấ ể ạ ớ ÷ 15t n/h). kích th c các viên th ng đ cấ ướ ườ ượ
t o v i d ng c u, tr ,..., v i đ ng kính t 3 ạ ớ ạ ầ ụ ớ ườ ừ ÷ 20mm, hình tr có b caoụ ề
10 ÷ 30mm, v i kh i l ng riêng1000 ớ ố ượ ÷ 1300kg/m3.
2.3.Các lo i máy ép ph bi n bi n ạ ổ ế ế
Máy ép khung ch Hữ
•L c ép: 100T ự
•L c kéo: 40T ự
•Hành trình: 200 - 500
•Bàn d i di chuy n ướ ể
Máy ép th y l c 630T v i hủ ự ớ ệ
thông n p li u t đ ng dùng choạ ệ ự ộ
h ép g ch ch u l a ệ ạ ị ử
•T ng công su t máy: 75 kW ổ ấ
•T c đ ép t đ ng: 2 viên/phút ố ộ ự ộ
•N p li u t đ ng ạ ệ ự ộ
•Đi u khi n phù h p v i các ch tề ể ợ ớ ấ
li u làm g ch khác nhau ệ ạ
4
Máy ép g ch ch u l a l c épạ ị ử ự
1600T v i h th ng n p li u tớ ệ ố ạ ệ ự
đ ng ộ
•T ng công su t máy: 35 kW ổ ấ
•T c đ ép t đ ng: 2 viên/phút ố ộ ự ộ
•N p li u t đ ng ạ ệ ự ộ
•Đi u khi n phù h p v i các ch tề ể ợ ớ ấ
li u làm g ch khác nhau ệ ạ
Máy ép ván dăm
•L c ép: 400T ự
•Kích th c bàn máy: 2700 xướ
1350
•Ho t đ ng t đ ng ạ ộ ự ộ
•N p li u b ng tay ạ ệ ằ
5