FDI chuyển giá: Xử một doanh nghiệp cũng khó
Khó bắt lỗi FDI chuyển giá
"Hiện, có hơn 13.500 DN FDI mà hơn một nửa là lỗ và nợ thuế. Chúng tôi
vào tiếp cận một doanh nghiệp thôi thì thấy vô cùng khó khăn".
"Bộ Tài chính và cơ quan liên quan đã họp rất nhiều lần về vấn đề này, rồi
lập ra đề cương, kế hoạch hành động nhưng khi tiếp cận vấn đề thực tế thì
thấy không hề đơn giản", ông Hoàng giãi bày.
Theo vị Cục trưởng, chuyển giá của FDI giống như chuyện mà ai cũng biết,
cũng thấy, cũng rõ như ban ngày, nhưng với quân số, kỹ năng, kinh nghiệm
của cán bộ rồi khung pháp lý Việt Nam hiện nay, xem ra lại là bài toán hóc
búa, lực bất tòng tâm.
Ông nói: "Khi nhận định một DN cụ thể, ta đoán là đúng có chuyển giá thật
nhưng muốn kết tội, phải có bằng chứng cụ thể. Tìm được bằng chứng lại là
việc không đơn giản. Vì thứ nhất, khi có hành vi gian lận thì họ rất tinh vi,
còn ta thì thiếu nhiều thứ".
"Ví dụ, chúng ta không có bộ cơ sở dữ liệu về giá cả nguyên liệu, vật liệu để
nói họ trốn thuế. Chúng ta quy định là phải có hóa đơn cho mọi giao dịch
xuất nhập nguyên vật liệu thì họ đều xuất trình hóa đơn đầy đủ cả. Một con
chip chúng ta bảo chỉ có giá 10 USD, nhưng họ nói họ mua giá 12 USD và
có chứng từ hóa đơn rõ ràng. Nếu ta khăng khăng bảo nó chỉ có giá 10 USD
thôi, họ sẽ hỏi lại là căn cứ vào đâu mà ta bảo là 10 USD. Hỏi cơ quan bên
nước ngoài, họ cũng thường có xu hướng bảo vệ DN của họ, thì rồi, ta lại
cũng sẽ nhận được câu trả lời là giá 12 USD", ông Hoàng dẫn chứng.
Cũng theo tâm sự của người đứng đầu cơ quan quản lý FDI này, ngay cả
những cơ quan chuyên môn có nghiệp vụ như thuế cũng còn phải thừa nhận
là vấn đề rất khó, không đơn giản.
Kết luận về chuyện này, "FDI chuyển giá, tôi tin là có nhưng mình phải có
chứng cứ cụ thể. Điều số 1 là chúng tôi quan tâm đến môi trường đầu tư.
Việc đưa ra mặt trái của FDI là để lành mạnh hóa môi trường đầu tư, nhưng
nếu chúng ta chưa đủ bằng chứng công bố thông tin thì có thể lại sẽ tác dụng
ngược lại."
Cũng vì độ phức tạp của vấn đề, mặc dù Bộ KHĐT đã trình Chính phủ đề án
hoàn thiện về chống chuyển giá FDI từ vài tuần trước song Phó Thủ tướng
Hoàng Trung Hải đã chỉ đạo, chuyển trách nhiệm này sang Bộ Tài chính làm
chủ trì.
Vấn đề ở chỗ, số trường hợp FDI bị phanh phui trên công luận về chuyển giá
vẫn còn rất ít nếu chưa nói là quá mờ nhạt, không đủ sức răn đe. Các kết quả
thanh tra thường chỉ dám công bố con số mà chưa dám tiết lộ danh tính cụ
thể!
Những con số thua lỗ đáng giật mình
Hiện tượng này thật không đúng với những gì mà Việt Nam đã mang đến
cho các đầu tư FDI: nhân công rẻ, nhiều ưu đãi về miễn giảm thuế, điều
kiện xuất khẩu thuận lợi, dân số trẻ và đông... Chính các tổ chức quốc tế
cũng luôn đánh giá Việt Nam là điểm đến hấp dẫn trong TOP 3 ở khu vực
châu Á.
Nghiên cứu về thực hư hiệu quả làm ăn tại Việt Nam của cộng đồng FDI đã
có nhiều. Các cuộc khảo sát DN FDI của Bộ Kế hoạch và đầu tư một số năm
gần đây đều cho thấy, các doanh nghiệp FDI kê khai lỗ hàng năm chiếm tỷ
lệ trung bình tới trên 70%. Một số doanh nghiệp FDI có lãi nhưng tỷ suất lợi
nhuận trên doanh thu cũng không đáng kể. Tỷ lệ đóng góp cho ngân sách
quốc gia của khối này, không kể dầu thô là khá thấp, chỉ dao động quanh 9-
10% tổng thu ngân sách quốc gia.