TÀI LIỆU HỌC TẬP
BẢO HIỂM TRONG GIAO THÔNG VẬN TẢI
7
GIÁO TRÌNH MÔN HỌC/ MÔ ĐUN
Tên môn học/mô đun: BẢO HIỂM TRONG GIAO THÔNG VẬN TẢI
Mã số môn học: MH 6340113.08
Vị trí, tính chất của môn học:
- Bảo hiểm trong giao thông vận tải là môn học chuyên môn của ngành Logistics,
được bố trí giảng dạy sau khi học xong các môn học cơ sở.
- Tính chất: là môn học bắt buộc, học lý thuyết kết hợp với thực hành.
- Ý nghĩa và vai trò của môn học/mô đun: Là cơ sở để học các môn chuyên
môn của nghề.
Mục tiêu môn học/mô đun:
- Về kiến thức:
+ Trình bày được các khái niệm về rủi ro, bảo hiểm, người bảo hiểm, người
được bảo hiểm, người thụ hưởng, đối tượng bảo hiểm, rủi ro được bảo hiểm & phí
bảo hiểm, các khái niệm về rủi ro & tổn thất trong bảo hiểm hàng hải, các khái
niệm về rủi ro, tổn thất, bảo hiểm, giá trị bảo hiểm, số tiền bảo hiểm, đối tượng bảo
hiểm trong bảo hiểm hàng hoá xuất nhập khẩu bằng đường bộ, các khái niệm về
rủi ro, tổn thất, bảo hiểm, giá trị bảo hiểm, số tiền bảo hiểm, đối tượng bảo hiểm
trong bảo hiểm hàng hoá xuất nhập khẩu chuyên chở bằng đường hàng không.
+ Liệt kê đủ đặc điểm và nguyên tắc cơ bản của bảo hiểm;
+ Trình bày được đặc điểm của hoạt động xuất nhập khẩu hàng hoá;
+ Tóm tắt cơ bản các loại hợp đồng bảo hiểm của Việt Nam, luật hàng
không quốc tế về trách nhiệm pháp lý của người chuyên chở trong ngành hàng
không dân dụng.
- Về kỹ năng:
+ Phân tích chi tiết bản chất và vai trò của của bảo hiểm trong đời sống;
+ Phân biệt được bản chất các loại bảo hiểm trong đời sống;
+ Phán đoán & lựa chọn hợp lý giữa các biện pháp đối phó rủi ro với từng
tình huống phù hợp;
+ Lựa chọn chính xác loại bảo hiểm cần sử dụng cho từng hoàn cảnh cuộc
sống, hình thức kinh doanh;
+ So sánh các điều khoản bảo hiểm A, B, C của Việt Nam với các điều
khoản ICC của quốc tế;
+ Phân biệt được các loại rủi ro & tổn thất trong xuất nhập khẩu chuyên chở
bằng đường biển để lựa chọn điều khoản bảo hiểm phù hợp với mục đích kinh
doanh;
8
+ Tính toán và phân bổ tổn thất, số tiền bảo hiểm, giá trị bảo hiểm, phí bảo
hiểm trong bảo hiểm xuất nhập khẩu đường biển;
+ Lựa chọn đúng điều khoản bảo hiểm phù hợp với điều kiện, tài chính và
môi trường kinh doanh của doanh nghiệp;
+ Xây dựng được một hợp đồng bảo hiểm cơ bản phù hợp với điều kiện kinh
doanh & tài chính doanh nghiệp;
+ Xây dựng được bộ hồ sơ giải quyết đòi bồi thường tổn thất hoặc khiếu nại
khi xảy ra rủi ro với hàng hoá;
+ Tính toán và phân bổ tổn thất, số tiền bảo hiểm, giá trị bảo hiểm, phí bảo
hiểm trong bảo hiểm hàng hoá xuất nhập khẩu bằng đường bộ;
+ Xây dựng được bộ hồ sơ giải quyết đòi bồi thường tổn thất hoặc khiếu nại
khi xảy ra rủi ro với hàng hoá;
+ Tính toán và phân bổ tổn thất, số tiền bảo hiểm, giá trị bảo hiểm, phí bảo
hiểm trong bảo hiểm xuất nhập khẩu đường hàng không;
+ Phân chia trách nhiệm của người chuyên chở đối với hàng hoá theo Luật
Hàng không dân dụng Việt Nam.
- Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Có khả năng làm việc độc lập hoặc
theo nhóm trong nhiều điều kiện, hoàn cảnh làm việc khác nhau, chịu trách nhiệm
cá nhân; có trách nhiệm hướng dẫn, giám sát, đánh giá đối với nhóm thực hiện
những nhiệm vụ xác định.
Nội dung môn học:
9
Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ BẢO HIỂM
Mã chương: MH 6340113.08.01
Giới thiệu:
Do tồn tại của rủi ro trong kinh doanh hàng hải quốc tế vì thế tồn tại và phát
triển các hoạt động bảo hiểm để chống lại các rủi ro này. Nội dung chương thứ
nhất của Giáo trình sẽ giới thiệu những vấn đề cơ bản nhất về bảo hiểm như: rủi ro,
bản chất của bảo hiểm, vai trò của bảo hiểm, sơ lược về lịch sử hình thành của các
loại bảo hiểm… làm cơ sở cho việc nghiên cứu các chương sau.
Mục tiêu:
- Về kiến thức :
+ Hiểu được các kiến thức chung về hoạt động bảo hiểm như: khái niệm, bản
chất, vai trò của bảo hiểm, đặc điểm và nguyên tắc hoạt động của bảo hiểm, phân
loại bảo hiểm.
+ Trình bày được kiến thức cơ bản về bảo hiểm trong giao thông vận tải: Bảo
hiểm hàng hoá xuất nhập khẩu chuyên chở bằng đường biển, bằng đường bộ và
đường hàng không.
- Về kỹ năng:
+ Xử lý được các vấn đề về hoạt động bảo hiểm trong ngoại thương thông
qua các câu hỏi thảo luận, câu hỏi ôn tập, các bài tập áp dụng trong quá trình học
tâp môn học.
+ Xác định số tiền bảo hiểm, giá trị bảo hiểm, phí bảo hiểm.
+ Vận dụng những kiến thức đã học vào công tác kinh doanh xuất nhập khẩu
tại doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu.
- Về thái độ: Xây dựng ý thức học tập theo phương pháp biết suy luận, kết
hợp lý luận với thực tiễn, có thái độ nghiêm túc, cách tiếp cận khoa học khi nghiên
cứu xem xét các vấn đề thuộc lĩnh vực bảo hiểm trong giao thông vận tải.
Nội dung chính:
1. Rủi ro và các biện pháp đối phó với rủi ro
1.1. Khái niệm về rủi ro
Rủi ro là khả năng xảy ra biến cố bất thường có hậu quả thiệt hại hoặc
mang lại kết quả không mong đợi.
Nguyên nhân gây ra rủi ro có thể do:
- Thiên nhiên (act of God) gây ra động đất, lụt, bão... làm thiệt hại sản xuất,
tài sản và thậm chí có thể làm chết người.
- Lực lượng sản xuất phát triển, một mặt thúc đẩy sản xuất, tạo điều kiện
thuận lợi cho cuộc sống con người... Nhưng mặt khác, lực lượng sản xuất phát
10
triển cũng gây ra nhiều tai nạn cho con người như tai nạn ô tô, máy bay, tàu hoả,
tai nạn lao động...
- Môi trường xã hội cũng là một trong những nguyên nhân gây ra rủi ro cho
con người. Nếu xã hội tổ chức quản lý chặt chế, mọi người sống và làm việc theo
pháp luật sẽ không xảy ra các tệ nạn xã hội như trộm cắp, trấn lột, nghiện hút...
Nếu mọi người đều có việc làm sẽ không có hiện tượng thất nghiệp. Nếu tổ chức
chăm sóc sức khoẻ tốt sẽ hạn chế được ốm đau, bệnh tật...
Những rủi ro đó gây ra cho con người rất nhiều khó khăn trong cuộc sống
do mất hoặc giảm nguồn thu nhập, phá hoại nhiều tài sản, làm ngừng trệ sản xuất
và kinh doanh.
1.2. Các biện pháp đối phó với rủi ro
Các rủi ro rất phong phú và đa dạng, thêm vào đó chúng có thể đến từ rất
nhiều nguồn khác nhau. Trong điều kiện đó để có thể tiếp tục tồn tại và phát triển
con người buộc phải sử dụng hàng loạt các biện pháp để xử lý rủi ro. Theo quan
điểm của các nhà quản lí rủi ro, hiện nay các biện pháp quản lý được chia thành hai
nhóm chính: nhóm các biện pháp kiểm soát rủi ro và nhóm các biện pháp tài trợ
cho rủi ro.
-
Nhóm các biện pháp kiểm soát rủi ro: Là các biện pháp được thực hiện
trước khi rủi ro xảy ra với mục đích ngăn chặn hoặc giảm thiểu khả năng xảy ra rủi
ro. Các biện pháp kiểm soát rủi ro gồm tránh né rủi ro và phòng ngừa, giảm thiểu
rủi ro.
Tránh né rủi ro là việc con người chủ động tiến hành các hoạt động khác
nhau để loại trừ cơ hội xảy ra tổn thất, chẳng hạn không xây nhà gần núi để tránh
sạt lở núi, tránh xa các đám đông để tránh bạo lực, khủng bố...Tránh né rủi ro sẽ
mang lại hiệu quả và thực sự cần thiết trong trường hợp rủi ro là bất khả kháng.
Tuy nhiên không thể lạm dụng phương pháp này vì bản thân cuộc sống con người
đã hàm chứa sự chấp nhận đương đầu với rủi ro.
Phòng ngừa rủi ro bao gồm các biện pháp nhằm ngăn ngừa, hạn chế sự xuất
hiện của rủi ro và giảm nhẹ mức độ thiệt hại xảy ra. Ví dụ điển hình nhất của biện
pháp này là đắp đê phòng lũ hay là việc lắp hệ thống phòng chống cháy nổ. Phòng
ngừa, giảm thiểu rủi ro trên cơ sở nghiên cứu, thống kê rủi ro một cách có hệ thống
là phương pháp có tính tích cực để hạn chế các tác hại của rủi ro. Tuy nhiên, chi
phí bỏ ra để thực hiện các biện pháp nay không phải là nhỏ và vì vậy khi tiến hành
các biện pháp này nhà quản trị rủi ro cần tiến hành so sánh “giá phí” phòng tránh
với lợi ích thu được để xác định hiệu quả đầu tư.
Tránh né rủi ro và phòng ngừa rủi ro phải được thực hiện trước khi rủi ro
xảy ra, còn trong khi rủi ro đang xảy ra thì lại cần áp dụng các biện pháp để giảm
thiểu thiệt hại bằng các hành động khác nhau, như: Dập lửa để cứu được người và