Luận án Tiến sĩ Triết học: Giá trị đạo đức trong hình thành và phát triển nhân cách sinh viên Việt Nam hiện nay

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

PHÙNG THU HIỀN Gi¸ trÞ ®¹o ®øc truyÒn thèng

víi viÖc h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn nh©n c¸ch

sinh viªn ViÖt Nam hiÖn nay

(qua thùc tÕ c¸c trêng §¹i häc, Cao ®¼ng ë Hµ Néi)

Chuyên ngành : CNDVBC & CNDVLS

Mã số : 62 22 80 05

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC

HÀ NỘI - 2015

Công trình được hoàn thành tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

Người hướng dẫn khoa học: 1. PGS.TS. NGUYỄN THẾ KIỆT

2. PGS,TS. NGUYỄN MINH HOÀN

Phản biện 1:

ản biện 2:

ản biện 3:

Luận án được bảo vệ tr ước Hội đồng ch ấm luận án c ấp Học viện

họp tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh.

Vào hồi giờ ngày tháng năm

Có thể tìm hiểu luận án tại: Thư viện Quốc gia

và Thư viện Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

1 MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài Mỗi con người phải biết quá khứ của mình, mỗi dân tộc phải biết lịch sử của mình. M ột dân t ộc mà đánh mất quá kh ứ thì c ũng là đánh mất chính bản thân mình. Các giá tr ị văn hóa truy ền th ống là tài s ản vô giá của dân t ộc. Nó là dòng ch ảy liên t ục nảy sinh, t ồn tại, phát tri ển trong suốt ti ến trình d ựng nước, gi ữ nước và phát tri ển đất nước của cha ông. Đây là cơ chế tích lũy, lưu truyền, chắt lọc, chuyển giao tiếp nối từ thế hệ này sang th ế hệ khác, từ đời này sang đời khác, hình thái kinh t ế - xã h ội này qua hình thái kinh t ế - xã h ội khác. Vi ệc khai thác, phát huy vai trò của các giá tr ị đạo đức truyền thống nhằm hình thành và phát tri ển nhân đòi hỏi mang tính cách của con ng ười nói chung, sinh viên nói riêng là chiến lược của thời đại theo xu h ướng nhân văn hóa, là một yếu tố cơ bản để giữ gìn bản sắc văn hóa dân t ộc trong ti ến trình hội nhập và phát tri ển ở nước ta hiện nay.

Ngày nay, cùng với chủ trương phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, m ở rộng quan h ệ qu ốc tế trong xu th ế toàn c ầu hoá, l ối sống của sinh viên Vi ệt Nam đang có nhiều biến đổi. Hàng loạt các giá tr ị mới được hình thành, góp ph ần làm đa dạng, phong phú thêm lối sống của các tầng lớp nhân dân. S ự tác động của quá trình phát tri ển kinh t ế th ị trường và đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đã làm cho các cá nhân, các nhóm xã hội năng động, cởi mở và giàu khả năng thích nghi với những biến đổi của môi trường trong nước và quốc tế. Giao lưu quốc tế ngày càng mở rộng đã và đang tạo điều kiện cho sinh viên ti ếp thu các giá tr ị tốt đẹp từ lối sống của các qu ốc gia, dân t ộc khác để bổ sung và không ng ừng hoàn thiện nhân cách, lối sống của mình.

Trong quá trình xây d ựng CNXH, chúng ta đã tạo ra một thế hệ sinh viên với những ph ẩm ch ất tốt đẹp nh ư: bản lĩnh, tự tin, ch ủ động, sáng tạo, nhanh nh ạy... Tuy nhiên, m ặt trái c ủa kinh t ế thị trường và quá trình toàn cầu hóa đã có ảnh hưởng tiêu c ực đến lối sống, nhân cách c ủa một bộ phận không nh ỏ thanh niên, sinh viên, làm thay đổi quan ni ệm của họ về các giá trị truyền thống của dân tộc. Hiện tượng suy thoái đạo đức, lối sống trong m ột bộ phận cán b ộ, đảng viên và sinh viên đã và đang di ễn

2 ra ph ức tạp. Tiêu c ực xã h ội có chi ều hướng gia t ăng, đời sống văn hoá tinh th ần, nh ất là s ự xu ống cấp về tư tưởng, đạo đức, lối sống, khuynh hướng mu ốn hi ện đại hoá, l ối sống th ực dụng, ch ạy theo đồng ti ền, coi thường thu ần phong m ỹ tục, lãng quên truy ền thống cha ông để lại... đã xuất hi ện ở một bộ ph ận không nh ỏ trong thanh niên, sinh viên. Bên cạnh sự phát tri ển về kinh t ế, xã hội, trong đó có đạo đức, đang nảy sinh ngày càng nhi ều vấn đề, nhi ều tình hu ống ph ức tạp. Nh ững mất mát, lệch lạc về giá tr ị, lối sống, nhân cách, nh ững hi ện tượng tiêu c ực trong đời sống đạo đức xã hội, tội phạm ngày càng gia t ăng, đặc biệt ở lứa tuổi thanh thi ếu niên, sinh viên đang là m ối quan tâm c ủa toàn xã h ội... Hơn nữa, do đặc điểm tâm sinh lý đặc thù và còn thi ếu kinh nghi ệm sống, bản lĩnh ch ưa th ật sự vững vàng, sinh viên là t ầng lớp rất nh ạy cảm, dễ bị cuốn hút b ởi cái lạ, cái mới, do đó, cũng dễ rơi vào cạm bẫy của cái xấu, cái ph ản giá tr ị từ nh ững tác động bên ngoài. Vì v ậy, trong cu ộc sống hiện nay, h ọ thường gặp khó kh ăn trong vi ệc định hướng, phân bi ệt giữa cái tốt và cái x ấu. Để giúp sinh viên có b ản lĩnh vững vàng, giúp h ọ có “sức đề kháng” tr ước những tác động tiêu c ực của nền kinh t ế thị trường và xu th ế mở cửa, hội nh ập, vi ệc phát huy giá tr ị đạo đức truy ền th ống trong hình thành và phát tri ển nhân cách sinh viên hi ện nay, đáp ứng yêu cầu nguồn nhân l ực của công cu ộc đổi mới là việc làm quan tr ọng và cần thiết. Sinh viên các tr ường đại học, cao đẳng ở Hà Nội cũng không n ằm ngoài cái chung đó.

Xuất phát từ những lý do trên, tác gi ả chọn chủ đề: “Giá trị đạo đức truyền thống với việc hình thành và phát tri ển nhân cách sinh viên Vi ệt Nam hiện nay (qua thực tế các trường đại học, cao đẳng ở Hà Nội)” làm đề tài luận án tiến sĩ chuyên ngành Triết học.

2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án 2.1. Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở phân tích, làm rõ nh ững vấn đề lý lu ận và th ực trạng của việc phát huy giá tr ị đạo đức truyền thống đối với việc hình thành và phát triển nhân cách sinh viên th ời gian qua, lu ận án đề xuất phương hướng và một số giải pháp chủ yếu nhằm phát huy tốt giá trị đạo đức truyền thống để hình thành và phát tri ển nhân cách sinh viên Vi ệt Nam hiện nay (qua th ực tế các trường đại học, cao đẳng ở Hà Nội).

2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu - Trình bày tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài; - Phân tích, làm rõ khái ni ệm nhân cách, các nhân t ố tác động đến sự

hình thành và phát triển nhân cách sinh viên Việt Nam hiện nay;

- Làm rõ giá trị đạo đức truyền thống, giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc Việt Nam, tầm quan trọng và nội dung của việc phát huy các giá trị đạo đức truy ền th ống trong vi ệc hình thành và phát tri ển nhân cách sinh viên Việt Nam hiện nay;

- Phân tích th ực tr ạng phát huy giá tr ị đạo đức truy ền th ống trong việc hình thành và phát tri ển nhân cách sinh viên Vi ệt Nam và nh ững vấn đề đặt ra;

- Đề xuất phương hướng và một số giải pháp chủ yếu nhằm phát huy tốt giá tr ị đạo đức truy ền th ống trong vi ệc hình thành và phát tri ển nhân cách sinh viên Việt Nam hiện nay.

3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3.1. Đối tượng nghiên cứu - Luận án tập trung nghiên c ứu giá tr ị đạo đức truyền thống dân tộc

Việt Nam dưới những hình thức thể hiện khác nhau.

- Nhân cách sinh viên Vi ệt Nam với các bộ phận hợp thành dưới tác

động của các giá trị đạo đức truyền thống.

3.2. Phạm vi nghiên cứu - Luận án chỉ tập trung nghiên cứu giá trị đạo đức truyền thống dân tộc. - Sinh viên là m ột khái ni ệm rộng ch ỉ lực lượng xã h ội đông đảo ở mọi miền đất nước, nhưng luận án chỉ giới hạn nghiên cứu sinh viên ở các trường đại học và cao đẳng trên địa bàn thành phố Hà Nội; số liệu khảo sát chủ yếu từ năm 1986 đến nay.

- Khi phân tích th ực trạng, luận án không xem xét m ột cách tổng thể, mà đi vào xem xét vi ệc phát huy t ừng khía c ạnh giá tr ị đạo đức truy ền thống trong vi ệc hình thành và phát tri ển nhân cách sinh viên Vi ệt Nam hiện nay.

4. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận án 4.1. Cơ sở lý luận Luận án được thực hiện dựa trên cơ sở những quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, t ư tưởng Hồ Chí Minh, các quan điểm, đường lối

4 của Đảng Cộng sản Việt Nam về đạo đức và giá tr ị đạo đức truyền thống, về con người và nhân cách.

4.2. Phương pháp nghiên cứu Luận án được thực hiện dựa trên cơ sở vận dụng phương pháp lu ận của chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử. Kết hợp các phương pháp phân tích và tổng hợp, lịch sử - lôgíc, phương pháp hệ thống, điều tra xã hội học, so sánh ... để làm rõ các nội dung mà luận án đề cập.

5. Đóng góp mới về mặt khoa học của luận án - Luận án góp ph ần làm rõ tầm quan trọng và nội dung của việc phát huy các giá tr ị đạo đức truy ền th ống trong vi ệc hình thành và phát tri ển nhân cách sinh viên Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.

- Phân tích, ch ỉ rõ thực trạng việc phát huy các giá tr ị đạo đức truyền thống trong vi ệc hình thành và phát tri ển nhân cách sinh viên Vi ệt Nam hiện nay và những vấn đề nảy sinh từ thực trạng đó.

- Đề xuất các phương hướng và một số giải pháp chủ yếu nhằm phát huy tốt các giá trị đạo đức truyền thống trong việc hình thành và phát tri ển nhân cách sinh viên Việt Nam trong giai đoạn hiện nay. 6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án - Góp phần vào việc đưa ra những luận cứ khoa học để nâng cao hiệu quả phát huy tốt các giá tr ị đạo đức truyền thống trong vi ệc hình thành và phát triển nhân cách sinh viên Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.

- Những vấn đề mà lu ận án đề cập và gi ải quyết góp ph ần vào vi ệc

hình thành và phát triển nhân cách sinh viên Việt Nam hiện nay.

- Kết quả nghiên cứu của luận án có th ể dùng làm tài li ệu tham khảo cho các tổ chức, đoàn thể, cá nhân tr ực tiếp làm công tác b ồi dưỡng, giáo dục sinh viên.

- Lu ận án c ũng có th ể dùng làm tài li ệu tham kh ảo cho nh ững ai nghiên cứu giảng dạy và cả những ai quan tâm đến vấn đề giá tr ị đạo đức truyền thống, phát huy giá tr ị đạo đức truyền thống trong vi ệc hình thành và phát triển nhân cách sinh viên. 7. Kết cấu của luận án Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, mục lục,

phụ lục, nội dung luận án gồm 4 chương, 9 tiết.

5 Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI

1.1. NH ỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN C ỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐẠO ĐỨC, ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG, NHÂN CÁCH VÀ T ẦM QUAN TRỌNG CỦA GIÁ TR Ị ĐẠO ĐỨC TRUY ỀN TH ỐNG TRONG VI ỆC HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN NHÂN CÁCH SINH VIÊN

Đạo đức, giáo dục đạo đức luôn gắn liền với tư tưởng về con ng ười, về nhân cách con người trong lịch sử tư tưởng triết học của nhân loại và đã được nhi ều nhà khoa h ọc nghiên c ứu dưới nhi ều góc độ khác nhau, nh ư các tác ph ẩm “Chống Đuyrinh” của C.Mác và Ph. Ăngghen, “Đường cách mệnh” của Hồ Chí Minh; “ Giáo dục con người chân chính nh ư thế nào?” củaV.A.Xukhômlinxki; “Đạo đức học”, của tác giả G.Bandzeladze; “Giáo trình đạo đức học” (Dùng cho h ệ cử nhân chính tr ị), Nxb Chính tr ị quốc gia, Hà Nội, năm 2000; “Giáo trình đạo đức học”, của tác gi ả Trần Đăng Sinh, Nguyễn Th ị Thọ (Đồng ch ủ biên), Nxb Đại học Sư phạm, Hà Nội, năm 2008; “ Mấy vấn đề đạo đức trong điều ki ện kinh t ế th ị tr ường ở nước ta hi ện nay ”, của các tác gi ả Nguy ễn Tr ọng Chu ẩn, Nguy ễn Văn Phúc (Đồng chủ biên), Nxb Chính tr ị quốc gia, Hà N ội, năm 2003; “ Mấy vấn đề về đạo đức học mácxít và xây d ựng đạo đức trong điều kiện kinh tế th ị tr ường ở Vi ệt Nam hi ện nay ”, của tác gi ả Nguy ễn Th ế Ki ệt, Nxb Chính tr ị qu ốc gia, Hà N ội, năm 2012; “ Giá tr ị tinh th ần truy ền th ống của dân t ộc Vi ệt Nam ”, của tác gi ả Tr ần Văn Giàu, Nxb Khoa h ọc xã hội, Hà Nội, năm 1980; “ Giá trị truyền thống - nhân lõi và s ức sống bên trong của sự phát tri ển đất nước, dân t ộc”, của tác gi ả Nguy ễn Văn Huyên đăng trên T ạp chí Triết học số 4-1998… Đã nêu lên các khái niệm, ph ạm trù v ề đạo đức, đạo đức cách m ạng, vai trò c ủa đạo đức, là động lực tinh th ần của sự phát tri ển kinh t ế - xã h ội trong giai đoạn hiện nay ở nước ta, sự hình thành và phát tri ển nhân cách c ủa con ng ười dưới tác động của đạo đức, nh ững yếu tố tác động đến sự hình thành nhân cách, kế thừa, đổi mới các giá tr ị đạo đức truyền thống Việt Nam, vai trò của giáo d ục đạo đức đối với thanh niên, sinh viên nh ằm hình thành và phát tri ển nhân cách. Đây là những tư liệu có giá trị tham khảo tốt để tác

6 giả kế thừa, khái quát, làm cơ sở về mặt lý luận cho vi ệc triển khai, phân tích các nội dung nghiên cứu của luận án.

1.2. NH ỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN C ỨU LIÊN QUAN ĐẾN THỰC TRẠNG PHÁT HUY GIÁ TR Ị ĐẠO ĐỨC TRUY ỀN TH ỐNG TRONG VI ỆC HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN NHÂN CÁCH SINH VIÊN

Những năm gần đây, vấn đề nà y đã thu hú t được sự quan tâm của đông đảo các học giả với nhiều công trình được xuất bản, in ấn như: “Tăng cường giáo dục đạo đức cho h ọc sinh, sinh viên ”, của tác gi ả Tr ần Đình Tuấn, Tạp chí Tâm lý học, số 12 (93), năm 2006; “Thái độ của sinh viên hiện nay đối với một số giá trị truyền thống dân tộc Việt Nam” (Qua kết quả khảo sát tại một số trường đại học ở Hà Nội), của tác giả Vũ Thị Thanh, Tạp chí Nghiên cứu con ng ười, số 2 (35), n ăm 2008; “Một số giá tr ị đạo đức Việt Nam: từ truyền thống đến Hồ Chí Minh”, của tác giả Nguyễn Thế Kiệt, Tạp chí Lý luận chính trị, 7-2006; “Giáo dục truyền thống cho sinh viên - yêu cầu cấp thiết trong sự nghiệp giáo dục - đào tạo hiện nay”, của tác gi ả Lê Th ị Vân Anh, Tạp chí Giáo dục, số 241 (kỳ 1 -7/2010); “Giáo dục các giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng nhân cách con người Việt Nam hiện nay”, của tác giả Cao Thu Hằng, Tạp chí Phát triển nhân lực, số 5 (21), năm 2010; “Giáo dục đạo đức mới cho sinh viên trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay” do Lương Gia Ban và Nguy ễn Thế Kiệt chủ biên, Nxb CTQG, H.2013. Các tác giả đã tập trung làm rõ nguyên nhân của tình trạng xuống cấp đạo đức hiện nay, th ực trạng kế thừa các giá tr ị đạo đức truyền thống trong bối cảnh toàn cầu hóa, đồng thời phân tích tầm quan trọng, nội dung và thực trạng giáo dục đạo đức mới cho sinh viên trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay. Từ đó đưa ra giải pháp nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức mới cho sinh viên hiện nay. Trên cơ sở những nghiên cứu của các học giả, luận án sẽ tiếp tục phân tích, lý giải dưới góc độ triết học về vai trò, thực trạng phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trong việc hình thành và phát triển nhân cách sinh viên Việt Nam hiện nay.

1.3. NH ỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN C

ỨU LIÊN QUAN

ĐẾN PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GI ẢI PHÁP NH ẰM PHÁT HUY CÁC GIÁ TR Ị ĐẠO ĐỨC TRUY ỀN TH ỐNG TRONG VI ỆC HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRI ỂN NHÂN CÁCH SINH VIÊN

Trước tình hình xu ống cấp đạo đức đáng báo động của một bộ phận không nh ỏ học sinh, sinh viên hi ện nay, nhi ều công trình đã nghiên c ứu,

7 đưa ra nhi ều gi ải pháp thi ết th ực nhằm xây dựng đạo đức mới, đạo đức trong nền kinh t ế th ị tr ường, đề cập vai trò, n ội dung và th ực tr ạng phát huy giá tr ị đạo đức truyền thống trong xây d ựng đạo đức mới và ph ương hướng, gi ải pháp ch ủ yếu nh ằm phát huy t ốt các giá tr ị đạo đức truy ền thống trong xây dựng đạo đức mới như: “Sự biến đổi của thang giá trị đạo đức trong nền kinh tế thị trường với việc xây dựng đạo đức mới cho cán bộ quản lý ở nước ta hiện nay”, của tác giả Nguyễn Chí Mỳ (Chủ biên), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, năm 1999; Đề tài: “Đạo đức xã hội ở nước ta hiện nay - vấn đề và giải pháp”, của tác giả Nguyễn Duy Quý (Chủ nhiệm), Viện Khoa học xã hội Việt Nam (nghiệm thu tháng 8 năm 2004); “Đạo đức học sinh - sinh viên ở nước ta: Thực trạng và giải pháp giáo dục”, của tác giả Phạm Thị Kim Anh, Tạp chí Dạy và học ngày nay, số 9-2008; “Nâng cao nhận thức của sinh viên về vai trò của giá trị văn hóa truyền thống dân tộc trong xây dựng lối sống hiện nay”, của tác giả Võ Văn Thắng, Tạp chí Giáo dục, số 234 (kỳ 2-3/2010); Luận án Tiến sĩ Triết học “Giá trị đạo đức truyền thống với việc xây dựng đạo đức mới cho thế hệ trẻ Việt Nam hiện nay” của Ngô Thị Thu Ngà, Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội, 2011...

Như vậy, các công trình nghiên c ứu đã góp ph ần quan tr ọng làm sáng tỏ thêm nh ững vấn đề cơ bản của đạo đức học mácxít và v ấn đề giáo dục đạo đức cho sinh viên Vi ệt Nam. Trong đó, những vấn đề về kế thừa và phát huy giá tr ị đạo đức truy ền th ống, xây d ựng đạo đức mới, đạo đức sinh viên đã được khá nhi ều nhà nghiên c ứu đề cập. Nh ững kết quả nghiên c ứu của các công trình nêu trên c ũng nằm trong s ố các v ấn đề có liên quan đến đề tài lu ận án. Tuy nhiên, tr ước nh ững bi ến động phức tạp của đời sống kinh t ế, xã hội, chính tr ị, văn hóa hiện nay, v ấn đề phát huy các giá tr ị đạo đức truyền thống nhằm hình thành và phát tri ển nhân cách cho sinh viên Vi ệt Nam chưa được nghiên cứu một cách có h ệ thống, đòi hỏi ph ải được ti ếp tục đi sâu tìm hi ểu, nghiên c ứu. Vì v ậy, việc phân tích để làm sáng t ỏ vấn đề này ở nước ta hi ện nay có ý ngh ĩa lý luận và thực tiễn cần thiết.

Để thực hiện luận án, tác gi ả đã kế thừa, tiếp thu có ch ọn lọc một số quan niệm, quan điểm, tư tưởng trong nh ững công trình khoa h ọc có liên quan đến đề tài luận án.

Trên cơ sở kết quả của những nghiên cứu nói trên, trong lu ận án này

tác giả sẽ làm rõ thêm một số nội dung sau:

- Thứ nhất, làm rõ hệ thống các giá tr ị đạo đức truyền thống của dân

tộc Việt Nam.

- Thứ hai, làm rõ tầm quan trọng của việc phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trong vi ệc hình thành và phát tri ển nhân cách sinh viên Vi ệt Nam hiện nay.

- Thứ ba , phân tích th ực tr ạng phát huy giá tr ị đạo đức truyền th ống trong việc hình thành và phát triển nhân cách cho sinh viên Việt Nam hiện nay (Qua thực tế các trường cao đẳng, đại học ở Hà Nội) và những vấn đề đặt ra.

- Thứ tư, đề xuất phương hướng và một số giải pháp ch ủ yếu nhằm

phát huy t ốt giá tr ị đạo đức truy ền th ống trong vi ệc hình thành và phát triển nhân cách sinh viên Việt Nam trong điều kiện hiện nay.

Chương 2 NHÂN CÁCH VÀ TẦM QUAN TRỌNG CỦA GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG TRONG VIỆC HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN NHÂN CÁCH SINH VIÊN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

2.1. NHÂN CÁCH VÀ NH ỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN SỰ HÌNH

THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN NHÂN CÁCH SINH VIÊN

2.1.1. Một vài nét v ề nhân cách và tính quy lu

ật của sự hình thành và phát triển nhân cách

2.1.1.1. Khái niệm nhân cách Trước hết cần làm rõ khái nhi ệm nhân cách. M ặc dù có nhiều cách hiểu khá c nhau, song có thể khá i quát: “nhân cách là nh ững ph ẩm ch ất, những trạng thái, tính ch ất, xu hướng bên trong c ủa từng cá nhân. Đó là thế giới của cái “tôi” do tác động tổng hợp của các yếu tố cơ thể và xã hội hết sức riêng bi ệt tạo nên, để cá nhân đó có th ể tồn tại và hoàn thành trách nhiệm của mình đối với bản thân và xã hội”.

Nhân cách là s ản phẩm của những hoàn cảnh lịch sử - xã h ội cụ thể, nhưng đồng thời sản phẩm ấy lại được cá thể hóa sâu sắc ở mỗi con người với tất cả sự khác biệt về sinh thể, năng lực, xu hướng của từng người, tạo thành nét riêng độc đáo mang tính trội, tính đơn nhất. Nhân cách biểu hiện

9 ra như là một quá trình vừa thống nhất, vừa đấu tranh giải quyết mâu thuẫn giữa xã hội hóa cái cá nhân và cá nhân hóa cái xã hội.

2.1.1.2. Cấu trúc nhân cách Có nhiều quan ni ệm khác nhau v ề cấu trúc của nhân cách và ch ưa có một quan ni ệm chung th ống nhất về vấn đề này. Song, ở luận án này, tác giả xem xét c ấu trúc của nhân cách ở hai thành ph ần cơ bản là đức và tài, trong đó, khía cạnh đạo đức của nhân cách được coi là “thành phần đặc biệt”. Có thể khái quát cấu trúc đức, tài của nhân cách như sau:

Thứ nhất, mặt “đức” được th ể hi ện ở nh ững ph ẩm chất ch ủ yếu là: Phẩm chất xã hội: Bao gồm thế giới quan, lý t ưởng, niềm tin, lập trường, nhân sinh quan, thái độ chính tr ị - xã h ội, thái độ lao động; Phẩm chất cá nhân (đạo đức, tư cách); Phẩm chất ý chí (tính k ỷ luật, tính mục đích, tính quả quyết, tính kiên trì, tính phê phán) và cách ứng xử, phong cách; Ý thức thẩm mỹ.

Thứ hai, mặt “tài” là n ăng lực hoàn thành các công vi ệc được giao với ch ất lượng và hi ệu qu ả cao. Có th ể xem xét ở nh ững kh ả năng sau: Khả năng trí tu ệ; Khả năng chuyên môn; Kh ả năng hành động; Khả năng giao lưu, giao tiếp xã hội. Trong quan hệ giữa đức và tài, mặt đức được coi là “gốc”, là cơ sở nền tảng cho sự hình thành và phát triển nhân cách.

Như vậy, nói tới nhân cách là nói đến con ng ười đã trưởng thành về mặt xã hội, là biểu hiện chức năng xã hội của con người, là chủ thể của sự nhận thức và cải tạo thế giới, chủ thể của các mối quan hệ và các giá trị xã hội, chịu hoàn toàn trách nhiệm về những hành vi của mình trước xã hội và bản thân.

2.1.1.3. Tính quy luật của sự hình thành và phát triển nhân cách Có thể khái quát tính quy lu ật của sự hình thành và phát tri ển nhân

cách như sau:

* Sự hình thành và phát tri ển nhân cách gắn liền với sự phát triển của

con người qua quá trình giáo dục, tự giáo dục và hoạt động thực tiễn.

Giáo dục có vai trò giúp con ng ười hiểu biết một cách có h ệ thống, sâu sắc và đầy đủ các chu ẩn mực, khuôn mẫu, giá tr ị xã h ội, từ đó hình thành những phẩm chất nhân cách phù hợp với các yêu cầu, chuẩn mực ấy, đồng th ời giáo d ục định hướng giá tr ị nhân cách, v ạch ra ph ương hướng

10 cho sự hình thành và phát tri ển nhân cách, t ạo dựng nên nh ững mẫu hình nhân cách phù hợp với yêu cầu của xã hội hiện tại.

* Sự hình thành và phát triển nhân cách là quá trình thống nhất giữa mặt sinh vật và xã hội, giữa cá nhân và xã h ội, giữa điều kiện khách quan và nhân tố chủ quan.

Nhân cách chỉ hình thành và phát tri ển thông qua nh ững quan hệ giữa

con người với con người, con người với tự nhiên, con người với xã hội.

Trong quá trình hình thành, phát tri ển nhân cách c ủa mỗi người, cá thể người đó không ch ỉ là khách th ể mà còn là ch ủ thể của quá trình này. Sự hình thành và phát tri ển nhân cách không ch ỉ là sự tác động một chiều của xã hội đối với cá nhân (quá trình xã h ội hóa cá nhân) mà còn bao hàm cả quá trình cá nhân hóa xã hội.

2.1.2. Sinh viên và nh ững nhân tố tác động đến sự hình thành và

phát triển nhân cách sinh viên Việt Nam hiện nay 2.1.2.1. Sinh viên và nhân cách sinh viên * Khái niệm sinh viên Theo cách g ọi chung nh ất thì “sinh viên” là thu ật ng ữ dùng để ch ỉ những người đang học tập ở các tr ường đại học và cao đẳng. Trong ph ạm vi nghiên cứu của đề tài này, khái niệm sinh viên được giới hạn bởi một số nét cơ bản như sau:

Sinh viên là ng ười đã tốt nghiệp phổ thông trung h ọc, tham dự kỳ thi tuyển quốc gia và được vào học trong các tr ường đại học và cao đẳng. Độ tuổi của họ trong kho ảng từ 18 đến 25 tu ổi. Đây là độ tuổi mà con ng ười đã có những bước trưởng thành nhất định về cả mặt sinh học và mặt xã hội. Sinh viên Việt Nam là một bộ phận của thanh niên Vi ệt Nam, có uy tín xã hội ưu trội hơn so với các thành ph ần thanh niên khác về trình độ học vấn. Đứng ở góc độ sinh học, lứa tuổi sinh viên được coi là một cấp độ phát triển hoàn thiện về mặt thể chất, có khả năng phát triển trí tuệ và nhân cách.

* Nhân cách sinh viên

Sự hình thành và phát tri ển nhân cách là do

ảnh hưởng của môi trường xã h ội và tính tích c ực của cá nhân t ạo thành. Trong đó, suy cho cùng, nhân tố quyết định sự hình thành và phát triển nhân cách là tồn tại xã hội, hoàn cảnh sống mang tính lịch sử - cụ thể mà cá nhân đó sống.

Nhân cách ở sinh viên cũng vậy, đó là tổng thể những phẩm chất đạo đức, năng lực thể chất và tinh thần được hình thành trong điều kiện lịch sử - cụ thể, quy định giá tr ị và nh ững hành vi xã h ội của sinh viên, được thể hiện, thực hiện trong hoạt động học tập, hoạt động giao tiếp, ứng xử, hoạt động xã hội của họ.

2.1.2.2. Nh ững nhân t ố tác động đến sự hình thành và phát tri ển

nhân cách sinh viên Việt Nam hiện nay

Sự hình thành và phát tri ển nhân cách sinh viên Vi ệt Nam hi ện nay

chịu sự tác động của các nhân tố cơ bản sau:

* Đặc điểm tâm lý sinh viên

Sinh viên là nh ững người lao động có trình độ học vấn cao, có ki ến thức nghề nghiệp, được đào tạo, rèn luy ện và phát tri ển từ các tr ường cao đẳng, đại học. Trong quá trình h ọc tập, sinh viên đã tỏ rõ nh ững đặc điểm của người trí thức. Điều đó, được thể hiện ở khả năng của sinh viên về việc tiếp thu tri thức, nhạy cảm với những vấn đề chính trị, xã hội, nên dễ dàng tiếp nhận và hội nhập cái mới; từng bước thể hiện tính tự lập, tự chủ thông qua nhu cầu mở rộng kiến thức, nhu cầu định hướng nghề nghiệp, nhu cầu giao lưu, kết bạn và thích tham gia vào các ho ạt động xã hội; ý thức được trách nhiệm và nghĩa vụ của mình đối với Tổ quốc.

Một trong những đặc điểm tâm lý quan trọng của lứa tuổi sinh viên là sự phát tri ển tự ý th ức. Tự ý th ức có ch ức năng điều chỉnh nh ận th ức và thái độ đối với bản thân, giúp sinh viên đánh giá toàn di ện về bản thân và vị trí của mình trong cu ộc sống. Đó chính là điều kiện quan tr ọng để phát triển và hoàn thiện nhân cách, hướng nhân cách theo những yêu cầu mà xã hội đòi hỏi.

* Hệ th ống nhu c ầu, lợi ích c ủa sinh viên trong ho ạt động học tập,

nghiên cứu và hoạt động xã hội.

Sự hình thành và phát tri ển của nhân cách sinh viên b ị quy định bởi những điều kiện kinh tế - xã hội, nhưng yếu tố trực tiếp tác động đến quá trình hình thành và phát triển nhân cách, đạo đức sinh viên ở tầng sâu nhất là quan hệ lợi ích. Đối với sinh viên, do lợi ích và thông qua việc thực hiện lợi ích mà các cá nhân sinh viên tập hợp, liên kết và có mối quan hệ chặt chẽ với nhau.

Lợi ích vừa đóng vai trò là động lực, vừa là khuynh hướng và động cơ hành động của sinh viên trong xã h ội. Nếu giải quyết tốt vấn đề lợi ích thì

12 sẽ thúc đẩy ho ạt động của sinh viên phát tri ển, ng ược lại, nếu gi ải quyết không tốt, không phù h ợp với lợi ích của sinh viên thì s ẽ cản trở sự phát triển của họ. Vì v ậy, cần ph ải chú tr ọng đến yếu tố nhu c ầu, lợi ích c ủa sinh viên, đảm bảo cho sinh viên một môi trường thuận lợi để họ được học tập, cống hiến.

* Về tác động của tình hình trong nước.

Về sự tác động của tình hình quốc tế

Trong quá trình th ực hiện đổi mới kinh tế, mặt tích cực của cơ chế thị trường, công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đã giúp cho sinh viên năng động, sáng tạo, tự tin, ra sức phấn đấu, tu dưỡng, học tập, lao động đạt kết quả tốt, họ dám tự khẳng định mình, dám đương đầu với những khó khăn, thử thách bước đầu trên con đường lập nghiệp. Từ những ảnh hưởng tiêu cực của cơ chế thị trường, một số sinh viên nhận thức lệch lạc về mục đích, ý ngh ĩa cuộc sống, lý tưởng sống, về các giá trị văn hóa, chưa có ý thức tự giác trong học tập, rèn luyện, còn có thói quen ỷ lại, vụ lợi, lấy vật chất làm mục đích của cuộc sống, làm th ước đo giá tr ị, đua đòi, quan h ệ cư xử thi ếu văn minh, quan h ệ luy ến ái d ễ dãi, thiếu trung th ực trong thi c ử, ứng xử thiếu văn hóa, vi ph ạm pháp lu ật, vi phạm những chuẩn mực đạo đức, truyền thống văn hoá tốt đẹp của dân tộc, làm ảnh hưởng đến quá trình giáo d ục, đào tạo của nhà tr ường cũng như việc hình thành nhân cách mỗi sinh viên. * Bối cảnh toàn c ầu hóa hiện nay đã mang đến những cơ hội cho sinh viên mở rộng quan h ệ giao l ưu văn hóa, ti ếp thu được những giá tr ị văn hóa ti ến bộ của các n ước tiên ti ến trên th ế gi ới, giúp sinh viên có b ản lĩnh, có óc phê phán, tính t ự chủ, độc lập, sáng t ạo. Tuy nhiên, do vi ệc tiếp thu l ối sống phương Tây m ột cách thi ếu định hướng, dẫn đến xa r ời lối sống theo chu ẩn mực dân tộc. Những giá trị văn hóa truy ền thống của dân tộc có nguy c ơ bị xói mòn, nh ất là v ề văn hóa chính tr ị. Xu ất hi ện hàng lo ạt các hi ện tượng xã h ội trong sinh viên nh ư: cờ bạc, ma túy, sống thực dụng, vị kỷ, cá nhân ch ủ nghĩa, đua đòi, ăn chơi xa hoa, lãng phí, thi ếu tinh th ần trách nhi ệm với tập thể, lớp học; ngại rèn luy ện, ham chơi, học tập chạy theo điểm số, không quan tâm đến mục tiêu, yêu c ầu đào tạo và năng lực thực chất…

Ngoài ra, các th ế lực thù địch luôn tìm m ọi cách truy ền bá văn hóa độc hại, gieo rắc lối sống tư sản, xa hoa, tr ụy lạc, hòng làm xói mòn b ản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam, làm phai nhạt lý tưởng xã hội chủ nghĩa của thanh niên sinh viên Vi ệt Nam. Vì v ậy, nếu thanh niên sinh viên không được giáo dục một cách thấu đáo về những giá trị đạo đức truyền thống, sẽ gặp khó kh ăn trong định hướng chính tr ị, th ậm chí còn dao động, bị lợi dụng, hiểu sai về quá kh ứ và dẫn đến phủ nhận những thành qu ả mà cha ông đã dày công vun đắp.

2.2. GIÁ TR Ị ĐẠO ĐỨC TRUY ỀN TH ỐNG VÀ T ẦM QUAN TR ỌNG CỦA NÓ TRONG VI ỆC HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRI ỂN NHÂN CÁCH SINH VIÊN VIỆT NAM HIỆN NAY

2.2.1. Giá trị và các giá trị đạo đức truyền thống dân tộc 2.2.1.1. Khái niệm giá trị và giá trị đạo đức truyền thống Sau khi trình bày khái ni ệm giá tr ị, kế th ừa các quan ni ệm của các học giả về truyền thống, luận án đã tập trung làm rõ truyền thống là một khái ni ệm nhằm ch ỉ nh ững tư tưởng, tình c ảm, thói quen, phong t ục, tập quán, lối sống, cách ứng xử, ý chí… c ủa một cộng đồng người được hình thành trong những điều kiện lịch sử nhất định của dân tộc và được truyền lại từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Giá tr ị đạo đức truy ền th ống là m ột bộ ph ận trong h ệ giá tr ị tinh thần của mỗi dân tộc, là toàn bộ những tư tưởng, tình cảm, tập quán, thói quen đạo đức tốt đẹp mang tính ổn định tương đối và ăn sâu vào tâm lý, tập quán xã hội, có tác động tích cực tới cộng đồng, được truyền từ thế hệ này nối tiếp thế hệ khác và được mọi người tự nguyện noi theo.

2.2.1.2. Giá trị đạo đức truyền thống cơ bản của dân tộc Việt Nam Có nhi ều quan ni ệm khác nhau v ề các giá tr ị đạo đức truyền th ống dân tộc, nhưng khái quát có những giá trị đạo đức truyền thống cơ bản sau:

Thứ nhất, lòng yêu nước, ý chí tự cường dân tộc. Thứ hai, tinh thần đoàn kết, ý thức cộng đồng dân tộc. Thứ ba, cần cù, lạc quan, sáng tạo trong lao động. Thứ tư, lòng nhân ái, khoan dung, hiếu học, yêu chuộng hòa bình. Thứ năm, tinh thần dũng cảm, kiên cường, bất khuất. 2.2.2. Tầm quan tr ọng của giá tr ị đạo đức truy ền th ống trong

việc hình thành và phát triển nhân cách sinh viên Việt Nam hiện nay 2.2.2.1. Giá tr ị đạo đức truy ền th ống là động lực góp ph ần hình thành thế giới quan khoa học, nhân sinh quan cách m ạng trong nhân cách sinh viên Việt Nam hiện nay

2.2.2.2. Giá trị đạo đức truyền thống góp ph ần tích cực vào quá trình xây dựng những phẩm chất đạo đức cá nhân của sinh viên Việt Nam hiện nay 2.2.2.3. Giá tr ị đạo đức truy ền th ống góp ph ần hình thành ý th ức

thẩm mỹ tiên tiến trong nhân cách sinh viên Việt Nam hiện nay

2.2.2.4. Giá tr ị đạo đức truyền thống góp ph ần hình thành n ăng lực

hành động trong mỗi nhân cách ở sinh viên Việt Nam hiện nay

2.2.2.5. Giá tr ị đạo đức truyền thống là “b ộ lọc” giúp cho sinh viên Việt Nam hi ện nay lựa chọn, tiếp thu nh ững giá tr ị tiến bộ, loại bỏ những phản giá trị trong quá trình hình thành và phát triển nhân cách mới

Chương 3 GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG VỚI VIỆC HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN NHÂN CÁCH SINH VIÊN VIỆT NAM HIỆN NAY - THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA (QUA THỰC TẾ CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC, CAO ĐẲNG Ở HÀ NỘI)

3.1. THỰC TRẠNG PHÁT HUY GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG TRONG VIỆC HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN NHÂN CÁCH SINH VIÊN Ở CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC, CAO ĐẲNG Ở HÀ NỘI HIỆN NAY 3.1.1. Một số đặc điểm của sinh viên Hà Nội Hà Nội là trung tâm chính tr ị - hành chính qu ốc gia, trung tâm kinh tế, văn hóa, xã hội, khoa học giáo dục tiêu biểu và giao dịch quốc tế của cả nước. Đặc biệt, nơi đây là trung tâm đào tạo của các tr ường đại học, cao đẳng và n ơi tập trung đội ngũ trí th ức, các nhà khoa h ọc có trình độ cao (chiếm khoảng 65% số cán bộ có học hàm, học vị trong cả nước). Ngoài nh ững đặc điểm chung vốn có của sinh viên, điểm nổi bật của sinh viên trong các tr ường đại học và cao đẳng ở Hà N ội là đa dạng về thành phần, phong phú v ề ngành ngh ề đào tạo, thông minh, sáng t ạo, lao động cần cù, là lớp người năng động, nhạy bén thích ứng nhanh với cơ chế mới, có khát v ọng vươn lên thoát kh ỏi nghèo nàn, l ạc hậu, luôn tin t ưởng vào công cu ộc đổi mới đất nước, có ni ềm tin vào b ản thân, có tinh th ần trách nhiệm, tinh th ần hợp tác, tích c ực chủ động tham gia vào các phong trào của Hội Sinh viên, Đoàn Thanh niên, phát huy truy ền th ống tốt đẹp của dân tộc. Đặc biệt, trong điều kiện hiện nay, do hoàn c ảnh hội tụ sinh

15 viên khắp mọi miền đất nước về học tập, nên sinh viên Hà N ội có đầu óc thực tế, kh ả năng thích nghi nhanh, nh ạy cảm, năng động và không ng ại tiếp nhận cái mới và tìm tòi, cải tiến, sáng tạo thành cái của mình. Tuy nhiên, do xu h ướng toàn c ầu hóa, h ội nh ập qu ốc tế, bên c ạnh những yếu tố tích cực, yếu tố tiêu cực cũng đang tác động mạnh mẽ đến nhận thức, tư tưởng của nhân dân Hà N ội nói chung, sinh viên Hà N ội nói riêng, đặc bi ệt là thách th ức đối với các giá tr ị đạo đức, văn hóa. Các chuẩn mực, hệ thống giá trị có nguy cơ bị hòa tan trước nhiều làn sóng văn hóa khác trên th ế gi ới nh ư ch ủ ngh ĩa cực đoan, lối sống th ực dụng, lối sống gấp, ưa bạo lực, tuyệt đối hóa đồng tiền…Đây thực sự là thách th ức không nhỏ trong việc phát huy các giá tr ị đạo đức truyền thống nhằm hình thành và phát tri ển nhân cách sinh viên trong các tr ường đại học và cao đẳng ở Hà Nội hiện nay.

3.1.2. Th ực tr ạng phát huy giá tr ị đạo đức truy ền th ống trong việc hình thành và phát tri ển nhân cách sinh viên ở các tr ường đại học, cao đẳng ở Hà Nội hiện nay

Việc tìm hi ểu th ực tr ạng phát huy các giá tr ị đạo đức truy ền th ống trong quá trình hình thành và phát tri ển nhân cách sinh viên th ời gian qua, sẽ là cơ sở để chúng ta tìm ra những giải pháp hữu hiệu phát huy tốt những đáp ứng yêu c ầu sự giá tr ị này, nh ằm xây d ựng nhân cách sinh viên, nghiệp cách mạng hiện nay.

3.1.2.1. Th ực tr ạng của vi ệc phát huy các giá tr

ị “tinh th ần yêu nước, ý chí tự cường dân tộc, kiên cường, bất khuất” trong việc hình thành và phát triển nhân cách sinh viên các tr ường đại học và cao đẳng Hà Nội hiện nay

3.1.2.2. Th ực tr ạng vi ệc phát huy truy ền th ống “Ý th ức cộng đồng, tinh th ần đoàn kết” trong vi ệc hình thành và phát tri ển nhân cách sinh viên các trường đại học và cao đẳng Hà Nội hiện nay

3.1.2.3. Th ực tr ạng của vi ệc phát huy “lòng nhân ái, bao dung”

trong việc hình thành và phát triển nhân cách sinh viên

3.1.2.4. Thực trạng của việc phát huy giá tr ị “cần cù, sáng tạo trong lao động”, tinh th ần “lạc quan” trong vi ệc hình thành và phát tri ển nhân cách sinh viên

3.1.2.5. Th ực tr ạng của vi ệc phát huy giá tr ị tinh th ần “hi ếu học”

trong việc hình thành và phát triển nhân cách sinh viên hiện nay

3.2. NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA TRONG QUÁ TRÌNH PHÁT HUY GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG TRONG VI ỆC HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN NHÂN CÁCH SINH VIÊN VIỆT NAM HIỆN NAY

3.2.1. Mâu thu ẫn gi ữa truy ền th ống và hi ện đại trong vi ệc phát huy giá trị đạo đức truyền thống đối với việc hình thành và phát tri ển nhân cách sinh viên hiện nay

Mâu thuẫn này được thể hiện ở các xu hướng sau: Thứ nhất, xu hướng bảo thủ, hoài cổ, tuyệt đối hóa truy ền thống, coi

nhẹ cái hiện đại, cản trở sự phát huy đó.

Thứ hai, xu hướng tuyệt đối hóa cái hi ện đại, sùng bái n ước ngoài,

xem nhẹ, phủ nhận các giá trị đạo đức truyền thống.

3.2.2. Mâu thu ẫn giữa yêu cầu nâng cao hi ệu quả hoạt động của các chủ thể nhằm phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trong việc hình thành và phát tri ển nhân cách sinh viên v ới khả năng, năng lực còn hạn chế, sự phối kết hợp chưa đồng bộ của các chủ thể trong quá trình thực hiện

Thứ nhất, đối với Đảng và Nhà nước. Trước thực tế về sự tha hóa đạo đức, lối sống của một bộ phận sinh viên hiện nay, phát huy các giá tr ị đạo đức truyền thống đang được Đảng và Nhà nước quan tâm. Nhằm nâng cao nhận thức, giáo dục sinh viên có ý thức, trách nhiệm đối với gia đình, quê hương, Tổ quốc, có phẩm chất đạo đức, lối sống trong sáng, lành m ạnh, Đảng và Nhà n ước đã ban hành những chủ trương, chính sách, pháp lu ật liên quan đến giáo dục đạo đức, giá trị đạo đức truyền thống, văn hóa cho sinh viên. Tuy nhiên, th ực tế cho thấy, Nhà n ước vẫn còn ch ậm th ể ch ế hóa các ch ủ tr ương của Đảng về công tác sinh viên. Các chính sách t ổng th ể về phát hi ện, đào tạo và s ử dụng tài năng trẻ vẫn còn hạn chế. Việc quy hoạch, đầu tư xây dựng ký túc xá, khu vui ch ơi, gi ải trí lành m ạnh cho sinh viên ch ưa được quan tâm đúng mức. Các b ộ, ngành, chính quy ền các c ấp ch ưa th ể hi ện rõ vai trò, ản lý, ch ăm lo, trách nhi ệm của mình trong công tác sinh viên, trong qu giáo dục, phát huy năng lực của sinh viên theo lĩnh vực được phân công.

Thứ hai, đối với nhà trường Thực tế, trong các tr ường đại học và cao đẳng cho th ấy, nhà tr ường đã chú tr ọng việc lồng ghép các giá tr ị đạo đức truyền thống trong gi ảng

17 dạy các môn khoa học tự nhiên và khoa học xã hội, nhất là các môn Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; xây d ựng được nội quy, quy ch ế, quy định cụ thể về nghĩa vụ, trách nhi ệm sinh viên trong h ọc tập, lao động, nghiên cứu khoa học. Tuy nhiên, vi ệc tổ chức thực hiện, kiểm tra, giám sát ch ưa thường xuyên, chặt chẽ, do đó vẫn xảy ra hiện tượng sinh viên vi ph ạm về đạo đức, lối sống văn hóa, m ột số sinh viên v ẫn ch ưa có ý th ức tự giác trong học tập, lao động và nghiên c ứu khoa học. Việc phát huy s ức mạnh tổng hợp, sự ph ối kết hợp của các đơn vị phòng, khoa, b ộ môn c ủa nhà trường nh ằm phát huy các giá tr ị đạo đức truy ền th ống trong vi ệc hình thành và phát tri ển nhân cách sinh viên v ẫn còn một số hạn chế nhất định, chưa tạo được sự thống nhất cao. Sự suy thoái đạo đức, vi phạm tệ nạn xã hội, tiêu cực trong thi cử kiểm tra... của cả sinh viên và cán b ộ, giảng viên ngày càng gia tăng, làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến nhận thức, tư tưởng, lối sống của sinh viên vẫn chưa tìm được lời giải đáp thoả đáng.

Thứ ba, đối với Đoàn Thanh niên và Hội Sinh viên Công tác ch ỉ đạo, lãnh đạo các ho ạt động đoàn, hội nhằm phát huy

các giá tr ị đạo đức truy ền th ống trong vi ệc hình thành nhân cách sinh viên ch ưa có tính ch ủ động, sáng t ạo. Vi ệc ch ỉ đạo, lãnh đạo ch ủ yếu bằng văn bản, công v ăn, còn vi ệc tập hu ấn, trao đổi kinh nghi ệm thông qua các mô hình, t ấm gương tiêu bi ểu chưa nhiều và phát huy hi ệu quả. Nội dung và hình th ức phát huy các giá tr ị đạo đức truy ền th ống cho sinh viên còn nghèo nàn; h ầu hết còn mang tính ch ất phong trào, hình thức, nh ất th ời, ch ưa xu ất phát t ừ tình c ảm, thói quen t ự giác và trách nhiệm, ý thức của sinh viên đối với các phong trào ho ạt động Đoàn, Hội. Đội ng ũ cán b ộ Đoàn thanh niên, H ội sinh viên trong nhà tr ường ch ưa được đào tạo chuyên nghi ệp nên nghi ệp vụ, chuyên môn v ề lĩnh vực công tác đoàn còn h ạn ch ế. Vai trò ch ủ động, tích c ực, tự giác, t ự nguyện của sinh viên tham gia vào các phong trào và rèn luy ện đạo đức, lối sống chưa cao.

Thứ tư, đối với gia đình Hiện nay, kinh t ế thị trường, mở cửa, hội nhập quốc tế đã và đang tác động mạnh mẽ đến đời sống của các gia đình và các thành viên, nh ất là học sinh, sinh viên. Vì chú tr ọng mưu sinh “cơm, áo, gạo, tiền”, nhiều bậc cha mẹ đã hối hả chạy đua, kiếm tiền bằng mọi giá, ít giành th ời gian và

18 quan tâm tới việc dạy con cái gia phong, lễ nghĩa, nên giáo dục gia đình bị suy giảm, phó thác cho giáo dục nhà trường và xã hội. Vì đồng tiền mà con cái hành hung cha m ẹ, anh em từ bỏ nhau, vợ chồng ly tán, lễ nghĩa trong gia đình bị chao đảo, trái luân th ường đạo lý l ại tr ở thành nh ững “t ấm gương” xấu dụ dẫn con cái quay l ưng với truy ền th ống, đi ng ược với những giá trị đạo đức tốt đẹp ngàn đời của dân tộc.

Vì vậy, để phát huy các giá tr ị đạo đức truyền thống trong vi ệc hình thành và phát tri ển nhân cách sinh viên có hi ệu quả, đòi hỏi phải có sự kết hợp đồng bộ giữa các tổ chức, ban, ngành, đoàn thể; coi trọng giáo dục từ trong gia đình, nhà trường cho đến ngoài xã hội.

3.2.3. Mâu thu ẫn gi ữa yêu c ầu phát huy giá tr ị đạo đức truy ền thống trong việc hình thành và phát triển nhân cách sinh viên với hiện thực cuộc sống đang diễn biến phức tạp, nhiều bất cập, nhiều nghịch lý nảy sinh trong xu thế mở cửa, hội nhập hiện nay

Ở nhà tr ường, trên lớp học, trong gia đình, qua các phong trào sinh hoạt đoàn, hội, sinh viên được nghe thuyết giảng những vấn đề lý lu ận cơ bản về giá trị đạo đức truyền thống và ý nghĩa của nó, với những nội dung mang tính nhân v ăn, nhân ái sâu s ắc, cao cả. Nhưng thực tiễn cuộc sống, thậm chí cả một bộ phận nào đó trong nhà tr ường, sinh viên được chứng kiến những hiện tượng, hành vi thi ếu đạo đức và ph ản văn hoá nhân v ăn, trái ng ược nh ững gì sinh viên được nghe gi ảng trên l ớp học, cha m ẹ khuyên răn và được đoàn, hội quán triệt. Giáo dục các chuẩn mực, nguyên tắc, giá tr ị đạo đức truyền thống cho sinh viên v ới thực tiễn đời sống đạo đức ngoài xã h ội không ăn kh ớp, th ậm chí có nh ững trái ng ược và có khoảng cách khá xa, đang hàng ngày, hàng gi ờ tác động tr ực ti ếp đến ý thức, nhận thức của sinh viên.

Do ảnh hưởng của lối sống lai căng, sinh viên có th ể quên đi những khuôn phép đạo đức được giáo dưỡng từ tấm bé, đề cao lối sống vị kỷ, vụ lợi, cá nhân, coi tr ọng, thậm chí tuy ệt đối hóa vai trò c ủa lợi ích cá nhân, hơn là l ợi ích t ập th ể, cộng đồng; họ thích s ống hưởng th ụ hơn là c ống hiến. Vì vậy, cần phải tạo dựng được môi trường kinh tế - xã hội phát triển lành mạnh, mà ở đó con ng ười được cống hi ến, sáng t ạo và h ưởng th ụ. Điều đó mới là mảnh đất tốt để nuôi dưỡng và nảy nở những tài năng.

19 Chương 4 PHƯƠNG HƯỚNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM PHÁT HUY TỐT CÁC GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG TRONG VIỆC HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN NHÂN CÁCH SINH VIÊN VIỆT NAM HIỆN NAY

4.1. PHƯƠNG HƯỚNG PHÁT HUY CÁC GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUYỀN

ỂN NHÂN CÁCH

THỐNG TRONG VI ỆC HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRI SINH VIÊN VIỆT NAM HIỆN NAY

4.1.1. Bảo đảm thống nhất giữa truyền thống và hiện đại, kế thừa và đổi mới trong quá trình phát huy giá tr ị đạo đức truyền thống với sự hình thành và phát triển nhân cách sinh viên Việt Nam hiện nay

Tính truy ền th ống của nội dung giáo d ục giá tr ị đạo đức được th ể hiện ở chỗ biết lựa chọn những giá trị đạo đức có tính nhân lo ại phổ biến, bền vững, đã được thử thách qua hàng ngàn năm lịch sử, góp phần làm nên sức mạnh của dân t ộc trong quá trình đấu tranh xây d ựng và b ảo vệ Tổ quốc để làm cơ sở cho sự hình thành, phát tri ển các giá tr ị đạo đức khác. Tính hiện đại được thể hiện ở chỗ lựa chọn những giá tr ị đạo đức cơ bản phù hợp với yêu cầu của xã hội hiện đại, hoặc đó là những giá trị đạo đức mới được xuất hiện dưới tác động của khoa học và công ngh ệ. Ở đây, cần chú ý mấy điểm sau:

Một là, chúng ta cần phải nhận rõ những mặt tích cực, tiến bộ, những

mặt lạc hậu, hạn chế và thiếu hụt trong đạo đức truyền thống dân tộc.

Hai là, kế thừa và đổi mới các giá tr ị đạo đức truyền thống, chúng ta cần quán triệt chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam. 4.1.2. Phát huy giá tr

ị đạo đức truy ền th ống trong vi ệc hình thành và phát tri ển nhân cách sinh viên ph ải gắn với vi ệc xây d ựng môi tr ường xã h ội lành mạnh và chi ến lược xây d ựng ng ười trí th ức Việt Nam hiện đại

Thứ nhất, phát huy giá tr ị đạo đức truyền thống với việc hình thành và phát triển nhân cách sinh viên Vi ệt Nam hiện nay phải gắn liền với việc xây dựng môi trường xã hội lành mạnh.

Phải xây dựng và từng bước hoàn thiện thể chế nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; xây dựng môi tr ường chính tr ị, văn hóa, xã hội lành mạnh mà ở đó sinh viên được hưởng thụ và cống hiến; tích c ực đấu tranh ch ống tệ nạn tham nh ũng, làm lành m ạnh các quan h ệ xã h ội; xây dựng được môi tr ường dân ch ủ trong tr ường học, phát huy quy ền làm chủ của sinh viên trên m ọi lĩnh vực học tập, lao động và nghiên c ứu khoa học...

Thứ hai, phát huy giá tr ị đạo đức truyền thống trong việc hình thành, phát triển nhân cách sinh viên ph ải gắn với chiến lược xây dựng người trí thức Việt Nam hiện đại.

Mục tiêu đối với sinh viên Vi ệt Nam hi ện nay được đặt ra là xây dựng một thế hệ sinh viên phát tri ển toàn diện, giàu lòng yêu nước, có đạo đức cách mạng, có th ế giới quan, nhân sinh quan m ới, có ý th ức công dân và lý tưởng XHCN, có trình độ học vấn và ngh ề nghiệp, việc làm, có v ăn hóa, sức khỏe, kỹ năng sống và ý chí vươn lên sáng tạo, làm chủ khoa học, công nghệ tiên tiến.

4.2. MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM PHÁT HUY GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUY ỀN TH ỐNG TRONG VI ỆC HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRI ỂN NHÂN CÁCH SINH VIÊN VIỆT NAM HIỆN NAY

4.2.1. Xây d ựng môi tr ường học tập lành m ạnh, tạo điều ki ện, tiền đề cho việc phát huy giá tr ị đạo đức truyền thống trong quá trình hình thành và phát triển nhân cách sinh viên Việt Nam hiện nay

Trước hết, tạo điều kiện về cơ sở vật chất phục vụ cho vi ệc học tập, sinh hoạt của sinh viên như phòng học, phòng hội họp, nhà ăn, phòng y tế, sân vận động, nhà văn hóa và các phương tiện, máy móc, giáo cụ trực quan (bản đồ, sơ đồ, lược đồ, mẫu vật, mô hình…) giúp gi ảng viên và sinh viên thực hiện và hoàn thành t ốt công vi ệc của mình trong quá trình gi ảng dạy và học tập.

Hai là, để sinh viên có động lực, tích cực hơn nữa trong học tập, lao động và nghiên cứu khoa học thì cần phải tiếp tục đổi mới chính sách phù hợp đối với sinh viên nh ư ưu đãi sinh viên nghèo, sinh viên thu ộc các đối tượng chính sách, g ắn đào tạo với sử dụng ngu ồn nhân l ực… Th ực hi ện từng bước thống nhất ba nhà: “nhà tr ường - nhà nước - nhà doanh nghi ệp” để sinh viên ra trường dễ có cơ hội tìm kiếm việc làm.

4.2.2. Kết hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường và xã hội trong việc phát huy giá tr ị đạo đức truyền thống nhằm hình thành và phát triển nhân cách cho sinh viên Việt Nam hiện nay

Ở đây, cần có cơ chế nhất định để giải quyết đồng bộ các vấn đề sau: Thứ nhất, gia đình, nhà trường và xã hội phải thường xuyên liên lạc, trao đổi, rút kinh nghiệm trong hoạt động phối hợp trong việc giáo dục, bồi dưỡng nhân cách cho sinh viên.

Thứ hai , ở các tr ường đại học, cao đẳng hi ện nay, có m ột bộ ph ận sinh viên sống trong ký túc xá, đòi hỏi các bộ phận làm công tác qu ản lý sinh viên ph ải có s ự ph ối hợp ch ặt ch ẽ với các t ổ ch ức đoàn th ể, chính quyền địa phương để quản lý, giáo dục, định hướng các hoạt động vui chơi lành mạnh cho sinh viên, k ịp th ời động viên, t ạo điều ki ện thu ận lợi để sinh viên tham gia các câu l ạc bộ, các phong trào, hoạt động do Đoàn, Hội tổ chức.

Thứ ba, cần chú ý đẩy mạnh phong trào xây d ựng đời sống văn hóa, nếp sống mới văn minh trong toàn xã h ội, nhằm đáp ứng nhu cầu văn hóa đa dạng và không ng ừng tăng lên của các tầng lớp nhân dân, trong đó có sinh viên.

Thứ tư, cần có chính sách động viên, tôn vinh, bi ểu dương các gia đình văn hóa, các cá nhân, t ổ chức có lối sống đẹp, có tinh th ần bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa tinh thần truyền thống. Đồng thời, tích cực thanh tra, kiểm tra các hiện tượng tiêu cực trong lĩnh vực văn hóa, hoạt động dịch vụ văn hóa, nh ất là ở quán ba, v ũ tr ường, karaoke, d ịch vụ băng đĩa, internet… và có chế tài xử lý nghiêm khắc đối với các hành vi vi phạm.

4.2.3. Đổi mới nội dung và các hình th ức giáo dục giá trị đạo đức truyền thống trong quá trình hình thành và phát tri ển nhân cách sinh viên Việt Nam hiện nay

Thứ nh ất, về nội dung giáo d ục các giá tr ị đạo đức truy ền th ống

nhằm hình thành và phát triển nhân cách sinh viên Việt Nam hiện nay.

Việc bồi dưỡng các giá tr ị đạo đức truyền thống cho sinh viên Vi ệt Nam trong b ối cảnh hội nh ập qu ốc tế hi ện nay, c ần ph ải bổ sung thêm những nội dung m ới cho phù h ợp: về chủ ngh ĩa yêu n ước; truy ền th ống đoàn kết, ý th ức cộng đồng; tinh th ần cần cù, lạc quan, sáng t ạo trong lao động; truyền thống nhân ái, khoan dung; truyền thống hiếu học.

Thứ hai , về hình th ức, ph ương pháp giáo d ục các giá tr ị đạo đức

truyền thống trong việc hình thành và phát triển nhân cách sinh viên.

Một là, phát huy các giá tr ị đạo đức truyền thống thông qua các môn học khác nhau trong nhà tr ường, nh ằm trang b ị cho sinh viên nh ận th ức đúng đắn về lối sống, nếp sống văn hoá trong ứng xử, giao ti ếp, nh ững chuẩn mực đạo đức, nguyên tắc, giá trị đạo đức... của dân tộc.

Hai là , phát huy các giá tr

ị đạo đức truy ền th ống trong vi ệc hình thành và phát tri ển nhân cách sinh viên thông qua ho ạt động ngoại khoá, tham quan, nghiên c ứu th ực tế, góp ph ần th ỏa mãn nhu c ầu đa dạng của sinh viên, tạo sự hưng phấn trong học tập của sinh viên.

Ba là, phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trong việc hình thành và phát tri ển nhân cách sinh viên thông qua các ph ương tiện thông tin đại chúng, nhằm tuyên truy ền, phổ biến, giáo dục các chu ẩn mực, giá tr ị đạo đức truyền thống là cần hướng tới cái tích cực, cái tốt, cái đẹp và cái thiện, phê phán, lên án cái tiêu cực, cái xấu, cái ác.

Bốn là , phát huy các giá tr

ị đạo đức truy ền th ống trong vi ệc hình thành và phát tri ển nhân cách sinh viên qua vi ệc học tập và làm theo t ấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, học tập gương người tốt, việc tốt nhằm định hướng, điều chỉnh thái độ và hành vi đạo đức của sinh viên giúp h ọ hoàn thiện bản thân, sống tốt hơn cho mình và cộng đồng.

4.2.4. Tăng cường vai trò c ủa pháp lu ật trong vi ệc phát huy giá trị đạo đức truyền thống, tạo điều kiện thuận lợi cho vi ệc hình thành và phát triển nhân cách sinh viên Việt Nam hiện nay

Xây dựng, hoàn thi ện hệ thống pháp lu ật đầy đủ, nhân văn, XHCN, sẽ là hành lang pháp lý thu ận lợi cho vi ệc phát huy các giá tr ị đạo đức truyền thống tốt đẹp của dân tộc trong công cuộc đổi mới hiện nay. Cụ thể là, cần phải xây dựng và hoàn thiện các văn bản pháp quy về văn hóa, hoạt động văn hóa; xây dựng và hoàn thi ện văn bản pháp luật với các quy định chặt ch ẽ về vai trò, trách nhi ệm của Nhà n ước, các t ổ ch ức xã h ội, gia đình, các cá nhân; nâng cao hi ệu quả công tác giáo d ục pháp luật cho sinh viên, nâng cao trình độ văn hóa pháp lý cho sinh viên.

4.2.5. Nâng cao tính tự giác rèn luyện, học tập các giá trị đạo đức truyền thống trong quá trình hình thành và phát tri ển nhân cách sinh viên Việt Nam hiện nay

Thứ nhất, nâng cao nh ận thức tính tất yếu về vai trò c ủa tự giác rèn

luyện, học tập các giá trị đạo đức truyền thống của sinh viên.

Thứ hai, xây dựng kế hoạch và nghiêm túc th ực hiện kế hoạch tự rèn

luyện, học tập các giá trị đạo đức truyền thống.

Thứ ba, gắn việc tự rèn luy ện, tự học tập các giá tr ị đạo đức truyền thống với việc thực hành và gi ải quyết những vấn đề do th ực tiễn đặt ra, thu hút sinh viên tham gia vào các phong trào chính trị - xã hội thực tiễn. KẾT LUẬN

Sinh viên là m ột bộ phận quan trọng, có vai trò to l ớn đối với sự phát triển của đất nước trong tương lai. Bối cảnh toàn cầu hoá và nền kinh tế thị trường những năm qua đang chi phối đến sự vận động và phát triển của đạo đức nói chung và đạo đức sinh viên nói riêng. Sinh viên hi ện nay có những phẩm chất tốt, chứa đựng những tiềm năng phát triển về thể chất, tinh thần, trí tuệ, tài năng, đạo đức… Để những phẩm chất ấy được phát huy trong sự nghiệp đổi mới đất nước, các nhà tr ường một mặt, thường xuyên tạo mọi điều kiện, cơ hội để trang bị cho sinh viên nh ững kiến thức về khoa học và công ngh ệ; mặt khác, cần quan tâm t ới vi ệc phát huy các giá tr ị đạo đức truyền thống nhằm hình thành và phát triển nhân cách sinh viên. ệc phát huy các giá tr ị đạo đức truy ền th ống nh ằm hình thành và Vi phát tri ển nhân cách c ủa sinh viên hi ện nay là m ột bức tranh nhi ều màu sắc, cái tiến bộ và cái lạc hậu, mặt tích cực và mặt tiêu cực…đan xen, hoà quyện vào nhau. Để có được những sinh viên phát triển toàn diện, đáp ứng nguồn nhân lực chất lượng cao, ph ục vụ sự nghiệp công nghi ệp hoá, hi ện đại hoá đất nước, đòi hỏi chúng ta ph ải tăng cường hơn nữa việc phát huy các giá tr ị đạo đức truyền thống trong vi ệc hình thành và phát tri ển nhân cách sinh viên, để họ thực sự xứng đáng là nh ững chủ nhân tương lai của đất nước.

Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trong việc hình thành và phát triển nhân cách sinh viên gi ữ vai trò đặc biệt quan tr ọng, là động lực góp phần hình thành th ế gi ới quan khoa h ọc, nhân sinh quan cách m ạng; góp phần tích cực vào quá trình xây dựng những phẩm chất đạo đức cá nhân con người thời đại mới; góp phần hình thành ý thức thẩm mỹ tiên tiến; góp phần hình thành năng lực trong mỗi nhân cách ở sinh viên Vi ệt Nam; là b ộ lọc

24 giúp cho sinh viên lựa chọn, tiếp thu những giá trị tiến bộ, đồng thời loại bỏ những phản giá trị trong quá trình hình thành và phát triển nhân cách mới.

Trong những năm qua, việc phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trong vi ệc hình thành nhân cách sinh viên Vi ệt Nam đã đạt được một số kết quả nhất định. Tuy nhiên, luận án cũng đã chỉ rõ những vấn đề còn cần phải đặt ra trong quá trình phát huy giá tr ị đạo đức truyền thống trong việc hình thành và phát triển nhân cách sinh viên Việt Nam hiện nay.

Để kh ắc ph ục nh ững yếu kém, h ạn ch ế của th ực tr ạng và phát huy hơn nữa các giá tr ị đạo đức truy ền th ống trong vi ệc hình thành và phát triển nhân cách sinh viên, c ần th ực hi ện các ph ương hướng ch ủ yếu sau: Bảo đảm thống nhất giữa kế thừa và đổi mới; gắn với việc xây dựng môi trường xã hội lành mạnh và chi ến lược xây dựng người trí th ức Việt Nam hiện đại. Trên cơ sở phương hướng đó, cần thực hiện đồng bộ một số giải pháp chủ yếu: Một là, xây dựng môi trường học tập lành mạnh; Hai là, kết hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường và xã hội; Ba là, đổi mới nội dung và các hình thức giáo dục giá trị đạo đức truyền thống; Bốn là, tăng cường vai trò của pháp luật; Năm là, nâng cao tính t ự giác rèn luy ện, học tập các giá trị đạo đức truyền thống cho sinh viên Việt Nam hiện nay.

Phát huy các giá tr ị đạo đức truy ền th ống trong vi ệc hình thành và phát triển nhân cách sinh viên là tr ọng trách c ủa nhà tr ường, gia đình và toàn xã h ội. Thành công c ủa quá trình này tùy thu ộc vào nhi ều yếu tố, trong đó trách nhi ệm, tài năng, bản lĩnh sư phạm và lương tâm của người thầy và sự tự ý thức của sinh viên là quan trọng nhất.

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ

LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

1. Phùng Thu Hiền (Tham gia) (2004), Tư tưởng nhân văn Hồ Chí Minh với

việc giáo dục đội ngũ cán bộ, đảng viên hiện nay, Nxb Chính trị quốc

gia, Hà Nội.

2. Phùng Thu Hiền (Tham gia) (2007), Hồ Chí Minh về giáo dục và đào tạo,

Nxb Lao động xã hội, Hà Nội.

3. Phùng Thu Hi ền (Tham gia) (2009), Triết học Mác - Lênin v ới vi ệc

xác định con đường và động lực lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam

hiện nay, Đề tài cấp Bộ, Viện Triết học, Học viện Chính trị - Hành

chính quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội.

4. Phùng Thu Hi ền (Tham gia) (2013), Giáo dục đạo đức mới cho sinh