910
Đề xuất các giải pháp giảng dạy có hiệu quả cho sinh viên ngành Du lịch
của Trường Đại học Tiền Giang theo định hướng CDIO
Phan Thị Khánh Đoan, Nguyễn Thị Ngọc Thắm
Tóm tắt
Trước yêu cu ngày càng khắt khe của thị trường lao động trong lĩnh vực Du lịch, sinh
viên nhóm ngành này cn tích lũy kinh nghiệm thực tiễn ngay từ giảng đường. Với định hướng
đào tạo thực tiễn, chú trọng thực hành, ngành Du lịch của Trường Đại học Tiền Giang được
nhiều bạn trẻ yêu thích để sẵn sàng chinh phục lĩnh vực đy tiềm năng nhưng cũng không ít
thách thức này. Từ thực tế giảng dạy các học phn “Nghiệp vụ lễ tân”, “Nghiệp vụ buồng”,
“Quản trị nhà hàng - khách sạn”, “Quản trị sự kiện” tại Khoa Kinh tế - Luật của Trường Đại
học Tiền Giang, chúng tôi đề xuất các giải pháp giảng dạy trải nghiệm thực tế có hiệu quả cho
sinh viên ngành Du lịch của Trường Đại học Tiền Giang theo định hướng CDIO.
Từ khóa: CDIO, Du lịch, đào tạo, trải nghiệm, Tiền Giang.
1. Đặt vấn đề
Trong thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã có nhiều chủ trương, chính sách phát triển
du lịch và Nghị quyết số 08-NQ/TW được ban hành ngày 16 tháng 1 năm 2017 đã một ln nữa
khẳng định sự quyết tâm của Đảng và Nhà nước phát triển du lịch và đưa du lịch trở thành
ngành kinh tế mũi nhọn. Với sự quan tâm của Đảng, Nhà nước các cấp, các ngành, ngành Du
lịch đã có những bước phát triển mạnh mẽ. Hoạt động giáo dục nguồn nhân lực du lịch có những
bước phát triển đáng ghi nhận, thông qua sự phát triển về số lượng cơ sở đào tạo, ngành nghề
đào tạo, số lượng và quy mô tuyển sinh các ngành, nghề lĩnh vực du lịch.
Theo đánh giá của các chuyên gia giáo dục hiện nay, một số vấn đề cn phải lưu ý liên
quan đến nội dung và phương pháp giảng dạy đại học và học tập tại các trường đại học Việt
Nam, cụ thể như: Phương pháp giảng dạy không hiệu quả, cụ thể là giảng dạy quá nhiều và ít
vận dụng các kỹ thuật học tập chủ động. Do đó, thiếu sự tương tác giữa giảng viên và sinh viên
bên trong hoặc bên ngoài lớp học; Bắt sinh viên nhớ (thuộc lòng) các khái niệm, số liệu mà
không tập trung phát triển các kỹ năng phân tích và tổng hợp; (3) Số sinh viên trong lớp học
quá đông; Sinh viên học tập thụ động (chỉ nghe giảng, ghi chú, và cố gắng nhớ những thông tin
trong các kỳ thi).
Qua khảo sát thực tế giảng dạy các học phn “Nghiệp vụ lễ tân”, “Nghiệp vụ buồng”,
“Quản trị nhà hàng - khách sạn”, “Quản trị sự kiện” cho sinh viên ngành Du lịch tại Khoa Kinh
tế - Luật của Trường Đại học Tiền Giang từ năm 2020-2023, chúng tôi nhận thấy mỗi buổi học
vẫn có một số ít sinh viên không đến lớp học (5-10%), tỷ lệ này giảm đáng kể khi càng về phía
cuối của môn học. Từ kết quả khảo sát này, chúng tôi đề xuất các giải pháp giảng dạy có hiệu
quả cho sinh viên ngành Du lịch của Trường Đại học Tiền Giang theo định hướng CDIO trong
thời gian tới.
2. Phương pháp nghiên cứu
2.1. Thu thập thông tin, số liệu: Số liệu được thu thập thông qua tham khảo các công
trình nghiên cứu trong và ngoài nước có liên quan và các nguồn tư liệu của Sở Văn hóa - Thể
911
thao và Du lịch, Trường Đại học Tiền Giang; Dữ liệu thực tiễn thu thập qua khảo sát thực tế và
phỏng vấn.
2.2. Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp: Thông tin thứ cấp được thu thập từ các
nguồn tài liệu như: sách, báo, tạp chí chuyên ngành, các báo cáo tổng kết và kỷ yếu hội thảo
khoa học có liên quan, phỏng vấn, thống kê, phân tích, đánh giá tổng hợp, … để thực hiện
nghiên cứu này.
3. Nội dung
3.1. Nhận thức bối cảnh dạy và học
Trong bối cảnh toàn cu hóa hiện nay, các chương đào tạo ở Việt Nam cn được kiểm
định ở cấp độ quốc gia và quốc tế. Vì thế, trong những năm qua, Trường Đại học Tiền Giang
đã tiến hành tổ chức kiểm định chất lượng cơ sở giáo dục và được công nhận “đạt tiêu chuẩn
chất lượng giáo dục” (chu kỳ 2) của Trung tâm Kiểm định chất lượng giáo dục - Đại học Quốc
gia TP. HCM. Ngoài ra, 05 Chương trình đào tạo của Nhà trường gồm: Đại học Kế toán, Đại
học Quản trị Kinh doanh, Đại học Công nghệ kỹ thuật xây dựng, Đại học Công nghệ kỹ thuật
cơ khí, Cao đẳng Giáo dục mm non cũng đã được kiểm định.
Thời gian gn đây, Trường Đại học Tiền Giang còn triển khai phát triển các chương trình đào
tạo theo định hướng CDIO. Trong đó, các giảng viên được đào tạo để áp dụng các phương pháp
giảng dạy tương tác và phương pháp học tập chủ động trong lớp học. Thực tế từ nhiều năm nay,
một số giảng viên của các trường đại học Việt Nam đã được lựa chọn để tham gia vào chương trình
liên minh giáo dục đại học HEEAP (Higher Education Engineering Alliance Program). Mục tiêu
tổng thể của nó là chuyển đổi nền giáo dục từ học tập thụ động (dạy nhiều về lý thuyết) sang học
tập chủ động (vận dụng lý thuyết vào các bài toán thực tế).
Mặc dù có rất nhiều những nỗ lực trong cải cách chương trình giảng dạy, một số sinh viên
hiện nay vẫn ít tham dự lớp học. Là giảng viên, cá nhân chúng tôi đã cố gắng giải quyết vấn đề
này bằng cách xây dựng một kế hoạch giảng dạy thu hút sự tham gia của các sinh viên. Để thực
hiện được điều này, chúng tôi đã nghiên cứu và chủ động sử dụng phương pháp học tập tích
cực thu hút các sinh viên cũng giống như sử dụng các chiêu thức chiến đấu khác nhau để đánh
bại đối thủ. Như thể hiện trong Hình 1, nếu một phương pháp giảng dạy nào đó không giúp sinh
viên thích thú với môn học, giảng viên nên suy nghĩ và áp dụng một phương pháp nào khác phù
hợp hơn.
3.2. Thiết kế hoạt động dạy và học
Theo quan điểm CDIO, quá trình học tập của sinh viên được xem là trọng tâm. Nói cách
khác, hoạt động dạy và học trong môi trường giáo dục đại học là mối quan hệ giữa ba thành
phn như được thể hiện Hình 2. Trong đó: (1) Chuẩn đu ra mong muốn: là những gì sinh viên
cn phải biết/ có thể làm sau khi kết thúc môn học; (2) Hoạt động dạy và học: là các hoạt động
giảng dạy và học tập thích hợp nhất để sinh viên đạt được các kết quả mong muốn; (3) Đánh
giá quá trình học: là việc thu thập các chứng cứ đánh giá sự tiếp thu của sinh viên.
3.2.1. Thực hiện quan điểm dạy học tích hợp lý thuyết và thực hành
Hiện nay, trên thế giới và Việt Nam, dạy học tích hợp được coi là phương pháp dạy học
hiệu quả để hình thành và phát triển năng lực người học. Trong dạy học, tích hợp là sự liên kết
các đối tượng giảng dạy, học tập trong cùng một kế hoạch hoạt động để đảm bảo sự thống nhất,
hài hòa, trọn vn của hệ thống dạy học nhằm đạt mục tiêu dạy học tốt nhất. Trong dạy học hiện
912
đại, dạy học tích hợp lí thuyết và thực hành là xu hướng được sử dụng nhiều. Trong dạy nghề,
tích hợp lí thuyết và thực hành đã đem lại nhiều lợi ich như: tránh lãng phí thời gian, đảm bảo
tính hiệu quả (học lí thuyết xong, thực hành vận dụng luôn).
Hình 1. Mô hình quá trình giáo dục đại học (Constructive Alignment)
3.2.2. Vận dụng các phương pháp dạy học chủ động để tăng tính chủ động, tự lực và tích
cực của sinh viên (người học)
Nguyên lí/nguyên tắc thiết kế dạy học chủ động là đảm bảo sự nhất quán giữa các hoạt động
dạy học và kiểm tra, đánh giá với các chuẩn đầu ra gọi là nguyên lí Constructive Alignment (Hình
2). Theo nguyên lí/nguyên tắc này, việc dạy cần phải được nhấn mạnh là tạo điều kiện cho hoạt
động chủ động và trải nghiệm. Các phương pháp học chủ động thu hút người học trực tiếp tham
gia vào các hoạt động tư duy; giải quyết vấn đề; khám phá, áp dụng, phân tich và đánh giá các ý
tưởng. Học hiệu quả được xem là trải nghiệm khi người học trực tiếp thực hành vận dụng kiến thức,
kĩ năng vào thực tiễn nghề nghiệp như là đề án thiết kế, triển khai, mô phỏng, các tình huống vận
dụng trong bối cảnh khác nhau, thực hành trong môi trường giống như thực... Học chủ động cũng
giúp người học kết nối tốt hơn những gì đã học với những khái niệm mới.
Để tăng cường học hiệu quả và trải nghiệm, ngoài việc sử dụng các phương pháp dạy học
tích cực còn có thể dung một số kĩ thuật dạy học. Chẳng hạn, giảng viên dùng thẻ “bun” để thu
thập thông tin phản hồi từ người học. Gn cuối mỗi buổi học, giảng viên đề nghị người học ghi
vào thẻ “bun” các khái niệm hoặc ý tưởng - các điểm mà người học thấy không rõ ràng nhất,
khó hiểu nhất khi tham gia bài học và nộp lại cho giảng viên. Giảng viên sẽ nghiên cứu các thẻ
này và trả lời người học vào giờ học sau hoặc trả lời người học qua trang web hoặc gửi email
trả lời cho cả lớp. Một kĩ thuật dạy học khác cũng dễ sử dụng mà cho nhiều thông tin phản hồi
từ phia người học giúp giáo viên điều chỉnh phương pháp dạy học của mình, đó là sử dụng các
câu hỏi khái niệm, câu hỏi trắc nghiệm để kiểm tra sự hiểu biết của người học, chỉnh sửa những
sự hiểu lm của họ và điều chỉnh phương pháp dạy học.
Khi thiết kế dạy học hiệu quả đáp ứng chuẩn đu ra, ta có thể áp dụng mô hình học tập
của Klob.
- Với cách dạy và học khái quát hóa các khái niệm trừu tượng - tương ứng với giờ giảng
dạy thông thường: Giảng viên đóng vai trò chuyên gia cung cấp thông tin một cách logic và có
tổ chức, trong khi vẫn tạo điều kiện cho người học suy ngẫm những gì cn học.
913
- Với cách dạy và học thử nghiệm chủ động – tương ứng với giờ học trong phòng thí nghiệm:
Giảng viên nên đóng vai trò như người hướng dẫn, chỉ dẫn cho các thí nghiệm và phản hồi, trong
đó người học làm việc một cách chủ động đối với nhiệm vụ đã được xác định và học thông qua
những “thử - sai” trong môi trường cho phép họ có thể thất bại một cách an toàn để mà học làm
việc chuyên môn và chuyên nghiệp.
- Với cách dạy và học quan sát và tái đánh giá sự việc: Giảng viên nên đóng vai trò là người
thúc đẩy hoặc tư vấn, giải thích mối tương quan giữa tài liệu môn học với kinh nghiệm, sở thích và
nghề nghiệp trong tương lai của sinh viên, để cho người học hiểu tại sao phải học những tài liệu
liên quan.
- Với cách dạy và học trải nghiệm cụ thể: Giảng viên nên “đứng ngoài cuộc” và đóng vai trò
như “đồng nghiệp” của sinh viên, tạo điều kiện tối đa cho người học khám phá thông qua áp dụng
tài liệu học tập vào những tình huống mới để giải quyết những vấn đề thực tế, để trả lời câu hỏi
“chuyện gì sẽ xảy ra nếu như...?”.
Chất lượng của quá trình đào tạo theo tiêu chuẩn kĩ năng nghề nghiệp phụ thuộc vào mức
độ đạt được các tiêu chí, tiêu chuẩn về kiến thức, kĩ năng theo chuẩn đu ra của chương trình
đào tạo. Trong quá trình đào tạo, kĩ năng nghề nghiệp chiếm vị trí có tính quyết định tới chất
lượng đào tạo. Trong tổ chức đào tạo, người học càng được trải nghiệm nghề nghiệp nhiều trong
các xưởng thực tập sản xuất thì trình độ kĩ năng nghề càng được nâng cao. Hơn nữa, các kĩ
năng khác như hợp tác, giao tiếp... cũng được củng cố.
3.2.3. Tăng cường cho sinh viên ngành Du lịch tiếp cận môi trường trải nghiệm thực tế
nghề nghiệp
Trong xu thế phát triển hiện nay và theo định hướng của Bộ Giáo dục và Đào tạo, các cơ
sở giáo dục đại học theo hướng nghiên cứu chỉ chiếm dưới 20%, còn lại là đào tạo theo hướng
ứng dụng và thực hành, đây cũng là hướng đào tạo của trường đại học hiện nay. Với mô hình
đào tạo “Học đi đôi với hành” đòi hỏi sinh viên sau khi tốt nghiệp có khả năng đáp ứng ngay
trong môi trường làm việc chuyên nghiệp, có năng lực nghề nghiệp (khả năng vận dụng kiến
thức, kỹ năng và thái độ trong hoạt động nghề nghiệp). Trong đào tạo, tập trung mạnh mẽ vào
thực hành nghề nghiệp, rèn luyện kỹ năng, đặc biệt là đối với chuyên ngành hướng dẫn du lịch.
Chính vị vậy, trong dạy và học ngoài các kiến thức lý thuyết hàn lâm cn cn bổ sung kiến thức
thực tiễn, rèn luyện kỹ năng nghiệp vụ thông qua hình thức trải nghiệm thực tế.
Xây dựng môi trường học tập cho sinh viên trải nghiệm thực tế nghề nghiệp là một nội
dung nghiên cứu vận dụng các phương pháp dạy học hiệu quả đáp ứng chuẩn đu ra. Người
học sau kết thúc chương trình đào tạo đạt chuẩn đu ra, đáp ứng yêu cu của người sử dụng lao
động thì việc xây dựng môi trường học tập cho người học trải nghiệm nghề nghiệp là một biện
pháp cn thiết. Đây là một hình thức tổ chức dạy học quan trọng, góp phn vào việc nâng cao
kĩ năng nghề, nâng cao chất lượng đào tạo. Đây còn là một hình thức tổ chức dạy học trong môi
trường hành nghề giống như thực tế tại doanh nghiệp. Người học được bố trí luân phiên vào
các vị trí làm việc khác nhau để thực hiện nhiệm vụ như là các vị trí công tác mà sau khi tốt
nghiệp ra trường sẽ làm. Người học được giảng viên và các cán bộ hướng dẫn thực hiện công
việc từ khâu đu đến khâu cuối trong quy trình đào tạo.
Với sứ mạng “Trường Đại học Tiền Giang đào tạo nguồn nhân lực có chất lượng cao,
nghiên cứu và chuyển giao sản phẩm khoa học công nghệ góp phần phát triển kinh tế - xã hội
của các tỉnh Nam bộ và cả nước” và giá trị cốt lõi “Thiết thực - Hiệu quả - Hài hòa”, Trường Đại
914
học Tiền Giang đã và đang hướng đến triết lý giáo dục “Học để tự chủ, giải quyết vấn đề thực
tiễn, phát huy tiềm năng và sống hài hòa”. Thực tế hiện nay, Trường Đại học Tiền Giang nói
riêng và các cơ sở đào tạo ngành Du lịch nói chung của Việt Nam chú trọng cải tiến chất lượng
đào tạo thông qua việc đu tư cơ sở vật chất, nâng cấp chất lượng chương trình đào tạo. Khảo sát
thực tế tại Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn thành phố Hồ Chí Minh, Trường Đại
học Tôn Đức Thắng, Đại học Kinh tế thành phố Hồ Chí Minh, Trường Đại học Nguyễn Tất
Thành… từ tháng 7 đến tháng 9 năm 2023, nhóm tác giả nhận thấy các cơ sở đào tạo đều quan
tâm đến nội dung của hình thức tổ chức dạy học theo phương pháp xây dựng môi trường học tập
cho người học trải nghiệm nghề nghiệp rất thành công.
TS. Huỳnh Quán Chi, Trưởng Bộ môn Khoa học xã hội, Trường Đại học Tiền Giang cho
rằng: “Đào tạo gắn kết thực tiễn, tăng cường trải nghiệm tối đa” là phương châm đào tạo được các
trường đại học đặc biệt chú trọng. Việc gắn đào tạo lý thuyết ngành Du lịch trên giảng đường với
các chương trình thực hành, trải nghiệm thực tế giúp sinh viên tiếp cận, làm quen với nghề và môi
trường làm việc sau này đảm bảo ra trường có thể làm được việc ngay. Từ thực tiễn đã triển khai
cũng như căn cứ vào kết quả học tập, sinh viên ngành Du lịch, được các doanh nghiệp đánh giá rất
cao về khả năng thao tác các kỹ năng nghề nghiệp và thích nghi nhanh với văn hóa doanh nghiệp,
không mất thời gian đào tạo lại. Kết quả đó càng củng cố vững chắc hơn cho định hướng đào tạo
gắn kết thực tiễn của nhà trường đã và đang thực hiện.” (Huỳnh Quán Chi, 2023).
Thực tế ngay từ đu vào, người học sẽ được tham gia vào các học phn chuyên ngành và
nghiệp vụ, được xây dựng theo tỉ lệ 50% lý thuyết và 50% thực hành thực tế. Người học không
chỉ được thao tác ngay các kỹ năng nghề nghiệp thông qua việc vận dụng lý thuyết vào thực tế
mà còn qua hoạt động trải nghiệm. Hoạt động này cũng giúp sinh viên tiếp xúc trực tiếp với
nghề, “va chạm” với nhiều vấn đề, lĩnh lực trong xã hội. Qua đó tích lũy kinh nghiệm, nâng cao
kỹ năng nghiệp vụ cho bản thân. Bên cạnh đó, đây còn là cơ hội để sinh viên áp dụng kiến thức
đã học vào công việc; xem xét, đánh giá khả năng và thẩm định lại bản thân phù hợp với vị trí
công việc nào trong chuyên ngành mình đã chọn để có sự đu tư kỹ lưỡng, trọng tâm hơn.
Từ xu hướng đào tạo và phát triển nguồn nhân lực ngành Du lịch hiện nay và tương lai,
chúng tôi thiết nghĩ Trường Đại học Tiền Giang cn quan tâm đến một số nội dung:
- Đầu tư xây dựng khu thực hành, rèn luyện kỹ năng, nghiệp vụ du lịch: Trong khuôn khổ
chương trình đào tạo, Nhà trường cn tăng cường các hoạt động mô phỏng thực tế, thực hành
để sinh sinh viên trải nghiệm các hoạt động dịch vực vụ ẩm thực theo tiêu chuẩn châu Âu và
châu Á:
+ Phòng thực hành nghiệp vụ lễ tân: Thiết kế theo không gian mở thiết kế hứng sáng tự
nhiên mang lại cảm giác thoải mái, cởi mở. Phòng học cn rộng rãi, tối ưu số lượng người học,
nâng cao hiệu quả học tập, tăng cường tương tác giữa thy và trò, giúp các bạn sinh viên được
chăm sóc chu đáo hơn, tinh chỉnh ngôn ngữ giao tiếp, tư thế, tác phong và quy trình theo tiêu
chuẩn dưới sự theo dõi và hướng dẫn chi tiết từ giảng viên.
+ Khu vực Tiền sảnh được bố trí bàn cao mô phỏng quy lễ tân trong khách sạn, phục vụ
các lớp học thực hành tiêu chuẩn từ 20 - 25 sinh viên. Phòng được trang bị đy đủ trang thiết
bị hỗ trợ công tác giảng dạy và học tập cơ bản như tivi màn hình lớn, điều hòa, ipad, điện thoại,
bộ máy tính màn hình cảm ứng, máy in, máy qut thẻ, ... nhằm mô phỏng các thao tác quan
trọng thực hiện tại quy lễ tân thực tế, tăng cường trải nghiệm của người học.