1501
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA: NGUỒN LỰC TRONG NỀN KINH TẾ SỐ
CÔNG NGHỆ SỐ VÀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU: ĐÁNH GIÁ TÀI LIỆU
THEO HỆ THỐNG TỪ DỮ LIỆU SCOPUS
Nguyễn Minh Nhã(1)
TÓM TẮT:
Tc đng của công nghệ s lên bin đổi khí hậu đang nổi lên nh mt lĩnh vực nghiên cứu quan
trọng, thu hút sự quan tâm ngy cng tng trong những nm gần đây. Do đó, bi vit ny phân tích
cc ti liệu học thuật về nghiên cứu tc đng của công nghệ s lên bin đổi khí hậu. Đ có góc
nhìn tổng qut ton diện, bi vit p dụng phơng php tổng quan ti liệu theo hệ thng. 42 bi
bo đc lựa chọn từ 734 bi bo liên quan trong cơ sở dữ liệu Scopus v cc nguồn khc từ nm
2014 đn nm 2025 dựa trên cc tiêu chí cụ th của quy trình PRISMA. Phân tích cho thấy nghiên
cứu về công nghệ s v bin đổi khí hậu tập trung vo nm chủ đề chính: (1) ứng dụng công nghệ
s đ giảm thiu bin đổi khí hậu; (2) ứng dụng công nghệ s đ thích ứng vi bin đổi khí hậu; (3)
tc đng công nghệ s đn bin đổi khí hậu; (4) khía cạnh x hi của công nghệ s v bin đổi khí
hậu, v (5) công nghệ s trong quản lý v đnh gi tính bền vững. Hơn nữa, phân tích chỉ ra sự gia
tng đng k về s lng nghiên cứu từ nm 2022, phản nh mi quan tâm ngy cng tng đi vi
chủ đề ny. Nghiên cứu ny cũng nêu ra những hạn ch v đề xuất hng nghiên cứu trong tơng
lai cho Việt Nam.
Từ khoá: Bin đổi khí hậu, công nghệ s, dữ liệu scopus, đnh gi ti liệu theo hệ thng.
ABSTRACT:
The impact of digital technology on climate change has emerged as an important research
area, attracting increasing attention in recent years. Therefore, this paper analyzes the academic
literature on the impact of digital technology on climate change. To obtain a comprehensive
overview, the paper applies a systematic literature review method. 42 articles were selected from
734 relevant articles in the Scopus database and other sources from 2014 to 2025 based on specific
criteria of the PRISMA process. The analysis shows that research on digital technology and climate
change focuses on five main topics: (1) application of digital technology to mitigate climate change;
(2) application of digital technology to adapt to climate change; (3) impact of digital technology
on climate change; (4) social aspects of digital technology and climate change, and (5) digital
technology in sustainability management and assessment. Furthermore, the analysis shows a
significant increase in the number of studies since 2022, reflecting the growing interest in this topic.
The study also identifies limitations and suggests future research directions for Vietnam.
Keywords: Climate change, digital technology, Scopus data, systematic literature review.
1. Trường Đại học Tiền Giang. Email: nguyenminhnha@tgu.edu.vn
1502
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA: NGUỒN LỰC TRONG NỀN KINH TẾ SỐ
1. Giới thiệu
Biến đổi khí hậu đặt ra một thách thức toàn cầu sâu sắc, đòi hỏi các giải pháp cấp bách và hiệu
quả (Seay & Ternes, 2022). Từ hiện tượng thời tiết cực đoan ngày càng gia tăng, mực nước biển dâng
cao cho đến sự suy giảm đa dạng sinh học, tác động của biến đổi khí hậu đã và đang được cảm nhận
rõ rệt trên toàn thế giới. Trong bối cảnh đó, việc tìm kiếm giải pháp hiệu quả để giảm nhẹ và thích
ứng với biến đổi khí hậu là một ưu tiên hàng đầu. Giảm thiểu tác động của nó đòi hỏi các phương
pháp tiếp cận sáng tạo và các công nghệ số cung cấp một kho công cụ mạnh mẽ để thu thập, phân
tích và phổ biến dữ liệu. Các công nghệ này có tiềm năng to lớn trong các lĩnh vực như quản lý năng
lượng tái tạo, nông nghiệp chính xác và mô hình hoá khí hậu, tạo điều kiện cho việc tối ưu hoá tài
nguyên (Rehman & cộng sự, 2024).
Mặc dù mối quan tâm ngày càng tăng đối với việc ứng dụng các công nghệ số vào biến đổi khí
hậu, nhưng vẫn còn khó nắm bắt được sự hiểu biết toàn diện về hiệu quả của chúng và các lĩnh vực
cụ thể mà chúng đóng góp đáng kể nhất. Công nghệ số, với tiềm năng to lớn trong việc thu thập,
phân tích và xử lý dữ liệu khổng lồ, đang nổi lên như một công cụ quan trọng trong cuộc chiến chống
lại biến đổi khí hậu. Các nghiên cứu hiện tại thường bị phân mảnh, rải rác trên nhiều lĩnh vực khác
nhau và thiếu tổng quan có hệ thống. Nhiều nghiên cứu nêu bật các ứng dụng riêng lẻ, nhưng cần có
một bức tranh gắn kết về bối cảnh chung và tiềm năng hiệp lực của các công nghệ khác nhau (Vinod
Chandra & cộng sự, 2024).
Nghiên cứu này thực hiện đánh giá tài liệu có hệ thống (systematic literature review - SLR) để
giải quyết khoảng cách này. Phương pháp SLR được lựa chọn vì khả năng cung cấp tổng hợp toàn
diện và khách quan về các nghiên cứu hiện có, giảm thiểu các thành kiến tiềm ẩn vốn có trong các
phương pháp tiếp cận ít có hệ thống hơn (Martiny & cộng sự, 2024). Phương pháp này đảm bảo đánh
giá chặt chẽ và minh bạch các bằng chứng có sẵn. Đánh giá của nghiên cứu này tập trung vào cơ sở
dữ liệu Scopus, một kho lưu trữ rộng rãi các ấn phẩm được bình duyệt ngang hàng, để đảm bảo có
một mẫu tài liệu có liên quan rộng và đáng tin cậy.
Bài viết này nhằm mục đích cung cấp góc nhìn toàn diện về tình trạng nghiên cứu hiện tại đối
với công nghệ số và biến đổi khí hậu bằng cách giải quyết các câu hỏi nghiên cứu sau:
RQ1: Tình trạng v cc luồng nghiên cứu chính của cc nghiên cứu về công nghệ s v bin
đổi khí hậu hiện nay l gì?
RQ2: Những hạn ch chính liên quan đn việc trin khai v khả nng mở rng của cc công
nghệ ny đi vi bin đổi khí hậu l gì?
Bằng cách trả lời những câu hỏi này, SLR này sẽ tạo ra những hiểu biết khách quan về hiệu quả
và hạn chế của các công nghệ kỹ thuật số trong việc giải quyết biến đổi khí hậu. Thông tin này sẽ rất
quan trọng để cung cấp thông tin cho nghiên cứu trong tương lai tại Việt Nam, phát triển chính sách
và phân bổ nguồn lực trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu đang diễn ra.
2. Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu
2.1. Cơ sở lý thuyết
2.1.1. Công nghệ s
Công nghệ số bao gồm một bối cảnh rộng lớn và phát triển nhanh chóng của các công cụ và kỹ
thuật tập trung vào việc xử lý, lưu trữ và truyền thông tin ở định dạng kỹ thuật số (Haleem & cộng sự,
1503
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA: NGUỒN LỰC TRONG NỀN KINH TẾ SỐ
2022). Nó không chỉ là máy tính và internet mà là một hệ sinh thái phức tạp của các công nghệ được
kết nối với nhau hoạt động hiệp lực để tạo ra một thế giới kết nối và ngày càng thông minh. Hệ sinh
thái này bao gồm mọi thứ, từ các thiết bị riêng lẻ như điện thoại thông minh và máy tính xách tay
đến các hệ thống mạng phức tạp như Internet vạn vật (IoT), điện toán đám mây và trí tuệ nhân tạo
(AI). Đặc điểm cốt lõi xác định là chuyển đổi thông tin thành mã nhị phân (0 và 1) (Lang & Lang,
2021), cho phép lưu trữ, xử lý và truyền các tập dữ liệu khổng lồ với tốc độ và hiệu quả chưa từng
có. Hiệu quả này thúc đẩy tự động hoá, tạo điều kiện thuận lợi cho việc phân tích dữ liệu phức tạp
và phát triển các mô hình dự đoán tinh vi.
2.1.2. Bin đổi khí hậu
Biến đổi khí hậu chủ yếu do hoạt động của con người gây ra, đề cập đến những thay đổi dài hạn
về nhiệt độ và kiểu thời tiết (Gao & cộng sự, 2018). Những thay đổi này có thể là tự nhiên, nhưng
kể từ những năm 1800, hoạt động của con người đã là động lực chính gây ra biến đổi khí hậu, chủ
yếu là do đốt nhiên liệu hoá thạch (như than, dầu và khí đốt) thải khí nhà kính vào khí quyển. Những
loại khí này giữ nhiệt, dẫn đến hành tinh nóng lên. Biến đổi khí hậu gây ra những rủi ro kinh tế đáng
kể: (1) Các sự kiện thời tiết khắc nghiệt làm hỏng cơ sở hạ tầng và phá vỡ chuỗi cung ứng, gây ra
tổn thất kinh tế lớn; (2) Mực nước biển dâng cao đe doạ các ngành công nghiệp và bất động sản ven
biển; (3) Những thay đổi về năng suất nông nghiệp ảnh hưởng đến an ninh lương thực và giá cả; (4)
Chi phí chăm sóc sức khoẻ tăng do các bệnh liên quan đến nhiệt độ và các bệnh truyền nhiễm càng
gây thêm căng thẳng cho nền kinh tế; (5) Biến đổi khí hậu làm suy yếu sự ổn định và tăng trưởng
kinh tế dài hạn (Sahu & Mahalik, 2024).
2.2. Phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu này tuân theo quy trình PRISMA để cải thiện chất lượng SLR theo khuyến nghị của
Martiny & cộng sự (2024). Nghiên cứu thiết kế từ khoá cẩn thận để cải thiện kết quả tìm kiếm từ cơ
sở dữ liệu Scopus. Theo Martiny & cộng sự (2024), việc lựa chọn Scopus làm cơ sở dữ liệu chính
trong nghiên cứu này xuất phát từ một số lý do chiến lược. Thứ nhất, Scopus sở hữu phạm vi bao
phủ rộng lớn các tạp chí khoa học, kỷ yếu hội nghị và sách, đặc biệt mạnh ở khu vực châu Á - Thái
Bình Dương, nơi có nhiều quốc gia đang phải đối mặt với những thách thức biến đổi khí hậu nghiêm
trọng. Thứ hai, Scopus cung cấp các công cụ phân tích trích dẫn mạnh mẽ, cho phép đánh giá chính
xác mức độ ảnh hưởng của các nghiên cứu về công nghệ số và biến đổi khí hậu. Mặc dù Web of
Science là cơ sở dữ liệu quan trọng, nó có thể hạn chế hơn về phạm vi bao phủ so với Scopus ở một
số lĩnh vực. Google Scholar, dù bao phủ rộng, lại gặp khó khăn trong việc đảm bảo chất lượng và
tính nhất quán của dữ liệu. Việc tập trung vào Scopus giúp đảm bảo tính nhất quán và độ tin cậy của
phân tích, đồng thời vẫn cung cấp một cái nhìn tổng quan có giá trị về nghiên cứu trong lĩnh vực này.
Với các từ khoá: (“digital* technolog*” AND “climate* change*”) OR (“digital* tech*” AND
“climate* change*”) OR (“digital* tech*” AND “weather* change*”), cơ sở dữ liệu Scopus đã cung
cấp 734 kết quả (giai đoạn: trước ngày 15/1/2025). Sau đó, sử dụng các tiêu chí để lọc kết quả, bao
gồm: (1) loại tài liệu: bài báo; (2) ngôn ngữ: tiếng Anh; (3) loại nguồn: tạp chí; (4) lĩnh vực: kinh tế,
kinh doanh, tài chính. Các tiêu chí này được áp dụng để cải thiện chất lượng dữ liệu, điều này cũng
phù hợp với các khuyến nghị từ các nghiên cứu SLR (Martiny & cộng sự, 2024). Các kết quả còn lại
là 108 bài báo. Tiếp theo, nghiên cứu đã sàng lọc cẩn thận 108 bài báo để tiếp tục cải thiện chất lượng
1504
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA: NGUỒN LỰC TRONG NỀN KINH TẾ SỐ
dữ liệu. Dựa trên các khuyến nghị của Martiny & cộng sự (2024), các tiêu chí để đánh giá chất lượng
của bài báo được xem xét, gồm (1) tính liên quan của các bài báo với mục tiêu nghiên cứu; (2) tính rõ
ràng của phương pháp; (3) phân tích chi tiết; (4) tính toàn diện của kết quả; (5) các bài báo toàn văn.
Kết quả được giới hạn ở 40 bài báo. Việc giới hạn tiêu chí chọn lọc bài báo vào các lĩnh vực kinh tế,
kinh doanh và tài chính không nhằm bỏ qua các khía cạnh quan trọng khác, mà là để tập trung vào
tác động kinh tế - xã hội của công nghệ số trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Chúng tôi nhận thức rõ
rằng khoa học môi trường, chính sách công, khoa học dữ liệu và kỹ thuật đều đóng vai trò then chốt.
Tuy nhiên, nghiên cứu này đặc biệt quan tâm đến việc khám phá cách các công nghệ số có thể được
sử dụng để thúc đẩy các mô hình kinh doanh bền vững, giảm thiểu rủi ro tài chính liên quan đến biến
đổi khí hậu và tạo ra các chính sách kinh tế hiệu quả. Việc mở rộng phạm vi sang các lĩnh vực khác
sẽ làm tăng đáng kể độ phức tạp của phân tích và có thể làm loãng trọng tâm chính của nghiên cứu.
Nghiên cứu đã tìm kiếm thêm dữ liệu từ các nhà xuất bản IEEE, Emerald và Springer để đảm
bảo tính đầy đủ của dữ liệu. Với từ khoá tìm kiếm như nguồn Scopus, kết quả từ các nguồn này cung
cấp 5 bài viết đảm bảo tiêu chuẩn chất lượng của SLR. Tuy nhiên, sau khi rà soát có 3 bài bị trùng với
các bài báo nêu trên. Do đó, tổng cộng có 42 bài báo được phân tích trong nghiên cứu. Nghiên cứu
mô tả sự phân bố các bài báo được xuất bản theo năm và quốc gia để cung cấp tổng quan toàn diện
về nghiên cứu “công nghệ số và biến đổi khí hậu”. Ngoài ra, việc hệ thống hoá các chủ đề nghiên
cứu giúp làm sáng tỏ hơn tình trạng hiện tại và xu hướng trong nghiên cứu “công nghệ số và biến
đổi khí hậu”. Tỷ lệ loại bỏ bài báo cao (94%) không phản ánh sự sàng lọc quá nghiêm ngặt mà là kết
quả của quy trình chọn lọc khắt khe nhằm đảm bảo tính phù hợp tuyệt đối của các bài báo được phân
tích với mục tiêu nghiên cứu. Ban đầu, 734 bài báo được xác định dựa trên các từ khoá liên quan
đến công nghệ số và biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, sau khi đọc tóm tắt và nội dung chi tiết, phần lớn
các bài báo bị loại bỏ vì chúng chỉ đề cập đến các khái niệm một cách gián tiếp, không đi sâu vào
mối liên hệ cụ thể giữa công nghệ số và tác động của nó đến các khía cạnh kinh tế, xã hội, hoặc môi
trường trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Chúng tôi ưu tiên các nghiên cứu có phương pháp luận chặt
chẽ, dữ liệu đầy đủ và phân tích sâu sắc về vai trò của công nghệ số trong việc giải quyết các thách
thức biến đổi khí hậu. Do đó, việc loại bỏ các bài báo không đáp ứng tiêu chí này là cần thiết để đảm
bảo tính chính xác và độ tin cậy của kết quả. Số lượng 42 bài báo cuối cùng được chọn, dù có vẻ
hạn chế, nhưng đại diện cho những nghiên cứu chất lượng cao và có giá trị nhất trong lĩnh vực này.
3. Kết quả và đánh giá
3.1. Kết quả
3.1.1. Tình trạng nghiên cứu về công nghệ s v bin đổi khí hậu
Bảng 1 cho thấy các nghiên cứu về công nghệ số và biến đổi khí hậu kéo dài từ năm 2014 đến
năm 2025, bao gồm tổng cộng 42 nghiên cứu. Đáng chú ý, giai đoạn từ năm 2014 đến năm 2021
chứng kiến tương đối ít nghiên cứu, tổng cộng chỉ có 7 nghiên cứu, vì đây là giai đoạn đầu của
nghiên cứu về công nghệ số và biến đổi khí hậu. Ngược lại, những năm 2022 - 2024 đại diện cho
giai đoạn bùng nổ của nghiên cứu về công nghệ số và biến đổi khí hậu, với 34 nghiên cứu được thực
hiện, bao gồm 18 nghiên cứu chỉ riêng trong năm 2024. Sự gia tăng đột biến này nhấn mạnh sự quan
tâm ngày càng lớn của các học giả đối với về công nghệ số và biến đổi khí hậu.
1505
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA: NGUỒN LỰC TRONG NỀN KINH TẾ SỐ
Bảng 1. S lng ấn phẩm theo nm
Năm Tác giả Số lượng
2014 Venturini & cộng sự (2014) 1
2019 Haidar & cộng sự (2019) 1
2020 McNamara và Newman (2020) 1
2021 Rubio & cộng sự (2021), Llopis-Albert & cộng sự (2021), Schletz & cộng sự
(2021), Ghauri & cộng sự (2021) 4
2022
Maffezzoli & cộng sự (2022), Leal Filho & cộng sự (2022), Pan & cộng
sự (2022), Maiurova & cộng sự (2022), Shao (2022), Alkhanov & cộng sự
(2022), Hofman & cộng sự (2022), Dwivedi & cộng sự (2022)
8
2023
Gu & cộng sự (2023), Shi (2023), Popkova & cộng sự (2023), Santolin &
cộng sự (2023), Briones-Peñalver và Prokopchuk (2023), Ma & cộng sự
(2023), Elmore & cộng sự (2023), Contini & cộng sự (2023)
8
2024
Abbas và Najam (2024), Cheng & cộng sự (2024), Chaichana & cộng sự (2024),
Liu & cộng sự (2024), Liang & cộng sự (2024), Kren và Lawless (2024),
Glazova & cộng sự (2024), Feng & cộng sự (2024), Cencen & cộng sự (2024),
Dovgal & cộng sự (2024), Wu và Xie (2024), Ngoc Hung và Dinh Trung (2024),
Luo & cộng sự (2024), Leal Filho & cộng sự (2024), Li (2024), Dervishaj và
Gudmundsson (2024), Safi & cộng sự (2024), Bhatia & cộng sự (2024)
18
2025 Arshad & cộng sự (2025) 1
Bảng 2 trình bày các nghiên cứu về công nghệ số và biến đổi khí hậu được phân loại theo quốc
gia. Rõ ràng là nghiên cứu về công nghệ số và biến đổi khí hậu chủ yếu tập trung vào các nước đang
phát triển. Trong giai đoạn 2014 - 2025, 36 nghiên cứu chỉ định quốc gia trọng tâm, với sự nhấn
mạnh đáng chú ý vào các quốc gia đang phát triển. Cụ thể, 15 nghiên cứu đã được tiến hành tại
Trung Quốc, tiếp theo là 4 nghiên cứu tại Ấn Độ, 3 nghiên cứu tại Nam Phi. Ngoài ra, có 25 nghiên
cứu tập trung vào các nước G7, cho thấy luồng nghiên cứu này phân bổ trải dài khắp các nước phát
triển lẫn đang phát triển.
Bảng 2. S lng ấn phẩm theo quc gia
Quốc gia 2014 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 Tổng
Trung Quốc 339 15
Anh 11248
Úc 1416
Hoa Kỳ 11111 5
Ấn Độ 224
Ý2 2 4
Bồ Đào Nha 1 214