TRÖÔØNG PTTH MAÏC ÑÓNH CHI GIAÙO AÙN VAÄT LYÙ 11
Tieát : _ _ _ _ _
Baøi 25 :
DOØNG ÑIEÄN KHOÂNG ÑOÅI – NGUOÀN ÑIEÄN
I. MUÏC TIEÂU :
1) Naém chaéc caùc ñònh nghóa : Doøng ñieän, quy öôùc chieàu doøng ñieän , cöôøng ñoä doøng ñieän
2) Hieåu vectô maät ñoä doøng ñieän, naém vöõng coâng thöùc tính maät ñoä doøng ñieän.
3) Hieåu ñònh nghóa nguoàn ñieän, khaùi nieäm löïc laï
II. PHÖÔNG PHAÙP GIAÛNG DAÏY : Phöông phaùp thöïc nghieäm .
III. THIEÁT BÒ , ÑOÀ DUØNG DAÏY HOÏC .
1) _ -------------------------------------------------------------------------------------------_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _
2) _ ---------------------------------------------------------------------------------------------
IV. TIEÁN TRÌNH GIAÛNG DAÏY
PHAÂN
PHOÁI
THÔØI
GIAN
PHAÀN LAØM VIEÄC CUÛA GIAÙO VIEÂN HOAÏT ÑOÄNG CUÛA
HOÏC SINH
GHI
NOÄI DUNG GHI BAÛNG TOÅ CHÖÙC , ÑIEÀU KHIEÅN
1. Kieåm tra
baøi cuõ vaø
kieán thöùc
cuõ lieân
quan vôùi
baøi môùi
(3’)
2. Nghieân
cöùu baøi
môùi
1) DOØNG ÑIEÄN. CAÙC TAÙC DUÏNG CUÛA DOØNG
ÑIEÄN
a) Doøng ñieän
Doøng ñieän laø doøng caùc ñieän tích dòch
chuyeån coù höôùng. Chaúng haïn, doøng ñieän
xuaát hieän khi coù söï dòch chuyeån coù höôùng
cuûa caùc electron töï do trong kim loaïi, hoaëc söï
dòch chuyeån coù höôùng cuûa ion döông vaø gion
aâm trong dung dòch ñieän phaân. Eâlectron töï do,
caùc ion döông vaø ion aâm ñöôïc goïi laø caùc haït
taûi ñieän.
GV : Theo caùc em doøng ñieän
laø gì ?
GV caàn chuù yù ñeán khaùi
nieäm “haït taûi ñieän”
GV gôi yù ñeå HS phaân bieät
“haït mang ñieän” vaø “haït taûi
HS coù theå ñöa ra moät vaøi
ñònh nghóa doøng ñieän
khaùc nhau maø caùc em ñaõ
hoïc ôû lôùp döôùi.
HS phaân bieät “haït mang
ñieän” vaø “haït taûi ñieän”
GV : ÑOÃ HIEÁU THAÛO  VAÄT LYÙ PB 11: 25-1 /5
TRÖÔØNG PTTH MAÏC ÑÓNH CHI GIAÙO AÙN VAÄT LYÙ 11
b) Chieàu doøng ñieän
Chieàu quy öôùc cuûa doøng ñieän laø chieàu
dòch chuyeån cuûa caùc ñieän tích döông. Nhö
vaäy, trong daây daãn kim loaïi, chieàu doøng ñieän
ngöôïc vôùi chieàu dòch chuyeån cuûa caùc
eâlectron töï do.
c) Caùc taùc duïng cuûa cuûa doøng ñieän
Taùc duïng ñaëc tröng cuûa doøng ñieän laø taùc
duïng töø.
Tuøy theo moâi tröôøng maø doøng ñieän coøn coù
theå coù taùc duïng nhieät laø taùc duïng hoùa hoïc.
Caùc taùc duïng naøy daãn ñeán taùc duïng sinh lí
vaø caùc taùc duïng khaùc.
2) CÖÔØNG ÑOÄ DOØNG ÑIEÄN.
a) Ñònh nghóa
Ñeå ñaëc tröng cho taùc duïng maïnh, yeáu cuûa
doøng ñieän moät caùch ñònh löôïng ngöôøi ta ñöa
vaøo ñaïi löôïng goïi laø cöôøng ñoä doøng ñieän.
Ñöôïc ño baèng thöông soá cuûa ñieän löôïng ∆q
dòch chuyeån qua tieát dieän thaúng cuûa vaät
daãn trong khoaûng thôøi gian nhoû ∆t vaø khoaûn
thôøi gian ñoù
t
q
I∆
∆
=
(25.1)
ñieän”
GV : Theo caùc em chieàu doøng
ñieän ñöôïc quy öôùc nhö theá
naøo ?
GV : Taïi sao chieàu dòch
chuyeån cuûa electron töï do
trong daây daãn laïi ngöôïc vôùi
chieàu doøng ñieän
GV caàn nhaán maïnh : “Doøng
caùc haït taûi ñieän aâm töông
ñöông vôùi doøng ñieän tích
döông dòch chuyeån theo chieàu
ngöôïc laïi”
GV yeâu caàu HS traû lôøi caâu
hoûi H1
GV yeâu caàu HS trình baøy caùc
hieåu bieát cuûa mình veà
cöôøng ñoä doøng ñieän : Ñònh
nghóa, ñôn vò, caùch ño …
keát luaän nhö SGK
GV gôïi yù ñeå HS phaân bieát
“doøng ñieän khoâng ñoåi” vaø
HS traû lôøi quy öôùc veà
chieàu doøng ñieän.
HS : suy nghó traû lôøi caàu
hoûi naøy.
HS traû lôøi caâu hoûi H1 :
Coù theå neâu caû taùc duïng
phaùt quang, nhöng phaân
tích cho thaáy taùc duïng
ñaëc tröng laø taùc duïng töø
HS trình baøy caùc hieåu
bieát cuûa mình veà cöôøng
ñoä doøng ñieän : Ñònh
nghóa, ñôn vò, caùch ño …
HS traû lôøi H2 : Quy taéc
duøng ambe keá : Caàn löu
yù :
+ Giôùi haïn ño phuø hôïp
GV : ÑOÃ HIEÁU THAÛO  VAÄT LYÙ PB 11: 25-2 /5
TRÖÔØNG PTTH MAÏC ÑÓNH CHI GIAÙO AÙN VAÄT LYÙ 11
Doøng ñieän choùa chieàu vaø cöôøng ñoä khoâng
thay ñoåi theo thôøi gian goïi laø doøng ñieän
khoâng ñoåi. Ñoái vôùi doøng ñieän khoâng ñoåi,
coâng thöùc treân trôû thaønh
t
q
I=
(25.2)
Trong ñoù
+ q laø ñieän löôïng chuyeån dòch qua tieát dieän
thaúng cuûa vaät daãn trong thôøi gian t.
b) Ñôn vò cöôøng ñoä doøng ñieän
Trong heâ SI ñôn vò cöôøng ñoä doøng ñieän coù
teân goïi laø ampe, kí hieäu A.
Ngöôøi ta cuõng hay duøng caùc öôùc cuûa ampe, kí
hieäu A.
Ngöôøi ta cuõng hay duøng caùc öôùc cuûa ampe
1 miliampe (mA) = 10-3 ampe.
1 microâampe (µA) = 10-6 ampe.
c) Ño cöôøng ñoä doøng ñieän
Ñeå ño cöôøng ñoä doøng ñieän chaïy qua moät
vaät daãn, ngöôøi ta maéc noái tieáp am keá vôùi
vaät daãn.
d) Chuù yù
Khi khaûo saùt doøng ñieän trong caùc moâi
tröôøng, ngöôøi ta coøn duøng ñaïi löôïng goïi laø
vectô maät ñoä doøng ñieän
j
.
Ñoù laø moät vectô coù chieàu laø chieàu doøng
ñieän vaø coù ñoä lôùn ñöôïc xaùc ñònh baèng
cöôøng ñoä doøng ñieän chaïy qua moät ñôn vò
ñieän tích ñaët vuoâng goùc vôùi doøng ñieän :
doøng ñieän moät chieàu”
yeâu caâu HS traû lôøi H2
GV : Trong thöïc teá, coù khi
ngöôøi ta goïi doøng ñieän
khoâng ñoåi laø doøng ñieän
moät chieàu. Nhöng caàn löu yù
raèng, coù nhöõng doøng ñieän
khoâng ñoåi chieàu nhöng laïi
coù cöôøng ñoä thay ñoåi, nhö
doøng ñieän moät chieàu.
GV : gôïi yù höôùng daãn HS traû
lôøi caâu hoûi H3
vôùi giaù trò muoán ño.
+ Maéc ampe keá noái
tieáp vaät daãn
+ Maéc ambe keá sao cho
doøng ñieän vaøo (+) ra (-)
HS traû lôøi caâu hoûi H3 :
Trong tröôøng hôïp electron
töï do trong kim loaïi thì q < 0
nhöng u ngöôïc höôùng vôùi
chieàu doøng ñieän, neân j
cuøng höôùng vôùi chieàu
doøng ñieän.
GV : ÑOÃ HIEÁU THAÛO  VAÄT LYÙ PB 11: 25-3 /5
TRÖÔØNG PTTH MAÏC ÑÓNH CHI GIAÙO AÙN VAÄT LYÙ 11
S
I
j∆
∆
=
(25.3)
vôùi ∆I laø cöôøng doä doøng ñieän chaïy qua tieát
dieän thaúng coù ñieän tích ∆S. maät ñoä doøng
ñieän j ñöôïc tính theo coâng thöùc : j = n0qu
(25.4)
vôùi n0 laø maät ñoä hat taûi ñieän (laø soá haït taûi
ñieän trong moät ñôn vò ñieän tích) ; q, u töông
öùng laø ñoä lôùn cuûa ñieän tích vaø vaän toác
trung bình cuûa chuyeån ñoäng coù höôùng cuûa
haït taûi ñieän. Ta coù theå vieát (25.4) döôùi daïng
vectô :
uqnj 0
=
(25.5)
trong ñoù q laø giaù trò ñaïi soá cuûa ñieän tích haït
taûi ñieän.
3) NGUOÀN ÑIEÄN
Nguoàn ñieän laø thieát bò ñeå taïo ra hieäu
ñieän theá nhaèm duy trì doøng ñieän trong maïch.
Khi ta noái hai cöïc cuûa nguoàn baèng moät vaät
daãn, taïo thaønh maïch kín, thì trong maïch coù
doøng ñieän.
Caùc haït taûi ñieän döông töø cöïc döông cuûa
nguoàn ñieän (coù ñieän theá cao) chaïy qua vaät
daãn ñeán cöïc aâm (coù ñieän theá thaáp) beân
trong nguoàn ñieän, caùc haït taûi ñieän döông laïi
chuyeån ñoäng töø nôi coù ñieän theá thaáp (ôû
cöïc aâm) ñeán nôi coù ñieän theá cao (ôû cöïc
döông).
Chuyeån ñoäng naøy ngöôïc vôùi chieàu cuûa löïc
ñieän tröôøng giöõa hai cöïc (höôùng töø cöïc döông
ñeán cöïc aâm). Do ñoù, beân trong nguoàn ñieän
phaûi coù moät löïc
l
F
taùc duïng leân caùc ñieän
tích döông, buoäc chuùng phaûi chuyeån ñoäng
theo chieàu ñaõ noùi (hình 25.2). löïc naøy khoâng
phaûi laø löïc tónh ñieän, goïi laø löïc laï.
GV : Trong caùc loaïi nguoàn
ñieän khaùc nhau, löïc laï coù
baûn chaát khaùc nhau. chaúng
haïn, trong pin, quy thì löïc laø
laø löïc hoùa hoïc ; trong caùc
maùy phaùt ñieän, löïc laï laø löïc
töø taùc duïng leân caùc
eâlectron chuyeån ñoäng trong
töø tröôøng (xem trg 60).
GV : Ñeå ñaëc tröng cho khaû
naêng sinh coâng cuûa doøng
ñieän ngöôøi ta ñöa vaøo ñaïi
löôïng goïi laø suaát ñieän ñoäng
cuûa nguoàn ñieän, kí hieäu laø
ξ.
GV caàn nhaán maïnh caùc yù
sau :
HS chuù yù neáu vaät daãn
laøm baèng kim loaïi, thì coù
söï dòch chuyeån cuûa caùc
eâlectron töï do töø cöïc aâm,
qua vaät daãn ñeán cöïc
döông (hình 25.2b).
GV : ÑOÃ HIEÁU THAÛO  VAÄT LYÙ PB 11: 25-4 /5
TRÖÔØNG PTTH MAÏC ÑÓNH CHI GIAÙO AÙN VAÄT LYÙ 11
4) SUAÁT ÑIEÄN ÑOÄNG CUÛA NGUOÀN ÑIEÄN
Suaát ñieän ñoäng cuûa doøng ñieän laø ñaïi
löôïng ño baèng thöông soá cuûa coâng A cuûa löïc
laï laøm dòch chuyeån ñieän tích döông q beân
trong nguoàn ñieän töø cöïc aâm ñeán cöïc döông
vaø ñieän tích q ñoù :
(25.6)
Ñôn vò cuûa suaát ñieän ñoäng laø voân, kí hieäu V.
Moãi nguoàn ñieän coù moät suaát ñieän ñoäng
nhaát ñònh, khoâng ñoåi. Ngoaøi suaát ñieän ñoäng
ξ, nguoàn ñieän coøn coù moät ñieän trôû, goïi laø
ñieän trôû trong cuûa nguoàn ñieän.
+ Khaû naêng sinh coâng cuûa
löïc laï laø khaû naêng sinh
coâng cuûa nguoàn.
+ Nguoàn ñieän khoâng ñoåi
Cuûng coá
baøi giaûng
Daën doø
cuûa hoïc
sinh
(5’)
Höôùng daãn vaø gôïi yù ñeå HS
traû lôøi caùc caâu hoûi 1, 2 vaø
3 trang 135 SGK.
HS traû lôøi caùc caâu hoûi 1,
2, vaø 3 trang 135 SGK.

GV : ÑOÃ HIEÁU THAÛO  VAÄT LYÙ PB 11: 25-5 /5