TÀI LIỆU GIÁO VIÊN
GIÁO DỤC HƯỚNG NGHIỆP
GẮN KẾT VỚI THỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNG VÀ
CƠ HỘI VIỆC LÀM TẠI ĐỊA PHƯƠNG
(Tài liệu dự án “Chúng tôi Có thể”)
Hà Nội, tháng 10/2020
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
2
MỤC LỤC
TỪ VIẾT TẮT ......................................................................................................................... 7
LỜI NÓI ĐẦU ......................................................................................................................... 8
CẤU TRÚC TÀI LIỆU .......................................................................................................... 10
PHÂN BỐ CHƯƠNG TRÌNH THAM KHẢO ..................................................................... 11
Phần 1. TỔNG QUAN .......................................................................................................... 16
Bài 1: LÝ THUYẾT CƠ BẢN VỀ GIÁO DỤC HƯỚNG NGHIỆP .................................... 17
A. MỤC TIÊU .................................................................................................................... 17
B. NỘI DUNG ................................................................................................................... 17
I. MỘT SỐ KHÁI NIỆM .................................................................................................. 17
1.1. Hướng nghiệp, Giáo dục hướng nghiệp ...................................................................... 17
1.2. Tư vấn, Tư vấn hướng nghiệp, Tư vấn nghề nghiệp .................................................. 19
1.3. Phân luồng................................................................................................................... 21
1.4. Nghề, nghề nghiệp ...................................................................................................... 21
II. CÁC LÝ THUYẾT HƯỚNG NGHIỆP ........................................................................ 22
2.1. Mô hình lý thuyết Cây nghề nghiệp ............................................................................ 22
2.2. Thuyết đa trí tuệ của Howard Gardner ....................................................................... 24
2.3. Mô hình lập kế hoạch nghề nghiệp ............................................................................. 30
2.4. Mô hình lý thuyết hệ thống ......................................................................................... 31
2.5. Lý thuyết ngẫu nhiên có kế hoạch và lý thuyết vị trí điều khiển ................................ 33
III. QUY TRÌNH HƯỚNG NGHIỆP.................................................................................. 35
CÂU HỎI THẢO LUẬN BÀI 1 ............................................................................................ 36
Bài 2: THỰC HÀNH: THẢO LUẬN MỘT SỐ VẤN ĐỀ THỰC TIỄN TRONG GIÁO DỤC
HƯỚNG NGHIỆP ................................................................................................................. 37
A. MỤC TIÊU .................................................................................................................... 37
B. NỘI DUNG ................................................................................................................... 37
I. YÊU CẦU THẢO LUẬN ............................................................................................. 37
II. MỘT SỐ GỢI Ý VỀ THỰC TRẠNG GIÁO DỤC HƯỚNG NGHIỆP VÀ PHÂN LUỒNG Ở
VIỆT NAM………….…………………………………………………………………........37
2.1. Nhận thức của học sinh và cộng đồng về giáo dục hướng nghiệp và phân luồng ...... 37
2.2. Mục đích, ý nghĩa, hình thức giáo dục hướng nghiệp trong trường phổ thông .......... 39
2.3. Các con đường hướng nghiệp ..................................................................................... 42
2.4. Đội ngũ cán bộ, giáo viên làm công tác giáo dục hướng nghiệp .............................. 45
3
2.5. Sự phối hợp giữa doanh nghiệp, các cơ sở sản xuất kinh doanh và trường phổ thông,
trường đào tạo nghề trong giáo dục hướng nghiệp và phân luồng .................................... 45
2.6. Các thách thức đối với giáo dục hướng nghiệp trong nhà trường hiện nay ................ 46
* ĐỀ ÁN GIÁO DỤC HƯỚNG NGHIỆP VÀ ĐỊNH HƯỚNG PHÂN LUỒNG HỌC SINH
TRONG GIÁO DỤC PHỔ THÔNG GIAI ĐOẠN 2018-2025 ............................................. 46
Bài 3: TƯ VẤN HƯỚNG NGHIỆP ..................................................................................... 50
A. MỤC TIÊU .................................................................................................................... 50
B. NỘI DUNG ................................................................................................................... 50
I. NỘI DUNG KỸ NĂNG THIẾT YẾU VÀ KHẢ NĂNG TUYỂN DỤNG .................. 50
1.1. Kỹ năng thiết yếu .......................................................................................................... 50
1.2. Khả năng tuyển dụng ..................................................................................................... 53
II. TƯ VẤN HƯỚNG NGHIỆP CÁ NHÂN, TƯ VẤN HƯỚNG NGHIỆP NHÓM ....... 54
2.1. Tư vấn hướng nghiệp cá nhân ..................................................................................... 54
2.2. Tư vấn hướng nghiệp theo nhóm ................................................................................ 73
III. TƯ VẤN HƯỚNG NGHIỆP VỚI ĐỐI TƯỢNG TƯ VẤN ĐẶC BIỆT ..................... 84
3.1. Đối tượng tư vấn là HS khuyết tật .............................................................................. 84
3.2. Đối tượng tư vấn là HS nữ .......................................................................................... 86
3.3. Đối tượng tư vấn là HS nông thôn, HS DTTS ............................................................ 87
CÂU HỎI THẢO LUẬN BÀI 3 ............................................................................................ 89
Bài 4: MỘT SỐ CÔNG CỤ TƯ VẤN HƯỚNG NGHIỆP NGHIỆP ................................... 91
A. MỤC TIÊU .................................................................................................................... 91
B. NỘI DUNG ................................................................................................................... 91
I. VẬN DỤNG CÁC LÝ THUYẾT HƯỚNG NGHIỆP TRONG PHÁT TRIỂN NĂNG
LỰC HƯỚNG NGHIỆP CỦA HỌC SINH ........................................................................... 91
1.1. Tìm hiểu bản thân ....................................................................................................... 91
1.2. Nhận thức nghề nghiệp ............................................................................................... 92
1.3. Xây dựng kế hoạch nghề nghiệp ................................................................................. 94
II. CÔNG CỤ TÌM HIỂU BẢN THÂN HỌC SINH ......................................................... 95
2.1. Nội dung công cụ ........................................................................................................ 95
A. Công cụ tìm hiểu sở thích nghề nghiệp....................................................................... 95
B. Công cụ tìm hiểu khả năng nghề nghiệp ................................................................... 104
2.2. Cách sử dụng công cụ ............................................................................................... 110
III. CÔNG CỤ LẤY Ý KIẾN BỐ MẸ .............................................................................. 113
3.1. Nội dung công cụ ...................................................................................................... 113
4
3.2. Cách sử dụng công cụ ............................................................................................. 1166
IV. HỐ SƠ NĂNG LỰC ................................................................................................... 116
4.1. Nội dung công cụ ...................................................................................................... 116
4.2. Cách sử dụng công cụ (cách chuẩn bị hồ sơ năng lực hướng nghiệp cho học sinh) 117
V. CÔNG CỤ XÂY DỰNG KẾ HOẠCH NGHỀ NGHIỆP ........................................... 121
5.1. Nội dung công cụ ...................................................................................................... 121
5.2. Cách sử dụng công cụ ............................................................................................... 123
VI. NGÀY HỘI HƯỚNG NGHIỆP .................................................................................. 125
6.1. Nội dung công cụ ...................................................................................................... 125
6.2. Cách sử dụng công cụ ............................................................................................... 126
VII. MỘT SỐ CÔNG CỤ HỖ TRỢ KHÁC ....................................................................... 128
CÂU HỎI THẢO LUẬN BÀI 4 …………………………………………………………..129
Bài 5: THỰC HÀNH: THẢO LUẬN VỀ THỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNG VÀ CƠ HỘI VIỆC LÀM ..130
A. MỤC TIÊU.…………………………………………………………………………….130
B. NỘI DUNG.…………………………………………………………………………….130
I. YÊU CẦU THẢO LUẬN………………………………………………………..……...131
II. GỢI Ý: MỘT SỐ THÔNG TIN VỀ THỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNG ................................ 130
2.1. Thị trường lao động .................................................................................................. 130
2.2. Các yếu tố của thị trường lao động ........................................................................... 131
2.3. Nắm bắt cơ hội việc làm ……………………………………………………………...133
2.4. Tư vấn tự tạo việc làm cho người lao động …………………………………………..139
Phần 2. HƯỚNG DẪN HOẠT ĐỘNG THAM KHẢO… ……………………………….142
Bài 1: TẦM QUAN TRỌNG CỦA VIỆC CHỌN NGHỀ THEO KHOA HỌC ................ 143
I. MỤC TIÊU BÀI HỌC ................................................................................................ 143
II. CHUẨN BỊ HỌC LIỆU .............................................................................................. 143
III. CHUỖI CÁC HOẠT ĐỘNG ...................................................................................... 143
A. Hoạt động khởi động ................................................................................................. 143
B. Hoạt động hình thành kiến thức ................................................................................ 143
C. Vận dụng ……………………………………………………………………………….145
D. Dặn dò ........................................................................................................................ 145
Bài 2: TÌM HIỂU BẢN THÂN ........................................................................................... 146
I. MỤC TIÊU BÀI HỌC ................................................................................................ 146
II. CHUẨN BỊ HỌC LIỆU .............................................................................................. 146
5
III. CHUỖI CÁC HOẠT ĐỘNG ...................................................................................... 146
A. Hoạt động khởi động ................................................................................................. 146
B. Hoạt động hình thành kiến thức ................................................................................ 146
C. Vận dụng ……………………………………………………………………………149
D. Dặn dò ........................................................................................................................ 149
Bài 3: THỰC HÀNH: KHẢO SÁT SỞ THÍCH NGHỀ NGHIỆP VÀ KHẢ NĂNG NGHỀ
NGHIỆP CỦA BẢN THÂN ................................................................................................ 150
I. MỤC TIÊU BÀI HỌC ................................................................................................ 150
II. CHUẨN BỊ HỌC LIỆU .............................................................................................. 150
III. CHUỖI CÁC HOẠT ĐỘNG ...................................................................................... 150
A. Hoạt động khởi động ................................................................................................. 150
B. Hoạt động hình thành kiến thức ................................................................................ 150
C. Vận dụng……………………………………………………………………………152
D. Dặn dò ....................................................................................................................... 152
Bài 4: TÌM HIỂU THẾ GIỚI NGHỀ NGHIỆP VÀ CƠ HỘI VIỆC LÀM TẠI ĐỊA PHƯƠNG
………….………………………………………...……………………………………..…154
I. MỤC TIÊU BÀI HỌC ................................................................................................ 154
II. CHUẨN BỊ HỌC LIỆU .............................................................................................. 154
. CHUỖI CÁC HOẠT ĐỘNG ...................................................................................... 154
A. Hoạt động khởi động ................................................................................................. 154
B. Hoạt động hình thành kiến thức ................................................................................ 154
C. Vận dụng ................................................................................................................... 158
D Dặn dò ....................................................................................................................... 158
Bài 5: NGÀY HỘI HƯỚNG NGHIỆP - TRẢI NGHIỆM NGHỀ ..................................... 159
I. MỤC TIÊU BÀI HỌC ................................................................................................ 159
II. CHUẨN BỊ HỌC LIỆU .............................................................................................. 159
III. CHUỖI CÁC HOẠT ĐỘNG ……………………………………………….………..159
A. Hoạt động khởi động ..................................................................................................... 159
B. Hoạt động hình thành kiến thức .................................................................................... 159
Lựa chọn 1 ........................................................................................................................... 159
Lựa chọn 2 ........................................................................................................................... 161
Bài 6: CHA MẸ GIÚP CON HƯỚNG NGHIỆP VÀ HỒ SƠ NĂNG LỰC HƯỚNG NGHIỆP
CỦA CON .......................................................................................................................... 1655
I. MỤC TIÊU BÀI HỌC .............................................................................................. 1655