Giáo trình chăn nuôi trâu bò: Chương 2 - ĐH Nông nghiệp 1 (ĐH Nông nghiệp Hà Nội)

Trưng ði hc Nông nghip 1 - Giáo trình Chăn nuôi Trâu Bò ---------------------------------------------



Chương 2

GING VÀ CÔNG TÁC GING

Chương này nhm cung cp nhng thông tin cơ bn v các ging trâu bò ni và mt

s ging trâu bò ngoi ñưc nuôi ph bin trên Th gii. ðng thi nhng ni dung cơ bn

v công tác ging trong chăn nuôi trâu bò s ñưc trình bày; tuy nhiên, các phương pháp tính

toàn chi tit v các tham s liên quan ñn chn lc và nhân ging s không ñưc nhc li vì

sinh viên ñã ñưc hc. Cui chương mt s vn ñ v phương hưng công tác ging và các

chương trình ging trâu bò c th  Vit Nam cũng s ñưc ñ cp ti.

I. CÁC GING TRÂU BÒ NI

1.1. Trâu Vit Nam

Trâu Vit Nam (hình 2.1) thuc nhóm

trâu ñm ly. V cơ bn trâu ni thuc v mt

ging, nhưng tuỳ theo ñiu kin nuôi dưng

ca tng nơi mà trâu ñưc phân hoá thành hai

loi hình và quen ñưc gi theo tm vóc là

trâu ng (to) và trâu gié (nh hơn). Tuy nhiên

s phân bit này cũng không có ranh gii c

th.

Trâu có ngoi hình vm v. ðu hơi bé;

trán và sng mũi thng, có con hơi võng; tai

mc ngang, hay ve vy; sng dài, dt, hình

cánh cung, hưng v phía sau và hơi vnh lên

trên. C con ñc to tròn, con cái nh và hp, không có ym. U vai không có. Lưng thng,

mông xuôi, ngc n. ðuôi dài ñn khoeo, tn cùng có chòm lông. ða s có lông da màu ñen

xám; dưi hu và trưc c có khoang lông màu tr ng. Có mt s trâu (5-10%) có lông da màu

tr ng (trâu bc).

Tm vóc trâu khá ln: khi lưng sơ sinh 28-30kg, trưng thành 400-450 kg ñi vi con

cái, 450-500 kg ñi vi con ñc. T! l th"t x# 48%. Nu git th"t sm ch$t lưng th"t trâu non

cũng gn vi th"t bò. Kh năng sinh sn ca trâu nói chung kém. ðng dc biu hin không rõ

và mang tính mùa v. Thông thư&ng trâu cái ñ# 3 năm 2 la. Sc sn xu$t s'a th$p, ch! ñ

cho con bú (500-700kg/5-7 tháng), nhưng t( l m s'a r$t cao (9-12%). Trâu Vit Nam có kh

năng lao tác tt. Sc kéo trung bình khong 600-800 N. Có kh năng làm vic tt  nh'ng

chân ñ$t năng hay ly tht.

Trâu ch"u ñng kham kh r$t tt, kh năng chng bnh tt cao, thích nghi tt ñưc vi

khí hu nóng )m.

1.2. Bò Vàng Vit Nam

Bò ni  nưc ta (hình 2.2) ñưc phân b rng và thư&ng ñưc gi theo tên ñ"a phương

như bò Thanh Hoá, bò Ngh An, bò Lng Sơn, bò Phú Yên, v.v. M*c dù có s khác nhau nh$t

ñ"nh v mt vài ñ*c ñim màu lông và th vóc, nhưng chưa có cơ s nào ñ khng ñ"nh ñó là

Hình 2.1: Trâu Vit Nam

Trưng ði hc Nông nghip 1 - Giáo trình Chăn nuôi Trâu Bò ---------------------------------------------



nh'ng ging bò khác nhau, cho nên có th gi chung các loi bò ni ca ta là bò Vàng Vit

Nam. Bò ni thư&ng có s c lông màu vàng, vàng nht ho*c vàng cánh dán và không có thiên

hưng sn xu$t rõ rt .

Ngoi hình bò Vàng cân xng. ðu con

cái ñu thanh, sng ng n; con ñc ñu to, sng

dài chĩa v phía trưc; mch máu và gân m*t

ni rõ. M t tinh, lanh li. C con cái thanh, c

con ñc to; lông thư&ng ñen. Ym kéo dài t

hu ñn xương c. Da có nhiu np nhăn. U vai

con ñc cao, con cái không có. Lưng và hông

thng, hơi rng. B p th"t n nang. Mông hơi

xuôi, hp và ng n. Ngc phát trin tt, sâu

nhưng hơi lép. Bng to, tròn nhưng không s.

Bn chân thanh, cng cáp; 2 chân trưc thng,

2 chân sau ñi thư&ng chm khoeo.

Bò ni có nhưc ñim là tm vóc nh.

Khi lưng sơ sinh 14-15kg, lúc trưng thành con cái n*ng 160-200kg, con ñc n*ng 250-

280kg. Tui phi ging ln ñu vào khong 20-24 tháng. T! l ñ# hàng năm khong 50-80%.

Kh năng cho s'a th$p, khong 2kg/ngày trong th&i gian 4-5 tháng (ch ñ cho con bú). Tuy

nhiên, t( l m s'a r$t cao (5-5,5%). Năng su$t th"t không cao, t! l th"t x# 40-44%. Sc kéo

trung bình ca con cái 380-400 N, con ñc 440-490N. Sc kéo ti ña ca con cái 1000-

1500N, con ñc 1200-1800N. Bò Vàng có kh năng làm vic do dai  nhng chân ñt nh ,

có tc ñ ñi khá nhanh.

Bò Vàng có ưu ñim ni bt là ch"u ñng kham kh tt, có kh năng chng bnh tt cao,

thích nghi vi nhiu vùng khí hu trong nưc.

1.3. Bò Lai Sin

Bò Lai Sin (hình 2.3) là kt qu tp giao

gi'a bò Red Sindhi ho*c bò Sahiwal vi bò Vàng

Vit Nam. T( l máu ca bò Lai Sin thay ñi r$t

ln gi'a các cá th và do ñó mà ngoi hình và sc

sn xu$t cũng thay ñi tương ng.

Ngoi hình ca bò Lai Sin trung gian gi'a

bò Sin và bò Vàng VN. ðu hp, trán g,, tai to

cp xung. Rn và ym r$t phát trin: ym kéo dài

t hu ñn rn; nhiu np nhăn. U vai ni rõ. Âm

h có nhiu np nhăn. Lưng ng n, ngc sâu, mông

dc. Bu vú khá phát trin. ðuôi dài, chót ñuôi

thư&ng không có xương. Màu lông thư&ng là vàng

ho*c sm, mt s ít con có vá tr ng.

Th vóc ln hơn bò Vàng: khi lưng sơ sinh 17-19kg, trưng thành 250-350kg ñi vi

con cái, 400-450 kg ñi vi con ñc. Có th phi ging ln ñu lúc 18-24 tháng tui. Khong

cách lúa ñ# khong 15 tháng. Năng su$t s'a khong 1200-1400kg/240-270ngày, m s'a: 5-

5,5%. Có th dùng làm nn ñ lai vi bò s'a to ra các con lai cho s'a tt. T! l th"t x# 48-

49% (bò thin). Có th dùng làm nn ñ lai vi bò ñc chuyên dng th"t thành bò lai hưng

Hình 2.3: Bò Lai Sin



Hình 2.2: Bò Vàng Vit Nam

Trưng ði hc Nông nghip 1 - Giáo trình Chăn nuôi Trâu Bò ---------------------------------------------



th"t. Bò này có kh năng cày kéo tt: sc kéo trung bình 560-600N, ti ña: cái 1300-2500N,

ñc 2000-3000N.

Bò lai Sin ch"u ñng kham kh tt, kh năng chng bnh tt cao, thích nghi tt ñưc vi

khí hu nóng )m.

II. MT S GING TRÂU BÒ PH BIN CA TH GII

2.1. Các ging bò kiêm dng

a. Bò Sin (Red Sindhi)

Bò Sin (hình 2.4) là mt ging bò có ngu,n gc t vùng Sindhi (Pakistan). Vùng này có

nhit ñ r$t cao v mùa hè, ban ngaỳ có th lên ti 40-50

C. Bò Sin là mt ging bò kiêm

dng s'a-th"t-lao tác, thư&ng ñưc nuôi theo phương thc chăn th t do.

Bò có màu lông d cánh dán hay nâu

thm. Bò này có thân hình ng n, chân cao, mình

lép, tai to và rũ xung, có ym và np g$p da

dưi rn r$t phát trin. ðây là mt ñ*c ñim tt

giúp bò này thích nghi vi ñiu kin khí hu

nóng nh& tăng t( din to nhit. Bò ñc có u vai

r$t cao, ñu to, trán g,, rng, sng ng n, c

ng n, vm v, ngc sâu nhưng không n. Bò

cái có ñu và c nh hơn, phn sau phát trin

hơn phn trưc, vú phát trin, núm vú to, dài,

tĩnh mch ni rõ. ð*c bit, da  âm h có r$t

nhiu np nhăn.

Khi trưng thành bò ñc có khi lưng

450-500kg, bò cái 350-380kg. Sn lưng s'a trung bình khong 1400-2100kg/chu kỳ 270-290

ngày.T( l m s'a 5-5,5%.

Vào năm 1923 bò Sin ñã ñưc nhp vào Vit Nam (80 con). Trong th&i gian 1985-1987

nhp tip 179 con, trong ñó có 30 con ñc t Pakistan. S bò này ñưc nuôi  nông trư&ng

H'u ngh" Vit Nam-Mông C và Trung tâm tinh ñông lnh Moncada (Ba Vì, Hà Tây) ñ tham

gia chương trình Sin hoá ñàn bò Vàng Vit Nam nh-m to ra ñàn bò Lai Sin làm nn cho vic

gây to bò s'a và bò th"t tip theo.

b. Bò Sahiwal

Bò Sahiwal (hình 2.5) là ging bò u ca

Pakistan. Bò này cũng ñưc nuôi nhiu ti các

vùng Punjab, Biha, Una Pradesh ca n ð.

Bò có màu lông ñ vàng hay vàng thm.

Kt c$u ngoi hình tương t như bò Red Sindhi

nhưng bu vú phát trin hơn. Khi trưng thành,

bò cái có khi lưng 360-380kg, bò ñc 470-

500kg. Sn lưng s'a khong 2100-2300kg/ chu

kỳ 9 tháng. T( l m s'a 5-5,5%.

Cũng ging như bò Red Sindhi, bò Sahiwal

ñưc nhiu nưc nhit ñi dùng ñ ci to các

Hình 2.4: Bò Sin (Red Sindhi)



Hình 2.5: Bò Sahiwal



Trưng ði hc Nông nghip 1 - Giáo trình Chăn nuôi Trâu Bò ---------------------------------------------



ging bò ñ"a phương ho*c lai vi các ging bò chuyên dng s'a ñ to bò s'a nhit ñi. Năm

1987 Vit Nam ñã nhp 21 bò Sahiwal trong ñó có 5 bò ñc ging t Pakistan v nuôi ti

Trung tâm tinh ñông lnh Moncada và Nông trư&ng bò ging min Trung (Ninh Hoà, Khánh

Hoà) ñ tham gia ci tin ñàn bò ni.

c. Bò nâu Thu Sĩ (Brown Swiss)

Bò nâu Thu. Sĩ (hình 2.6) ñưc to thành  vùng núi Anpơ ca Thu. Sĩ do nhân thun

t bò ñ"a phương theo hưng kiêm dng s'a-th"t. Ging bò này có tính bo th di truyn cao

v ngoi hình và sc sn xu$t s'a.

Bò nâu Thu. Sĩ có màu nâu, mt s ít màu

sáng ñm hay nâu xám. ðu ng n, trán dài và rng,

m,m rng, sng ng n, cong, gc sng tr ng. Thân

hình dài, ngc n, sâu, rng, sư&n bng thon. Bn

chân ch c ch n kho# mnh, tư th v'ng vàng, móng

ñen.

ðây là ging bò có tm vóc ln, có kh năng

tăng trng nhanh, ph)m ch$t th"t ngon. Th trng

lúc sơ sinh khong 31-37kg, khi lưng trưng

thành ca bò cái 650-700kg, bò ñc 800-950. T( l

th"t x# 59-60%. Năng su$t s'a bình quân 3500-

4000kg/chu kỳ, t( l m s'a 3,5-4%.

Bò nâu Thu. Sĩ có kh năng thích nghi vi vùng núi cao. Năm 1972 nưc ta ñã nhp

ging bò này t Cu Ba (49 bò ñc ging) v nuôi ti Trung tâm Môncaña ñ sn xu$t tinh

ñông lnh phc v công tác ci to ñàn bò Vàng theo hưng cho s'a và cho th"t. Qua theo dõi

cho th$y bò này có sc ch"u ñng, chng ñ bnh, ch"u nóng khá hơn bò Holstein. Tuy nhiên

con lai không cho s'a b-ng con lai vi bò Holstein và kh năng cho th"t không b-ng con lai

ca các ging chuyên dng th"t.

d. Bò Simental

Bò Simental (hình 2.7) là ging bò kiêm dng th"t-s'a ñưc hình thành t th k( th 18

 vùng Golstand ca Thu. S/ và hin nay ñưc nuôi  nhiu nưc khác nhau.

Bò có màu lông ñ nâu vá tr ng, lông ñu

thư&ng có màu tr ng. Ngc sâu, rng. B xương

ch c ch n. Cơ phát trin tt.

Khi trưng thành bò ñc có khi lưng

1000kg, bò cái 750kg. Nuôi dưng tt bê ñc

n*ng 517kg, bê cái 360kg lúc 1 năm tui. Bê 6-12

tháng tui cho tăng trng 1200-1350g/ngày. Nuôi

dưng tt bê ñc git th"t lúc 14-16 tháng tui có

t( l th"t x# 66%.

Bò Simental có th khai thác s'a. nu chn

lc và nuôi dưng tt có th cho 3500-4000 kg s'a/chu kỳ 300 ngày. T( l m s'a 3,9-4%.

Bò Simental thích nghi vi khí hu ôn ñi. Gn ñây Vit Nam cũng có nhp tinh ñông

lnh ging bò này vào cho lai vi bò cái Lai Sin ñ thăm dò kh năng cho th"t ca con lai.

Hình 2.6: Bò Nâu Thu! Sĩ

Hình 2.7: Bò Simental

Trưng ði hc Nông nghip 1 - Giáo trình Chăn nuôi Trâu Bò ---------------------------------------------



2.2. Các ging bò sa

a. Bò Holstein Friesian

Bò Holstein Friesian (HF),  nưc ta thư&ng ñưc gi là bò s'a Hà Lan (hình 2.8), là

ging bò chuyên s'a ni ting th gii ñưc to ra t th k( th XIV  t!nh Fulixon ca Hà

Lan, là nơi có khí hu ôn hoà, mùa hè kéo dài và ñ,ng c r$t phát trin. Bò HF không ngng

ñưc ci thin v ph)m ch$t, năng su$t và hin nay ñưc phân b rng rãi trên toàn th gii

nh& có kh năng cho s'a cao và ci to các ging bò khác theo hưng s'a r$t tt. Cũng chính

vì vy mà các nưc thư&ng dùng bò HF thun ñ lai to vi bò ñ"a phương to ra ging bò s'a

lang tr ng ñen ca nưc mình và mang nh'ng tên khác nhau

Bò HF có 3 ñng màu lông chính là lang tr ng ñen (chim ưu th), lang tr ng ñ (ít), và

toàn thân ñen riêng ñ!nh trán và chót ñuôi tr ng. Các ñim tr ng ñ*c trưng là ñim tr ng 

trán, vai có vt tr ng kéo xung bng, 4 chân và chót ñuôi tr ng.

V hình dáng, bò HF có th$n dng hình nêm ñ*c trưng ca bò s'a. ðu con cái dài, nh,

thanh; ñu con ñc thô. Sng nh, ng n, ch!a v phía trưc. Trán phng ho*c hơi lõm. C

thanh, dài va phi, không có ym. Vai-lưng-hông-mông thng hàng. Bn chân thng, ñp, hai

chân sau doãng. Bu vú r$t phát trin; tĩnh mch vú ngo-n ngoèo, ni rõ.

Tm vóc bò HF khá ln: khi lưng sơ sinh khong 35-45 kg, trưng thành 450-

750kg/cái, 750-1100kg/ñc. Bò này thành thc sm, có th phi ging lúc 15-20 tháng tui.

Khong cách la ñ# khong 12-13 tháng.

Năng su$t s'a trung bình khong 5000-8000 kg/chu kỳ (10 tháng), t( l m s'a th$p,

bình quân 3,3-3,6 %. Năng su$t s'a bin ñng nhiu tuỳ theo ñiu kin nuôi dưng và th&i tit

khía hu, cũng như kt qu chn lc ca tng nưc.

Bò HF ch"u nóng và ch"u ñng kham kh kém, d0 cm nhi0m bnh tt, ñ*c bit là các

bnh ký sinh trùng ñư&ng máu và bnh sn khoa. Bò HF ch! nuôi thun tt  nh'ng ni có

khí hu mát m#, nhit ñ bình quân năm dưi 21

C. Nh-m phát trin ngành chăn nuôi bò s'a,

nưc ta ñã nhp nhiu bò HF t mt s nưc như Cu Ba, Australia, M/… nh-m c mc ñích

nhân thun và lai to. kt qu chăn nuôi cho thây ging bò này có th thích nghi ñưc ti mt

s vùng cao nguyên mát m# như Mc Châu, Lâm ð,ng.

b. Bò Jersey

Bò Jersey (hình 2.9) là ging bò s'a ca

Anh, ñưc to ra t gn ba trăm năm trưc trên

ño Jersey là nơi có khí hu ôn hoà, ñ,ng c phát

trin tt quanh năm thích hp cho chăn nuôi bò

chăn th. Nó là kt qu tp giao gi'a ging bò

Bretagne (Pháp) vi bò ñ"a phương, v sau có

thêm máu bò Normandie (Pháp). T năm 1970 nó

ñã tr thành ging bò s'a ni ting Th gii.

Bò có màu vàng sáng ho*c sm. Có nh'ng

con có ñm tr ng  bng, chân và ñu. Bò có kt

c$u ngoi hình ñp, ñ*c thù ca bò hưng s'a.

ðu nh, m*t cong, m t l,i, c thành dài và có ym khá phát trin. Vai cao và dài. Ngc sâu,

xương sư&n dài. Lưng dài, rng. Mông dài, rng và phng. Bng to, tròn. Bn chân mnh,

Hình 4.9: Bò Jersey

Giáo trình chăn nuôi trâu bò: Chương 2 - ĐH Nông nghiệp 1

Chủ đề:

Tài liệu liên quan

Tài liêu mới

AI tóm tắt

Giới thiệu tài liệu

Đối tượng sử dụng

Từ khoá chính

Nội dung tóm tắt

Hỗ trợ

Phương thức thanh toán

Theo dõi chúng tôi