Giáo trình Chăn nuôi trâu bò (ĐH Nông nghiệp I HN): Chương 5 [Chi tiết]

Trưng ði hc Nông nghip 1 - Giáo trình Chăn nuôi Trâu Bò ---------------------------------------------



117



Chương 5

CHĂN NUÔI TRÂU BÒ ðC GING

Chương này trưc ht h thng li mt s vn ñ chính v sinh lý sinh dc ca trâu

bò ñc và phân tích các nhân t ñn s lưng và cht lưng tinh dch. Phn trng tâm ca

chương nói v k thut nuôi dưng, chăm sóc và qun lý trâu bò ñc ging. Cui cùng vn

ñ chính liên quan ñn vic s dng trâu bò ñc ging trong thc tin cũng ñưc ñ cp ñn

nhưng không ñi quá sâu vào nhng vn ñ cơ bn và chi tit vì ñã có môn hc khác chuyên

v vn ñ này (Sinh sn gia súc).

I. MT S ðC ðIM SINH LÝ SINH DC CA TRÂU BÒ ðC

1.1. Gii phu cơ quan sinh dc trâu bò ñc

Gii phu ñnh v các cơ quan chi tit ca b máy sinh sn bò ñc ñưc th hin  hình

5.1. Các b phn quan trng là dch hoàn, dch hoàn ph, ng dn tinh và các tuyn sinh dc

ph.

Hình 5.1: Gii phu ñnh v các cơ quan sinh dc ca bò ñc

a. Dch hoàn

Trâu bò ñc có 2 dch hoàn ñưc treo phía ngoài cơ th trong bao dch hoàn (hình 5.2).

Dch hoàn có hai chc năng cơ bn ca là sn xut tinh trùng và tit hóc môn. Nơi sn xut

tinh trùng trong dch hoàn là các ng sinh tinh (hình 5.3). Nơi sn xut hóc-môn là các t bào

k (Leydig).



ThõngdÞchhon



§ÇuphôdÞchhon

DÞchhon

B×ud¸i

§u«iphôdÞchhon

Tóitinh

PhångèngdÉntinh

Bãng®¸i

ngdÉntinh



TuyÕnCowperT.tiÒnliÖt

M¹chqu¶nv thÇnkinh



D−¬ngvËt

D−¬ngvËt



Trùctr ng



C¬coduçi



Quy®Çu

Trưng ði hc Nông nghip 1 - Giáo trình Chăn nuôi Trâu Bò ---------------------------------------------



118



Dch hoàn hàng ngày sn xut ra mt lưng rt ln tinh trùng. Xp x 90% th tích dch

hoàn cha ñng hàng trăm mét ng sinh tinh rt nh. Các ng này ñưc ni lin vi nhau

thành mt mng lưi chng cht. Còn li 10% th tích dch hoàn cha các mô liên kt, mch

máu, mch bch huyt và t bào Leydig tit hóc-môn.

Hình 5.2: Mt c t dc ca bìu dái và dch hoàn

Vách ng sinh tinh là mt màng

ñáy có mt s lp t bào sau này sn

sinh tinh trùng (nguyên bào tinh). Cùng

vi các nguyên bào tinh có hàng lot t

bào ln hơn nhiu gi là t bào Sectoli

có chc năng h tr và nuôi dưng tinh

trùng ñang hình thành khi chúng

chuyn t vách ra xoang ng sinh tinh.

ng này cũng tit nhiu dch vào xoang

ng. Dch này có vai trò quan trng

trong vic vn chuyn tinh trùng khi

dch hoàn ñ vào ñư ng sinh sn.

Tinh trùng sau khi ñưc sinh ra

trong các ng dn tinh s ñi qua mt h

thng ng dn ra. Trong m!i dch hoàn

các ng sinh tinh cùng ñ" vào khong 15 ng dn ra ñ ñưa tinh trùng và dch tit ca ng

sinh tinh ñn ph#n ngoài ca dch hoàn. Các ng dn ra n"i nên trên b m$t  ph#n ñnh dch

hoàn và ñ" vào dch hoàn ph.

Dch hoàn ñ$c bit tăng nhanh v kích thưc khi bò ñc s%p ñn tu"i thành thc, phn

ánh s thành thc và tăng v kích thưc ca các ng sinh tinh dưi tác ñng ca hóc môn

sinh dc. Dch hoàn bò tip tc tăng trưng sau khi thành thc, m$c dù rt chm, và ñt ñn

kích thưc trưng thành vào khong 4-5 năm tu"i. Sau 7-8 năm dch hoàn gim d#n kích

thưc. S gim kích thưc này ch yu là do s lão hoá.

VßngbÑn



C¬b×u



§ÇuphôdÞchho n



DÞchho n



§u«iphôdÞchho n



ngdÉntinh



§éngmach



TÜnhm¹ch



C¬vßng



C¬däc



M ngtr¾ng



V¸chng¨ngi÷a



Dab×u

Tinhtrïng



M ng®¸y



KÎgi÷a

c¸cèng

sinhtinh

TÕb oLeydig&

maom¹ch

Xoang

TÕb o

Sertoli



Hình 5.3: Lát c t ngang ca ng sinh tinh

Trưng ði hc Nông nghip 1 - Giáo trình Chăn nuôi Trâu Bò ---------------------------------------------



119



b. Dch hoàn ph

Các ng dn ra t dch hoàn tp trung li hình thành nên mt ng ñơn gi là dch hoàn

ph. M!i dch hoàn có mt dch hoàn ph. Cu tao dch hoàn ph g&m có ñ#u, thân, ñuôi và

có th s thy ñưc qua bìu dái. M$c dù ch có mt ng nhưng dch hoàn ph rt gp khúc và

có chiu dài khong 40-60 m.

Dch hoàn ph có mt s chc năng chính là hp thu, dch chuyn, làm trưng thành và

d tr' tinh trùng. Mt lưng ln dch ñưc hp thu trong dch hoàn ph và khi tinh trùng ñn

ñưc ph#n ñuôi ca dich hoàn ph thì chúng có n&ng ñ rt cao. Vai trò hp thu dch ca

dch hoàn ph cũng giúp cho vic vn chuyn tương t như chuyn ñng ca mt s t bào

ca ng dn ra ca dch hoàn. Các t bào này có lông nhu và hot ñng ca các lông nhu này

s giúp tinh trùng vn ñng. Ph#n ñuôi ca dch hoàn ph hot ñng như mt kho cha tinh

trùng. Tinh trùng  trong ñuôi dch hoàn ph h#u như không vn ñng và dư ng như  trng

thái tim sinh, có nghĩa là chúng c#n rt ít năng lưng ho$c dinh dưng ñ sng. Khi con ñc

không khai thác tinh hay phi ging thì vic sn xut tinh trùng vn không ngng, do vy

tinh trùng b bài tit ra qua th dâm ho$c thi chm qua bóng ñái và thi ra ngoài qua nưc

tiu.

c. ng dn tinh

ng dn tinh là mt ng có cơ ch%c chy t ñuôi dch hoàn ph  ñáy dch hoàn ngưc

theo dch hoàn ñn ph&ng ng dn tinh. Khác vi dch hoàn ph, ng dn tinh là mt ng

th)ng và khá ng%n. Hai ng dn tinh hp li vi nhau to thành ph&ng ng dn tinh, g$p ng

dn nưc tiu t bàng quang cùng vi cht tit ca mt s tuyn sinh dc ph ñ" vào mt

ng chung gi là niu ño.

d. Các tuyn sinh dc ph

Có 4 tuyn ph sinh ra các cht tit ñóng góp vào thành ph#n ca tinh thanh.

- Ph!ng ng d"n tinh (ampullae). Vách ca ph&ng ng dn tinh d#y và có mt s t bào

phân tit. C$p ph&ng ng dn tinh cũng hot ñng như mt b d tr' s lưng nh tinh dch

ñ cho 1 ho$c 2 l#n phóng tinh.

- Tuyn tinh nang (vesicular gland). Tuyn này nm  hai bên thành và  ph#n kt thúc

ca ng dn tinh. Nó tit mt ph#n quan trng ca tinh thanh nh cht tit giàu fructoza và

axit xitric.

- Tuyn tin lit (prostate gland). Tuyn tin lit nm cui ng dn tinh, ñ#u niu ño,

v%t ngang qua c" bàng quang và ñưc chia thành hai thuỳ. Tuyn này có nhiu l! ñ" vào niu

ño vi dch tit giàu axit amin và các enzym khác nhau.

- Tuyn c hành (còn gi là tuyn cu niu ño hay tuyn Cowper). Tuyn c hành là

mt tuyn có l! tit g#n dương vt nht (ñ" vào ng niu ño dưi van u ng&i), nó tit ra dch

“r+a” ngay trưc m!i l#n phóng tinh có tác dng làm v sinh ñư ng sinh dc con ñc và con

cái.

Trưng ði hc Nông nghip 1 - Giáo trình Chăn nuôi Trâu Bò ---------------------------------------------



120



1.2. Tinh dch

Tinh trùng vi n&ng ñ cao t dch hoàn ph ñ" vào ng dn tinh s h!n hp vi các

cht tit ca các tuyn sinh dc ph ñ hình thành tinh dch. Do vy tinh dch g&m 2 ph#n

khác nhau: tinh trùng và tinh thanh .

a. Tinh trùng

- Hình thái tinh trùng

Tinh trùng g&m 3 ph#n chính: ñ#u, thân và ñuôi (hình 5.4).

Thành ph#n chính ca ñ#u là nhân

rt ñ$c cha ADN và ñưc bao bc bi

mt màng nhân có sc kháng cao. Phía

trên ñ#u ñưc ph bi acrosom có cha

mt s men phân gii protein và

hyaluronidaza rt quan trng khi th tinh.

Ph#n sau nhân ñưc bao ph bi mũ nhân

và trên toàn b cu trúc này, k c thân và

ñuôi, là mt màng nguyên sinh cht

mng. Ph#n thân d#y có cha mt ph#n

nhân và cha ty lp th c#n thit cho hô

hp và quá trình trao ñ"i cht. ðuôi cha

mt s si dc, giúp cho quá trình vn

ñng ca tinh trùng.

Tinh trùng cha rt ít các cht khác

ngoài vt cht di truyn c#n thit cho th

tinh và do có ít cht dinh dưng nên nó

phi da vào ngu&n dinh dưng ca môi

trư ng.

Hình 5.4: Cu to tinh trùng

- S to tinh và chín ca tinh trùng

Quá trình sinh tinh và thành thc ca tinh trùng di-n ra liên tc trong năm. Tuy nhiên,

cư ng ñ có thay ñ"i chút ít theo mùa. Quá trình to tinh b%t ñ#u t khi phân chia nguyên

bào tinh cho ñn khi bài xut tinh trùng vào xoang ng dn tinh, kéo dài trong 48-50 ngày.

Các nguyên bào tinh phân chia và bit hoá qua mt lot phân bào, cui cùng hình thành nên

tinh trùng. Khi tinh trùng ñưc hình thành ñ#y ñ chúng s ñưc ñ.y ra h#u như t do trong

xoang ng sinh tinh. Tip theo tinh trùng di chuyn trong ng ph dch hoàn trong khong

14-22 ngày, ph thuc vào t#n s khai thác tinh. Trong quá trình di chuyn này tinh trùng

thành thc d#n và hoàn toàn thành thc trong th i gian tích li  ñuôi ph dch hoàn. Thc ra,

th i gian to tinh trong các ng sinh tinh rt "n ñnh (48 ngày) và h#u như không b thay ñ"i

do ch ñ nuôi dưng và s+ dng bò ñc. Tinh trùng trưng thành và chín ñưc tích li trong

ph#n ñuôi ph dch hoàn và có th sng  ñây 1-2 tháng.



Acrosome



§Çu



Th©n

§u«i



M#ngNSC



Nh©n



Mòsaunh©n

M#ngtyl¹pthÓ

M#ng®u«i

Trưng ði hc Nông nghip 1 - Giáo trình Chăn nuôi Trâu Bò ---------------------------------------------



121



b. Tinh thanh

Chc năng ch yu ca tinh thanh là cung cp mt môi trư ng thích hp trong ñó tinh

trùng có th sng ñưc sau khi xut tinh. Tinh trùng h#u như không vn ñng trong ph&ng

ng dn tinh nhưng s có kh năng vn ñng ñưc ngay sau khi ñưc h!n hp vi tinh thanh

khi c hai ñ&ng th i ñưc xut ra trong m!i l#n phóng tinh.

Tinh thanh cha nhiu loi mui, axit amin và men góp ph#n vào hot ñng sng và

trao ñ"i cht ca tinh trùng. ðư ng fructoza do túi tinh tit ra là ngu&n năng lưng ch yu

cho tinh trùng. ðư ng fructoza khi ñưc s+ dng s chuyn hoá thành axit lactic. S hình

thành và tích lu/ axit lactic này s làm cho tinh trùng sng lâu hơn. Tinh thanh cũng cha

mt s dung dch ñm làm cho pH không b thay ñ"i. Tc ñ s+ dng ñư ng fructoza và tích

t axit lactic ph thuc vào nhit ñ. Do vy, trong TTNT, ñ duy trì mt mu tinh dch trong

mt th i gian nht ñnh, ngư i ta s+ dng nhit ñ thp ñ làm lnh mu tinh nhm gim kh

năng vn ñng ca tinh trùng và bo t&n ñư ng fructoza. Các cht pha loãng tinh dch cũng

có các cht ñm ñ "n ñnh pH.

Thành ph#n ca mt liu xut tinh ñin hình  bò như sau:

Dung lưng 4ml (bin ñng 2-10)

S tinh trùng 1000 (600-2000) triu/ml

pH 6,9 (6,4-7,8)

Protein 7,3 (6,3-8,4) mg/100ml

Fructoza 550 (200-900) mg/100ml

Axit xitric 700 (300-1100) mg/100ml

c. ðiu hoà quá trình sinh tinh

H thng ni tit sinh sn chính ca bò ñc g%n lin vi trc dưi ñ&i-tuyn yên-dch

hoàn. Hot ñng ca trc này ñưc phi hp ch$t ch bi các tín hiu hóc môn ñưc vn

chuyn qua vòng tu#n hoàn chung (hình 5.5).

Brain

LHRH

Anterior pituitary

Feedback

Testes

Inhibin

Gonadal steroids

Sex organs Accessory Sex

glans

Muscle; other

somatic tissues

Sexual, aggressive

behaviour

LH FSH

Hãcm«nSteroid

N/o



H#nhvisinhdôc,

tÝnhh¨ng

DÞchho n



LiªnhÖng−îc



C¬quan

sinhdôc



C¬quan

Sinhdôcphô

C¬v#c¸cm«

kh¸c

TiÒn

yªn



GnRH



Giáo trình Chăn nuôi trâu bò (ĐH Nông nghiệp I HN) - Chương 5

Chủ đề:

Tài liệu liên quan

Tài liêu mới

AI tóm tắt

Giới thiệu tài liệu

Đối tượng sử dụng

Từ khoá chính

Nội dung tóm tắt

Hỗ trợ

Phương thức thanh toán

Theo dõi chúng tôi