ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH THANH HÓA
TRƯỜNG CAO ĐẲNG NÔNG NGHIỆP THANH HÓA
GIÁO TRÌNH
MÔN HỌC/MÔ ĐUN: DINH DƯỠNG VÀ THỨC ĂN CHĂN NUÔI
NGÀNH/NGHỀ: DỊCH VỤ THÚ Y
TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG
Ban hành kèm theo Quyết định số: /QĐ-…
ngày…….tháng….năm ......... …………........... của……………………………….
Thanh Hóa, năm 2022
1
TUYÊN BỐ BẢN QTUYÊN BỐ BẢN QUYỀN
Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được
phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo.
Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh
doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm.
LỜI GIỚI THIỆU
Giáo trình "Dinh dưỡng và Thức ăn chăn nuôi" được biên soạn nhằm đáp
ứng nhu cầu học tập và nghiên cứu của sinh viên ngành Chăn nuôi, Thú y và các
ngành có liên quan tại Trường Cao đẳng Nông nghiệp Thanh Hóa. Môn học này
đóng vai trò nền tảng, cung cấp những kiến thức cốt lõi về nhu cầu dinh dưỡng của
vật nuôi, các loại thức ăn, phương pháp chế biến, bảo quản và xây dựng khẩu phần
ăn hợp lý, khoa học, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế trong chăn nuôi và đảm
bảo an toàn thực phẩm.
Quá trình biên soạn giáo trình được thực hiện dựa trên chương trình khung
đào tạo trình độ cao đẳng đã được phê duyệt, đồng thời có tham khảo, cập nhật
kiến thức từ các tài liệu chuyên khảo uy tín trong và ngoài nước, cũng như kinh
nghiệm thực tiễn trong lĩnh vực dinh dưỡng và thức ăn chăn nuôi tại Việt Nam.
Nội dung giáo trình được trình bày một cách có hệ thống, từ những khái niệm cơ
bản đến các kiến thức chuyên sâu, kết hợp giữa lý thuyết và hướng dẫn thực hành,
giúp người học dễ dàng tiếp thu và vận dụng vào thực tế sản xuất.
Giáo trình được cấu trúc thành các chương mục rõ ràng, bao gồm các nội
dung chính như: đại cương về dinh dưỡng vật nuôi, thành phần hóa học và giá trị
dinh dưỡng của thức ăn, tiêu hóa và hấp thu các chất dinh dưỡng, các loại thức ăn
chăn nuôi, nhu cầu dinh dưỡng của các loại vật nuôi phổ biến, kỹ thuật xây dựng
khẩu phần, phương pháp chế biến, bảo quản thức ăn và các vấn đề liên quan đến
phụ gia, chất lượng thức ăn chăn nuôi.
Chúng tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu Trường Cao đẳng Nông
nghiệp Thanh Hóa, Khoa Chăn nuôi - Thú y đã tạo điều kiện và chỉ đạo sát sao
trong quá trình biên soạn. Xin cảm ơn các đồng nghiệp, các chuyên gia đã đóng
góp ý kiến quý báu để hoàn thiện giáo trình này.
2
Mặc dù đã có nhiều cố gắng, song giáo trình khó tránh khỏi những thiếu sót.
Rất mong nhận được sự góp ý chân thành từ quý độc giả, các bạn sinh viên và
đồng nghiệp để giáo trình ngày càng hoàn thiện hơn trong những lần tái bản sau.
Thanh Hóa, ngày tháng năm 2022
Tham gia biên soạn
1. Chủ biên: ThS. Nguyễn Văn Vân
2. Thành viên: ThS. Phạm Thị Phượng
3
MỤC LỤC
GIÁO TRÌNH................................................................................................1
TUYÊN BỐ BẢN QTUYÊN BỐ BẢN QUYỀN...........................................2
Chương 1: Các chất dinh dưỡng.....................................................................8
1. Chất đạm (Protein)..................................................................................8
1.1. Định nghĩa và phân loại protein.......................................................8
1.2. Vai trò của protein............................................................................9
1.3. Nhu cầu protein của vật nuôi.........................................................10
1.4. Các biện pháp nâng cao hiệu quả sử dụng và chất lượng protein
trong thức ăn....................................................................................................10
2. Chất béo (Lipid) (3 giờ)........................................................................11
2.1. Định nghĩa và phân loại lipid.........................................................11
2.2. Vai trò và đặc điểm dinh dưỡng của lipid......................................12
3. Chất bột đường (Gluxit)........................................................................14
3.1. Phân loại gluxit..............................................................................14
3.2. Vai trò và đặc điểm dinh dưỡng của gluxit....................................15
4. Chất khoáng..........................................................................................16
4.1. Phân loại chất khoáng....................................................................17
4.2. Vai trò của chất khoáng..................................................................18
5. Vitamin..................................................................................................19
5.1. Định nghĩa và phân loại vitamin....................................................19
5.2. Vai trò của vitamin.........................................................................20
6. Nước......................................................................................................21
6.1. Vai trò của nước đối với cơ thể vật nuôi........................................21
6.2. Nguồn cung cấp nước cho vật nuôi................................................22
6.3. Những nhân tố ảnh hưởng đến nhu cầu nước của vật nuôi............23
CHƯƠNG 2: CÁC LOẠI THỨC ĂN CHĂN NUÔI...................................29
4
1. Phân Loại Thức Ăn...................................................................................29
2. Các Loại Thức Ăn Thường Dùng Trong Chăn Nuôi................................31
2.1. Thức Ăn Xanh................................................................................31
2.2. Thức ăn củ, quả..............................................................................33
2.3. Thức ăn hạt ngũ cốc và sản phẩm phụ...........................................35
2.4. Thức ăn hạt họ đậu và khô dầu......................................................39
2.5. Sản phẩm phụ của các ngành chế biến...........................................42
3. Thực hành: Phân biệt đặc điểm các loại thức ăn thường dùng trong chăn
nuôi......................................................................................................................48
CHƯƠNG 3: THỨC ĂN BỔ SUNG............................................................53
1. Khái niệm và phân loại thức ăn bổ sung (Thời gian dự kiến: 1.5 giờ). 53
1.1. Khái niệm thức ăn bổ sung:............................................................53
1.2. Phân loại thức ăn bổ sung:.............................................................54
2. Vai trò của thức ăn bổ sung...................................................................56
2.1. Đối với quá trình sinh trưởng và phát triển của vật nuôi:..............56
2.2. Đối với khả năng sản xuất của vật nuôi:........................................56
2.3. Đối với sức khỏe và khả năng phòng bệnh của vật nuôi:...............56
2.4. Nâng cao hiệu quả kinh tế trong chăn nuôi:...................................57
3. Thức ăn bổ sung và an toàn thực phẩm (Thời gian dự kiến: 1 giờ)......57
3.1. Nguy cơ tồn dư các chất không mong muốn trong sản phẩm chăn
nuôi từ thức ăn bổ sung:..................................................................................57
3.2. Các quy định và kiểm soát việc sử dụng thức ăn bổ sung:............58
3.3. Biện pháp đảm bảo an toàn thực phẩm khi sử dụng thức ăn bổ sung:...58
4. Một số loại thức ăn bổ sung thông dụng và giá trị dinh dưỡng (Thời
gian dự kiến:........................................................................................................58
4.1. Thức ăn bổ sung protein:................................................................58
4.2. Thức ăn bổ sung khoáng:...............................................................59
5