BỘ NỘI VỤ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG – XÃ HỘI
Chủ biên: TS. Nguyễn Thanh Huyền
GIÁO TRÌNH
GIA ĐÌNH HỌC
HÀ NỘI, NĂM 2025
Ban biên soạn:
Chủ biên
TS. Nguyễn Thanh Huyền
Thành viên
TS. Đặng Thị Lan Anh
TS. Nguyễn Hồng Linh
TS. Chu Thị Huyền Yến
1
MỤC LỤC
MỤC LỤC ............................................................................................................. 1
LỜI NÓI ĐẦU ....................................................................................................... 4
Chương 1. Những vấn đề chung về gia đình học .................................................... 5
1.1.Các khái niệm ................................................................................................... 5
1.1.1. Hôn nhân ...................................................................................................... 5
1.1.2. Gia đình ........................................................................................................ 7
1.1.3. Hộ gia đình ................................................................................................. 10
1.1.4. Gia đình học .............................................................................................. 11
1.2. Đối tượng nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu gia đình học ................... 12
1.2.1. Đối tượng nghiên cứu ................................................................................. 12
1.2.2. Phương pháp nghiên cứu ............................................................................ 14
1.3. Sơ lược lịch sử nghiên cứu gia đình học ........................................................ 16
1.3.1. Giai đoạn 1: Nửa đầu thế kỷ 19 .................................................................. 16
1.3.2. Giai đoạn 2: Nửa cuối thế kỷ 19 ................................................................. 18
1.3.3. Giai đoạn 3: Nửa đầu thế kỷ 20 .................................................................. 20
1.3.4. Giai đoạn 4: Nửa sau thế kỷ 20 ................................................................... 21
1.4. Các hình thái gia đình .................................................................................... 23
1.4.1. Sư đa dạng của hình thái gia đình ............................................................... 23
1.4.2. Một số loại hình gia đình khác .................................................................... 32
1.5. Chức năng của gia đình ................................................................................. 33
1.5.1. Khái niệm về chức năng gia đình ................................................................ 33
1.5.2. Chức năng sinh sản ..................................................................................... 33
1.5.3. Chức năng xã hội hóa - giáo dục ................................................................. 35
1.5.4. Chức năng kinh tế ....................................................................................... 38
1.5.5. Chức năng tình cảm, nuôi dưỡng ................................................................ 41
1.6. Diễn tiến của đời sống gia đình ..................................................................... 43
1.6.1. Giai đoạn thành lập ..................................................................................... 43
1.6.2. Giai đoan mở rộng ...................................................................................... 45
1.6.3. Giai đoạn chia tách ..................................................................................... 48
2
1.6.4. Giai đoạn tan rã .......................................................................................... 50
1.7. Môt số lý thuyết nghiên cứu về gia đình ........................................................ 53
1.7.1. Lý thuyết cấu trúc chức năng ...................................................................... 53
1.7.2. Lý thuyết tương tác biểu trưng.................................................................... 57
1.7.3. Lý thuyết hệ thống gia đình ........................................................................ 62
1.7.4. Lý thuyết trao đổi xã hội ............................................................................. 67
CÂU HỎI ÔN TẬP CHƯƠNG 1 ......................................................................... 77
Chương 2. Một số vấn đề nghiên cứu của gia đình học ........................................ 78
2.1. Vấn đề văn hóa gia đình ................................................................................ 79
2.1.1. Khái niệm văn hóa gia đình ...................................................................... 79
2.1.2. Các yếu tố cấu thành văn hóa gia đình ..................................................... 79
2.1.3. Vai trò của văn hóa gia đình ..................................................................... 84
2.1.4. Những thách thức đối với văn hóa gia đình.............................................. 86
2.2. Vấn đề hôn nhân đồng giới ............................................................................ 90
2.2.1. Khái niệm hôn nhân đồng giới .................................................................. 90
2.2.2. Tính pháp lý của hôn nhân đồng giới ....................................................... 91
2.2.3. Tình hình cộng đồng LGBT tại Việt Nam và quan điểm xã hội ............... 94
2.3. Vấn đề mâu thuẫn mối quan hệ giữa các thế hệ trong gia đình ...................... 99
2.3.1. Nguyên nhân của mâu thuẫn giữa các thế hệ .......................................... 99
2.3.2. Các loại mâu thuẫn thường gặp giữa các thế hệ .................................... 100
2.3.3. Tác động của mâu thuẫn giữa các thế hệ đối với gia đình ..................... 101
2.4. Vấn đề giới và bất bình đẳng giới trong gia đình ......................................... 102
2.4.1. Khái niệm giới và bất bình đẳng giới trong gia đình học........................ 103
2.4.2. Công việc nội trợ và chăm sóc con cái .................................................... 109
2.4.3. Tác động của bất bình đẳng giới đối với phụ nữ .................................... 110
2.5.Vấn đề bạo lực gia đình ................................................................................ 111
2.5.1. Khái niệm về bạo lực gia đình .................................................................. 111
2.5.2. Các hình thức của bạo lực gia đình .......................................................... 112
2.5.3. Nguyên nhân dẫn đến bạo lực gia đình, .................................................... 114
2.5.4. Tác động của bạo lực gia đình đối với nạn nhân ...................................... 114
3
2.5.5. Biện pháp phòng, chống bạo lực gia đình ......................................................... 117
2.6. Vấn đề ly hôn .............................................................................................. 119
2.6.1. Khái niệm ly hôn ......................................................................................... 119
2.6.2. Thực trạng ly hôn ở Việt Nam ..................................................................... 119
2.6.3. Nguyên nhân dẫn đến ly hôn ...................................................................... 119
2.6.4. Hệ quả của vấn đề ly hôn ............................................................................ 123
CÂU HỎI ÔN TẬP CHƯƠNG 2 ....................................................................... 129
Chương 3. Xu hướng biến đổi của gia đình việt nam .......................................... 130
3.1. Xu hướng biến đổi giá trị gia đình ............................................................... 130
3.1.1. Khái niệm về giá trị gia đình .................................................................... 130
3.1.2. Xu hướng biến đổi giá trị gia đình ............................................................ 132
3.1.3.Các yếu tố ảnh hưởng đến giá trị gia đình ................................................. 136
3.2. Xu hướng biến đổi chức năng gia đình ........................................................ 139
3.2.2. Xu hướng biến đổi các chức năng gia đình ............................................ 139
3.3. Xu hướng biến đổi cấu trúc gia đình ............................................................ 142
3.3.1. Khái niệm cấu trúc gia đình ................................................................... 142
3.3.2. Xu hướng biến đổi cấu trúc gia đình ......................................................... 143
3.4. Vai trò của công tác xã hội và tâm lý học với gia đình ........................... 146
3.4.1. Vai trò của công tác xã hội trong hỗ trợ gia đình ................................... 147
3.4.2. Vai trò của tâm lý học trong hỗ trợ gia đình ........................................... 152
3.4.3. Một số ví dụ thực tiễn về can thiệp của công tác xã hội và tâm lý trong
hỗ trợ gia đình ................................................................................................... 159
CÂU HỎI ÔN TẬP CHƯƠNG 3 ....................................................................... 163
TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................................ 164