ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
Trần Xuân Bách (chủ biên)
Bùi Văn Vân - Lê Thị Hằng
GIÁO TRÌNH
GIÁO DỤC HỌC TIỂU HỌC
(Phần Đại cương)
Đà Nẵng, 2021
MỤC LỤC
CHƯƠNG 1. GIÁO DỤC HỌC LÀ KHOA HỌC VỀ GIÁO DỤC CON
NGƯỜI
1.1. Giáo dục là một hiện tượng xã hội........................................... 4
1.1.1. Đặc trưng của giáo dục............................................................. 4
1.1.2. Tính chất của giáo dục.............................................................. 6
1.1.3. Chức năng của giáo dục............................................................ 14
1.2. Đối tượng, nhiệm vụ của giáo dục học..................................... 19
1.2.1. Quá trình sư phạm - đối tượng nghiên cứu của Giáo dục học.. 19
1.2.2. Các nhiệm vụ của giáo dục học................................................... 23
1.2.3. Mối quan hệ giữa giáo dục học và các khoa học khác............. 23
1.3. Các phạm trù cơ bản của giáo dục học..................................... 24
1.3.1. Giáo dục (nghĩa rộng)………………………………………... 24
1.3.2. Giáo dục (nghĩa hẹp)………………………………………… 25
1.3.3. Dạy học..................................................................................... 25
1.4. Các phương pháp nghiên cứu của giáo dục học....................... 27
1.4.1. Khái niệm................................................................................. 27
1.4.2. Hệ thống phương pháp nghiên cứu của giáo dục học.............. 27
1.5. Xu thế phát triển của giáo dục.................................................. 32
1.5.1. Bốn trụ cột của giáo dục........................................................... 32
1.5.2. Học tập suốt đời và xây dựng xã hội học tập........................... 33
1.5.3. Giáo dục theo hướng tiếp cận năng lực người học................... 37
CHƯƠNG 2: GIÁO DỤC VÀ SỰ PHÁT TRIỂN NHÂN CÁCH
2.1. Một số khái niệm cơ bản.......................................................... 40
2.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển nhân
cách........................................................................................... 42
2.2.1. Bẩm sinh, di truyền.................................................................. 42
2.2.2. Môi trường................................................................................ 45
2.2.3. Giáo dục................................................................................... 47
2.2.4. Hoạt động cá nhân.................................................................... 51
CHƯƠNG 3. MỤC TIÊU GIÁO DỤC VÀ HỆ THỐNG GIÁO DỤC
QUỐC DÂN VIỆT NAM
3.1 Khái niệm mục tiêu giáo dục.................................................... 53
3.1.1. Khái niệm mục đích, mục tiêu giáo dục................................... 53
3.1.2. Tính chất của mục tiêu giáo dục............................................... 54
3.1.3. Ý nghĩa của việc xác định mục tiêu giáo dục........................... 55
3.2 Mục tiêu giáo dục Việt Nam.................................................... 56
3.2.1. Cơ sở khoa học để xác định mục tiêu giáo dục........................ 56
3.2.2. Mục tiêu của giáo dục Việt Nam.............................................. 60
3.2.3. Mục tiêu giáo dục tiểu học trong chương trình giáo dục phổ
thông tổng thể 2018 (thông tư 32 ngày 26/12/2018)................ 63
3.3. Những nhiệm vụ giáo dục........................................................ 64
3.3.1. Nhiệm vụ giáo dục................................................................... 64
3.3.2. Nhiệm vụ giáo dục tiểu học...................................................... 66
3.4. Hệ thống giáo dục quốc dân ở Việt Nam................................. 68
3.4.1. Khái niệm chung về hệ thống giáo dục quốc dân..................... 68
3.4.2. Nguyên tắc xây dựng hệ thống giáo dục quốc dân Việt Nam.. 68
3.4.3. Cơ cấu hệ thống giáo dục quốc dân Việt Nam......................... 69
3.5. Phổ cập giáo dục tiểu học......................................................... 76
3.5.1. Khái niệm phổ cập giáo dục tiểu học....................................... 76
3.5.2. Ý nghĩa của việc phổ cập giáo dục tiểu học............................. 77
3.5.3. Mục tiêu và chuẩn quốc gia phổ cập giáo dục tiểu học............ 78
3.5.4. Biện pháp thực hiện phổ cập giáo dục tiểu học........................ 79
CHƯƠNG 4. NGUYÊN LÝ VÀ CON ĐƯỜNG GIÁO DỤC Ở TIỂU
HỌC
4.1. Nguyên lý giáo dục................................................................... 80
4.1.1. Khái niệm về nguyên lý giáo dục............................................. 81
4.1.2. Nội dung các nguyên lý giáo dục............................................. 81
4.2. Con đường giáo dục................................................................. 83
4.2.1. Khái niệm con đường giáo dục................................................ 83
4.2.2. Các con đường giáo dục........................................................... 84
Chương 5. NGƯỜI GIÁO VIÊN TIỂU HỌC
5.1 Vai trò, nhiệm vụ của người giáo viên..................................... 90
5.2 Đặc điểm của lao động sư phạm của người giáo viên tiểu học 93
5.3 Những yêu cầu về phẩm chất và năng lực của người giáo
viên tiểu học............................................................................. 96
5.4 Quá trình hình thành và hoàn thiện nhân cách người giáo
viên........................................................................................... 109
LỜI NÓI ĐẦU
Giáo trình Giáo dục học tiểu học được biên soạn theo chương trình đào tạo mới
hệ chính quy của Khoa Giáo dục Tiểu học, trường Đại học Sư phạm, Đại học Đà
Nẵng. Trong chương trình đào tạo ngành Sư phạm Tiểu học, học phần Giáo dục học
được chia làm 2 học phần học ở 2 kỳ khác nhau: học phần Giáo dục học tiểu học 1 và
Giáo dục học tiểu học 2. Trong giáo trình này sẽ đề cập đến những nội dung liên quan
đến trong học phần Giáo dục học tiểu học 1. Giáo trình sẽ đề cập đến các vấn đề cơ
bản của Giáo dục học Tiểu học như giáo dục học là một khoa học về quá trình giáo
dục con người, giáo dục và sự hình thành phát triển nhân cách, mục đích giáo dục và
hệ thống giáo dục quốc dân, nguyên lý giáo dục và các con đường giáo dục, người
giáo viên tiểu học.
Bên cạnh những nội dung chính mà chương trình đào tạo qui định, nhóm tác giả
cũng cố gắng cập nhật thêm những nội dung mới, những xu hướng, chủ trương mới
của ngành đào tạo như đổi mới chương trình giáo dục phổ thông.
Giáo trình này có thể sử dụng cho quá trình giảng dạy và học tập của giảng viên
và sinh viên các trường đại học Sư phạm; Đối tượng phục vụ chính của giáo trình là
giảng viên và sinh viên sư phạm ngành Tiểu học.
Cấu trúc của giáo trình giáo dục học tiểu học 1 bao gồm 5 chương: Chương 1:
Giáo dục học là 1 khoa học về giáo dục con người. Chương 2: Các yếu tố ảnh hưởng
đến sự hình thành và phát triển nhân cách. Chương 3: Mục tiêu giáo dục và hệ thống
giáo dục quốc dân Việt Nam. Chương 4: Nguyên lý và các con đường giáo dục ở tiểu
học. Chương 5: Người giáo viên tiểu học. Trong quá trình biên soạn giáo trình này,
chúng tôi đã có sự trao đổi với các đồng nghiệp, các chuyên gia về lĩnh vực Giáo dục
hoc. Song không tránh khỏi những thiếu sót, rất mong nhận được sự góp ý của bạn
đọc. Chúng tôi xin chân thành cảm ơn.
Nhóm tác giả