1
TRƯỜNG ĐẠI HỌC QUẢNG BÌNH
KHOA SP TIỂU HỌC – MẦM NON
GIÁO TRÌNH
(Lưu hành nội bộ)
GIÁO DỤC HỌC
(Dành cho sinh viên các ngành ĐHSP)
Tác giả: Nguyễn Thị Xuân Hương
Năm 2025
MỤC LỤC
Trang
LỜI NÓI ĐẦU 4
Chương 1 5
GIÁO DỤC HỌC LÀ MỘT KHOA HỌC 5
1.1. GIÁO DỤC LÀ MỘT HIỆN TƯỢNG XÃ HỘI ĐẶC BIỆT5
1.2. CHỨC NĂNG CỦA GIÁO DỤC 7
1.3. ĐỐI TƯỢNG, NHIỆM VỤ VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CỦA GIÁO
DỤC HỌC 10
1.4. SƠ LƯỢC VỀ SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA GIÁO DỤC HỌC
14
1.5. HỆ THỐNG CÁC KHOA HỌC VỀ GIÁO DỤC VÀ MỐI QUAN HỆ GIỮA
GIÁO DỤC HỌC VỚI CÁC KHOA HỌC KHÁC 19
Chương 2 23
GIÁO DỤC VÀ SỰ PHÁT TRIỂN NHÂN CÁCH 23
2.1. SỰ PHÁT TRIỂN NHÂN CÁCH CỦA CON NGƯỜI 23
2.2. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ PHÁT TRIỂN NHÂN CÁCH 25
Chương 3 32
MỤC ĐÍCH, MỤC TIÊU GIÁO DỤC VÀ HỆ THỐNG GIÁO DỤC QUỐC
DÂN 32
3.1. KHÁI NIỆM MỤC ĐÍCH, MỤC TIÊU GIÁO DỤC VÀ MỐI QUAN HỆ
GIỮA MỤC ĐÍCH, MỤC TIÊU GIÁO DỤC 32
3.2. MỤC ĐÍCH GIÁO DỤC VIỆT NAM TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY
35
3.3. HỆ THỐNG GIÁO DỤC QUỐC DÂN 48
Chương 4 52
NGƯỜI GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 52
4.1. VAI TRÒ, CHỨC NĂNG, NHIỆM VỤ CỦA NGƯỜI GIÁO VIÊN TRUNG
HỌC PHỔ THÔNG 52
4.2. ĐẶC ĐIỂM LAO ĐỘNG SƯ PHẠM CỦA NGƯỜI GIÁO VIÊN TRUNG
HỌC PHỔ THÔNG 56
4.3.YÊU CẦU VỀ PHẨM CHẤT VÀ NĂNG LỰC CỦA NGƯỜI GIÁO VIÊN
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 60
2
4.4. MỐI QUAN HỆ CÔNG TÁC CỦA NGƯỜI GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ
THÔNG TRONG HOẠT ĐỘNG SƯ PHẠM 63
4.5. VẤN ĐỀ BỒI DƯỠNG, HOÀN THIỆN NHÂN CÁCH CỦA NGƯỜI GIÁO
VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 64
CHƯƠNG 5 67
NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA LÝ LUẬN DẠY HỌC 67
5.1. QUÁ TRÌNH DẠY HỌC Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG 67
5.2. NGUYÊN TẮC DẠY HỌC 75
CHƯƠNG 6 79
TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG79
6.1. NỘI DUNG DẠY HỌC Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG 79
6.2. PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG 86
6.3. PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG 95
6.4. HÌNH THỨC TỔ CHỨC DẠY HỌC Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG 98
CHƯƠNG 7 110
NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA LÝ LUẬN GIÁO DỤC 110
7.1.QUÁ TRÌNH GIÁO DỤC 110
7.2. NGUYÊN TẮC GIÁO DỤC 122
7.3. PHƯƠNG PHÁP GIÁO DỤC 128
7.3.1. Khái niệm 128
Chương 8 137
TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG 137
8.1. KHÁI NIỆM NỘI DUNG GIÁO DỤC 137
8.2. NỘI DUNG GIÁO DỤC Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG 139
Chương 9 157
NGƯỜI GIÁO VIÊN CHỦ NHIỆM LỚP Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG 157
9.1. VAI TRÒ CỦA NGƯỜI GIÁO VIÊN CHỦ NHIỆM LỚP Ở TRƯỜNG PHỔ
THÔNG 157
9.2. NHIỆM VỤ CỦA NGƯỜI GIÁO VIÊN CHỦ NHIỆM LỚP Ở TRƯỜNG PHỔ
THÔNG 161
9.3. PHƯƠNG PHÁP CÔNG TÁC CỦA GIÁO VIÊN CHỦ NHIỆM LỚP 169
9.4. NHỮNG YÊU CẦU ĐỐI VỚI GIÁO VIÊN CHỦ NHIỆM LỚP 170
TÀI LIỆU THAM KHẢO 171
3
LỜI NÓI ĐẦU
Để đáp ứng yêu cầu giảng dạy và học tập học phần: Giáo dục học, tài liệu biên
soạn nhằm cung cấp cho sinh viên những kiến thức cơ bản về khoa học giáo dục, các
yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển nhân cách, mục đích, mục tiêu giáo dục và hệ thống
giáo dục quốc dân, người giáo viên THPT; Lý luận dạy học và giáo dục ở trường trung
học (quá trình, nội dung, phương pháp, phương tiện, hình thức...); Hiểu rõ các đặc
điểm, nhiệm vụ của hoạt động dạy học và giáo dục ở trường trung học phổ thông. Trên
cơ sở đó, sinh viên có khả năng vận dụng kiến thức của học phần vào thực hiện chức
năng, nhiệm vụ nhà giáo nói chung và của người giáo viên trung học nói riêng. Hình
thành các kỹ năng tổ chức hoạt động dạy học và giáo dục ở trường trung phổ thông.
Nội dung tài liệu thể hiện trong 9 chương:
Chương 1. Giáo dục học là một khoa học
Chương 2. Giáo dục và sự phát triển nhân cách
Chương 3. Mục đích, mục tiêu giáo dục và hệ thống giáo dục quốc dân
Chương 4. Người giáo viên trung học phổ thông
Chương 5. Những vấn đề cơ bản của lý luận dạy học
Chương 6. Tổ chức hoạt động dạy học ở trường phổ thông
Chương 7. Những vấn đề cơ bản của lý luận giáo dục
Chương 8. Tổ chức hoạt động giáo dục ở trường phổ thông
Chương 9. Người giáo viên chủ nhiệm lớp ở trường phổ thông
Trong quá trình biên soạn tài liệu không thể tránh khỏi những thiếu sót, kính mong
đồng nghiệp và sinh viên góp ý để tài liệu hoàn thiện hơn.
Xin chân thành cảm ơn!
Tác giả
4
Chương 1
GIÁO DỤC HỌC LÀ MỘT KHOA HỌC
1.1. GIÁO DỤC LÀ MỘT HIỆN TƯỢNG XÃ HỘI ĐẶC BIỆT
1.1.1 Giáo dục là một hiện tượng xã hội đặc biệt
Từ khi xuất hiện trên trái đất, để tồn tại và phát triển, loài người đã bắt tay vào lao
động. Bằng lao động, con người đã sử dụng toàn bộ năng lực bản chất của mình tác động
vào thế giới tự nhiên để làm ra của cải vật chất để duy trì sự tồn tại của con người, thông
qua đó thúc đẩy sự phát triển xã hội. Trong quá trình đó, con người được cải tạo và ngày
càng phát triển, hoàn thiện.
Cùng với lao động, loài người phải nhận thức thế giới khách quan, không ngừng nắm
bắt những quy luật, những thuộc tính bản chất về thế giới và vận chúng vào thực tiễn cải
tạo thế giới. Những kinh nghiệm trong lao động sản xuất, sinh hoạt xã hội cũng như nhận
thức được tích lũy, khái quát hóa, hệ thống hóa ngày càng phong phú, đa dạng.
Trong quá trình đó, loài người nảy sinh nhu cầu truyền thụ lại cho thế hệ sau những
kinh nghiệm đã tích lũy được. Một mặt, làm cho những kinh nghiệm xã hội đó không
những không mất đi, không lãng quên mà còn được bảo tồn, lưu giữ, kế tục, ngày càng
phong phú lên. Mặt khác, quan trọng hơn là chuẩn bị cho thế hệ sau có đủ năng lực để
bước vào cuộc sống, lao động, sản xuất, không chỉ duy trì sự tồn tại của mình mà còn
thông qua đó thúc đẩy sự phát triển xã hội. Nhờ sự tiếp nhận những kinh nghiệm xã hội mà
thế hệ trước truyền lại, những thế hệ sau tái tạo năng lực bản chất của lòai người thành
năng lực bản chất cho chính mình để trở thành những chủ thể xã hội. Các thế hệ đi sau vì
thế mà bao giờ cũng có sự phát triển với trình độ cao hơn các thế hệ đi trước. Hiện tượng
đó gọi là sự giáo dục.
Vậy giáo dục hiểu theo nghĩa rộng nhất là sự truyền thụ kinh nghiệm xã hội từ thế hệ
trước cho thế hệ sau nhằm chuẩn bị cho thế hệ sau bước vào cuộc sống.
Với ý nghĩa đó, giáo dục ra đời từ khi xã hội mới hình thành, do nhu cầu của xã hội
và trở thành một yếu tố cơ bản để là phát triển xã hội. Giáo dục là một hoạt động có ý thức
của con người nhằm vào mục đích phát triển của chính con người và phát triển xã hội. Vì
vậy giáo dục là một hiện tượng xã hội và là một nhu cầu tất yếu của xã hội.
Tuy nhiên, giáo dục ban đầu thực hiện một cách đơn giản, trực tiếp trong lao động và
trong cuộc sống, được thực hiện bởi người lớn, ở mọi lúc, mọi nơi. Khi xã hội ngày càng
phát triển lên, kinh nghiệm xã hội được đúc kết ngày càng nhiều, yêu cầu của xã hội đối
với con người ngày càng cao, các loại hình xã hội ngày càng mở rộng hơn thì giáo dục theo
phương thức trực tiếp không còn phù hợp nữa mà đòi hỏi một phương thức giáo dục có
hiệu quả hơn. Giáo dục gián tiếp theo phương thức nhà trường, được thực hiện một cách
chuyên biệt ra đời và ngày càng phát triển đáp ứng ngày càng tốt nhu cầu của xã hội. Do
đó xã hội càng phát triển, giáo dục ngày càng trở nên phức tạp, đa dạng và mang tính
5