ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH THANH HÓA
TRƯỜNG CAO ĐẲNG NÔNG NGHIỆP THANH HÓA
GIÁO TRÌNH
MÔN HỌC/MÔ ĐUN: KỸ THUẬT TRUYỀN GIỐNG
NGÀNH/NGHỀ: DỊCH VỤ THÚ Y
TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG
Ban hành kèm theo Quyết định số: /QĐ-… ngày…….tháng….năm .........
…………........... của……………………………….
Thanh Hóa, năm 2022
TUYÊN BỐ BẢN QTUYÊN BỐ BẢN QUYỀN
Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được
phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo.
Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh
doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm.
LỜI GIỚI THIỆU
Kỹ thuật truyền giống (thụ tinh nhân tạo) là một tiến bộ khoa học kỹ thuật
quan trọng trong lĩnh vực chăn nuôi và thú y, đóng góp to lớn vào việc cải tạo và
nâng cao năng suất, chất lượng đàn giống vật nuôi. Việc áp dụng thành thạo kỹ
thuật này không chỉ giúp khai thác hiệu quả tiềm năng di truyền của những đực
giống ưu tú mà còn góp phần kiểm soát dịch bệnh, tăng hiệu quả kinh tế và thúc
đẩy sự phát triển bền vững của ngành chăn nuôi.
Giáo trình "Kỹ thuật truyền giống" được biên soạn nhằm cung cấp những
kiến thức cơ bản và kỹ năng thực hành cần thiết cho sinh viên cao đẳng ngành
Dịch vụ thú y và Chăn nuôi - Thú y. Nội dung giáo trình được xây dựng dựa trên
chương trình khung đào tạo của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, đồng thời
cập nhật những kiến thức mới, phù hợp với thực tiễn sản xuất tại Việt Nam và xu
hướng phát triển của thế giới.
Quá trình biên soạn giáo trình đã nhận được sự đóng góp ý kiến quý báu từ
các nhà khoa học, các chuyên gia trong lĩnh vực sinh sản vật nuôi, các giảng viên
có kinh nghiệm từ các trường bạn và các cán bộ kỹ thuật tại các cơ sở chăn nuôi.
Nhóm biên soạn đã cố gắng trình bày nội dung một cách khoa học, dễ hiểu, kết
hợp chặt chẽ giữa lý thuyết và thực hành, nhằm giúp sinh viên nắm vững kiến thức
và hình thành kỹ năng nghề nghiệp.
Giáo trình này là một học phần chuyên môn quan trọng trong chương trình
đào tạo, trang bị cho người học những năng lực cốt lõi để có thể thực hiện các thao
tác kỹ thuật trong quy trình thụ tinh nhân tạo cho các loài vật nuôi phổ biến như
trâu bò, lợn, gia cầm.
Cấu trúc chung của giáo trình bao gồm các chương mục đi từ những kiến
thức nền tảng về giải phẫu sinh lý sinh dục, quy trình khai thác và đánh giá tinh
dịch, các kỹ thuật thụ tinh nhân tạo chuyên biệt cho từng loài, đến việc quản lý và
nâng cao hiệu quả sinh sản trong đàn.
Giáo trình được cấu trúc gồm 4 bài như sau:
Bài 1: Các phương pháp phối giống cho vật nuôi
Bài 2: Khai thác tinh dịch
1
Bài 3: Kiểm tra, pha loãng và bảo tồn tinh dịch
Bài 4: Kỹ thuật thụ tinh nhân tạo cho gia súc cái
Với những nội dung trên, chúng tôi hy vọng rằng giáo trình này sẽ là một tài
liệu học tập và tham khảo bổ ích, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên
cứu cho sinh viên ngành Dịch vụ thú y, Chăn nuôi - Thú y.
Để hoàn thành giáo trình "Kỹ thuật truyền giống", nhóm tác giả xin bày tỏ
lòng biết ơn sâu sắc đến: Ban Giám hiệu Trường Cao đẳng Nông nghiệp Thanh
Hóa, Khoa Nông Lâm nghiệp đã tạo điều kiện thuận lợi và hỗ trợ về mọi mặt trong
suốt quá trình biên soạn. Các nhà khoa học, các đồng nghiệp trong và ngoài trường
đã đóng góp ý kiến chuyên môn quý báu, cung cấp tài liệu tham khảo và động viên
tinh thần để chúng tôi hoàn thành cuốn sách này. Hội đồng khoa học Trường Cao
đẳng Nông nghiệp Thanh Hóa đã dành thời gian đọc và cho những nhận xét, góp ý
xác đáng giúp nâng cao chất lượng giáo trình.
Mặc dù chúng tôi đã rất cố gắng trong quá trình biên soạn, song khó tránh
khỏi những thiếu sót. Rất mong nhận được những ý kiến đóng góp quý báu từ các
nhà chuyên môn, các bạn đồng nghiệp và bạn đọc để giáo trình ngày càng hoàn
thiện hơn trong những lần tái bản sau.
Trân trọng cảm ơn!
Thanh Hóa, ngày tháng năm 2022
Tham gia biên soạn
1. Chủ biên: CN. Phạm Thị Hằng Nga
2. Thành viên: ThS. Nguyễn Thế Hưng
2
MỤC LỤC
TUYÊN BỐ BẢN QTUYÊN BỐ BẢN QUYỀN.................................................1
LỜI GIỚI THIỆU.................................................................................................1
Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của mô đun:................................................6
Mục tiêu của môn học:..........................................................................................6
Bài 1: Các phương pháp phối giống cho vật nuôi..............................................9
Giới thiệu.................................................................................................................9
Mục tiêu:.................................................................................................................9
1. Phương pháp phối giống trực tiếp.......................................................................9
1.1. Khái niệm......................................................................................................9
1.2. Ưu, nhược điểm..........................................................................................10
2. Phương pháp phối giống gián tiếp (thụ tinh nhân tạo)......................................11
2.1. Khái niệm thụ tinh nhân tạo........................................................................12
2.2. Lợi ích và ý nghĩa của thụ tinh nhân tạo.....................................................12
2.3. Sơ lược lịch sử phát triển của thụ tinh nhân tạo.........................................13
Bài 2: Khai thác tinh dịch...................................................................................15
Giới thiệu...............................................................................................................15
Mục tiêu:...............................................................................................................15
1. Sinh lý sinh dục đực..........................................................................................15
1.1. Sơ lược giải phẫu và chức năng sinh lý của cơ quan sinh dục đực.............15
1.2. Tinh dịch....................................................................................................22
2. Huấn luyện gia súc đực nhảy giá lấy tinh.........................................................31
2.1. Huấn luyện lợn đực nhảy giá.....................................................................31
2.3. Huấn luyện dê, cừu đực nhảy giá................................................................34
2.4. Một số chú ý khi huấn luyện gia súc đực nhảy giá.....................................34
3. Khai thác tinh dịch lợn......................................................................................36
3.1. Công tác chuẩn bị.......................................................................................36
3.2. Kỹ thuật khai thác.......................................................................................36
4. Khai thác tinh dịch trâu, bò...............................................................................37
4.1. Công tác chuẩn bị.......................................................................................37
4.2. Kỹ thuật khai thác.......................................................................................38
5. Khai thác tinh dịch dê, cừu................................................................................38
6. Các yếu tố ảnh hưởng tới phẩm chất tinh dịch..................................................38
3
6.1. Dinh dưỡng.................................................................................................38
6.2. Kỹ thuật khai thác.......................................................................................39
6.3. Chế độ khai thác.........................................................................................39
6.4. Mùa vụ........................................................................................................40
6.5. Chăm sóc, quản lý.......................................................................................40
7. Thực hành..........................................................................................................41
7.1. Phương pháp huấn luyện lợn đực giống nhảy giá lấy tinh.........................41
7.2. Tham quan cơ sở khai thác tinh dịch lợn....................................................44
Bài 3: Kiểm tra, pha loãng và bảo tồn tinh dịch...............................................47
Giới thiệu...............................................................................................................47
Mục tiêu:...............................................................................................................47
1. Các chỉ tiêu kiểm tra phẩm chất tinh dịch.........................................................47
1.1. Các chỉ tiêu kiểm tra thường xuyên............................................................47
1.2. Các chỉ tiêu kiểm tra định kỳ.....................................................................52
2. Tiêu chuẩn tinh dịch của một số loài động vật.................................................62
3. Các nguyên tắc của môi trường pha loãng, bảo tồn tinh dịch...........................62
3.1. Áp lực thẩm thấu (Posm)............................................................................62
3.2. Độ pH..........................................................................................................63
3.3. Năng lực đệm của môi trường....................................................................63
3.4. Tỷ lệ giữa chất điện giải và chất không điện giải.......................................63
3.5. Môi trường phải có các đặc điểm vật lý phù hợp với tinh trùng.................64
3.6. Môi trường cần thoả mãn tính kinh tế và tính thực tiễn.............................64
4. Các chất chủ yếu cấu tạo môi trường pha loãng, bảo tồn tinh dịch..................64
4.1. Chất cung cấp năng lượng..........................................................................64
4.2. Chất đệm.....................................................................................................65
4.3. Chất chống choáng lạnh ("shock" nhiệt độ)...............................................66
4.4. Chất chống vi khuẩn...................................................................................67
4.5. Chất rửa sạch môi trường (Trilon B)..........................................................68
5. Pha loãng tinh dịch............................................................................................69
5.1. Yêu cầu của tinh dịch đem pha loãng và kỹ thuật pha chế môi trường......69
5.2. Pha loãng và phân liều tinh dịch.................................................................70
6. Bảo tồn tinh dịch...............................................................................................73
6.1. Mục đích.....................................................................................................73
6.2. Các phương pháp bảo tồn tinh dịch............................................................73
4