1
TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÀ RỊA-VŨNG TÀU
QUẢN TRỊ LOGISTICS
CHỦ BIÊN
ThS. ĐỖ THANH PHONG
GIÁO TRÌNH NỘI BỘ
2
LỜI NÓI ĐẦU
Các nguồn tài nguyên trên trái đất là hữu hạn, nhưng ước muốn của con
người lại vô
cùng. Chính vì vậy, cần tối ưu hoá việc sử dụng các nguồn tài
nguyên, để đáp ứng nhu
cầu ngày càng cao của xã hội và thế là Logistics đã ra đời.
Xu thế tất yếu của thời đại ngày nay là toàn cầu hoá nền kinh tế thế giới. Bất kỳ một quốc
gia, một địa phương, một doanh nghiệp hay ngành nghề nào, không phân biệt lớn hay nhỏ,
mạnh hay yếu, muốn tồn tại và phát triển đều phải chấp nhận và tích cực tham gia vào xu thế
mới này. Bởi toàn cầu hoá tuy còn nhiều nhược điểm, như: Làm cho cạnh tranh ngày
càng
gay gắt, chưa bảo đảm sự công bằng giữa nước giàu và nước nghèo...
nhưng có ưu điểm
rất lớn là làm cho nền kinh tế thế giới phát triển năng động và vững chắc hơn.
Toàn cầu hoá tạo điều kiện cho giao thương giữa các quốc gia, các khu vực trên thế giới
phát triển mạnh mẽ, và đương nhiên sẽ dẫn đến bước phát triển mới của Logistics - Logistics
toàn cầu. Trong vài thập niên gần đây Logistics đã phát triển nhanh chóng và mang lại những
kết quả rất tốt đẹp ở nhiều nước trên thế giới, điển hình như: Hà Lan, Thuỵ Điển, Đan
Mạch, Hoa Kỳ... Trong những năm cuối thế kỷ 20, đầu thế kỷ 21, thuật ngữ Logistics được
nhắc đến nhiều ở các nước Đông Á, Đông - Nam Á và đặc biệt phát triển ở Singapore.
Nhưng ở Việt Nam thuật ngữ này còn mới mẻ, ít người biết đến. Cuốn sách “Giáo trình
Quản trị Logistics ” này được biên soạn nhằm đáp ứng nhu cầu kiến thức về Logistics.
Cuốn sách này được biên soạn theo hướng lý thuyết, ví dụ minh họa, tình huống và bài tập.
Đây là tài liệu cần thiết cho sinh viên ngành Logistics và Quản lý chuỗi cung ứng nói riêng
và các độc giả quan tâm đến vấn đề Quản trị Logistics.
Vì khả năng và thời gian còn hạn chế nên cuốn sách sẽ còn những sai sót nhất định.
Rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của bạn đọc để cuốn sách được hoàn thiện hơn.
Xin chân thành cảm ơn!
Mọi đóng góp xin gửi về:
ThS.Đỗ Thanh Phong – Bộ môn Logistics và quản lý chuỗi cung ứng, Khoa Kinh tế
- Luật - Logistics, ĐạihọcBàRịa – VũngTàu
Email: phongdt.kt@bvu.edu.vn
3
MỤC LỤC
Nội dung Trang
Chương 1 TỔNG QUAN VỀ LOGISTICS VÀ QUẢN TRỊ LOGISTICS ...........................11
1.1 Logistics trong nền kinh tế hiện đại .....................................................................................11
1.1.1 Khái niệm và sự phát triển của logistics ..............................................................................11
1.1.2 Phân loại các hoạt động logistics ........................................................................................ 17
1.1.3 Vị trí và vai trò của logistics .............................................................................................. 19
1.2 Nội dung cơ bản của quản trị Logistics ............................................................................... 23
1.2.1 Khái niệm và mô hình quản trị logistics . .......................................................................... 23
1.2.2 Mục tiêu và quan điểm của quản trị logistics kinh doanh ................................................... 24
1.3 Các nội dung cơ bản của quản trị logistics .......................................................................... 31
CÂU HỎI ÔN TẬP ....................................................................................................................... 33
Chương 2 QUẢN TRỊ DỰ TRỮ ............................................................................................... 34
2.1 Khái niệm, phân loại dự trữ ................................................................................................ 34
2.1.1 Khái niệm và chức năng của dự trữ: ................................................................................... 34
2.1.2 Phân loại dự trữ ................................................................................................................... 35
2.2 Các yêu cầu quản trị dự trữ, phân loại sản phẩm dự trữ ..................................................... 40
2.2.1 Yêu cầu quản trị dự trữ ....................................................................................................... 40
2.2.2 Phân loại sản phẩm dự trữ ................................................................................................... 42
2.3. Quyết định hệ thống dự trữ và thông số hệ thống “đẩy” .................................................... 44
2.3.1 Quyết định hệ thống dự trữ ................................................................................................. 44
2.3.2 Các quyết định trong hệ thống “đẩy” .................................................................................. 45
2.4 Các quyết định trong hệ thống “kéo”.................................................................................. 47
2.4.1 Quyết định mô hình kiểm tra dự trữ .................................................................................... 47
2.4.2 Quyết định qui mô lô hàng nhập ......................................................................................... 49
2.5 Quyết định dự trữ bảo hiểm ................................................................................................. 55
2.6 Một số giải pháp nhằm cải tiến quản trị dự trữ ................................................................... 56
2.6.1 Một số chỉ tiêu đánh giá quản trị dự trữ: ............................................................................. 56
2.6.2 Các giải pháp nhằm cải tiến quản trị dự trữ ........................................................................ 57
CÂU HỎI ÔN TẬP ....................................................................................................................... 58
Chương 3.QUẢN TRỊ HOẠT ĐỘNG VẬN TẢI TRONG LOGISTICS .............................. 60
3.1. Khái quát về vận chuyển trong logistics ............................................................................. 60
3.1.1 Khái niệm, vai trò và vị trí của vận chuyển ........................................................................ 60
3.1.2 Đặc điểm của hoạt động vận chuyển hàng hoá ................................................................... 63
3.1.3 Các thành phần tham gia vận chuyển hàng hoá .................................................................. 64
3.2 Phân loại vận chuyển .......................................................................................................... 66
3.2.1 Phân loại theo đặc trưng con đường /loại phương tiện vận tải ........................................... 66
3.2.2 Phân loại theo đặc trưng sở hữu và mức độ điều tiết của nhà nước .................................... 69
3.2.3 Phân loại theo khả năng phối hợp các phương tiện vận tải: ................................................ 71
3.2.4 Các phương án vận chuyển khác......................................................................................... 73
3.3 Các quyết định cơ bản trong vận chuyển ............................................................................ 75
3.3.1 Chiến lược vận chuyển hàng hoá ........................................................................................ 75
3.3.2 Phối hợp trong vận chuyển hàng hoá ................................................................................. 83
3.3.3 Hệ thống chứng từ trong vận chuyển hàng hoá ................................................................. 85
CÂU HỎI ÔN TẬP ....................................................................................................................... 89
4
Chương 4. DỊCH VỤ KHÁCH HÀNG .................................................................................... 91
4.1 Khái niệm, vai trò, và các nhân tố cấu thành dịch vụ khách hàng ..................................... 91
4.1.1 Khái niệm dịch vụ khách hàng ........................................................................................... 92
4.1.2 Các nhân tố cấu thành dịch vụ khách hàng ....................................................................... 94
4.1.3 Vai trò và tầm quan trọng của dịch vụ khách hàng............................................................ 95
4.2 Phân loại và xác định các chỉ tiêu dịch vụ khách hàng ..................................................... 98
4.2.1 Phân loại dịch vụ khách hàng ............................................................................................ 98
4.2.3 Các chỉ tiêu và phương pháp xác định tiêu chuẩn dịch vụ khách hàng ........................... 100
6.3 Quá trình thực hiện đơn đặt hàng và chất lượng dịch vụ khách hàng ............................. 106
4.2.1 Quá trình thực hiện đơn hàng .......................................................................................... 106
4.2 Tác động của thời gian đáp ứng đơn hàng đến chất lượng dịch vụ khách hàng .............. 109
4.3 Các quá trình đặt hàng cơ bản trong kênh phân phối ........................................................112
CÂU HỎI ÔN TẬP ......................................................................................................................115
Chương 5. QUẢN TRỊ THU MUA .......................................................................................... 116
5.1 Quản trị mua trong các doanh nghiệp ...............................................................................117
5.1.1 Vai trò và mục tiêu của mua .............................................................................................117
5.2 Nghiên cứu và chọn nhà cung ứng ...................................................................................118
5.3 Quá trình nghiệp vụ mua ................................................................................................. 120
5.4 Quản trị kho ..................................................................................................................... 124
5.4.1 Khái niệm, vai trò và chức năng kho ............................................................................... 124
5.4.2 Hệ thống bảo quản và các loại kho hàng hoá .................................................................. 126
5.4.3 Các quyết định cơ bản của quản trị kho và quá trình nghiệp vụ kho .............................. 129
5.5 Bao bì và dòng Logistics ngược ...................................................................................... 135
5.5.1 Chức năng và các yêu cầu đối với bao bì ....................................................................... 135
5.5.2 Tiêu chuẩn hoá bao bì ...................................................................................................... 137
5.5.3 Quá trình nghiệp vụ bao bì .............................................................................................. 139
5.5.4 Dòng logistics ngược ....................................................................................................... 141
Chương 6 HỆ THỐNG THÔNG TIN LOGISTICS ............................................................. 144
6.1 Khái niệm, mô hình hệ thống thông tin logistics .............................................................. 144
6.2 Chức năng và tác dụng của LIS ........................................................................................ 146
6.3 Dòng thông tin logistics trong doanh nghiệp .................................................................... 147
CÂU HỎI ÔN TẬP ..................................................................................................................... 151
CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM .................................................................................................... 152
TÀI LIỆU THAM KHẢO ....................................................................................................... 168
5
DANH MỤC BẢNG BIỂU VÀ HÌNH VẼ
Bảng và hình vẽ
trang
Bảng 2.1 Bảng phân nhóm sản phẩm theo qui tắc Pareto
42
Bảng 2.2 Các dữ liệu tính toán
43
Bảng 2.3 Tính toán các thông số
44
Bảng 2.4 Các dữ liệu tính toán
45
Bảng 2.5 Phân phối xác suất nhu cầu theo lượnghàng bán ra
48
Bảng 3.1 Xếp hạng đặc điểm của các con đường vận chuyển hàng hoá
67
Bảng 3.2. Đánh giá các đơn vị vận tải
80
Bảng 3.3. Phương án vận chuyển căn cứ theo mật độ khách hàng và khoảng
cách
81
Bảng 3.4. Phối hợp vận chuyển theo nhu cầu thị trường và giá trị sản phẩm
81
Bảng 4.1 Các phương án chi phí và mức dịch vụ logistics hàng khác nhau
101
Bảng 4.2 Ma trận phân loại khách hàng – sản phẩm
101
Bảng 4.3 Lựa chọn các mức dịch vụ khách hàng với các nhóm khách hàng –
sản phẩm
102
Bảng 4.4 Đặc trưng của các hệ thống thực hiện đơn hàng
108
Hình 1.1 Lịch sử phát triển logistics kinh doanh từ 1950 đến nay
10
Hình 1.2 Vị trí của dịch vụ Logistics trong chuỗi cung ứng
11
Hình 1.3 Quan hệ giữa chức năng logistics với chức năng sản xuất
17
Hình 1.4 Các thành phần và hoạt động cơ bản của hệ thống Logistics
19
Hình 1.5 Mối quan hệ giữa các loại chi phí logistics
25
Hình 1.6 Tỷ lệ giá trị gia tăng từ hoạt động logistics của một số ngành kinh
doanh khác nhau
27
Hình 2.1 Các loại dự trữ phân theo vị trí trên dây chuyền cung ứng
34
Hình 2.2 Các loại dự trữ chủ yếu phân theo vị trí trong hệ thống logistics
35
Hình 2.3 Cấu thành chi phí dự trữ 41
41
Hình 2.4 Đồ thị tổng chi phí theo qui mô lô hàng
51
Hình 2.5 Đồ thị tổng chi phí với chính sách giảm giá một phần
52
Hình 3.1 Tam giác chiến lược logistics
60
Hình 3.2 Các thành phần tham gia quá trình vận chuyển hàng hoá
63
Hình 3.3 Sơ đồ vận chuyển thẳng đơn giản
75
Hình 3.4 Sơ đồ vận chuyển thẳng với tuyến đường vòng
76
Hình 3.5 Sơ đồ vận chuyển qua trung tâm phân phối
76
Hình 3.6 Sơ đồ vận chuyển qua trung tâm phân phối với tuyến đường vòng
85
Hình 3.7 Dòng chứng từ/thanh toán trong vận chuyển hàng hoá
85
Hình 4.1 Mối quan hệ giữa dịch vụ khách hàng với doanh thu
99
Hình 4.2 Mối quan hệ giữa dịch vụ khách hàng với doanh thu và chi phí
99
Hình 4.3 Hành trình của một đơn đặt hàng
105
Hình 4.4. Quá trình đáp ứng đơn hàng
105
Hình 4.5 Phân tích tổng thời gian đáp ứng đơn hàng
107