Lưu hành nội bộ
1
TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÔN ĐỨC THẮNG
KHOA KHOA HỌC ỨNG DỤNG
BỘ MÔN KHOA HỌC Y SINH
GIÁO TRÌNH THÍ NGHIỆM
HỢP CHẤT TỰ NHIÊN TRONG Y SINH
Mã môn học: 608014
2021-2022
Lưu hành nội bộ
2
HÌNH THỨC ĐÁNH GIÁ MÔN HỌC
✓ MÔN TN HỢP CHẤT TỰ NHIÊN TRỌNG Y SINH : 1 TC
✓ ĐIỂM QUÁ TRÌNH (50%): TRUNG BÌNH CÁC BÀI KIỂM TRA ĐẦU GIỜ (20%) +
TRUNG BÌNH CÁC KẾT QUẢ THÍ NGHIỆM (30%)
✓ ĐIỂM CUỐI KỲ (50%): THI TRẮC NGHIỆM (25%) + THỰC HÀNH (25%)
CHƯƠNG TRÌNH HỌC MỖI BUỔI THÍ NGHIỆM
- Nhận tài liệu học tập thông qua hệ thống eLearning
- Kiểm tra bài đầu giờ
- Phân công thí nghiệm
- Thực hiện thí nghiệm - biện luận kết quả
- Báo cáo nhận xét kết quả thí nghiệm
- Nộp báo cáo thí nghiệm qua hệ thống eLearning
Lưu hành nội bộ
3
LỊCH TRÌNH GIẢNG DẠY
Tuần
Nội dung
Số tiết
Tài liệu
LT
BT
TH
1
Tách chiết, thu nhận và xác
định hợp chất tự nhiên từ
thực vật
6
Giáo trình thí nghiệm
2
Đánh giá hoạt tính kháng
oxy hóa của hợp chất tự
nhiên
6
Nt
3
Đánh giá hoạt tính kháng
khuẩn của hợp chất tự
nhiên
6
Nt
4
Tách chiết, thu nhận và xác
định hợp chất tự nhiên từ
vi sinh vật
6
Nt
Khảo sát nồng độ ức chế
tối thiểu của hợp chất tự
nhiên
Nt
5
Kiểm tra kết thúc môn học
6
Tổng cộng
30
Lưu hành nội bộ
4
BÀI 1. TÁCH CHIẾT, THU NHẬN VÀ XÁC ĐỊNH HỢP CHẤT TỰ NHIÊN TỪ
THỰC VẬT
1.1. Cơ sở lý thuyết
1.1.1. Định tính thành phần hóa thực vật
Quy trình dùng để xác định nhanh một số nhóm hợp chất thường gặp trong nguyên liệu
thực vật bằng các phản ứng hóa học (thường được gọi là phân tích sơ bộ thành phần hóa
thực vật) dựa trên nguyên tắc:
✓ Tách chiết hỗn hợp các chất trong nguyên liệu thành những phân đoạn đơn giản.
✓ Dùng các phản ứng hóa học đặc trưng (thường là các phản ứng kết tủa, phản ứng
màu) để phát hiện các nhóm hợp chất có trong dịch chiết.
Kết quả của các phản ứng đặc trưng, đặc biệt là các phản ứng màu, phụ thuộc nhiều vào
mức độ “tinh khiết” của nhóm chất đó trong môi trường phản ứng. Phản ứng của một hợp
chất hay một nhóm hợp chất “tinh khiết” có thể khác biệt nhiều hay ít, đôi khi khác biệt
hoàn toàn với phản ứng của nó trong một hỗn hợp. Trong hỗn hợp, các nhóm hợp chất ảnh
hưởng đến kết quả phản ứng của một nhóm hợp chất khác thường được xem là các “tạp
chất”.
Các chất trong nguyên liệu thực vật được phân thành các nhóm theo độ phân cực của chúng.
Thông thường, chúng được chia thành 3 nhóm:
- Nhóm các chất không hoặc kém
phân cực;
- Nhóm các chất có độ phân cực
trung bình;
- Nhóm các chất có độ phân cực
mạnh.
Quá trình tách chiết hỗn hợp các chất
có trong nguyên liệu thực vật thành 3
phân đoạn theo độ phân cực tăng dần:
kém phân cực, phân cực trung bình và phân cực mạnh bằng cách chiết nguyên liệu lần lượt
với các dung môi: ethanol, methanol, diethyl ether... Việc xác định các nhóm hợp chất
trong từng dịch chiết được tiến hành bằng các phản ứng hóa học đặc trưng.
Lưu hành nội bộ
5
1.1.2. Định lượng thành phần hóa học
Việc định lượng các hợp chất trong dược liệu là rất cần thiết, góp phần tạo cơ sở cho
việc giải thích các tính chất dược lý của các loài dược liệu đang được ứng dụng trong y
học. Phương pháp định lượng hợp chất trong dược liệu có thể dựa trên khả năng tạo phức
hợp của nhóm hợp chất với thuốc thử tạo ra sản phẩm có màu, đo độ hấp thu và dựa vào
chất chuẩn để xác định. Hoặc có thể dùng phương pháp tạo tủa, cân và sấy khô đến trọng
lượng không đổi.
Ví dụ phương pháp định lượng phenolic toàn phần bằng phương pháp Folin-Ciocalteu:
dựa trên sự khử thuốc thử Folin-Ciocalteu bởi hợp chất phenol/môi trường kiềm tạo ra sản
phẩm có màu, đo độ hấp thu ở bước sóng cực đại của sản phẩm thu được (phương
pháp quang phổ, 765 nm).
1.2. Nguyên liệu
Lá bắp cải (Brassica oleracea) bảo quản ở nhiệt độ 4 0C.
1.3. Hóa chất – Dụng cụ thí nghiệm
- Ethanol 50%.
- FeCl3 5%
- PbCH3COO 10%
- HCl 32%
- Na2CO3 7.5%
- Folin-ciocaleu 10%
- Becher 100-150 mL
- Bể điều nhiệt; bếp đun cách thủy (máy cô quay)
- Ống ly tâm lớn (50 mL)
- Ống ly tâm nhỏ (15 mL)
- Ống nghiệm: 20 ống nghiệm/mỗi nhóm nhỏ
- Máy đo UV-Vis; cuvet