H NG D N B M HUY T T TRƯỚ Ẫ Ấ Ệ Ự Ị
B NHỆ
Y LÝ C B NƠ Ả
NGŨ T NG : là 5 c quan tàng tr Ạ ơ ữ
* tâm tàng th n ầ
* phế tàng phách
*can tàng h n ồ
*tỳ tàng ý và trí
* th nậ tàng tinh và chí
TÂM : a/ ch th n minh ủ ầ
b /ch huy t m ch , ng m t ủ ế ạ ứ ở ặ
c/ quan h v i l iệ ớ ưỡ
CAN : a / can tàng huy t ế
b / can ch m u l -(m u k , lo ngh )ủ ư ự ư ế ỉ
c / can quan h v i gân, móng tay móng chân ệ ớ
d / can quan h v i m t ệ ớ ắ
TỲ : a/ tỳ ch v n hoá ủ ậ
b / tỳ th ng huy t ố ế
c/ tỳ quan h v i t chi, c nh c cho đ n mi ng ,môi ệ ớ ứ ơ ụ ế ệ
PH ; a/ ph ch khí Ế ế ủ
b/ ph ch ti t , đi u hoà huy t d ch c a thân th ế ủ ế ề ế ị ủ ể
c/ ph hi p v i da lông ế ệ ớ
d/ ph khai khi u mũi ế ế ở
e/ph quan h v i cu ng h ng âm thanh ế ệ ớ ố ọ
TH N : a/ th n tàng tinh Ậ ậ
b/ th n quan h v i sinh tr ng phát d c ậ ệ ớ ưở ụ
c/ th n ch v ho c a m nh môn ậ ủ ề ả ủ ệ
d/ th n ch x ng tu thông v i nãoậ ủ ươ ỹ ớ
e/ th n khai khi u tai và nh âm ( đ i ti u ti n ) ậ ế ở ị ạ ể ệ
D CH LÝ C Y UỊ Ơ Ế
A / D CH là gì Ị
D ch là thay đ i v n chuy n bi n hóa ị ổ ậ ể ế
V n v t thay đ i không ng ng , cho nên d ch là lý đ ng nhiên t t y u ạ ậ ổ ừ ị ươ ấ ế
C a vũ tr , c a th gi i c a m i s v t k c con ng i và s s ng ủ ụ ủ ế ớ ủ ọ ự ậ ể ả ườ ự ố
Vi c ch a b nh t t ph i luôn luôn chú tr ng t i s ki n bi n đ i trong sinh lý vàệ ữ ệ ấ ả ọ ớ ự ệ ế ổ
c th ng i b nh .Y khoa c truy n có câu :ơ ể ườ ệ ổ ề
‘’B T TRI D CH ,B T KH DĨ NGÔN Y ‘’( không bi t d ch , không th nào nóiẤ Ị Ấ Ả ế ị ể
chuy n ch a b nh đ c ) ệ ữ ệ ượ
Hi u bi t d ch t c là chú tr ng t i s bi n chuy n cu ng i b nh ,bi t nh ngể ế ị ứ ọ ớ ự ế ể ả ườ ệ ế ữ
quy lu t c a s bi n chuy n , m i có th tác đ ng vào c th m t cách h u hi u ,ậ ủ ự ế ể ớ ể ộ ơ ể ộ ữ ệ
t c là đem l i s c kh e cho ng i b nh ứ ạ ứ ỏ ườ ệ
Trong vũ tr v n v t cũng nh trong c th con ng i ( m t ti u vũ tr thu nh ) ụ ạ ậ ư ơ ể ườ ộ ể ụ ỏ
S bi n d ch s dĩ có là do hai tính ch t khác nhau : ÂM – D NG ự ế ị ở ấ ƯƠ
B / ÂM –D NG ƯƠ
Tính âm và tính d ng là hai tính ch t có trong s v t đ c bi t là trong c th conươ ấ ự ậ ặ ệ ơ ể
ng i ườ
Và nh ng b ph n , c quan trong đó .ữ ộ ậ ơ
Thông th ng ai cũng th y đ c tính ÂM và D NG c a s v t , nh ườ ấ ượ ƯƠ ủ ự ậ ư
Bóng t i ( âm ) và ánh sáng ( d ng ) ố ươ
L nh ( âm ) và nóng ( d ng ) ạ ươ
N ng ( âm ) nh ( d ng ) ặ ẹ ươ
Bên trong ( âm ) bên ngoài (d ng ) ươ
Phía d i ( âm ) và phía trên ( d ng ) vv … ướ ươ
V y âm và d ng là hai m t đ i ch i nhau , nh ng t n t i th ng nh t v i nhau ậ ươ ặ ố ọ ư ồ ạ ố ấ ớ
Đ i ch i đ ti t ch nhau h u đi u hòa nhau , cùng nhau làm cho m i s v t đ cố ọ ể ế ế ầ ề ọ ự ậ ượ
t n t i hi n h u ồ ạ ệ ữ
C n ghi nh nh ng quy lu t sau đây :ầ ớ ữ ậ
1/ có âm t t ph i có d ng ( và ng c l i ) m i thành s v t ấ ả ươ ượ ạ ớ ự ậ
2/ trong âm có d ng và trong d ng có âm ươ ươ
3/ âm sinh trong d ng và d ng sinh trong âm ươ ươ
4 /âm và d ng sinh ra nhau và kh ng ch nhau ươ ố ế
Trong lý lu n âm và d ng đ c ký hi u nh sau : ậ ươ ượ ệ ư
_____ d ng ươ
--- --- âm
C/ NGŨ HÀNH
N u âm d ng là nh ng nguyên tính gây ra bi n chuy n ( d ch bi n ) thì ngũ hànhế ươ ữ ế ể ị ế
là quy lu t chung nh t c a d ch bi n ậ ấ ủ ị ế
Ngũ hành là 5 b c đi có khi g i là ngũ v n ( là 5 đo n chuy n đ i ) ướ ọ ậ ạ ể ổ
V y ngũ hành là 5 giai đo n bi n đ i , chuy n hóa c a s v t đ c bi t là sậ ạ ế ổ ể ủ ự ậ ặ ệ ự
s ng , sinh lý con ng i ố ườ
M c- h a- th - kim- th y ( g - l a – đ t – vàng -n c ) không ph i là ch tộ ỏ ổ ủ ỗ ử ấ ướ ả ấ
li u ,mà ch là nh ng tên g i ti n l i c a 5 đo n chuy n bi n , chúng ch có tínhệ ỉ ữ ọ ệ ợ ủ ạ ể ế ỉ
t ng tr ng cho quá trình d ch bi n ượ ư ị ế
M c ( thu c g ) t ng tr ng cho tr ng thái phát tri n ,mùa xuân thu c m c ộ ộ ỗ ượ ư ạ ể ộ ộ
H a ( l a ) t ng tr ng cho m c cùng t t l n nh t c a s v t , mùa h thu c h a ỏ ử ượ ư ứ ộ ớ ấ ủ ự ậ ạ ộ ỏ
Th ( đ t ) bi u t ng cho m c trung hòa c a bi n hóa : mùa tr ng h ( khi hèổ ấ ể ượ ứ ủ ế ườ ạ
s p sang thu ) thu c hành th ắ ộ ổ
Kim ( vàng , kim lo i ) t ng tr ng cho ch c năng đang hoái hóa ) , mùa thu thu cạ ượ ư ứ ộ
kim
Th y ( n c ) bi u t ng s ng ng đ ng yên t nh chu n b cho m t ký bi n đ iủ ướ ể ượ ự ư ứ ỉ ẩ ị ộ ế ổ
khác , mùa đông thu c th y , nó chu n b cho muà xuân t iộ ủ ẩ ị ớ
V y lý c n nh nh ng s v t t ng ng v i ngũ hành nh sau ề ầ ớ ữ ự ậ ươ ứ ớ ư
M C - H A - TH - KIM - TH Y Ộ Ỏ Ổ Ủ
Can - tâm - tỳ - ph - th n ế ậ
Đ m - ti u. tr ng – v - đ i tr ng - bàng quang ở ể ườ ị ạ ườ
Cân m ch - nh c - bì - c t ạ ụ ố
N ( gi n ) h ( m ng ) t ( nghĩ ) bi ( bu n ) kinh ( s ) ộ ậ ỷ ừ ư ồ ợ
Phong ( gió ) nhi t ( nóng ) th p ( t ) táo ( khô ) hàn ( l nh ) ệ ấ ướ ạ
Gi a các hành có 2 quan h sau : ữ ệ
Quan h t ng sinh : ( h tr - giúp đ ) ệ ươ ỗ ợ ỡ
M c sinh h a , h a sinh th , th sinh kim , kim sinh th y , th y sinh m cộ ỏ ỏ ổ ổ ủ ủ ộ
Quan h t ng kh c : ( c ch -đi u ti t ) ệ ươ ắ ứ ế ề ế
M c kh c th , th kh c th y ,th y kh c h a ,h a kh c kim , kim kh c m cộ ắ ổ ổ ắ ủ ủ ắ ỏ ỏ ắ ắ ộ
L C KHÍ Ụ : NGUYÊN NHÂN NGO I C M Ạ Ả
L c khí là :ụ
PHONG ( gió ) - HÀN (l nh) - TH ( n ng )- TH P ( m t ) -TÁO ( khô ráo )ạ Ử ắ Ấ ẩ ướ
HO ( l a , nóng )Ả ử
HÀN h i khí thì run r yạ ẫ
TH h i khí thì nóng b cỬ ạ ứ
TÁO h i khí thì bí k t ạ ế
TH P h i khí thì phù th ng Ấ ạ ủ
PHONG h i khí thì đau nh c ạ ứ
HO h i khí thì loá , m m tẢ ạ ờ ắ
NGŨ T NG B NH C Ạ Ị Ơ
B nh gh phát ng a đ u thu cTÂM ệ ẻ ứ ề ộ
b nh phong làm xây x m đ u thu cCAN ệ ẩ ề ộ
b nh th p làm đ y tr ng đ u thu c tỳ ệ ấ ầ ướ ề ộ
b nh v u t h i đ u thu c PH ệ ề ấ ơ ề ộ Ế
b nh l nh d n phát đ u thu cTH N ệ ạ ẫ ề ộ Ậ
NGŨ LÃO S TH NG Ở ƯƠ
Nhìn lâu h i huy t ạ ế
n m lâu h i khí ằ ạ
ng i lâu h i th t ồ ạ ị
đ ng lâu h i x ngứ ạ ươ
đi lâu h i gânạ
T CH N : Ứ Ẩ
LÀ 4 phép xem xét hay 4 phép khám đ bi t b nh ểếệ
- V NG CH N : trông , nhìn hình s c , đi u b Ọ Ẩ ắ ệ ộ
-VĂN CH N : là nghe ngóng âm thanh , h i th ,ý t Ẩ ơ ở ứ
- V N CH N : là h i r căn b nh , tr ng ch ng Ấ Ẩ ỏ ỏ ệ ạ ứ
- THI T CH N : Là xét đoán b m ch Ế Ẩ ộ ạ
v ng -văn - v n - thi t tuy có s p th t tr c sau đó là nói ọ ấ ế ế ứ ự ướ
tr c ,ta nhìn hình s c ng i b nh ( v ng ) ướ ắ ườ ệ ọ
r i nghe ti ng nói ( văn ) ồ ế
h i thêm căn b nh ( v n )ỏ ệ ấ
sau cùng m i thi t m ch ( thi t ) .h u nh th t này khôg th đão l n ớ ế ạ ế ầ ư ứ ự ể ộ
nh ng ch c n bi t r ng V NG là s kh i còn THI T là t i h u ư ỉ ầ ế ằ Ọ ơ ở Ế ố ậ
v ng văn v n có th linh đ ng trong chung m t lúc , hay thi t m ch có th cùngọ ấ ể ộ ộ ế ạ ể
v ng -văn -v n cũng đ c . M i n la ng i th y thu c có đ kh năng , tinh th nọ ấ ượ ễ ườ ầ ố ủ ả ầ
và tài ngh ệ
phép T CH N là là công vi c đ u c a ng i th y thu c và là ch ch t r t c nỨ Ẩ ệ ầ ủ ườ ầ ố ủ ố ấ ầ
thi t khi khám b nh và đi u trế ệ ề ị
ng i làm công vi c khám và đi u tr ph s d ng c ngũ quan c a mình ườ ệ ề ị ảỉ ử ụ ả ủ
- TH GIÁC : th n kinh đ xem xét Ị ầ ể
-THÍNH GIÁC th n kinh đ nghe ngóng ầ ể
-KH U GIÁC th n kinh đ h i đáp Ẩ ầ ể ỏ
-XÚC GIÁC th n kinh đ ch n đoán ầ ể ẩ
- KH U GIÁC th n kinh đ đánh h i Ứ ầ ể ơ
m c dù ngày nay đã văn minh hay sau này còn văn minh đ n c c đặ ế ự ộ
mãi mãi tr c sau v n l y T CH N làm căn bãn đ thi d ng trong vi c tr b nh ướ ẫ ấ Ứ Ẩ ể ụ ệ ị ệ
khôg th chê b đ c b i đó chính là b môn khoa h c tinh kỳ ,giao hoà v i âmể ỏ ượ ở ộ ọ ớ
d ng , ng v i ngũ hành , đ i chi u v i kinh l c t ng ph c a con ng i , có kươ ứ ớ ố ế ớ ạ ạ ủ ủ ườ ỷ
c ng , có đ o lý , uyên thâm mà phong phú vô t nươ ạ ậ
Ph ng pháp đông y nói chung và y h c dân t c nói riêng đã có nhi u m t đ ngươ ọ ộ ề ặ ứ
đ n khoa h c ắ ọ
nên qua nhi u th thách v n luôn đóng vai trò ch đ o xuyên su t y h c c truy n ề ử ẫ ỉ ạ ố ọ ổ ề
chúng ta càn th a k , phát huy nh ng m t tích c c đó ừ ế ữ ặ ự
trong nh ng tài li u c a r t nhi u tác gi vi t sách v đông y, châm c u x a vàữ ệ ủ ấ ề ả ế ề ứ ư
nay đóng vai trò thi t y u trong cách đièu tr b nh ế ế ị ệ
li u pháp châm c u đ c xem là li u pháp truy n th ng c a trung y ,t lâu đãệ ứ ượ ệ ề ố ủ ừ
đ c đông đ o m i ng i bi t đ n .Li u pháp đi m huy t ( b m huy t ) có l chượ ả ọ ườ ế ế ệ ể ệ ấ ệ ị
s còn s m h n so v i li u pháp châm c u .tuy nhiên li u pháp này th ng bử ớ ơ ớ ệ ứ ệ ườ ị
quên lãng , cho nên nó ch đ c xem là m t li u pháp dân gian đ c ng d ngỉ ượ ộ ệ ượ ứ ụ
r ng rãi và h u hi uộ ữ ệ
kh i ngu n c a li u pháp châm c u có t th i c x a ,con ng i ch a có ph ngở ồ ủ ệ ứ ừ ờ ổ ư ườ ư ươ
pháp và k thu t tr li u m t cách h th ng , m i ng i dùng nh ng hình th cỹ ậ ị ệ ộ ệ ố ọ ườ ữ ứ
nh dùng ngón tay , cành cây ,m nh trúc ho c mi ng đá n ho c gõ vào nh ng bư ả ặ ế ấ ặ ư ộ
ph n trên c th c a b nh nhân ,nh ng vùng đang ch u s đau đ n ,đ làm gi mậ ơ ể ủ ệ ữ ị ự ớ ể ả
đi nh ng c n đau nh t th i r t h u hi u. d n d n trãi qua tích lu nh ng kinhữ ơ ấ ờ ấ ữ ệ ầ ầ ỹ ữ
nghi m lâu dài nên ph ng pháp ng d ng các dung c phát tri n ,ng i ta sángệ ươ ứ ụ ụ ể ườ
t o ra nh ng v t d ng thích h p và an toàn h n đ châm c u , đi m huy t nhạ ữ ậ ụ ợ ơ ể ứ ể ệ ư
đá , kim ,,vv,và cu i cùng kim châm là d ng c t t y u nh t cho đ n gi ,và cũngố ụ ụ ấ ế ấ ế ờ
t đó li u pháp đi m huy t rút lui kh i vũ đài tr li u ừ ệ ể ệ ỏ ị ệ
th t ra li u pháp đi m huy t ( b m huy t ) cũng nh li u pháp châm c u đ u cóậ ệ ể ệ ấ ệ ư ệ ứ ầ
tác d ng thông kinh m ch đi u hoà âm d ng , b t h th c ho t huy t kh ,ụ ạ ề ươ ổ ả ư ự ạ ế ử ứ
đi u hoà ch c năng t ng ph .nh ng đi u đó giúp c th ng i b nh đ c khôiề ứ ạ ủ ữ ề ơ ể ườ ệ ượ
ph c bình th ng ụ ườ
g n ba m i năm các báo cáo v ph ng pháp đi m huy t tr li u các lo i b nhầ ươ ề ươ ể ệ ị ệ ạ ệ
luôn đ c đăng tãi trên các t p chí y h c ,nh ng lo i n nh nh nhi khoa n i khoa ,ượ ạ ọ ữ ạ ệ ư ộ
ph khoa hô h p ,cao huy t áp tim m ch , th p kh p đã ch ng minh đ c ph m viụ ấ ế ạ ấ ớ ứ ượ ạ
r ng rãi c a ph ng pháp đi m huy t tr li uộ ủ ươ ể ệ ị ệ
u th c a ph ng pháp nàu không t o v t th ng , không gây nhi m trùng lư ế ủ ươ ạ ế ươ ễ ỡ
loét , ít gây s c, đ n giãn , h u hi u r r tố ơ ữ ệ ỏ ệ
thông th ng ta có th s d ng th pháp g i là CH CHÂM : ''dùng ngón tay đi mườ ể ử ụ ủ ọ Ỉ ể
huy t tr li uệ ị ệ
ĐI M MÔN PHÁP Ể
ta dùng ngón tay ho c d ng c đ n lên ngay huy t v khác nhau trên c thặ ụ ụ ể ấ ệ ị ơ ể
ng i b nh ườ ệ
thi tri n k thu t đi m n v i c ng đ n ng nh , kích thích sao cho c m giác têể ỹ ệ ể ấ ớ ườ ộ ặ ẹ ả
bu t căng , thông ố
đ cách tr li u đ t đ c hi u qu t i u h u mang l i cho ng i b nh ni mể ị ệ ạ ượ ệ ả ố ư ầ ạ ườ ệ ề
ph n kh i ,ta c n chú ý nh ng đi u c n thi t sau đây ấ ở ầ ữ ề ầ ế
phép b t thu n ngh ch theo h ng ly tâm và h ng tâm c a t ng kinh m chổ ả ậ ị ướ ướ ủ ừ ạ
đ m th i gian đ cho t ng v trí huy t s d ng ế ờ ủ ừ ị ệ ử ụ
c n thành th o tính âm d ng c a t ng b ph n th -túc trên c th ầ ạ ươ ủ ừ ộ ậ ủ ơ ể
xét t ch n đ không nh m l n b huy t s lý đi u tri ứ ẩ ể ầ ẫ ộ ệ ử ề
ngoài vi c s d ng li u pháp đi m huy t , c n ph i t p cho nhu n nhuy n vi cệ ử ụ ệ ể ệ ầ ả ậ ầ ễ ệ
đ t thu c c u ố ố ứ
đây cũng là cách tr li u song song v i đi m huy t "' không th thi u ''ị ệ ớ ể ệ ể ế
khi ta đã thành th o nh ng c n thi t c b n c a ph ng pháp đi m huy t , ta cóạ ữ ầ ế ơ ả ủ ươ ể ệ
th giúp b t k n i nào có ng i b nh , ch v i đôi tay và đi u thu c c u , nh ngể ấ ể ơ ườ ệ ỉ ớ ế ố ứ ữ
hi u qu mang đ n có th nói ngoài s suy ngh mà ta ch a h có ho c ch a thệ ả ế ể ự ỉ ư ề ặ ư ể
t tin ự
--M I B NH THÔNG TH NG ƯỜ Ệ ƯỜ : t đi m huy t đi u trự ể ệ ề ị
1/-nhi u n c mi ng ễ ướ ế
2/--l nh bàn chân ạ
3/--ch y n c m t s ng ả ướ ắ ố
4/-- cao huy t áp ế
5/--b i h i nh p tim ồ ồ ị
6/--nh c đ u do viêm xoang ứ ầ
7/-ti u đêm ể
8/ -trúng gió á kh u -nói ng ng ẩ ọ
9/- m t ng ấ ủ
NHI U N C MI NG Ễ ƯỚ Ế
Ta có th dùng cây tăm nh châm nhè nh vào gi a hai khóe mép mi ng ể ỏ ẹ ữ ệ
(khóe góc gi a môi trên và môi d i )ữ ướ
l u ý ta xoay nh đ u tăm ,tránh va ch m manh làm t n th ng vì ph n da n i nàyư ẹ ầ ạ ổ ươ ầ ơ
r t m ng ấ ỏ
th i gian kh ang 40 giây cho m i l n c a m i khóe , ngày có th châm 2 l n ờ ỏ ỗ ầ ủ ỗ ể ầ
ng i b nh do không khép đ c c mi ng nên nhi u n c mi ng c ngày ườ ệ ượ ơ ệ ễ ướ ế ả
công d ng ch trong vòng 7 ngày là có hi u qu ụ ỉ ệ ả
huy t này có tên g i : y n kh u ệ ọ ế ẩ
- C M KH U ( ho c nói ng ng , líu l i , nói khó nghe ) Ấ Ẩ ặ ọ ưỡ
ta cũng dùng que tăm , nh ng cách x lý có h i khó ư ử ơ
ta b o ng i b nh há mi ng , đ a l i lên , nhìn nhanh phía d i l i chính gi aả ườ ệ ệ ư ưỡ ướ ưỡ ữ
có m t s nh s i gân m ng , hai bên s i gân đó có ph n th t nhô lên c 2 h t đ uộ ớ ư ợ ỏ ợ ầ ị ở ạ ậ
đ , dùng que tăm ve nh vào 2 ph n th t nhô lên đó ỏ ẹ ầ ị
ng i b nh s rât khó ch u và s ng m mi ng l i r t nhanh ườ ệ ẽ ị ẽ ậ ệ ạ ấ
ta dùng bi n pháp tâm lý d b nh r i l i ti p t c ve đ u tăm vào ệ ỗ ệ ồ ạ ế ụ ầ
cũng kho ng th i gian t 30 giây cho m i bên ph n th t nhô lên đó ả ờ ừ ỗ ầ ị
k t qua tùy thu c vào th i gian ng i b nh á kh u ế ộ ờ ườ ệ ẩ