Lễ hội ăn mày Hồng Nhu
1. Ngư
ờ
i đàn bà cho
ãi hai chân ra sau, nhúi
đ
ầ
u xu
ố
vẫn ôm chặt đứa con nhỏ giữ cho mũi mồm nó vẫn trồi trên
mặt nước, tay phải khoát một nửa vòng tròn, rướn tới… Cùng
lúc với nhịp lấy đà theo để bơi tiếp, chân chị bỗng chạm phải
đất. Chị mừng rỡ kêu "ôi" một tiếng khẽ, đạp dấn chân kia
xuống, đứng thẳng người dậy, lội… Nước ngang cổ, ngang
ngực rồi ngang lưng quần… Thế là thoát, là đã sắp vào bờ, cái bờ mà gần suốt
đêm chị vừa mong đợi lại vừa lo lắng không biết sẽ phải làm gì khi bước cái
bước đầu tiên lên đó. Chị vỗ vỗ bàn tay ướt nhèm vào má đứa con gái nhỏ; cô
bé lắc lắc đầu, ngọ ngoạy cổ, làm nước trên người văng ra hai bên thành
những tia mát lạnh bắn vào lườn lưng bên trái chị. Chị mỉm cười lẩm bẩm:
"Rõ là con nhà đầm phá!". Vậy là hai mẹ con chị đã hơn một nửa đêm dầm
mình trong nước. Chị thì không nói làm gì, đã bao năm sống trên mặt phá bao
la, chị có thể lặn cả ngày dưới đáy đầm cũng như ở trên cạn, chỉ ngại đứa con
nhỏ mang theo. Khi quyết định bỏ trốn vào bờ, rời bỏ vĩnh viễn vạn thuyền,
chị đã tính để con gái nhỏ ở lại. Song nó còn bú, lại có đứa con trai đầu lên
năm ở lại với cha nói rồi. Nó sẽ lớn lên, sẽ thành một chàng trai đầm phá giỏi
giang để tiếp nối cái nghề vạn chài truyền thống của cha ông nó. Đó là của
quý nhất chị đã để lại cho chồng, trả cái tình nghĩa vợ chồng ăn ở với nhau lâu
nay, mặc dầu cái tình nghĩa đó lúc đầu chỉ là sự ép buộc. Thôi, tôi đành phụ
anh, chắc anh cũng hiểu cho tôi, tôi còn cha mẹ
, quê hương làng xóm nơi chôn
nhau cắt rốn, đã bao năm rồi tôi chẳng biết ai còn ai mất! Cuộc đời tôi không
phải là cuộc đời trên đầm phá xa lạ, hãi hùng này. Lạy Trời, lạy Phật, lạy ông
Hà Bá, lạy bà Thủy Vương phù hộ cho vạn thuyền anh, phù hộ cho anh chóng
lấy được vợ khác…
Chị vụt nhớ lại hoàn cảnh của mình. Đã lâu lắm rồi, chị gần như quên lãng,
giờ đây hiện về mồn một trong đầu. Ngày đó, một buổi chiều tố
i, sau bao ngày
lang thang kiếm ăn, cha mẹ chị dắt chị vào nghỉ ở cái lều tranh góc chợ bên
đường. Bấy giờ là năm đói kém, làng quê chị ở bên bờ sông Hoàng Long đói
xơ xác, bà con th
ấ
t tán ngư
ờ
i lên t
ậ
n r
ừ
ng sâu, ngư
ờ
i xu
ố
ng t
ớ
i bi
ể
n r
ộ
ng đ
ể
tìm nguồn sinh sống. Nhiều gia đình bồng bế nhau, bị gậy ra đi. Cứ
đi, nơi nào
có thể xin được là đi, không ai tính lấy đường về. Gia đình chị cũng trong tình
cảnh bi thảm đó. Cứ đi… nhắm hướng nam mà đi, nơi nào có chợ búa là đến,
kiếm miếng cho vào bụng đỡ đói, không còn nhận biết ra phương hướng nữa.
May mà ông trời còn có ngày có đêm, buổi sáng mặt trời mọc, buổi chiều mặt
trời lặn. Cứ đi… đi cho đến ngày hôm đó. Buổi chiều chị được ăn một nắm
xôi to dễ bằng quả dừa điếc và mấy con tôm rim, do nhà chủ nọ có kỳ cúng
giỗ mà cha mẹ chị dắt chị tình cờ bước đúng vào ngõ. Đó gần như "bữa tiệc"
chia tay mãi mãi của chị với những người ruột thịt của mình.
Đêm càng lúc càng sâu, càng vắng vẻ. Cả nhà chị chìm vào trong giấc ngủ say
sưa trên nền lều chợ mát lạnh. Gió từ đầm xa hiu hiu thổi vào như ru giấc ngủ
thêm ngọt thêm muồi. Chị thấy mẹ nhẹ nhàng nâng đầu chị lên, đút cho chị ăn
như hồi mới lên hai lên ba. Ôi mẹ, con đã no căng bụng rồi đây này! Mẹ nói
cơm thương chứ ai thương, hãy cố mà ăn con ạ, no rồi cũng cứ ăn thêm, bù
vào những lúc không có cả một cái dây khoai để nhai cho khỏi buồn cái chân
răng. Mẹ ấn củ khoai luộc ép chị ăn thêm nữa. Củ khoai bùi quá, làm cổ họng
chị đặc cứng, tắc nghẹn, muốn kêu mà không kêu được. Rồi bỗng mẹ buông
tay. Chị thấy như được ai bồng bế, người nhẹ hẫng rồi bay đi, lượn lờ như con
bướm trong vườn cải nhà chị hồi nào. Con bướm có đôi cánh lốm đốm vàng
xanh cứ dập dềnh rồi chao chát, long bong, rồi phầm phập, phầm phập rất lạ.
Con bướm cứ chúi đầu xuống ao, hai cánh giẫy run, cố cất lên nhưng cứ rũ
xuống dần, lướt thướt trườn đi một cách tuyệt vọng…
Chị giật mình thức giấc, hoảng hốt ngồi nhổm dậy, hai tay bưng lấy mặt, chưa
biết chuyện gì đã xảy ra vừa rồi.
- Đừng sợ! Đừng sợ nghe con!
Tiếng ồm ồm đùng đục của ai thế? Tiếng cha sao nghe lạ lùng! Mẹ, mẹ đâu
rồi? Chị khẽ lách các ngón, nhìn qua kẽ tay. Trời ôi! Chị bỏ phắt hai tay
xuống, rên rỉ, ngơ ngác, hãi hùng nhìn quanh. Hai người đàn ông, một già,
một trẻ đang ngồi trước mặt chị. Dáng họ cao lớn, vạm vỡ, có vẻ bặm trợn
nhưng nét mặt thì hiền khô, trên môi anh chàng trẻ còn in một nụ cười nữa.
Họ đều cởi trần, quần đùi, da nâu bóng…
-
Tr
ờ
i h
ỡ
i! Đây là đâu th
ế
này?
Họ không trả lời. Chị nhìn quanh, nhận biết mình đang ngồi trên một chiếc
thuyền đã được neo lại giữa dòng, bập bềnh bập bềnh phồng lên xọp xuống
theo hơi thở của sóng. Trên đầu là trời cao, chung quanh bốn bề là nước.
Thăm thẳm… mịt mù…
Chị òa khóc. Hai người đàn ông im lặng. Họ không hề làm gì chị cả, cũng
không dỗ chị, kệ cho chị khóc, hình như họ cho là cần phải như thế. Ông già
đưa mắt cho người con trai. Chị rú lên một tiếng. "Họ sắp làm thịt mình!".
Anh con trai đứng lên, im lặng chui vào khoang. Chị nhắm mắt lại, nghĩ
nhanh: "Mình tới số rồi, trời ơi là trời!". Chị đợi một nhát dao hay một cú búa,
hay một cái gì tương tự như thế. Có tiếng lẹt xẹt trước mặt chị. Chị mở mắt ra,
một bát cơm đầy tú hụ đặt trên một khúc cá kho khoanh tròn hình quả trứng to
được đẩy tới.
- Ăn đi! Ăn đi kẻo đói con! - Ông già lại ồm ồm lên tiếng, giọng trầ
m mà nghe
nhẹ nhõm. Chị vụt hiểu tất cả. Chị đứng bật dậy, mặt ráo hoảnh, ương bướng:
- Các người bắt tôi về đây làm gì, hả?
Ông già sắc mặt không hề thay đổi nhưng giọng điệu thì thay đổi, dỗ dành:
- Không làm chi đâu con ơi! Bắt con về làm dâu thôi mà! Con sẽ là vợ thằng
trai lão đó, con nhé?
Đưa hai tay chống nạnh, chị nhìn cha con ông già, mắt long sòng sọc:
- Các người có thả tôi ra không hả?
Chàng trai cười rất tươi, rủ rỉ:
- Không thả! Mà có thả em biết đường nào mà đi, làm chi mà sống! Ở đây,
trên trời dưới nước thế này, em có thấy không?
Tiếng "em" của chàng trai làm chị thoắt dịu lại:
- Tôi còn nhỏ, tôi không lấy anh đâu!
Chàng trai lại cười, nụ cười lần này thì như nụ cười của ông chủ, thỏa mãn và
đầy tự tin:
- Thì tôi đợi em lớn đã mà! Có gấp gáp chi!
Chị gần như ngã ngồi xuống lòng thuyền, hai tay buông thõng, thở dài não
nuột. Chị không muốn khóc nữa mà nước mắt cứ đầm đìa. Chị biết thế là cuộc
đời chị đã được quyết định do những người xa lạ và hoang dã giữa vời phá
bao la này. Ch
ị
đ
ứ
ng v
ụ
t, kêu xé lên m
ộ
t ti
ế
ng, nhào ngư
ờ
i xu
ố
ng nư
ớ
c.
Chàng trai nhanh như chim cắt, kịp túm tay chị lôi lại, đẩy chị vào trong
khoang.
Bấy giờ chị mới là một con bé mười ba tuổi…
2. Gần như kiệt sức, chị nằm lăn ra bờ đầm hoang, mắt ngước nhìn bầu trời
đang sền sệt như màu trứng cá. Đứa con nhỏ đang quờ tay tìm vú. Chị ấp con
vào người, xốc cho nó bò bên bụng. Con bé chẳng khó khăn gì để trườn một
cái rồi ngoạm lấy vú mẹ. Chị nghe nhồn nhột, giật mình sực nhớ là mình trên
để trần. Đàn bà vùng đầm phá chuyên sống trên mặt nước vẫn thường như
vậy, không mấy khi mặc yếm áo, để khỏi vướng víu khi chài lưới cá tôm, trừ
khi phải lên bờ đi chợ mua gạo, mua dầu… Chị tự trách mình lúc đêm gấ
p quá
và cũng hoảng quá, quên khuấy mất. Vạn thuyền nhà chị ngày hôm đó trúng
mẻ lưới cá bầu. Người chồng tự thưởng một chầu rượu. Bạn nhậu là cô vợ trẻ
và cậu con trai nhỏ. Thật ra chỉ một mình anh ta uống, vợ con chỉ ngồ
i cho vui
mâm rượu mà thôi. Họ ngồi với nhau đến khuya thì anh chồng say lê lết, nằm
xoài ngáy như sấm. Chị dọn dẹp xong, nhìn chồng, nhìn nước. Ý định trốn đi
vụt đến. Thời cơ có một không hai đây rồi! Chị đã tự liệu sức mình, cái sức
mà chồng chị không thể lường trước được, hoặc đã tin cậy nên không muốn
lường. Không có người đàn bà nào, dù đàn bà đẻ trên đầm phá, lại có thể bơi
từ giữa phá vào bờ, xa có đến sáu bảy cây số!
Nằm nghỉ một lát lại sức, chị xốc con ngồi dậy, nhìn quanh để xác định
phương hướng. Đây là trảng cát, vậy bên kia là bờ biển, dọc sát biển là làng.
Chị nhắm hướng trước mặt, chạy gằn. Chị cần tìm một cái gì để che thân trướ
c
khi gặp người thứ nhất trên cạn. Đứa con gái đã bú no, ngủ ngặt nghẽo trên
tay, hơi thở của bé phả âm ấm chỗ xương bả vai chị. Có tiếng gà gáy xa xa.
Trời xem chừng đã hơi loang loãng, sắp sáng rồi. Chị chạy gấp thêm, nhắm
cái vệt mờ mờ xám xám của xóm làng đằng xa mà băng tới. Đôi vú trần trẻ
trung của chị nảy tưng tưng. Trước mắt chị là một chiếc cầu và phía bên kia,
chị đã nhìn rõ ánh đèn le lói trong ngôi nhà ai đó khuất lấp qua một khu vườn
rậm rạp cau dừa. Chị đoán sau xóm này chắc là chợ làng. Ở cái chợ này, ngày
mai chị sẽ kiếm vài thứ cần thiết và đi tiếp, đi tiếp. Lần hồi, hỏi han… thế nào
c
ũng có ng
ày ch
ị
s
ẽ
v
ề
đ
ế
n quê hương làng xóm, g
ặ
p l
ạ
i cha m
ẹ
, bà con xóm
giềng của chị. Bố mẹ của chị ngày đó mất chị, chắc họ cũng đã quay về, lòng
dạ đâu mà đi tiếp nữa, chị chắc chắn như thế…
Một vật ngáng làm chị bổ ngửa người ra sau, suýt nữa thì hất đứa con gái
xuống đất. Chị định thần nhìn. Thì ra mải suy nghĩ chị đã không kịp thấy
những thanh chắn cửa một khu vườn. May mà chúng chỉ là những thanh tre
tròn, không có gai mấu gì. Vừa lúc chị đứng dậy phủi bụi cho con nhỏ thì một
giọng đàn bà cất lên thong thả, thản nhiên:
- Ai đó? Đi đâu sớm thế?
Chị luống cuống chưa biết nói gì. Từ trong nhà, người vừa hỏi đã xách cây
đèn bão nhanh nhẹn đi ra. Chị co rúm người lại, ngồi nép vào bóng tối của bụi
chuối. Ánh đèn đã soi rõ mặt chị. Người vừa hỏi là một bà già chừng sáu
mươi. Thấy hai mẹ con chị trần như nhộng, lại run lên vì sợ hãi, nhìn khuôn
mặt còn quá trẻ của chị không có vẻ gì dối gian, bà bỗng động lòng hỏi:
- Chị ở đâu đến đây? Ai đuổi bắt chị hả? - Bà nhìn đứa bé gái bụ bẫm - Con
của chị đó à?
- Dạ thưa bà… thưa bà…
- Chị đừng sợ, nói đi nào! À mà khoan, hãy vào nhà cái đã. Cháu nhỏ đã lạnh
run cầm cập lên rồi kia kìa. Vào nhà, tôi lấy áo quần cho mà mặc!
Linh tính cho chị biết rằng chị đã gặp may. Chị như bị hút theo bà già. Bà mở
toang cánh cửa khép hờ. Đặt cây đèn bão xuống góc nhà, bà vặn to ngọn đèn
tọa đăng đặt trên sập. Ánh sáng lan tỏa khắp gian nhà. Bà đi vào gian trong.
Chốc sau bà mang ra một mớ áo quần, nói như ra lệnh:
- Chị mặc vào ngay kẻo lạnh. Ra sau hè mà thay!
Chị bàng hoàng như trong giấc mộng, rùng mình như đang sống trước cảnh
bụt hiện. Bà già đứng đó, mỉm một nụ cười thương cảm nhìn hai mẹ con chị
giờ đã áo quần tinh tươm, mái tóc đốm bạc của bà phơ phất, phơ phất…
Tự bao giờ, có lẽ lúc mẹ con chị thay áo sau hè, một mâm cơm có cá kho, dưa
chua đã đặt bên phản dưới. Bà già đến ngồi lên sập, chân co chân duỗi, nhai
trầu chóp chép:
- Cơm khi tối còn lại đó, nguội cả rồi, nhưng tạm ăn đi cho đỡ đói. Ăn có sữa
cho cháu nó bú. Chuyện chi nói sau. Trời sắp sáng rồi đó!