BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
------ ------
VŨ VĂN LONG
ĐÁNH GIÁ KHẢ NĂNG CUNG CẤP LÂN
CỦA ĐẤT LÚA TRONG ĐIỀU KIỆN BÓN
GIẢM LÂN, TƯỚI KHÔ-NGẬP LUÂN PHIÊN
VÀ LUÂN CANH VỚI CÂY MÀU
LUẬN ÁN TIẾN SĨ
NGÀNH: KHOA HỌC ĐẤT
MÃ NGÀNH: 62.62.01.03
Cần Thơ - 2018
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
------ ------
VŨ VĂN LONG
ĐÁNH GIÁ KHẢ NĂNG CUNG CẤP LÂN
CỦA ĐẤT LÚA TRONG ĐIỀU KIỆN BÓN
GIẢM LÂN, TƯỚI KHÔ-NGẬP LUÂN PHIÊN
VÀ LUÂN CANH VỚI CÂY MÀU
LUẬN ÁN TIẾN SĨ
NGÀNH: KHOA HỌC ĐẤT
MÃ NGÀNH: 62.62.01.03
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
PGS. TS. CHÂU MINH KHÔI
Cần Thơ - 2018
i
LỜI CẢM TẠ
Con xin kính dâng lên Cha và Mẹ đã suốt đời tận tụy nuôi con khôn lớn nên
người, luôn động viên khích lệ tinh thần con học tập.
Xin gửi lời cám ơn sâu sắc đến thầy Châu Minh Khôi, người hướng dẫn khoa
học cũng là người luôn động viên, hướng dẫn tận tình em học tập, nghiên cứu
và thực hiện luận án trong suốt thời gian học tập ở Trường.
Xin gửi lời cám ơn đến thầy Nguyễn Minh Đông, thầy Nguyễn Văn Quí, thầy
Trần Văn Dũng đã tận tình giúp đỡ và tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất giúp em
thực hiện đề tài trong suốt quá trình học tập tại Trường.
Xin chân thành cám ơn chị Nguyễn Hoàng Kim Nương, chị Đoàn Thị Trúc
Linh, bạn Phạm Thị Mỹ Hạnh, bạn Huỳnh Thiện Khiêm, em Nguyễn Thị Trúc,
em Nguyễn Thị Mộng Kha, em Võ Thị Ngọc Hiền, em Lê Ngọc Ngân và các
anh, chị, em phng thí nghiệm ca Bộ môn Khoa học đất đã giúp đỡ tôi rất
nhiều trong quá trình thực hiện đề tài nghiên cứu.
Xin gửi lời cám ơn sâu sắc đến các bạn tập thể lớp Cao học Khoa học đất K18
đã giúp đỡ tôi rất nhiều trong quá trình học tập và thực hiện đề tài tại Trường.
Xin gửi lời cám ơn đến GS. TS Lê Văn Ha và TS. Phạm Phước Nhẫn (Khoa
Nông nghiệp và SHƯD, Trường Đại học Cần Thơ) đã tạo điều kiện giúp em thu
mẫu đất trên ruộng canh tác lúa bố trí thí nghiệm áp dụng tưới ngập-khô xen kẽ
và bón giảm phân P tại huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang.
Xin gửi lời cảm ơn đến TS. Cao Văn Phụng (Liên hiệp các Hội Khoa học kỹ
thuật TPHCM) đã tạo điều kiện giúp em thu mẫu đất trên ruộng canh tác lúa bố
trí thí nghiệm áp dụng tưới ngập-khô xen kẽ và bón giảm phân P tại quận Ô
Môn, Thành phố Cần Thơ.
Xin gửi lời cám ơn đến TS. Nguyễn Quang Chơn (Viện Khoa học kỹ thuật
Nông nghiệp Miền Nam) đã tạo điều kiện cho em thu mẫu đất trên thí nghiệm
luân canh cây rau màu trên nền đất lúa tại huyện Ha Bình, tỉnh Bạc Liêu.
Sau cùng, xin gửi lời cám ơn đến Ban Giám đốc dự án CLUES (Climate change
affecting Land use in the Mekong Delta: Adaptation of Rice-based Cropping
Systems) là dự án hợp tác quốc tế giữa Trường Đại học Cần Thơ, Trung tâm
nghiên cứu nông nghiệp quốc tế ca Úc và Viện nghiên cứu Lúa Quốc tế (IRRI)
dưới sự tài trợ ca Trung tâm nghiên cứu nông nghiệp quốc tế ca Úc (ACIAR-
Australian Center for International Agricultural Research) đã cho phép tôi tham
gia và thực hiện đề tài trong khuôn khổ ca dự án.
Xin trân trọng cám ơn./.
Tác giả luận án
Vũ Văn Long
ii
LÝ LỊCH KHOA HỌC
I. LÝ LỊCH SƠ LƯỢC
Họ và tên: Vũ Văn Long Giới tính: Nam
Ngày, tháng, năm sinh: 21-04-1989 Nơi sinh: Hưng Yên
Dân tộc: Kinh
Tôn giáo: Không
Địa chỉ: 408, ấp Sua Đũa, xã Vĩnh Ha Hiệp, huyện Châu Thành, tỉnh Kiên
Giang.
Email: long62061102@student.ctu.edu.vn
II. QUÁ TRÌNH ĐÀO TẠO
1. Đại học
Ngành đào tạo: Khoa học đất Khóa: 33
Hệ đào tạo: Chính quy
Thời gian đào tạo: 2007-2011
Tên luận văn: “Khảo sát ảnh hưởng ca phân lân đến hàm lượng lân và tổng thu
hút lân ca cây bắp rau trên các vùng đất trồng rau ch yếu ở Đồng bằng sông
Cửu Long”.
Người hướng dẫn khoa học: PGs. Ts Nguyễn Mỹ Hoa
2. Tiến sĩ
Ngành đào tạo: Khoa học đất
Thời gian đào tạo: 2011-2015
Tên luận án: “Đánh giá khả năng cung cấp lân ca đất lúa trong điều kiện bón
giảm lân, tưới khô-ngập luân phiên và luân canh với cây màu”.
Người hướng dẫn khoa học: PGs. Ts. Châu Minh Khôi
III. TRÌNH ĐỘ NGOẠI NGỮ
Anh văn cấp độ B2.
iii
TÓM LƯỢC
Lân (P) là nguyên tố cần thiết đối với sự sinh trưởng ca cây trồng. Tuy nhiên,
khả năng cung cấp P cho cây trồng thường bị giới hạn do P bị cố định bởi các
phản ứng trong đất. Trong canh tác lúa ở Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL),
nông dân thường có xu hướng bón dư thừa P để bù đắp cho lượng P bị cố định
và lượng P dư thừa này được tích lũy trong đất qua nhiều vụ canh tác. Mặc
khác, việc thay đổi biện pháp canh tác và quản lý, sử dụng đất để thích ứng với
điều kiện xâm nhập mặn ngày càng gia tăng ở ĐBSCL đưa đến sự thay đổi các
phản ứng hóa học trong đất ảnh hưởng đến độ hữu dụng ca P. Kỹ thuật tưới
ngập-khô xen kẽ (AWD-Alternative Wetting and Drying Irrigation) và luân
canh lúa với cây trồng cạn là hai giải pháp đã và đang được triển khai áp dụng
nhằm giúp tiết kiệm nước tưới và giảm ri ro do xâm nhập mặn khi canh tác lúa
trong mùa khô. Trong thời gian đất thông thoáng có thể làm thay đổi các phản
ứng cố định-phóng thích P, do đó ảnh hưởng đến độ hữu dụng ca P trong đất.
Đề tài được thực hiện nhằm mục tiêu khuyến cáo bón phân P hợp lý cho đất
canh tác lúa khi áp dụng các giải pháp thích ứng với điều kiện thiếu nước tưới
trong mùa khô ở ĐBSCL dựa trên cơ sở đánh giá khả năng cung cấp P hữu
dụng ca đất trong điều kiện bón giảm phân P, áp dụng biện pháp tưới ngập-
khô xen kẽ và luân canh với cây trồng cạn. Các mục tiêu cụ thể ca đề tài bao
gồm: (1) Đánh giá ảnh hưởng ca bón giảm phân P đến khả năng cung cấp P
ca đất và năng suất lúa; (2) Đánh giá ảnh hưởng ca biện pháp tưới ngập-khô
xen kẽ đến khả năng cung cấp P ca đất và năng suất lúa; (3) Đánh giá ảnh
hưởng ca kết hợp biện pháp tưới ngập-khô xen kẽ và bón giảm phân P đến khả
năng cung cấp P ca đất và năng suất lúa; (4) Đánh giá ảnh hưởng ca biện
pháp luân canh cây rau màu trên nền đất lúa đến khả năng cung cấp P ca đất.
Thí nghiệm bón giảm phân P, tưới ngập-khô xen kẽ, kết hợp ngập-khô xen kẽ
và bón giảm phân P được thực hiện trên cùng một ruộng thí nghiệm tại ba địa
điểm, gồm (1) đất phù sa trồng lúa ba vụ/năm tại huyện Ha Bình tỉnh Bạc
Liêu, (2) đất phù sa trồng lúa ba vụ tại quận Ô Môn, Thành phố Cần Thơ và (3)
đất phèn hoạt động tại huyện Tri Tôn tỉnh An Giang. Thí nghiệm bón giảm
phân P thực hiện liên tiếp trong 7 vụ từ ĐX 2011-2012 đến ĐX 2013-2014. Thí
nghiệm đồng ruộng được bố trí theo khối hoàn toàn ngẫu nhiên gồm 04 nghiệm
thức và 3 lần lặp lại cho mỗi nghiệm thức. Các nghiệm thức bao gồm: (P1)
không bón phân P, (P2) bón 20 kg P2O5/ha, (P3) bón 40 kg P2O5/ha và (P4) bón
60 kg P2O5/ha tương đương liều lượng phổ biến ca nông dân tại điểm thí
nghiệm. Trong mỗi vụ, phân tích hàm lượng P hữu dụng trong đất vào giai đoạn
lúa trổ và hàm lượng P trong hạt, P trong rơm. Tổng hấp thu P và năng suất
rơm, hạt cũng được phân tích sau mỗi vụ. Sau 7 vụ canh tác, thu thập mẫu đất