BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI
NGUYỄN THỊ HÀ
VËN DôNG QUAN HÖ NH¢N QU¶ §Ó PH¸T TRIÓN
N¡NG LùC NHËN THøC TÝNH QUY LUËT CñA HIÖN T¦îNG DI TRUYÒN
CHO HäC SINH LíP 12 - TRUNG HäC PHæ TH¤NG
LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
HÀ NỘI - 2020
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI
NGUYỄN THỊ HÀ
VËN DôNG QUAN HÖ NH¢N QU¶ §Ó PH¸T TRIÓN
N¡NG LùC NHËN THøC TÝNH QUY LUËT CñA HIÖN T¦îNG DI TRUYÒN
CHO HäC SINH LíP 12 - TRUNG HäC PHæ TH¤NG
Chuyên ngành: Lí luận và phƣơng pháp dạy học bộ môn Sinh học
Mã số : 9.14.01.11
LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
N n n o : PGS. Nguyễn Đức Thành
HÀ NỘI -2020
Trang i / 253
i
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của
riêng tôi. Các kết quả, số liệu trình bày trong luận án là trung
thực và chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác.
Hà Nội, ngày 5 tháng 2 năm 2020
Tác giả
Nguyễn Thị Hà
Trang ii / 253
ii
LỜI CẢM ƠN
Luận án được hoàn thành tại Bộ môn Phương pháp dạy học Sinh học, Khoa
Sinh học, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội. Trong quá trình nghiên cứu tôi đã
nhận được những sự giúp đỡ vô cùng quý báu của các tập thể và cá nhân.
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS. Nguyễn Đức Thành đã tận tâm
giúp đỡ, hướng dẫn tôi trong quá trình nghiên cứu, thực hiện đề tài.
Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể Bộ môn Phương pháp dạy học, khoa Sinh
học, Phòng sau đại học, Ban Giám hiệu Trường Đại học Sư phạm Hà Nội đã tạo
mọi điều kiện cho tôi học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án.
Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, các Thầy Cô giáo, các em học sinh ở
các trường THPT tham gia vào quá trình khảo sát và thực nghiệm sư phạm.
Tôi xin chân thành cảm ơn các nhà nghiên cứu sư phạm, các giáo viên đã gửi ý
kiến đóng góp để luận án được hoàn thiện hơn.
Tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, đồng nghiệp và bạn bè đã luôn động
viên, khuyến khích tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu.
Hà Nội, ngày 5 tháng 2 năm 2020
Tác giả
Nguyễn Thị Hà
Trang iii / 253
iii
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .................................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài ..................................................................................................... 1
2. Mục đích nghiên cứu ............................................................................................... 4
3. Đối tượng và khách thể nghiên cứu ........................................................................ 4
4. Giả thuyết khoa học ................................................................................................ 4
5. Giới hạn nghiên cứu ................................................................................................ 4
6. Nhiệm vụ nghiên cứu .............................................................................................. 5
7. Phương pháp nghiên cứu ......................................................................................... 5
8. Đóng góp mới của luận án .................................................................................... 11
9. Cấu trúc của luận án .............................................................................................. 11
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ..................................................................................... 12
Chƣơng 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI ........................... 12
1.1. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nƣớc có liên quan đến đề tài .................... 12
1.1.1. Về nguyên nhân, kết quả và mối quan hệ nhân quả ................................... 12
1.1.2. Về năng lực nhận thức và phát triển năng lực nhận thức ........................... 16
1.1.3. Về di truyền học và phương pháp dạy di truyền học .................................. 22
1.2. Cơ sở lý luận ..................................................................................................... 25
1.2.1. Quan hệ nhân quả ....................................................................................... 25
1.2.2. Năng lực nhận thức ..................................................................................... 27
1.2.3. Năng lực nhận thức tính quy luật của hiện tượng di truyền ....................... 30
1.3. Cơ sở thực tiễn .................................................................................................. 34
1.3.1. Thực trạng nhận thức của giáo viên về quan hệ nhân quả trong Di
truyền học ở lớp 12-THPT và cách dạy học “Chương II. Tính quy luật của
hiện tượng di truyền” ............................................................................................ 34
1.3.2. Thực trạng nhận thức của học sinh về quan hệ nhân quả thể hiện trong
“Tính quy luật của hiện tượng di truyền” và khả năng vận dụng quan hệ nhân quả
để nhận thức “Tính quy luật của hiện tượng di truyền” ở lớp 12-THPT ...................... 45
Kết luận chƣơng 1 ................................................................................................... 52
Chƣơng 2: VẬN DỤNG QUAN HỆ NHÂN QUẢ ĐỂ PHÁT TRIỂN NĂNG
LỰC NHẬN THỨC TÍNH QUY LUẬT CỦA HIỆN TƢỢNG DI TRUYỀN
CHO HS LỚP 12-TRUNG HỌC PHỔ THÔNG.................................................. 54
2.1. Phân tích mục tiêu, cấu trúc nội dung phần Di truyền học ở THPT ................ 54
