Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
--------------------
BÙI THỊ THU HUYỀN
CÂU ĐỐ DÂN GIAN CỦA NGƯỜI VIỆT
NHÌN TỪ GÓC ĐỘ NGÔN NGỮ HỌC
LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÔN NGỮ HỌC
THÁI NGUYÊN - 2009
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
--------------------
BÙI THỊ THU HUYỀN
CÂU ĐỐ DÂN GIAN CỦA NGƯỜI VIỆT
NHÌN TỪ GÓC ĐỘ NGÔN NGỮ HỌC
Chuyên ngành: Ngôn ngữ
Mã số: 66 22 01
LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÔN NGỮ HỌC
Người hướng dẫn khoa học: TS. ĐÀO THỊ VÂN
THÁI NGUYÊN - 2009
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi.
Các số liệu, kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực và chưa ai công
bố trong các công trình khác.
Thái Nguyên, tháng 9 năm 2009
Tác giả
BÙI THỊ THU HUYỀN
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ........................................................................................................ i
1. Lí do chọn đề tài ....................................................................................... 1
2. Lịch sử vấn đề ........................................................................................... 2
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu ............................................................ 4
3.1. Đối tượng nghiên cứu ....................................................................... 4
3.2. Phạm vi nghiên cứu .......................................................................... 4
4. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu ............................................................... 5
4.1. Mục đích nghiên cứu ........................................................................ 5
4.2. Nhiệm vụ nghiên cứu ........................................................................ 5
5. Phƣơng pháp nghiên cứu ......................................................................... 5
5.1. Phương pháp thống kê phân loại ...................................................... 5
5.2. Phương pháp phân tích – tổng hợp ................................................... 5
6. Đóng góp mới của luận văn ...................................................................... 5
7. Cấu trúc của luận văn .............................................................................. 6
CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN .................................................................. 7
1.1. KHÁI QUÁT VỀ CÂU ĐỐ DÂN GIAN .............................................. 7
1.1.1. Khái niệm câu đố ........................................................................... 7
1.1.2. Phân loại câu đố ............................................................................. 9
1.1.3. Hoàn cảnh sử dụng câu đố .......................................................... 10
1.2. SƠ LƢỢC VỀ MỘT SỐ BIỆN PHÁP TU TỪ ................................... 11
1.2.1. Biện pháp tu từ nhân hoá ............................................................ 11
1.2.2. Biện pháp tu từ ẩn dụ .................................................................. 13
1.2.3. Biện pháp tu từ so sánh ............................................................... 14
1.3. KHÁI QUÁT VỀ LÝ THUYẾT NGỮ DỤNG HỌC ......................... 15
1.3.1. Chiếu vật và các phƣơng thức chiếu vật..................................... 15
1.3.2. Hành vi ngôn ngữ ........................................................................ 18
1.3.3. Khái quát về hội thoại ................................................................. 20
1.3.4. Khái quát về lập luận .................................................................. 22
1.3.5. Lý thuyết về tiền giả định ............................................................ 25
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
1.4. KẾT LUẬN CHƢƠNG ....................................................................... 27
CHƢƠNG II: CÂU ĐỐ DÂN GIAN CỦA NGƢỜI VIỆT ....................... 28
NHÌN TỪ BÌNH DIỆN HÌNH THỨC ....................................................... 28
2.1. CÂU ĐỐ XÉT THEO THỂ LOẠI VĂN BẢN ................................... 28
2.1.1. Câu đố có dạng thơ ...................................................................... 28
2.1.2. Câu đố có dạng lời nói thông thƣờng ......................................... 37
2.2. CÂU ĐỐ XÉT THEO LÝ THUYẾT CẦU TRÚC HỘI THOẠI ...... 39
2.2.1. Câu đố có dạng một cặp trao - đáp ............................................. 39
2.2.2. Câu đố có dạng đoạn thoại .......................................................... 41
2.3. CÂU ĐỐ XÉT THEO LÝ THUYẾT LẬP LUẬN ............................. 43
2.3.1. Câu đố có luận cứ tƣờng minh và câu đố có luận cứ hàm ẩn .... 43
2.3.2. Câu đố có kết luận tƣờng minh và câu đố có luận cứ hàm ẩn .. 45
2.3.3. Số lƣợng luận cứ , kết luận trong một lập luận .......................... 47
2.3.4. Hiện tƣợng luận cứ đồng hƣớng lập luận trong câu đố..............45
2.3.5. Vai trò của luận cứ trọng tâm trong lời đố có môtip giống nhau ... 50
2.4. KẾT LUẬN CHƢƠNG ....................................................................... 52
CHƢƠNG 3: MỘT SỐ CĂN CỨ VÀ PHƢƠNG THỨC XÂY DỰNG ... 53
CÂU ĐỐ DÂN GIAN NGƢỜI VIỆT ........................................................ 53
3.1. CĂN CỨ XÂY DỰNG CÂU ĐỐ......................................................... 53
3.1.1.Căn cứ vào tri thức ngôn ngữ và tri thức về cuộc sống .............. 53
3.1.2. Căn cứ vào những tri thức nền khác .......................................... 62
3.2. PHƢƠNG THỨC XÂY DỰNG CÂU ĐỐ .......................................... 94
3.2.1. Phƣơng thức đánh lạc hƣớng chiếu vật ..................................... 95
3.2.2. Phƣơng thức thay thế bổ sung .................................................. 108
3.3. KẾT LUẬN CHƢƠNG .................................................................... 112
KẾT LUẬN ............................................................................................... 113