1
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----------------------------------------------------------------
LÊ THỊ HỒNG NHUNG
TRIẾT LÝ NHÂN SINH
TRONG CA DAO, TỤC NGỮ VIỆT NAM
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC TRIẾT HỌC
HÀ NỘI - 2015
2
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----------------------------------------------------------------
LÊ THỊ HỒNG NHUNG
TRIẾT LÝ NHÂN SINH
TRONG CA DAO, TỤC NGỮ VIỆT NAM
Chuyên ngành : Triết học
Mã số : 60.22.03.01
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC TRIẾT HỌC
Người hướng dẫn khoa học: TS. Đinh Thanh Xuân
HÀ NỘI - 2015
1
MỤC LỤC
Trang
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài ........................................................................................... 1
2. Tổng quan tình hình nghiên cứu7 ................................................................. 2
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu ................................................................ 5
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ................................................................. 5
5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu ................................................... 6
6. Đóng góp mới của luận văn .......................................................................... 6
7. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn ..................................................... 6
8. Kết cấu của luận văn ..................................................................................... 6
NỘI DUNG ....................................................................................................... 7
CHƢƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG ................................ 7
1.1. Khái quát về ca dao, tục ngữ Việt Nam ................................................. 7
1.1.1. Ca dao Việt Nam ..................................................................................... 7
1.1.2. Tục ngữ Việt Nam ................................................................................. 11
1.1.3. Đặc trưng của ca dao, tục ngữ Việt Nam .............................................. 15
1.2. Những điều kiện hình thành ca dao, tục ngữ Việt Nam ..................... 19
1.2.1. Điều kiện kinh tế - xã hội ...................................................................... 20
1.2.2. Điều kiện văn hóa - tư tưởng ................................................................ 24
1.3. Khái niệm triết lý và triết lý nhân sinh ................................................ 30
1.3.1. Khái niệm triết lý .................................................................................. 30
1.3.2. Triết lý nhân sinh .................................................................................. 33
Tiểu kết chƣơng 1 .......................................................................................... 34
CHƢƠNG 2: NỘI DUNG TRIẾT LÝ NHÂN SINH TRONG CA DAO,
TỤC NGỮ VIỆT NAM ................................................................................. 35
2.1. Quan niệm về đời ngƣời, ý nghĩa của cuộc đời con ngƣời ................. 35
2
2.2. Quan niệm về cách ứng xử của con ngƣời với tự nhiên ..................... 40
2.2.1. Con người sống không thể tách rời với tự nhiên ............................... 40
2.2.2. Quan niệm về lao động sản xuất cải tạo tự nhiên ................................. 45
2.3. Quan niệm về cách ứng xử giữa con ngƣời với con ngƣời trong xã hội ... 50
2.3.1. Tình yêu đôi lứa chân thành, trong sáng, bình dị, thiết tha, mãnh liệt
được thể hiện trong chính cuộc sống lao động hàng ngày .............................. 50
2.3.2. Mối quan hệ vợ chồng ân tình, thủy chung, nhường nhịn, sẻ chia ........... 54
2.3.3. Mối quan hệ trong gia đình trên dưới tôn kính, cha con chí hiếu ............. 57
2.3.4. Mối quan hệ anh em thuận hòa ............................................................. 62
2.3.5 Mối quan hệ tôn sư trọng đạo, bạn bè tình nghĩa ........................................ 63
2.3.6. Mối quan hệ gắn bó ruột thịt, tương thân tương ái trong cộng đồng,
quốc gia dân tộc............................................................................................... 66
2.4. Những giá trị và hạn chế của triết lý nhân sinh trong ca dao, tục
ngữ Việt Nam ............................................................................................. 72
2.4.1. Về giá trị ................................................................................................ 72
2.4.2. Về hạn chế ............................................................................................. 81
Tiểu kết chƣơng 2 .......................................................................................... 84
KẾT LUẬN .................................................................................................... 86
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ..................................................... 88
1
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Từ bao đời nay trong tâm thức người Việt, văn học dân gian được coi
như một di sản, một kho tàng quý giá tích lũy những gì mà loài người đã biết
được nhờ vào sự trải nghiệm hàng thế kỉ. Trong đó, ca dao, tục ngữ được coi
như những viên ngọc mà sự lung linh, kì ảo của nó đã lặn sâu vào trong kí ức
con người như một ảnh tượng của quê hương ngàn đời.
Ca dao, tục ngữ Việt Nam đượm màu sắc dân gian, thể hiện tâm tư, tình
cảm của nhân dân lao động Việt Nam. Nó là sự đúc kết kinh nghiệm từ thực tiễn
lao động sản xuất của cha ông ta, là tài sản vô cùng quý giá của dân tộc. Những
đề tài của ca dao, tục ngữ bắt nguồn từ thực tế cuộc sống lao động sản xuất và
những sinh hoạt đời thường nên nội dung của ca dao, tục ngữ rất đa dạng và
phong phú. Ngôn ngữ của ca dao, tục ngữ Việt Nam cũng chính là những lời ăn
tiếng nói của nhân dân lao động nên cũng rất dễ hiểu và dễ cảm. Chính vì lẽ đó,
trong lịch sử đã có rất nhiều công trình nghiên cứu khai thác về chủ đề ca dao,
tục ngữ. Các nhà nghiên cứu đã tập trung khai thác ca dao, tục ngữ trên nhiều
bình diện khác nhau và đã mang lại những hiệu quả nhất định.
Ca dao, tục ngữ Việt Nam chứa đựng nhiều triết lý sâu sắc như: triết lý
biện chứng, triết lý đạo đức, triết lý giáo dục đặc biệt hơn cả là triết lý nhân
sinh. Triết lý nhân sinh như sợi chỉ đỏ xuyên suốt trong sự đúc kết kinh
nghiệm của cha ông ta về tự nhiên, xã hội, con người. Nó mang lại cho chúng
ta sự hiểu biết sâu sắc về quan niệm của ông cha ta về lẽ sống, về đạo làm
người, về cách ứng xử của con người với tự nhiên và giữa con người với nhau
trong xã hội.
Nghiên cứu về triết lý nhân sinh trong ca dao, tục ngữ Việt Nam không
những khẳng định lại những giá trị văn hóa của dân tộc mà còn góp phần