1
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
LÊ THỊ HOÀI THU
TÌM HIỂU SẮC THÁI DỤC TÍNH TRONG
“TRUYỀN KỲ MẠN LỤC”
Chuyên ngành: Văn học Việt Nam
Mã số: 60 22 01 21
LUẬN VĂN THẠC SĨ
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: GS.TS Trần Ngọc Vƣơng
Hà Nội - 2014
2
LỜI CẢM ƠN
Trước hết, tôi xin chân thành cảm ơn đến quý thầy cô trường Đại học Khoa
học Xã hội và Nhân văn, đặc biệt là những thầy cô giáo trong khoa Văn học đã tận
tình dạy bảo cho tôi suốt thời gian học tập tại trường và tạo rất nhiều điều kiện tốt
để em có thể hoàn thành chương trình cao học này.
Tôi xin gửi lời biết ơn sâu sắc đến thầy giáo, GS.TS Trần Ngọc Vương –
người đã dành rất nhiều thời gian và tâm huyết hướng dẫn nghiên cứu và giúp tôi
hoàn thành luận văn tốt nghiệp này.
Đồng thời, tôi xin gửi lời biết ơn sâu sắc đến gia đình và bạn bè đã luôn tạo
điều kiện tốt nhất cho tôi trong suốt quá trình học tập cũng như thực hiện luận văn.
.
Hà Nội, ngày 17 tháng 11 năm 2014
Tác giả luận văn
Lê Thị Hoài Thu
3
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan luận văn này là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi dưới
sự hướng dẫn khoa học của Giáo sư- Tiến sĩ Trần Ngọc Vương. Luận văn được
trình bày theo yêu cầu, quy định của khoa Văn học, Trường Đại học Khoa học Xã
hội và Nhân văn đề ra.
Tác giả luận văn
Lê Thị Hoài Thu
4
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .................................................................................................................... 5
CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TÌM HIỂU
VẤN ĐỀ SẮC THÁI DỤC TÍNH TRONG TRUYỀN KỲ MẠN LỤC .............. 17
1.1. Khái niệm dục tính và dục tính trong văn hóa cổ trung đại ........................... 17
1.1.1. Khái niệm dục tính ................................................................................... 17
1.1.2 Dục tính trong văn hóa cổ trung đại ......................................................... 20
1.2. Vấn đề dục tính trong văn học ........................................................................ 24
1.2.1. Dục tính trong văn học thế giới ................................................................ 24
1.1.2. Vấn đề dục tính trong văn học trung đại Việt Nam .................................. 30
1.3. Một số nét khái quát về tác giả Nguyễn Dữ và Truyền kỳ mạn lục ............... 38
1.3.1. Tác giả Nguyễn Dữ ................................................................................... 38
1.3.2. Vài nét về Truyền kỳ mạn lục .................................................................. 41
1.4. Tiểu kết ........................................................................................................... 45
CHƢƠNG 2: BIỂU HIỆN CỦA SẮC THÁI DỤC TÍNH TRONG TRUYỀN
KỲ MẠN LỤC CỦA NGUYỄN DỮ ...................................................................... 47
2.1. Dục tính biểu hiện qua đề tài .......................................................................... 47
2.2. Dục tính biểu hiện qua các nhân vật ............................................................... 59
2.3. Dục tính biểu hiện qua những biểu tượng dục tính ........................................ 70
2.4. Tiểu kết ........................................................................................................... 74
CHƢƠNG 3: NGHỆ THUẬT THỂ HIỆN SẮC THÁI DỤC TÍNH TRONG
TRUYỀN KỲ MẠN LỤC CỦA NGUYỄN DỮ .................................................... 76
3.1. Yếu tố kỳ ảo .................................................................................................... 76
3.2 Ngôn ngữ nhân vật .......................................................................................... 83
3.3. Ngôn ngữ thơ .................................................................................................. 86
3.3. Không gian nghệ thuật ................................................................................... 94
3.4. Thời gian nghệ thuật ....................................................................................... 98
3.5. Tiểu kết ......................................................................................................... 100
KẾT LUẬN ............................................................................................................ 102
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................................ 105
5
MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Nguyễn Dữ là cây bút văn xuôi xuất sắc nhất của văn học Việt Nam thế kỷ
XVI. Chỉ với một tác phẩm Truyền kỳ mạn lục cũng đã đủ khẳng định tên tuổi của
Nguyễn Dữ trong lịch sử văn học Việt Nam. Tác phẩm được coi là mẫu mực của thể
truyền kỳ, là “thiên cổ kỳ bút”, là “áng văn hay của bậc đại gia”, đánh dấu bước
phát triển quan trọng của thể loại tự sự hình tượng trong văn học chữ Hán.
Tác phẩm Truyền kỳ mạn lục từ khi ra đời đến nay đã chiếm được bao cảm
tình của người đọc. Đó là tác phẩm có giá trị châu lục. Nhiều những công trình
nghiên cứu trong và ngoài nước đã định giá tác phẩm này trên các phương diện cả
về nội dung và nghệ thuật, coi tác phẩm là một biểu hiện vinh dự cho nền văn học
nước nhà. Truyền kỳ mạn lục vừa có giá trị hiện thực vừa là một tác phẩm có giá trị
nhân đạo. Tác phẩm còn thể hiện tinh thần táo bạo, phóng túng của Nguyễn Dữ khi
ông miêu tả những cuộc tình si mê đắm đuối đậm màu sắc dục. Tất cả những điều
đó được chuyển tải qua hình thức nghệ thuật có nhiều thành tựu của tác phẩm. Tác
phẩm kết hợp một cách nhuần nhuyễn, tài tình những phương thức tự sự, trữ tình và
ca kịch, giữa ngôn ngữ nhân vật và ngôn ngữ tác giả, giữa văn xuôi văn biến ngẫu
và thơ ca. Sử dụng các yếu tố kì ảo, lời văn cô đọng, súc tích, chặt chẽ, hài hòa.
Tác phẩm Truyền kỳ mạn lục ra đời vào thế kỷ XVI, thuộc thời kỳ văn học
trung đại Việt Nam. Đó là nền văn học mang đậm nét ảnh hưởng của Nho giáo. Con
người bị đặt trong các mối quan hệ luân thường, bị ràng buộc bởi những điều cấm
kỵ của Nho giáo. Trong xã hội đó, người phụ nữ phải tuân theo những qui định chặt
chẽ của Nho giáo như tam tòng, tứ đức. Họ còn bị coi như nguồn gốc của sự cám
dỗ, đe dọa đạo đức. Những tư tưởng của nho giáo đối với người phụ nữ thực chất là
sự tước đoạt quyền lợi của nữ giới và tạo nên một xã hội vận hành theo kiểu nam
quyền. Người đàn ông thống ngự nữ giới và áp đặt các chuẩn mực của họ về cái
đẹp, về đức hạnh.Vấn đề dục tính được coi là bản năng vốn có, một phần quan trọng
trong đời sống con người lại bị xem như một trong những điều cấm kỵ. Vì vậy trong
các sáng tác thơ văn của các nhà nho rất hiếm có hình ảnh người phụ nữ và vấn đề