intTypePromotion=3

Luận văn Thạc sỹ Khoa học nông nghiệp: Nghiên cứu thực trạng và giải pháp phát triển kinh tế hộ nông dân tại huyện Bình Gia tỉnh Lạng Sơn

Chia sẻ: Hảo Su Cù | Ngày: | Loại File: DOC | Số trang:125

0
136
lượt xem
56
download

Luận văn Thạc sỹ Khoa học nông nghiệp: Nghiên cứu thực trạng và giải pháp phát triển kinh tế hộ nông dân tại huyện Bình Gia tỉnh Lạng Sơn

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Luận văn Thạc sỹ Khoa học nông nghiệp "Nghiên cứu thực trạng và giải pháp phát triển kinh tế hộ nông dân tại huyện Bình Gia tỉnh Lạng Sơn" trình bày vài nét cơ bản về huyện Bình Gia tỉnh Lạng Sơn, thực trạng tình hình phát triển kinh tế hộ nông dân huyện Bình Gia, phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến kết quả sản xuất nông, lâm nghiệp của hộ.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Luận văn Thạc sỹ Khoa học nông nghiệp: Nghiên cứu thực trạng và giải pháp phát triển kinh tế hộ nông dân tại huyện Bình Gia tỉnh Lạng Sơn

  1. ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM CÙ MẠNH HẢO NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN  KINH TẾ HỘ NÔNG DÂN TẠI HUYỆN BÌNH GIA  TỈNH LẠNG SƠN Chuyên Ngành: Phát triển nông thôn Mã số: 60 62 01 16 luËn v¨n th¹c sü khoa häc n«ng nghiÖp Người hướng dẫn khoa học: PGS. TS. Trần Văn Điền
  2. 2 Thái Nguyên, năm 2015
  3. i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan: Số liệu và kết quả nghiên cứu trình bày trong luận  văn này là trung thực và chưa được sử  dụng để  bảo vệ  một học vị  nào.  Mọi sự  giúp đỡ  cho việc thực hiện luận văn này đã được cảm  ơn và các  thông tin trích dẫn trong luận văn đều đã được chỉ rõ nguồn gốc. Thái Nguyên, ngày      tháng     năm 2016 Tác giả Cù Mạnh Hảo
  4. ii LỜI CẢM ƠN Trong quá trình nghiên cứu và viết luận văn tôi đã nhận được sự quan  tâm hướng dẫn giúp đỡ của nhiều tập thể, cá nhân trong và ngoài trường. Đặc biệt xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS.TS. Trần Văn Điền,  người đã tận tình hướng dẫn, định hướng và giúp đỡ  tôi về  chuyên môn  trong suốt thời gian thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn tốt nghiệp. Tôi   xin  chân  thành  cảm  ơn   Tập  thể  các   thầy  cô  giáo   trong  Phòng  QLĐT Sau Đại học, Trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên đã tạo điều  kiện giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu để tôi thực hiện tốt đề  tài này. Đồng thời xin chân thành cảm ơn Ban Giám đốc, các cán bộ Trung   tâm Khuyến nông tỉnh Lạng Sơn và UBND huyện Bình Gia, các ban ngành   đoàn thể  và các xã của huyện đã tạo điều kiện thuận lợi trong quá trình   công tác và học tập cũng như cơ sở nghiên cứu để tôi thực hiện đề  tài này   một cách tốt nhất. Qua đây tôi cũng xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới gia đình người thân,  anh em, bạn bè những người luôn  ủng hộ, động viên tạo điều kiện cho tôi  trong quá trình học tập, công tác và thực hiện đề tài. Trong quá trình thực hiện,  đề tài khó tránh khỏi những thiếu sót, rất mong nhận được những ý kiến đóng   góp của quý thầy cô, đồng nghiệp và bạn đọc để đề tài được hoàn thiện hơn.  Xin trân trọng cảm ơn! Thái Nguyên, ngày     tháng     năm 2016 Tác giả
  5. iii Cù Mạnh Hảo
  6. iv MỤC LỤC  MỞ ĐẦU                                                                                                              ..........................................................................................................      1  1. Tính cấp thiết của đề tài                                                                                  ..............................................................................      1  2. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn                                                                  .............................................................      2  2.1. Mục tiêu chung                                                                                                   ...............................................................................................      2  2.2. Mục tiêu cụ thể                                                                                                  ..............................................................................................      3  3. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của luận văn                                      ..................................      3  3.1. Ý nghĩa khoa học                                                                                                ............................................................................................      3  3.2. Ý nghĩa thực tiễn                                                                                                ............................................................................................      3  4. Giới hạn của luận văn                                                                                     .................................................................................      3  Chương 1                                                                                                             .........................................................................................................      4  TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU                                                        ....................................................      4  1.1. Cơ sở lý luận                                                                                                 .............................................................................................      4  1.1.1. Khái niệm hộ                                                                                                   ...............................................................................................      4  1.1.2. Hộ nông dân                                                                                                    ................................................................................................      6  1.1.3. Kinh tế hộ nông dân                                                                                        ....................................................................................      7  1.1.4. Những nhân tố ảnh hưởng trong quá trình phát triển kinh tế hộ nông dân  .  11       1.1.5. Quan điểm về phát triển kinh tế hộ nông dân                                                ............................................       15  1.2. Cơ sở thực tiễn                                                                                            ........................................................................................       19 1.2.1. Tình hình phát triển kinh tế hộ nông dân ở các nước trên thế giới và những   bài học kinh nghiệm                                                                                                ............................................................................................       19  1.2.2. Tình hình và kết quả phát triển kinh tế hộ nông dân nước ta                         .....................       24  Chương 2                                                                                                           .......................................................................................................       29  ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP  NGHIÊN CỨU            ........       29  2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu                                                              ..........................................................       29  2.1.1. Đối tượng nghiên cứu                                                                                    ................................................................................       29
  7. v  2.1.2. Phạm vi nghiên cứu                                                                                       ...................................................................................       29  2.2. Địa điểm, thời gian và nội dung nghiên cứu                                              ..........................................       29  2.2.1. Địa điểm                                                                                                        ....................................................................................................       29  2.2.2. Thời gian                                                                                                       ...................................................................................................       29  2.2.3. Nội dung                                                                                                        ....................................................................................................       29  2.3. Phương pháp nghiên cứu                                                                             .........................................................................       29  2.3.1. Quan điểm nghiên cứu chung                                                                         .....................................................................       29  2.3.2. Vận dụng các phương pháp nghiên cứu kinh tế                                             .........................................       30  Chương 3                                                                                                           .......................................................................................................       35  KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU                                                                               ...........................................................................       35  3.1. Vài nét cơ bản về huyện Bình Gia – tỉnh Lạng Sơn                                 .............................       35  3.1.1. Vị trí địa lý                                                                                                     .................................................................................................       35  Hình 3.1: Bản đồ hành chính huyện Bình Gia                                             .........................................       35 Bảng 3.1. Diện tích, Dân số, mật độ dân số huyện Bình Gia  chia theo   xã, phường, thị trấn năm 2015                                                                       ...................................................................       36  3.1.2. Địa hình                                                                                                         .....................................................................................................       37  3.1.3. Khí hậu                                                                                                          ......................................................................................................       37  3.1.4. Thuỷ văn                                                                                                        ....................................................................................................       37  3.1.5. Các nguồn tài nguyên                                                                                     .................................................................................       38  Bảng 3.2. Phân loại độ dày tầng đất của huyện năm 2012                       ...................       38  3.1.6. Tình hình quản lý và sử dụng đất                                                                  ..............................................................       40  Bảng  3.3. Đất đai và tình hình sử dụng đất đai của huyện năm 2012  .  40   Hình 3.2. Cơ cấu sử dụng đất huyện Phú Lương năm 2012                     .................       42  Bảng 3.4: Đất đai và tình hình sử dụng đất đai của huyện năm 2012  .  42       3.1.7. Tình hình dân số và lao động                                                                          ......................................................................       43  Bảng 3.5: Tình hình dân số và lao động của huyện qua 3 năm                 .............       43
  8. vi  Hình 3.3. Tình hình dân số và lao động huyện Phú Lương                       ...................       44   giai đoạn 2010 ­ 2012                                                                                       ...................................................................................       44  3.1.8. Tình hình về cơ sở hạ tầng, y tế, giáo dục                                                    ................................................       44  3.1.9. Tình hình kinh tế xã hội trên địa bàn huyện                                                   ...............................................       47 Bảng 3.6. Một số  chỉ  tiêu kinh tế  xã hội của huyện giai đoạn 2010 ­    2012                                                                                                                     .................................................................................................................       48 Bảng 3.7. So sánh một số chỉ tiêu chung của huyện Phú Lương và tỉnh   Thái Nguyên năm 2012                                                                                     .................................................................................       52  3.2. Thực trạng tình hình phát triển kinh tế hộ nông dân huyện Bình Gia   .  54 .     3.2.1. Tình hình chung kinh tế hộ nông dân của huyện Bình Gia từ năm 2013­2015                                                                                                                                54 ............................................................................................................................     Hình 3.4: Giá trị  sản xuất nông nghiệp huyện Phú Lương Giai đoạn   2010 – 2012(theo giá cố định 1994)                                                                 .............................................................       55 Bảng 3.8. Một số  chỉ  tiêu về  kinh tế  hộ  nông dân của huyện   qua 3   năm                                                                                                                     .................................................................................................................       56  3.2.2. Thực trạng phát triển kinh tế hộ nông dân ở các xã điều tra                          ......................       57  Bảng 3.9. Đặc điểm chung về hộ nông dân điều tra năm 2012                 ............       57    ĐVT: %                                                                                                            ........................................................................................................       57  Bảng 3.10. Phân bổ đất đai của nông hộ điều tra năm 2012                     .................       59  Bảng 3.11. Một số chỉ tiêu về lao động và nhân khẩu của hộ nông         60 ...       dân điều tra năm 2012                                                                                      ..................................................................................       60 Bảng 3.13. Trình độ  học vấn của chủ  hộ điều tra  ở  vùng nghiên cứu   năm 2012                                                                                                            ........................................................................................................       62  Bảng 3.14. Vốn sản xuất bình quân của nông hộ năm 2012                      ..................       63  Bảng 3.15. Vốn bình quân hộ nông dân năm 2012                                       ...................................       64
  9. vii  Bảng 3.16. Tổng giá trị sản phẩm từ sản xuất Nông ­ Lâm nghiệp         65 ...       của hộ gia đình năm 2012                                                                                ............................................................................       65  Hình 3.5. Tổng thu từ sản xuất Nông lâm nghiệp                                       ...................................       67 Bảng 3.17. Chi phí sản xuất nông ­ lâm nghiệp của hộ nông dân năm   2012                                                                                                                     .................................................................................................................       68 Bảng 3.18. Tổng thu nhập từ sản xuất Nông ­Lâm nghiệp  ở  hộ  điều   tra                                                                                                                        ....................................................................................................................       69  Hình 3.6. Thu nhập từ Nông – lâm nghiệp của hộ nông dân                     .................       70 Bảng 3.19. Tổng thu nhập từ  sản xuất ngoài Nông­Lâm nghiệp của   các hộ                                                                                                                 .............................................................................................................       71  Bảng 3.20. Thu nhập của hộ nông dân năm 2012                                        ....................................       72  Bảng 3.21. Thu nhập bình quân theo lao động và nhân khẩu                    ................       73  Bảng 3.22. Ảnh hưởng của chủ hộ nông dân tới kết quả sản xuất         75 ....      Bảng 3.23. Thu nhập về  sản xuất NLN của hộ  nông dân phân theo   nguồn lực                                                                                                           .......................................................................................................       76 Bảng 3.24. Phương thức tiêu thụ  một số  sản phẩm của hộ  nông dân   vùng nghiên cứu năm 2012                                                                              ..........................................................................       78 Bảng 3.25.  Ảnh hưởng của một số yếu tố đến sản xuất của hộ nông   dân năm 2012                                                                                                     .................................................................................................       80 3.4. Phân tích những điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức trong việc    phát triển kinh tế hộ nông dân tại huyện Phú Lương hiện nay                       ...................       81  3.4.1. Điểm mạnh                                                                                                   ...............................................................................................       81  3.4.2.  Điểm yếu                                                                                                     .................................................................................................       82  3.4.4.  Thách thức                                                                                                    ................................................................................................       83
  10. viii 3.5. Phương hướng, mục tiêu và các giải pháp phát triển kinh tế hộ huyện   Phú Lương                                                                                                          ......................................................................................................       83  3.5.1. Phương hướng phát triển kinh tế hộ nông dân huyện Phú Lương                 .............       83  3.5.2. Mục tiêu phát triển kinh tế huyện Phú Lương năm 2020                               ...........................       85 Về phát triển sản xuất nông, lâm nghiệp, thủy sản: Tiếp tục chuyển   dịch   cơ   cấu   cây   trồng,   vật   nuôi   trong   sản   xuất   nông   nghiệp   theo   hướng sản xuất hàng hóa, chú trọng tăng cường các giống cây trồng,  vật nuôi có năng suất và giá trị  kinh tế  cao,  ứng dụng khoa học công  nghệ trong sản xuất, chế biến nông, lâm nghiệp và thủy sản; tích cực  phòng chống dịch bệnh trên cây trồng vật nuôi và phòng chống cháy   rừng, lũ lụt, hạn hán, giảm nhẹ thiên tai.                                                    ................................................       85 Bảng 3.26. Tổng hợp các chỉ tiêu chủ yếu kế hoạch phát triển kinh tế   xã hội                                                                                                                  .............................................................................................................       85  chủ yếu của huyện đến năm 2015 tầm nhìn 2020                                      ..................................       85 3.5.3. Những giải pháp chủ yếu nhằm phát triển kinh tế hộ nông dân huyện   Bình Gia                                                                                                              .........................................................................................................       89  3.5.3.1.  Quy hoạch phát triển theo lãnh thổ và đô thị hóa                                        ....................................       91  3.5.3.2.  Nhóm giải pháp về đất đai                                                                         .....................................................................       94  3.5.3.3.  Nhóm giải pháp về vốn                                                                             .........................................................................       95  3.5.3.4. Nhóm giải pháp về phát triển nguồn nhân lực                                            ........................................       96  3.5.3.5. Nhóm giải pháp về khoa học kỹ thuật                                                        ....................................................       98  3.5.3.6. Nhóm giải pháp xây dựng kết cấu hạ tầng nông thôn                               ...........................       101  3.5.3.7. Nhóm giải pháp về chính sách                                                                  ..............................................................       101  KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ                                                                              ..........................................................................       105  1. Kết luận                                                                                                        ....................................................................................................       105  2. Kiến nghị                                                                                                      ..................................................................................................       107
  11. ix  TÀI LIỆU THAM KHẢO                                                                              ..........................................................................       109 17. Thủ  tướng Chính phủ, Quyết định số  1956/QĐ­TTg (27/11/2009),  Phê duyệt Đề án “Đao tao nghê cho lao đông nông thôn đên năm 2020” ̀ ̣ ̀ ̣ ́                                                                                                                          110 .......................................................................................................................     18. Thủ tướng Chính phủ, Quyết định số 899/QĐ­TTg (10/6/2013), Phê   duyệt Đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị   gia tăng và phát triển bền vững.                                                                  ..............................................................       110 DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT Ký hiệu viết  TT Nghĩa tắt 1 ANQP An ninh quốc phòng 2 ATK An toàn khu 3 BCH Ban chấp hành 4 BHYT Bảo hiểm y tế 5 BQ Bình quân 6 CN­TTCN Công nghiệp – Tiểu thủ công nghiệp 7 CT/TW Chỉ thị Trung ương 8 ĐVT Đơn vị tính Tổ   chức   Lương   thực   và   Nông   nghiệp   Liên   Hiệp  9 FAO Quốc 10 GPMB Giải phóng mặt bằng 11 GDP Tổng sản phẩm quốc nội 12 GD&ĐT Giáo dục và đào tạo 13 GCĐ Giá cố định 14 GD&LĐXH Giáo dục và lao động xã hội 15 HTX Hợp tác xã 16 HĐND Hội đồng nhân dân 17 KH Kế hoạch 18 KCN Khu công nghiệp 19 KHCN Khoa học công nghệ 20 KHKT Khoa học kỹ thuật
  12. x 21 LĐ Lao động 22 NTM Nông thôn mới 23 NN Nông nghiệp 24 NK Nhân khẩu 25 NLN Nông lâm nghiệp 26 PTNT Phát triển nông thôn 27 PTTH Phát thanh truyền hình 28 SKSS/KHHGĐ Sức khỏe sinh sản/ kế hoạch hóa gia đình 29 SL Số lượng 30 TT Thị trấn 31 THCS Trung học cơ sở 32 TLSX Tư liệu sản xuất 33 TN Thu nhập 34 TNVN Tiếng nói Việt Nam 35 UBND Ủy ban nhân dân 36 XDCB Xây dựng cơ bản DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU Bảng 3.1. Diện tích, Dân số, mật độ dân số huyện Bình Gia  chia   theo xã, phường, thị trấn năm 2015                                                       ...................................................       36  Bảng 3.2. Phân loại độ dày tầng đất của huyện năm 2012                 .............      38 Bảng  3.3. Đất đai và tình hình sử dụng đất đai của huyện năm 2012                                                                                                                40 .............................................................................................................      Bảng 3.4: Đất đai và tình hình sử dụng đất đai của huyện năm 2012                                                                                                                42 .............................................................................................................       Bảng 3.5: Tình hình dân số và lao động của huyện qua 3 năm            ........       43 Bảng 3.6. Một số chỉ tiêu kinh tế xã hội của huyện giai đoạn 2010 ­   2012                                                                                                         .....................................................................................................      48 Bảng 3.7. So sánh một số chỉ tiêu chung của huyện Phú Lương và   tỉnh Thái Nguyên năm 2012                                                                    ................................................................       52 Bảng 3.8. Một số chỉ tiêu về kinh tế hộ nông dân của huyện  qua 3   năm                                                                                                          ......................................................................................................       56  Bảng 3.9. Đặc điểm chung về hộ nông dân điều tra năm 2012            57 ......         ĐVT: %                                                                                                 .............................................................................................      57  Bảng 3.10. Phân bổ đất đai của nông hộ điều tra năm 2012                ............       59 Bảng 3.11. Một số chỉ tiêu về lao động và nhân khẩu của hộ nông                                                                                                                 60 .............................................................................................................       dân điều tra năm 2012                                                                             .........................................................................       60
  13. xi Bảng 3.13. Trình độ học vấn của chủ hộ điều tra ở vùng nghiên cứu   năm 2012                                                                                                 .............................................................................................       62  Bảng 3.14. Vốn sản xuất bình quân của nông hộ năm 2012                ............       63  Bảng 3.15. Vốn bình quân hộ nông dân năm 2012                                ............................       64 Bảng 3.16. Tổng giá trị sản phẩm từ sản xuất Nông ­ Lâm nghiệp                                                                                                                 65 .............................................................................................................       của hộ gia đình năm 2012                                                                       ...................................................................      65 Bảng 3.17. Chi phí sản xuất nông ­ lâm nghiệp của hộ nông dân   năm 2012                                                                                                 .............................................................................................       68 Bảng 3.18. Tổng thu nhập từ sản xuất Nông ­Lâm nghiệp ở hộ điều   tra                                                                                                             .........................................................................................................       69 Bảng 3.19. Tổng thu nhập từ sản xuất ngoài Nông­Lâm nghiệp của   các hộ                                                                                                      ..................................................................................................       71  Bảng 3.20. Thu nhập của hộ nông dân năm 2012                                 .............................      72  Bảng 3.21. Thu nhập bình quân theo lao động và nhân khẩu               ...........       73  Bảng 3.22. Ảnh hưởng của chủ hộ nông dân tới kết quả sản xuất   75  Bảng 3.23. Thu nhập về sản xuất NLN của hộ nông dân phân theo   nguồn lực                                                                                                ............................................................................................       76 Bảng 3.24. Phương thức tiêu thụ một số sản phẩm của hộ nông dân   vùng nghiên cứu năm 2012                                                                     .................................................................      78 Bảng 3.25. Ảnh hưởng của một số yếu tố đến sản xuất của hộ   nông dân năm 2012                                                                                 .............................................................................       80 Về phát triển sản xuất nông, lâm nghiệp, thủy sản: Tiếp tục  chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi trong sản xuất nông nghiệp  theo hướng sản xuất hàng hóa, chú trọng tăng cường các giống cây  trồng, vật nuôi có năng suất và giá trị kinh tế cao, ứng dụng khoa  học công nghệ trong sản xuất, chế biến nông, lâm nghiệp và thủy  sản; tích cực phòng chống dịch bệnh trên cây trồng vật nuôi và   phòng chống cháy rừng, lũ lụt, hạn hán, giảm nhẹ thiên tai.               ...........       85 Bảng 3.26. Tổng hợp các chỉ tiêu chủ yếu kế hoạch phát triển kinh   tế xã hội                                                                                                  .............................................................................................       85  chủ yếu của huyện đến năm 2015 tầm nhìn 2020                                ............................       85
  14. xii DANH MỤC CÁC HÌNH  Hình 3.1: Bản đồ hành chính huyện Bình Gia                                            ........................................       35  Hình 3.2. Cơ cấu sử dụng đất huyện Phú Lương năm 2012                     .................       42  Hình 3.3. Tình hình dân số và lao động huyện Phú Lương                        ....................       44   giai đoạn 2010 ­ 2012                                                                                  ..............................................................................       44 Hình 3.4: Giá trị sản xuất nông nghiệp huyện Phú Lương Giai đoạn   2010 – 2012(theo giá cố định 1994)                                                             .........................................................       55  Hình 3.5. Tổng thu từ sản xuất Nông lâm nghiệp                                      ..................................       67  Hình 3.6. Thu nhập từ Nông – lâm nghiệp của hộ nông dân                     .................       70
  15. 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Công cuộc “Đổi mới” do Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo từ Đại hội   VI đã đưa đất nước ta thoát khỏi khủng hoảng kinh tế và không ngừng phát   triển trên con đường đi lên chủ  nghĩa xã hội vì mục tiêu dân giàu nước  mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.  Trong lĩnh vực nông nghiệp và phát triển nông thôn, công cuộc “Đổi   mới” đã đạt những thành tựu to lớn. Từ  một nước thiếu lương thực triền   miên phải nhập khẩu với số  lượng hàng triệu tấn mỗi năm, giá trị  xuất  khẩu nông sản không đáng kể, Nông nghiệp Việt Nam đã vươn lên đảm  bảo vững chắc an ninh lương thực trong nước và trở thành nước xuất khẩu  nông sản có vị  thế  quan trọng trên thế  giới. Có được những chuyển biến   mới trong lĩnh vực nông nghiệp phải kể  đến quá trình chuyển đổi từ  nền   kinh tế  tập trung, bao cấp sang sản xuất kinh tế hàng hóa cá thể  trong đó  việc phát triển kinh tế hộ gia đình là một mắt xích quan trọng. Kinh tế  hộ  gia đình là một loại hình kinh tế  tương đối phổ  biến và  được phát triển  ở  nhiều nước trên thế  giới. Nó có vai trò rất quan trọng  trong việc phát triển kinh tế, nhất là trong nông nghiệp. Ở Việt Nam, kinh   tế hộ gia đình lại càng có ý nghĩa to lớn, bởi vì nước ta bước vào nền kinh   tế  hàng hóa nhiều thành phần hoạt động theo cơ  chế  thị  trường trên nền  tảng gần 80% dân số đang sinh sống ở nông thôn và điểm xuất phát để tạo  cơ  sở  vật chất tiến hành công nghiệp hóa, hiện đại hóa lại đi từ  nền kinh  tế  chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp, quản lý theo kế  hoạch hóa tập  trung, bao cấp.  Đặc biệt để  thực hiện thắng lợi chương trình mục tiêu  quốc gia về  xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010­2020 thì phát triển   kinh tế hộ là 1 trong 11 nội dung chính của chương trình. Kinh tế  hộ  gia đình  ở  Việt Nam có nhiều  ưu việt, nhưng cũng có   những khó khăn, hạn chế nhất định về nhiều mặt. Hiện nay, có hiện tượng  một bộ phận hộ gia đình thu nhập cao, tập trung  ở thành thị, mức sống và  
  16. 2 nhu cầu tiêu dùng chênh lệch cao gấp nhiều lần so với những hộ dân sống  ở  nông thôn. Đây là vấn đề  cần được quan tâm giải quyết để  hạn chế  sự  chênh lệch trong mặt  bằng chung phát triển kinh tế  ­ xã hội theo  định  hướng xã hội chủ  nghĩa. Vấn đề  đặt ra là tiếp tục phát triển kinh tế  hộ  như  thế  nào? Thực trạng, xu hướng phát triển của kinh tế  hộ  hiện nay?  Các mục tiêu, phương hướng và giải pháp nhằm đẩy mạnh phát triển kinh  tế  hộ  trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, xây dựng nông thôn  mới. Đó là những vấn đề  lớn cần phải được làm sáng tỏ  cả  về  lý luận và  thực tiễn. Bình Gia là một huyện miền núi của tỉnh Lạng Sơn, trong những năm  qua cùng với sự phát triển kinh tế chung của cả nước, đời sống kinh tế xã hội   của nhân dân trong huyện đã đạt được những thành tựu nổi bật. Tuy nhiên,  vốn là huyện miền núi, đất đai rộng lớn, trình độ sản xuất thấp, việc áp dụng  khoa học kỹ  thuật vào phát triển kinh tế  nông nghiệp nông thôn còn gặp   nhiều khó khăn, vấn đề khai thác các tiềm năng kinh tế và sử dụng các nguồn  lực của hộ nông dân chưa triệt để. Trong quá trình công nghiệp hóa hiện đại   hóa đất nước; đặc biệt là phát triển kinh tế nông nghiệp ­ nông thôn ­ nông  dân trong thời kỳ mới, vấn đề phát triển kinh tế hộ nông dân đang được các  cấp uỷ Đảng, chính quyền, đoàn thể các ngành và các nhà khoa học quan tâm.  Kinh tế  hộ  đóng vai trò rất quan trọng trong việc phát triển kinh tế  huyện  Bình Gia nói riêng và tỉnh Lạng Sơn nói chung, do vậy tôi quyết định chọn:  “Nghiên cứu thực trạng và giải pháp phát triển kinh tế  hộ  nông dân tại   huyện Bình Gia tỉnh Lạng Sơn” làm đề tài nghiên cứu của mình. 2. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn  2.1. Mục tiêu chung Đề tài tập chung nghiên cứu thực trạng phát triển kinh tế hộ nông dân  của huyện Bình Gia, và đề xuất một số giải pháp hữu hiệu nhằm thúc đẩy   kinh tế hộ nông dân huyện Bình Gia phát triển nâng cao đời sống cho cộng   đồng nông dân miền núi trong tiến trình xây dựng nông thôn mới.
  17. 3 2.2. Mục tiêu cụ thể ­ Đánh giá được thực trạng phát triển của kinh tế hộ nông dân ở các xã  điều tra. ­ Phân tích được ảnh hưởng của các nguồn lực đến kết quả sản xuất   của hộ nông dân. ­ Phân tích được những điểm mạnh, điểm yếu, cơ  hội, thách thức để  phát triển kinh tế nông hộ. ­ Đề xuất các giải pháp chủ yếu nhằm phát triển kinh tế hộ nông dân  huyện Bình Gia trong những năm tới. 3. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của luận văn 3.1. Ý nghĩa khoa học ­ Nâng cao nhận thức, tầm quan trọng của việc phát triển kinh tế  hộ  và những chính sách liên quan đến phát triển kinh tế  hộ  trong giai đoạn  hiện nay. ­ Quá trình thực hiện luận văn sẽ  nâng cao năng lực cũng như  rèn   luyện kỹ  năng, phương pháp nghiên cứu khoa học cho bản thân mỗi học  viên.   ­   Góp   phần   hoàn   thiện   những   lý   luận   và   phương   pháp   nhằm   đẩy  mạnh và phát triển kinh tế  hộ  nông dân trong giai đoạn công nghiệp hóa   hiện đại hóa nông thôn hiện nay. ­ Luận văn cũng được coi là một tài liệu tham khảo cho Trường , Khoa,  các cơ quan trong ngành và sinh viên các khóa tiếp theo. 3.2. Ý nghĩa thực tiễn Kết quả  của luận văn là cơ  sở  để  các nhà quản lý, các cấp lãnh đạo   tỉnh và địa phương đưa ra các chính sách phù hợp nhằm thúc đẩy kinh tế hộ  nông dân phát triển, nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân tại   huyện Bình Gia nói riêng và người dân nông thôn nói chung.  4. Giới hạn của luận văn
  18. 4 Do thời gian có hạn nên chúng tôi chỉ  tiến hành tập trung nghiên cứu  thực trạng phát triển kinh tế hộ nông dân trong giai đoạn hiện nay và một  vài nhân tố  chủ  yếu tác động đến sự  phát triển kinh tế  hộ  nông dân; đề  xuất các giải pháp nhằm phát triển kinh tế  hộ  nông dân trong tiến trình  công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước xây dựng nông thôn mới trong đó  giải pháp kinh tế  là chủ  yếu tại 3 xã: Hưng Đạo , Thiện Thuật , Tân Văn  thuộc 3 vùng sinh thái khác nhau của huyện để đánh giá tình hình phát triển  kinh tế hộ nông dân trên địa bàn huyện. Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 1.1. Cơ sở lý luận 1.1.1. Khái niệm hộ Hộ đã có từ lâu đời, cho đến nay nó vẫn tồn tại và phát triển. Trải qua   mỗi thời kỳ  kinh tế  khác nhau, hộ  và kinh tế  hộ  được biểu hiện dưới   nhiều hình thức khác nhau song vẫn có bản chất chung đó là “Sự hoạt động   sản xuất kinh doanh của các thành viên trong gia đình cố gắng làm sao tạo   ra nhiều của cải vật chất để  nuôi sống và tăng thêm tích luỹ  cho gia đình   và xã hội ”. Qua nghiên cứu cho thấy, có nhiều quan niệm của các nhà khoa học về  hộ: ­ Theo từ  điển chuyên ngành kinh tế  và từ  điển ngôn ngữ  “ Hộ  là tất   cả  những người cùng sống chung trong một mái nhà. Nhóm người đó bao   gồm những người cùng chung huyết tộc và những người làm công”. ­ Theo Liên hợp quốc “Hộ là những người cùng sống chung dưới một   mái nhà, cùng ăn chung và có chung một ngân quỹ”. ­ Năm 1981, Harris (London ­ Anh) trong tác phẩm của mình cho rằng:  “Hộ  là một đơn vị  tự  nhiên tạo nguồn lao động”  [15, 17]  và trên góc độ 
  19. 5 này, nhóm các đại biểu thuộc trường phái “Hệ  thống Thế  Giới” (Mỹ) là  Smith (1985)  Martin và Beiltell (1987) có bổ sung thêm: “Hộ là một đơn vị   đảm bảo quá trình tái sản xuất nguồn lao động thông qua việc tổ  chức   nguồn thu nhập chung” [28]. ­ Tại Hội thảo Quốc tế  lần thứ  2 về  quản lý nông trại tại Hà Lan   (năm 1980) các đại biểu nhất trí cho rằng: “Hộ  là đơn vị  cơ  bản của xã   hội có liên quan đến sản xuất, tiêu dùng, xem như  là một đơn vị  kinh tế”   [8,15]. Đây mới chủ yếu nêu lên những khía cạnh về khái niệm hộ  tiêu biểu   nhất, mạnh khía cạnh này hay khía cạnh khác hoặc tổng hợp khái quát  chung nhưng vẫn còn có chỗ chưa đồng nhất. Tuy nhiên, từ các quan niệm   trên cho thấy hộ được hiểu như sau: ­ Trước hết, hộ là một tập hợp chủ yếu và phổ biến của những thành   viên có chung huyết thống, tuy vậy cũng có cá biệt trường hợp thành viên   của hộ  không phải cùng chung huyết thống (con nuôi, người tình nguyện   và được sự đồng ý của các thành viên trong hộ công nhận cùng chung hoạt  động kinh tế lâu dài...). ­ Hộ nhất thiết là một đơn vị  kinh tế  (chủ  thể kinh tế), có nguồn lao   động và phân công lao động chung; có vốn và chương trình, kế  hoạch sản   xuất kinh doanh chung, là đơn vị vừa sản xuất vừa tiêu dùng, có ngân quỹ  chung và được phân phối lợi ích theo thỏa thuận có tính chất gia đình. Hộ  không phải là một thành phần kinh tế đồng nhất, mà hộ có thể thuộc thành   phần kinh tế cá thể, tư nhân, tập thể, Nhà nước... ­ Hộ  không đồng nhất với gia đình mặc dầu cùng chung huyết thống  bởi vì hộ là một đơn vị kinh tế riêng, còn gia đình có thể không phải là một   đơn vị kinh tế  (ví dụ  gia đình nhiều thế  hệ  cùng chung huyết thống, cùng   chung một mái nhà nhưng nguồn sinh sống và ngân quỹ  lại độc lập với  
  20. 6 nhau...) 1.1.2. Hộ nông dân Về hộ nông dân, tác giả Frank Ellis định nghĩa “Hộ nông dân là các hộ   gia đình làm nông nghiệp, tự  kiếm kế  sinh nhai trên những mảnh đất của   mình, sử  dụng chủ  yếu sức lao động của gia đình để  sản xuất, thường   nằm trong hệ thống kinh tế lớn hơn, nhưng chủ yếu đặc trưng bởi sự tham   gia cục bộ vào các thị trường và có xu hướng hoạt động với mức độ không   hoàn hảo cao” [14]. Nhà khoa học Traianốp cho rằng “ Hộ nông dân là đơn vị sản xuất rất   ổn định”  và ông coi  “hộ  nông dân là đơn vị  tuyệt vời để  tăng trưởng và   phát triển nông nghiệp” [7, 9, 26]. Luận điểm trên của ông đã được áp dụng rộng rãi trong chính sách  nông nghiệp tại nhiều nước trên thế giới, kể cả các nước phát triển. Đồng tình với quan điểm trên của Traianốp, hai tác giả  Mats Lundahl   và Tommy Bengtsson bổ sung và nhấn mạnh thêm “Hộ nông dân là đơn vị   sản xuất cơ bản” [26, tr.5]. Chính vì vậy, cải cách kinh tế  ở một số nước   những thập kỷ  gần đây đã thực sự  coi hộ  nông dân là đơn vị  sản xuất tự  chủ và cơ bản, từ đó đã đạt được tốc độ tăng trưởng nhanh trong sản xuất   nông nghiệp và phát triển nông thôn. Ở nước ta, có nhiều tác giả đề cập đến khái niệm hộ nông dân. Theo  nhà khoa học Lê Đình Thắng (năm 1993) cho rằng: “Nông hộ là tế bào kinh   tế  xã hội, là hình thức kinh tế  cơ  sở  trong nông nghiệp và nông thôn” [4,  14]. Đào Thế  Tuấn (1997) cho rằng: “Hộ  nông dân là những hộ  chủ  yếu   hoạt động nông nghiệp theo nghĩa rộng, bao gồm cả  nghề  rừng, nghề cá   và hoạt động phi nông nghiệp  ở  nông thôn” [20].  Còn theo nhà khoa học  Nguyễn Sinh Cúc, trong phân tích điều tra nông thôn năm 2001 cho rằng:  

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản