Khóa lu n t t nghi p ậ ố ệ Bùi Th Thu Hi n –ị ề
HC32A
CH NG IƯƠ
M T S V N Đ LÝ LU N CHUNG V VĂN B N QUYỘ Ố Ấ Ề Ậ Ề Ả
PH M PHÁP LU TẠ Ậ
1.1. Khái ni m văn b n quy ph m pháp lu tệ ả ạ ậ
Nhà n c và pháp lu t là nh ng hi n t ng xã h i ra đ i, t n t i vàướ ậ ữ ệ ượ ộ ờ ồ ạ
phát tri n trong m i liên h m t thi t v i nhau. Trong l ch s có ba hình th cể ố ệ ậ ế ớ ị ử ứ
pháp lu t đ c các Nhà n c s d ng là t p quán pháp, ti n l pháp và vănậ ượ ướ ử ụ ậ ề ệ
b n quy ph m pháp lu t (VBQPPL). Trong đó, VBQPPL là hình th c phápả ạ ậ ứ
lu t ti n b nh t và hi n đ i nh t đ c s d ng trong t t c các Nhà n c.ậ ế ộ ấ ệ ạ ấ ượ ử ụ ấ ả ướ
“Văn b n quy ph m pháp lu t” là m t thu t ng đ c s d ng r ng rãiả ạ ậ ộ ậ ữ ượ ử ụ ộ
trên sách báo pháp lý và các văn b n c a Nhà n c. Theo Đi u 1 Lu t Banả ủ ướ ề ậ
hành văn b n quy ph m pháp lu t năm 1996 quy đ nh: VBQPPL là văn b n doả ạ ậ ị ả
c quan nhà n c có th m quy n ban hành theo th t c, trình t lu t đ nh,ơ ướ ẩ ề ủ ụ ự ậ ị
trong đó có quy t c x s chung, đ c Nhà n c đ m b o th c hi n nh mắ ử ự ượ ướ ả ả ự ệ ằ
đi u ch nh các quan h xã h i theo đ nh h ng xã h i ch nghĩa và đ c s aề ỉ ệ ộ ị ướ ộ ủ ượ ử
đ i, b sung trong Lu t Ban hành văn b n quy ph m pháp lu t năm 2008:ổ ổ ậ ả ạ ậ
“VBQPPL là văn b n do c quan nhà n c ban hành ho c ph i h p ban hànhả ơ ướ ặ ố ợ
theo th m quy n, hình th c, trình t , th t c đ c quy đ nh trong Lu t nàyẩ ề ứ ự ủ ụ ượ ị ậ
ho c Lu t Ban hành văn b n quy ph m pháp lu t c a H i đ ng nhân dân, yặ ậ ả ạ ậ ủ ộ ồ Ủ
ban nhân dân, trong đó có quy t c x s chung, có hi u l c b t bu c chung,ắ ử ự ệ ự ắ ộ
đ c Nhà n c b o đ m th c hi n đ đi u ch nh các quan h xã h i”.ượ ướ ả ả ự ệ ể ề ỉ ệ ộ
M c dù khái ni m VBQPPL đã đ c s a đ i, b sung nh ng khái ni mặ ệ ượ ử ổ ổ ư ệ
này v n còn đi m ch a h p lý, c th là quy đ nh v ch th ban hành. T iẫ ể ư ợ ụ ể ị ề ủ ể ạ
Đi u 1 Lu t Ban hành văn b n quy ph m pháp lu t năm 2008, ch th banề ậ ả ạ ậ ủ ể
hành VBQPPL ch thu c v c quan nhà n c có th m quy n trong khi đó t iỉ ộ ề ơ ướ ẩ ề ạ
Kho n 3, 5, 7, 9 Đi u 2 Lu t này l i li t kê các văn b n do cá nhân có th mả ề ậ ạ ệ ả ẩ
quy n ban hành nh : Ch t ch n c, Th t ng Chính ph , Chánh án Tòa ánề ư ủ ị ướ ủ ướ ủ
Ban hành văn b n quy ph m pháp lu t trong lĩnh v c đ t đai c a các c quan nhàả ạ ậ ự ấ ủ ơ
n c. Th c tr ng và gi i phápướ ự ạ ả
1
Khóa lu n t t nghi p ậ ố ệ Bùi Th Thu Hi n –ị ề
HC32A
nhân dân t i cao, Vi n tr ng Vi n ki m sát nhân dân t i cao, B tr ng,ố ệ ưở ệ ể ố ộ ưở
Th tr ng c quan ngang b , T ng ki m toán nhà n c. Quy đ nh này c aủ ưở ơ ộ ổ ể ướ ị ủ
Lu t Ban hành văn b n quy ph m pháp lu t năm 2008 có th làm cho đ iậ ả ạ ậ ể ố
t ng thi hành lu t hi u các đ i t ng nêu trên cũng là c quan nhà n c.ượ ậ ể ố ượ ơ ướ
Nh v y, khái ni m văn b n quy ph m pháp lu t có th đ c hi uư ậ ệ ả ạ ậ ể ượ ể
đúng là: “VBQPPL là văn b n do cá nhân, c quan nhà n c có th m quy nả ơ ướ ẩ ề
ban hành ho c ph i h p ban hành theo th m quy n, hình th c, trình t , thặ ố ợ ẩ ề ứ ự ủ
t c đ c quy đ nh trong Lu t này ho c Lu t Ban hành văn b n quy ph mụ ượ ị ậ ặ ậ ả ạ
pháp lu t c a H i đ ng nhân dân, y ban nhân dân, trong đó có quy t c sậ ủ ộ ồ Ủ ắ ử
x chung, có hi u l c b t bu c chung, đ c Nhà n c b o đ m th c hi n đự ệ ự ắ ộ ượ ướ ả ả ự ệ ể
đi u ch nh các quan h xã h i”ề ỉ ệ ộ .
Văn b n quy ph m pháp lu t có nh ng đ c đi m ch y u sau đây: ả ạ ậ ữ ặ ể ủ ế
Văn b n quy ph m pháp lu t là văn b n do cá nhân, c quan nhà n cả ạ ậ ả ơ ướ
có th m quy n ban hành, ho c ph i h p ban hành.ẩ ề ặ ố ợ
Nh v y, d u hi u đ u tiên đ nh n bi t VBQPPL là văn b n đó ph iư ậ ấ ệ ầ ể ậ ế ả ả
đ c ban hành b i nh ng c quan nhà n c có th m quy n và nh ng cá nhânượ ở ữ ơ ướ ẩ ề ữ
đ c Nhà n c trao quy n. Nh ng c quan nhà n c có th m quy n banượ ướ ề ữ ơ ướ ẩ ề
hành VBQPPL hi n nay bao g m : Qu c h i, y ban th ng v Qu c h i,ệ ồ ố ộ Ủ ườ ụ ố ộ
Chính ph , H i đ ng Th m phán Tòa án nhân dân t i cao, H i đ ng nhân dân,ủ ộ ồ ẩ ố ộ ồ
y ban nhân dân các c p, có s ph i h p gi a các c quan nhà n c v i nhau,Ủ ấ ự ố ợ ữ ơ ướ ớ
ho c gi a nh ng c quan nhà n c có th m quy n v i c quan trung ngặ ữ ữ ơ ướ ầ ề ớ ơ ươ
c a t ch c chính tr - xã h i đ ban hành VBQPPL liên t ch. Nh ng cá nhânủ ổ ứ ị ộ ể ị ữ
có th m quy n ban hành VBQPPL là Th t ng Chính ph , Chánh án Tòa ánẩ ề ủ ướ ủ
nhân dân t i cao, Vi n tr ng Vi n ki m sát nhân dân t i cao, B tr ng,ố ệ ưở ệ ể ố ộ ưở
Th tr ng c quan ngang b , T ng Ki m toán nhà n c và s ph i h p banủ ưở ơ ộ ổ ể ướ ự ố ợ
hành văn b n gi a các ch th này nh ph i h p gi a B tr ng, Th tr ngả ữ ủ ể ư ố ợ ữ ộ ưở ủ ưở
c quan ngang b v i Chánh án Tòa án nhân dân t i cao, Vi n tr ng Vi nơ ộ ớ ố ệ ưở ệ
ki m sát nhân dân t i cao; gi a các B tr ng, Th tr ng c quan ngang b .ể ố ữ ộ ưở ủ ưở ơ ộ
Ban hành văn b n quy ph m pháp lu t trong lĩnh v c đ t đai c a các c quan nhàả ạ ậ ự ấ ủ ơ
n c. Th c tr ng và gi i phápướ ự ạ ả
2
Khóa lu n t t nghi p ậ ố ệ Bùi Th Thu Hi n –ị ề
HC32A
Văn b n quy ph m pháp lu t đ c ban hành theo hình th c, th t c vàả ạ ậ ượ ứ ủ ụ
hình th c do pháp lu t quy đ nhứ ậ ị .
Xu t phát t vai trò quan tr ng c a VBQPPL trong ho t đ ng qu n lýấ ừ ọ ủ ạ ộ ả
nhà n c, t yêu c u đ m b o s ch t ch , th ng nh t cho ho t đ ng xâyướ ừ ầ ả ả ự ặ ẽ ố ấ ạ ộ
d ng và ban hành VBQPPL. Chính vì v y, đ đ m b o ch t l ng VBQPPL,ự ậ ể ả ả ấ ượ
Lu t Ban hành văn b n quy ph m pháp lu t năm 1996, s a đ i, b sung nămậ ả ạ ậ ử ổ ổ
2002 cũng nh Lu t Ban hành văn b n quy ph m pháp lu t năm 2008 đ u quyư ậ ả ạ ậ ề
đ nh khá chi ti t, c th và h p lý v th t c ban hành VBQPPL. Theo đó, cácị ế ụ ể ợ ề ủ ụ
VBQPPL đ c ban hành đ u ph i th c hi n các ho t đ ng nh : l p ch ngượ ề ả ự ệ ạ ộ ư ậ ươ
trình, so n th o, th m tra, th m đ nh, l y ý ki n góp ý cho d th o văn b nạ ả ẩ ẩ ị ấ ế ự ả ả
cho đ n thông qua, ký , công b , t t c đ u ph i tuân th đúng quy đ nh c aế ố ấ ả ề ả ủ ị ủ
pháp lu t.ậ
Ngoài ra, m t văn b n đ c coi là VBQPPL ph i đ c ban hành đúngộ ả ượ ả ượ
hình th c do pháp lu t quy đ nh. ứ ậ ị “Hình th c VBQPPL là s th hi n bênứ ự ể ệ
ngoài n i dung c a VBQPPL đó”ộ ủ .[1, tr.19] Thông th ng, hình th c c aườ ứ ủ
VBQPPL ch y u đ c hi u là tên g i c a văn b n. Theo quy đ nh t i Đi u 2ủ ế ượ ể ọ ủ ả ị ạ ề
Lu t Ban hành văn b n quy ph m pháp lu t năm 2008 thì m i c quan nhàậ ả ạ ậ ỗ ơ
n c ho c cá nhân có th m quy n đ c phép ban hành VBQPPL v i nh ngướ ặ ẩ ề ượ ớ ữ
tên g i nh t đ nh. “Vi c quy đ nh rõ hình th c VBQPPL trong lu t có ý nghĩaọ ấ ị ệ ị ứ ậ
th c ti n sâu s c, đ c bi t trong quan h gi a Nhà n c v i nhân dân. Đ iự ễ ắ ặ ệ ệ ữ ướ ớ ố
v i m t s lo i VBQPPL, nhìn vào hình th c văn b n đ i t ng thi hành cóớ ộ ố ạ ứ ả ố ượ
th nh n bi t ngay ch th ban hành văn b n, s nh n bi t này góp ph n thể ậ ế ủ ể ả ự ậ ế ầ ể
hi n tính công khai, minh b ch c a h th ng pháp lu t”. ệ ạ ủ ệ ố ậ
Văn b n quy ph m pháp lu t có n i dung là các quy ph m pháp lu tả ạ ậ ộ ạ ậ
mang tính b t bu c chung, đ c áp d ng nhi u l n, đ i v i nhi u đ i t ng,ắ ộ ượ ụ ề ầ ố ớ ề ố ượ
có hi u l c trong ph m vi toàn qu c ho c t ng đ a ph ng.ệ ự ạ ố ặ ừ ị ươ
Quy ph m pháp lu t là quy t c x s do Nhà n c ban hành và đ mạ ậ ắ ử ự ướ ả
b o th c hi n, th hi n ý chí c a giai c p th ng tr nh m đi u ch nh các quanả ự ệ ể ệ ủ ấ ố ị ằ ề ỉ
h xã h i. Các quy t c x s là nh ng khuôn m u, nh ng chu n m c mà m iệ ộ ắ ử ự ữ ẫ ữ ẩ ự ọ
Ban hành văn b n quy ph m pháp lu t trong lĩnh v c đ t đai c a các c quan nhàả ạ ậ ự ấ ủ ơ
n c. Th c tr ng và gi i phápướ ự ạ ả
3
Khóa lu n t t nghi p ậ ố ệ Bùi Th Thu Hi n –ị ề
HC32A
c quan, t ch c, cá nhân ph i tuân theo khi tham gia quan h xã h i đ c cácơ ổ ứ ả ệ ộ ượ
quy t c đó đi u ch nh.ắ ề ỉ
V i n i dung là các quy t c x s do Nhà n c ban hành, th hi n ý chíớ ộ ắ ử ự ướ ể ệ
Nhà n c, cho nên VBQPPL luôn luôn mang tính b t bu c chung, đ c Nhàướ ắ ộ ượ
n c đ m b o th c hi n b ng nhi u bi n pháp nh tuyên truy n, giáo d c,ướ ả ả ự ệ ằ ề ệ ư ề ụ
thuy t ph c, hành chính, kinh t , và trong tr ng h p c n thi t thì áp d ng cế ụ ế ườ ợ ầ ế ụ ả
nh ng bi n pháp c ng ch v i nh ng ng i không tuân th các quy t c xữ ệ ưỡ ế ớ ữ ườ ủ ắ ử
s đ c ch a đ ng trong VBQPPL.ự ượ ứ ự
Tính b t bu c chung c a VBQPPL đ c hi u là b t bu c đ i v i m iắ ộ ủ ượ ể ắ ộ ố ớ ọ
ch th n m trong nh ng đi u ki n, hoàn c nh mà quy ph m pháp lu t đã dủ ể ằ ữ ề ệ ả ạ ậ ự
li u. Quy ph m pháp lu t đ t ra cho nhóm ch th đ c d ki n trong nh ngệ ạ ậ ặ ủ ể ượ ự ế ữ
tình hu ng nh t đ nh ch không ph i là cho nh ng ch th c th . Đây làố ấ ị ứ ả ữ ủ ể ụ ể
đi m khác bi t v i văn b n áp d ng pháp lu t vì v y VBQPPL có tính ch tể ệ ớ ả ụ ậ ậ ấ
đ c áp d ng l p đi l p l i nhi u l n trong cu c s ng, còn văn b n áp d ngượ ụ ặ ặ ạ ề ầ ộ ố ả ụ
pháp lu t thì ch có hi u l c duy nh t m t l n.ậ ỉ ệ ự ấ ộ ầ
Văn b n quy ph m pháp lu t có hi u l c trong ph m vi c n c ho cả ạ ậ ệ ự ạ ả ướ ặ
t ng đ a ph ng tùy thu c vào th m quy n c a ch th ban hành cũng nhừ ị ươ ộ ẩ ề ủ ủ ể ư
n i dung m i văn b n. Thông th ng,VBQPPL do c quan nhà n c trungộ ỗ ả ườ ơ ướ ở
ng ban hành có hi u l c pháp lý trên ph m vi c n c, còn VBQPPL do cươ ệ ự ạ ả ướ ơ
quan nhà n c đ a ph ng ban hành có hi u l c trên ph m vi lãnh th đ aướ ở ị ươ ệ ự ạ ổ ị
ph ng đó. Tuy nhiên, cũng có tr ng h p VBQPPL do c quan nhà n c ươ ườ ợ ơ ướ ở
trung ng ban hành nh ng có hi u l c trên ph m vi lãnh th đ a ph ngươ ư ệ ự ạ ổ ị ươ
xu t phát t tính đ c thù c a đ a ph ng đã quy t đ nh t i n i dung văn b n.ấ ừ ặ ủ ị ươ ế ị ớ ộ ả
Trong pham vi đê tai em chi đê câp t i nhom VBQPPL trong linh v c đât( ) ) * ) ( ơ+ + , ư( +
đai. Nhóm VBQPPL trong linh v c đât đai này cung mang nh ng đăc điêm cua, ư( + , ữ ( * *
VBQPPL nói chung nh đã nêu trên. Tuy nhiên, quan h xã h i mà nhómư ở ệ ộ
VBQPPL trong lĩnh v c đ t đai đi u ch nh không ph i là quan h xã h iự ấ ề ỉ ả ệ ộ
chung chung mà cu thê là điêu chinh quan hê xa hôi trong linh v c đât đai (quan( * ) * ( , ( , ư( +
h đ t đai). ệ ấ “Quan h đ t đai là quan h gi a ng i v i nhau trong vi cệ ấ ệ ữ ườ ớ ệ
Ban hành văn b n quy ph m pháp lu t trong lĩnh v c đ t đai c a các c quan nhàả ạ ậ ự ấ ủ ơ
n c. Th c tr ng và gi i phápướ ự ạ ả
4
Khóa lu n t t nghi p ậ ố ệ Bùi Th Thu Hi n –ị ề
HC32A
qu n lý, khai thác h ng d ng đ t đai, trong đó Nhà n c gi v th ng iả ưở ụ ấ ướ ữ ị ế ườ
đ i di n ch s h u toàn dân v đ t đai”ạ ệ ủ ở ữ ề ấ . [3, tr.29]
1.2. Th m quy n ban hành VBQPPL c a các c quan nhà n cẩ ề ủ ơ ướ
trong lĩnh v c đ t đai. ự ấ
Vi c quy đ nh v th m quy n ban hành VBQPPL là h t s c c n thi tệ ị ề ẩ ề ế ứ ầ ế
đ i v i ho t đ ng ban hành VBQPPL. Lu t Ban hành văn b n quy ph m phápố ớ ạ ộ ậ ả ạ
lu t năm 2008 quy đ nh: ậ ị “Văn b n quy ph m pháp lu t do c quan nhà n cả ạ ậ ơ ướ
có th m quy n” ẩ ề ban hành là m t y u t không th thi u, là đi u ki n tiênộ ế ố ể ế ề ệ
quy t đ th a nh n tính quy ph m pháp lu t c a văn b n. Vi c nh n m nhế ể ừ ậ ạ ậ ủ ả ệ ấ ạ
d u hi u này c a VBQPPL xu t phát t nguyên t c c b n v t ch c quy nấ ệ ủ ấ ừ ắ ơ ả ề ổ ứ ề
l c nhà n c. Nh đã rõ, th m quy n ban hành VBQPPL là m t n i dungự ướ ư ẩ ề ộ ộ
quan tr ng c a qu n lí nhà n c theo nghĩa r ng c a c m t này, t ng tọ ủ ả ướ ộ ủ ụ ừ ươ ự
nh v y th m quy n ban hành VBQPPL trong lĩnh v c đ t đai là n i dungư ậ ẩ ề ự ấ ộ
đ u tiên, quan tr ng trong vi c th ng nh t qu n lý đ t đai c a Nhà n c,ầ ọ ệ ố ấ ả ấ ủ ướ
đi u này đã đ c ghi nh n trong Hi n Pháp n c C ng hòa xã h i ch nghĩaề ượ ậ ế ướ ộ ộ ủ
Vi t Nam và c th h n t i Đi u 6 Lu t Đ t Đai năm 2003, s a đ i, b sungệ ụ ể ơ ạ ề ậ ấ ử ổ ổ
năm 2009. Ho t đ ng ban hành văn b n ch a đ ng các quy t c x s chungạ ộ ả ứ ự ắ ử ự
và có tính b t bu c thi hành là ho t đ ng mang tính quy n l c Nhà n c. Vìắ ộ ạ ộ ề ự ướ
v y, th m quy n ban hành VBQPPL nói chung và VBQPPL trong lĩnh v c đ tậ ẩ ề ự ấ
đai nói riêng tr c h t là th m quy n c a các ch th th c thi quy n l c Nhàướ ế ẩ ề ủ ủ ể ự ề ự
n c. Th m quy n ban hành VBQPPL trong lĩnh v c đ t đai đ c quy đ nhướ ẩ ề ự ấ ượ ị
trong nhi u văn b n pháp lu t g m: Hi n pháp, c th h n t i Lu t Đ t đaiề ả ậ ồ ế ụ ể ơ ạ ậ ấ
và các văn b n pháp lu t khác.ả ậ
Thâm quyên ban hanh VBQPPL nói chung đ c th hi n t i Điêu 2* ) ) ượ ể ệ ạ )
Luât Ban hành văn b n quy ph m pháp lu t năm 2008. Tuy nhiên, v i nhóm( ả ạ ậ ơ+
VBQPPL trong linh v c qu n lý đât đai thi chu thê co thâm quyên ban hanh , ư( ả + ) * * + * ) ) ở
ph m vi h p h n. ạ ẹ ơ
Trong quá trình Nhà n c th c hi n quy n đ i di n ch s h u toànướ ự ệ ề ạ ệ ủ ở ữ
dân v đ t đai và th ng nh t qu n lý nhà n c v đ t đai trong toàn qu c,ề ấ ố ấ ả ướ ề ấ ố
Ban hành văn b n quy ph m pháp lu t trong lĩnh v c đ t đai c a các c quan nhàả ạ ậ ự ấ ủ ơ
n c. Th c tr ng và gi i phápướ ự ạ ả
5
