MA TÚY VÀ CÁC CH T GÂY NGHI NẤ Ệ
I. MA TUÝ
1. Ma tuý là gì?
Ma túy là các ch t gây nghi n có ngu n g c t nhiên ho c nhân t o,khi đ a vào c thấ ệ ồ ố ự ặ ạ ư ơ ể
d i b t kỳ hình th c nào s gây c ch th n kinh ho c kích thích m nh m h th nướ ấ ứ ẽ ứ ế ầ ặ ạ ẽ ệ ầ
kinh, làm gi m đau, gây o giác, d n đ n thay đ i m t ho c nhi u ch c năng c a cả ả ẫ ế ổ ộ ặ ề ứ ủ ơ
th ( v tâm lý, sinh lý) làm cho ng i s d ng nó có s ham mu n không ki m ch đ cể ề ườ ử ụ ự ố ề ế ượ
ph i gia tăng li u l ng đ th a mãn các c n thèm khát ngày càng tăng, t đó s c kh eả ề ượ ể ỏ ơ ừ ứ ỏ
ngày m t c n ki t, nhân cách suy thoái, gia tài khánh ki t, h y ho i nòi gi ng.ộ ạ ệ ệ ủ ạ ố
2. Phân lo i ma tuýạ
D a vào ngu n g c hình thành mà ng i ta chia ma túy thành 2 lo i, đó là: ma túy cóự ồ ố ườ ạ
ngu n g c t nhiên và ma túy có ngu n g c nhân t o:ồ ố ự ồ ố ạ
•Ma tuý có ngu n g c t nhiênồ ố ự
- Cây anh túc( cây thu c phi n): có 3 d ng chính:ố ệ ạ
oThu c phi n s ng: là nh a m i thu ho ch t qu , lá thu c phienj, ph i khô và đóngố ệ ố ự ớ ạ ừ ả ố ơ
gói. Tính ch t: có màu nâu đen s m,có mùi th m quy n rũ và ít tan trong n c.ấ ẫ ơ ế ướ
oThu c phi n chín: đ c bào ch t thu c phi n s ng, có mùi th m h n và màu đenố ệ ượ ế ừ ố ệ ố ơ ơ
s m.ẫ
oXái thu c phi n: là ph n còn l i trong t u sau khi đã hút xong.ố ệ ầ ạ ẩ
- Cây c n sa (cây gai đ u, cây lanh mèo, đãi mã, b đà..)ầ ầ ồ
- Cây co-ca: ho t ch t chính là cocain.ạ ấ
- Cây khát: cây catha.
•Ma túy có ngu n g c nhân t o:ồ ố ạ
-Các ch t gi m đau: Dorlagan, heroin t ng h p...ấ ả ổ ợ
- Các ch t kích thích th n kinh: Amphetamine, Mathanphetamineấ ầ
- Các ch t c ch th n kinh: Barbiturat( an th n), Methaqualon, Mecloqualon, sedusen,ấ ứ ế ầ ẩ
Mepropamate...
3. Nghi n ma tuýệ
Nghi n ma túy là qua trình s d ng l p đi l p l i m t ch t hay nhi u ch t ma túy d n đ nệ ử ụ ặ ặ ạ ộ ấ ề ấ ẫ ế
tr ng thái nhi m đ c chu kỳ hay mãn tính ng i nghi n làm h c th ch t l n tinhạ ễ ộ ở ườ ệ ọ ả ể ấ ẫ
th n vào ch t đó.ầ ấ
3.1. Các con đ ng đ a ma túy vào c th :ườ ư ơ ể
- Qua đ ng tiêu hóa: nhai các lá cây ch a ch t ma túy, nu t các laoij viên ch a ch t maườ ứ ấ ố ứ ấ
túy...
- Qua đ ng hô h p: nghi n ma túy t ng h p thành b t và hít các b t hay đót các lo i maườ ấ ề ổ ợ ộ ộ ạ
túy (t ch ho c t ng h p) hút khói thu cự ế ặ ổ ợ ố
- Qua đ ng máu:tiêm ma túy d i d ng l ng vào tĩnh m ch ho c d i daườ ướ ạ ỏ ạ ặ ướ
3.2. C ch gây nghi nơ ế ệ
Bình th ng trong c th ng i, tuy n yên v n t tueets ra m t l ng hooc môn tên g i :ườ ơ ể ườ ế ẫ ự ộ ượ ọ
endophin, có tác d ng làm gi m đau khi c th đau đ n.ụ ả ơ ể ớ
Khi đ a ma túy vào c th , các ch t ma túy s d n thay th endophin, h u qu là tuy nư ơ ể ấ ẽ ầ ế ậ ả ế
yên ngày càng ti t ít ra endophin. Đ bù l ng endophin gi m đi, ng i nghi n ma túyế ể ượ ả ườ ệ
ph i tăng li u l ng, tình tr ng này kéo dài d n đ n tình tr ng nghi n ma túy. Khi đãả ề ượ ạ ẫ ế ạ ệ
nghi n,tuy n yên không ti t ra endophin n a , do đó ng i nghi n ma túy ph i l thu cệ ế ế ữ ườ ệ ả ệ ộ
vào ma túy v i li u l ng ngày càng tăng.ớ ề ượ
3.3.Nh ng bi u hi n c a ng i nghi n ma túy:ữ ể ệ ủ ườ ệ
- Th ng v ng nhà không rã lý do, ho c v ng vào m t gi nh t đ nh, hay nói d i, mu nườ ắ ặ ắ ộ ờ ấ ị ố ố
thoát kh i s qu n lý c a gia đình.ỏ ự ả ủ
- Tâm tính b t th ng: cáu gi n, l ng l ...ấ ườ ậ ặ ẽ
- Ng i u o i, kém ăn, hay l đ nh, ng v t, ngáp v t...ườ ể ả ơ ễ ủ ặ ặ
- Tiêu ti n nhi uề ề
- M hôi, qu n áo, đ u tóc có mùi khét l khó ch uồ ầ ầ ạ ị
- Có v t tiêm ven tay, mu bàn tay, c tay...ế ở ổ
- Tích tr thu c b t th ngữ ố ấ ườ
- Răng m , v v n....ẻ ỡ ụ
3.4. Tác h i c a nghi n ma tuýạ ủ ệ
- V i b n thân ng i nghi n: ớ ả ườ ệ
oHu ho i thân xác và nhân cách c a chính mình, gây r i l o tâm sinh lý, tàn ph , huỷ ạ ủ ố ạ ế ỷ
ho i c th , trí nh kém, s n c, s gió…ạ ơ ể ớ ợ ướ ợ
oCó nguy c m c nhi u b nh nguy hi m nh HIV/AIDS, nhi m trùng c c b , nhi mơ ắ ề ệ ể ư ễ ụ ộ ễ
trùng huy t, viêm t c tĩnh m ch…ế ắ ạ
oGây tác h i lâu dài cho con cái, gi ng nòiạ ố
- Đ i v i gia đình ng i nghi nố ớ ườ ệ
oKhánh ki t v kinh tệ ề ế
oĐ v v tình c m, khó hàn g n đ cổ ỡ ề ả ắ ượ
- Đ i v i toàn xã h iố ớ ộ
oTr t t an toàn xã h i b đe doậ ự ộ ị ạ
oHao t n v kinh t cho toàn xã h iổ ề ế ộ
oLà ngu n g c c a các t n n xã h i khácồ ố ủ ệ ạ ộ
II. THU C LÁỐ
1. Thành ph n, đ c tính c a thu c láầ ộ ủ ố
Đ c tính trong thu c lá đ c chia làm 4 nhóm chínhộ ố ượ
-Nicotine
Nicotine là m t ch t không màu, chuy n thành màu nâu khi cháy và có mùi thu c khi ti pộ ấ ể ố ế
xúc v i không khíớ
Nicotine là m t hoá ch t gây nghi n, kh năng gây nghi n t ng t nh heroin hayộ ấ ệ ả ệ ươ ự ư
cacoin. Tác d ng gây nghi n c a nicotine ch y u là trên h th n kinh trung ng.ụ ệ ủ ủ ế ệ ầ ươ
- Monoxit Carbon
Khí CO có n ng đ cao trong khói thu c lá và s đ c h p th vào máu, g n v iồ ộ ố ẽ ượ ấ ụ ắ ớ
hemoglobin. S tăng hemoglobin kh làm gi m l ng oxy chuy n đ n gây thi u máu cóự ử ả ượ ể ế ể
t ch cổ ứ
- Các phân t nh trong thu c láử ỏ ố
Khó thu c lá có ch a nhi u ch t kích thích d ng khí ho c d ng h t nh . Các ch t kíchố ứ ề ấ ạ ặ ạ ạ ỏ ấ
thích này gây nên các thay đ i c u trúc c a niêm m c ph qu n làm tăng ti t ch t nhày vàổ ấ ủ ạ ế ả ế ấ
làm gi m hi u qu thanh l c c a th m nhày – lông chuy n.ả ệ ả ọ ủ ả ể
- Các ch t gây ung th khác:ấ ư
oA-xe-ton (s d ng đ s n, t y móng tay)ử ụ ể ơ ẩ
oCadmium (dùng trong c quy ô tô)ắ
oDDT (thu c tr sâu)ố ừ
oFomadehit (s d ng đ b o qu n xác ch t)ử ụ ể ả ả ế
oNh a đ ngự ườ
oTh ch tínạ
2. Đ nh nghĩa khói thu cị ố
Có 3 ki u khói thu c:ể ố
- Dòng khói chính (MS): là dòng khói do ng i hút thu c hít vàoườ ố
- Dòng khói ph (SS): là khói thu c t đ u đi u thu c đang cháy to ra vào không khíụ ố ừ ầ ế ố ả
-Khói thu c môi tr ng (ETS) là h n h p dòng khói ph và dòng khói th ra c a dòng khóiố ườ ỗ ợ ụ ở ủ
chính cũng nh các ch t t p nhi m khu ch tán qua gi y qu n thu c lá và ddaaud đi uư ấ ạ ễ ế ấ ấ ố ế
thu c gi a các l n hútố ữ ầ
SS có nhi u h n h p gây ung th h n MS do SS th ng b t p nhi m h nề ỗ ợ ư ơ ườ ị ạ ễ ơ
3. Tác h i c a thu c láạ ủ ố
Hút 1 đi u thu c là làm m t đi 5,5 phút tu i th .ế ố ấ ổ ọ
Hút thu c làm tăng nguy c t vong 30 – 80%, ch y u là do các b nh ung thố ơ ử ủ ế ệ ư
Hút thu c lá và các b n ung th : hút thu c lá làm tăng nguy c m c các b nh ung th lênố ệ ư ố ơ ắ ệ ư
g p 10 l nấ ầ
nh h ng c a thu c lá đ n ch c năng c a ph i: c n tr s l u thông trao đ i khí , gi mẢ ưở ủ ố ế ứ ủ ổ ả ở ự ư ổ ả
kh năng l y oxy c a ph i. Hút thu c làm tăng nguy c m c các b nh nh b nh ph i t cả ấ ủ ổ ố ơ ắ ệ ư ệ ổ ắ
ngh n mãn tính, b nh hen, nhi m trùng đ ng hô h p…ẽ ệ ễ ườ ấ
Hút thu c và b nh tim m ch: Hút thu c lá làm tăng nguy c m c các b nh tim m ch lênố ệ ạ ố ơ ắ ệ ạ
g p 2 đ n 3 l nấ ế ầ
oHút thu c nh h ng đ n nh p tim và huy t áp: làm cho nh p tim không n đ nh, gâyố ả ưở ế ị ế ị ổ ị
tăng huy t áp c p tính, gi m tác d ng đi u tr tăng huy t ápế ấ ả ụ ề ị ế
oB nh m ch vành: hút thu c lá là nguy c cao gây x v a đ ng m ch, tăng huy t áp vàệ ạ ố ơ ơ ữ ộ ạ ế
tăng cholesterol máu
oB nh m ch máu ngo i việ ạ ạ
Tác h i c a thu c lá v i s c kho sinh s n c a ph nạ ủ ố ớ ứ ẻ ả ủ ụ ữ
oNoãn bào b t n th ng gây vô sinhị ổ ươ
oTi t hormone b t th ngế ấ ườ
oR i lo n ch c năng ng Fallop gây hi n t ng ch a ngoài d con, phôi b s y tố ạ ứ ố ệ ượ ử ạ ị ả ự
phátng th coư
oTăng nguy c ung th c t cungơ ư ổ ử
Tác h i c a thu c lá t i thai nhiạ ủ ố ớ
onh h ng c a CO và nicotine: làm thi u oxy phôi thai, làm gi m dòng máu đ n phôiẢ ưở ủ ế ả ế
thai
oV i s mỡ ố ớ
oĐ nonẻ
oCác nh h ng khác t i thai nhi: Thai ch t l u, ch m phát tri n trong t cung và tr ngả ưở ớ ế ư ậ ể ử ọ
l ng khi sinh th p; d t t b m sinh; h i ch ng đ t t , nh h ng trí tu sau này…ượ ấ ị ậ ẩ ộ ứ ộ ử ả ưở ệ
Tác h i c a hút thu c đ i v i tr emạ ủ ố ố ớ ẻ
oNhi m trùng đ ng hô h pễ ườ ấ
oTăng t l m c và m c đ n ng c a b nh henỉ ệ ắ ứ ộ ặ ủ ệ
oViêm tai gi a c p và mãnữ ấ