Mối quan hệ giữa Nghệ thuật Âm nhạc và Nghệ thuật Sân khấu trong Opera

MI QUAN H GIA NGH THUT ÂM NHC VÀ

NGH THUT SÂN KHU TRONG OPERA

Trong sân khu luôn có s tham gia ca ngh thut âm

nhc. T nhng hình thc s khai ca sân khu như các trò

din, các hình thc k chuyn s thi ca các dân tc trên th

gii… n các hình thc sân khu ln như kch nói ca

phưng Tây; Tung, Chèo, Ci lưng ca Vit Nam… u có

mt ca âm nhc. Thm chí, có ngưi còn cho rng, mt v

kch dù nh n âu nu như không có s tham gia ca âm

nhc thì có th nói ó là mt tác phm hoàn chnh.

Trong sân khu luôn có s tham gia ca ngh thut âm nhc. T

nhng hình thc s khai ca sân khu như các trò din, các hình thc k

chuyn s thi ca các dân tc trên th gii… n các hình thc sân khu

ln như kch nói ca phưng Tây; Tung, Chèo, Ci lưng ca Vit

Nam… u có mt ca âm nhc. Thm chí, có ngưi còn cho rng, mt

v kch dù nh n âu nu như không có s tham gia ca âm nhc thì có

th nói ó là mt tác phm hoàn chnh.

Trong nhng hình thc sân khu s khai như K khan ca các dân

tc Tây Nguyên,  t  nc ca dân tc Mưng thưng có các nhc

c gõ, nhc c hi... m theo. Tuy  ó có th không có các làn iu hát,

nhưng có yu t hát trong các câu k th hay có th nói ó là nhng câu

hát th mang tính ngâm ng i.

Trong sân khu kch nói, âm nhc thưng tham gia vào các ph!n

m màn, kt thúc, làm nhc nn, nhc chen, nhc chuyn màn, chuyn

cnh… góp ph!n to hình tư ng, t"ng thêm tính kch và nhiu khi còn có

nhng tit mc âm nhc hoàn chnh  miêu t tâm trng nhân vt hoc

làm nn b# sung cho tình tit kch. Thí d, trong v kch nói Pergun, nhc

s$ Edvard Grieg ã vit ph!n âm nhc như nhng tit mc âm nhc hoàn

chnh, trong ó giai iu !y cht th %p như hoa ng ni ca bài hát

“Khúc hát nàng Solvei” (làm nn cho cnh Solvei tóc bc tr&ng ng trên

b bin ch ón Pergun tàn t tr v và cht trong vòng tay ca Solvei) ã

làm cho ngưi xem phi xúc ng. Ph!n âm nhc ca v kch Pergun sau

này ã ư c Grieg tách ra vit thành t# khúc (suite) cho dàn nhc giao

hưng và là mt trong nhng t# khúc xut s&c ca âm nhc lãng mn th

k' XIX.

Còn trong Tung, Chèo và Ci lưng thì gia âm nhc sân khu

khó có th nói ngh thut nào là chính và ngh thut nào là ph.

Vì th, có th kh(ng nh trong sân khu luôn có vai trò ca âm

nhc. Vy trong opera, mt ngh thut nh cao ca âm nhc bác h)c

chuyên nghip thì sân khu có vai trò như th nào?

Opera ra i  châu Âu, ư c ánh du trong s nghip sáng tác

ca các nhc s$ ngưi ý cui th k' XVI !u th k' XVII vi tác phm !u

tiên là Dafné ca Peri (1560 – 1633) sáng tác n"m 1594. Quá trình phát

trin ca lch s opera c*ng là quá trình ca nhng quan nim khác nhau

v vai trò ca âm nhc và kch trong ngh thut này.

Có th nói, ci ngun xa xưa ca opera xut phát t bi kch c# i

Hy Lp - ngh thut t#ng h p kt h p sân khu vi th ca, nhc và múa,

m !u cho các v bi kch thưng có s tham gia ca mt dàn h p

xưng. G!n hn na là t các tích trò hay còn g)i là trò din trong nn âm

nhc ca các hip s$  th k' XI thi Trung c#

Các hip s$ din các trò

theo mt ni dung tích truyn nào ó và sáng tác các bài hát theo trình t

ca tích truyn. Có mt tác phm là “Trò din v Robin và Marion” ã

ư c trình din n tn th k' XV và theo sách Lch s âm nhc th gii

do Nguyn Xinh biên son ã cho rng ó là mt trong nhng “ hình nh

báo hiu cho s ra i ca nhc kch thông tc Pháp sau này”

. Tuy

nhiên,  bi kch c# i và các trò din trên, ngh thut sân khu óng vai

trò ch yu. +n các th loi như ca cnh hay ca kch sau này thì âm nhc

ã chim mt v trí quan tr)ng. , các th loi này, âm nhc g&n bó hu c

vi sân khu. Âm nhc không còn óng vai trò m na mà ư c cu trúc

thành các tit mc thanh nhc. +c bit, âm nhc trong ca kch không ch

gm các tit mc mà còn cu trúc thành các trưng on, thm chí xuyên

sut toàn b quá trình phát trin ca v kch và có c nhng yu t ta

như hát nói trong opera. +iu ó chng t ca cnh và ca kch là nhng

ngun gc trc tip ca opera. Có th ly ngay các ca kch ca Vit Nam

làm thí d c*ng   chng minh cho iu ó. Trong v ca kch “ Sóng c

không ngã tay chèo” ca +- Nhun, tác gi ã dùng mô-tip và cht liu

chèo B&c b làm s i ch xuyên sut tác phm. Sau này, v opera Vit

Nam !u tiên Cô Sao chính là kt qu ca mt quá trình sáng tác nhiu

tác phm ca cnh và ca kch ca nhc s$ +- Nhun.

Ngh thut opera th gii thc s ư c ánh du bng Dafné ca

Peri, nhưng Dafn không còn t#ng ph# nn Eurydice (1600), c*ng ca

Peri, ư c coi là mt trong hai tác phm !u tiên. Trong Eurydice ni dung

ct truyn c dn dt bng li dn chuyn, và  ây âm nhc ãng vai

trò ch cht.

Nhiu khán gi xem opera thng  thng thc ngh thut âm

nhc là ch yu bi rt nhiu v opera có ni dung ct truyn ly t các

tích truyn hoc t các tác phm vn hc n i ting ca th gii mà khán

gi xem opera nhiu khi bit trc ni dung ca v.

Tuy nhiên, ã có mt thi k!, do quá  cao vai trò ca âm nhc

(c bit là  cao k" thut thanh nhc), dn n s# trng r$ng trong ni

dung kch. Các tit mc thanh nhc và c các tit mc múa g!n như ư c

s&p xp quy nh theo li mòn nên opera châu Âu ã b suy thoái (cui th

k' XVII - !u th k' XVIII). +n thi k. c# in Viên (na sau th k' XVIII),

nhc s$ C.W. Gluck ã ci cách opera trên nguyên t&c âm nhc phi ph

thuc vào ni dung kch. Ông chng li khuynh hưng sùng bái k/ thut

thanh nhc n thu!n.

C*ng là nhà ci cách opera nhưng W.A. Morazt li có quan im

khác Gluck là kch phi ph thuc âm nhc. Ông  cao vai trò ca âm

nhc như các tit mc thanh nhc ca ông không sáng tác theo khuôn

m0u quy nh, ông chú ý ti v1 %p ca âm nhc, tính hình tư ng trong

tng tình hung kch và hiu qu ca dàn nhc giao hưng em li cho v

kch. Nhưng iu quan tr)ng là âm nhc trong tác phm ca ông ư c g&n

bó mt cách thng nht vi ni dung kch. Chính vì vy, Mozart không

nhng  cao ư c vai trò ca âm nhc, k/ thut thanh nhc và dàn nhc

giao hưng mà ông còn làm phong phú cho ni dung kch và tr thành nhà

ci cách v$ i sau Gluck.

S phát trin ca ngh thut opera  các thi k. sau (th k' XIX,

XX) cho thy ngh thut âm nhc ngày càng óng vai trò ch cht trong

opera.

Tuy nhiên, phi kh(ng nh rng, ngh thut sân khu có vai trò rt

quan tr)ng trong opera. Nhiu ý kin cho rng trong opera, vai trò hàng

!u là âm nhc, sau ó là sân khu. Có ý kin ánh giá sân khu quan

tr)ng ngang hàng vi âm nhc. Trong cun Ngh thut opera ca PGS-

NSND Trung Kiên có vit: “Trong tác phm opera tp trung hai ngh thut

gi vai trò ch yu là âm nhc và kch”

. Nu ly hình nh  ví thì có th

coi sân khu là b 2 cho âm nhc ct cánh.

Tính sân khu ư c biu hin trong opera  nhiu phưng din.

Trc ht là v mt kch bn.

Kch bn trong opera v c bn c*ng ging như sân khu kch nói

là có ni dung ct truyn, ư c chia thành các màn, các cnh. Kch bn có

th ư c chuyn th t tác phm th ca, t tác phm v"n h)c ca nhà th

nhà v"n nào ó như opera Con %m pích ca nhc s$ P.I. Tchaikovsky có

kch bn ư c chuyn th t tiu thuyt th cùng tên ca i thi hào

ngưi Nga - Puskin, opera La Traviata ca G. Verdi ã ly ni dung kch

bn t tiu thuyt Trà hoa n& ca A. Dumas. Kch bn có th do mt nhà

v"n hay nhà biên kch vit như v opera Eurydice do nhc s$ – ca s$ Peri

sáng tác ph!n âm nhc, còn ph!n kch bn do nhà th Rinuccini m

nhim. Ngoài ra, kch bn còn ư c chính các nhc s$ vit. Nhiu nhc s$

t vit kch bn cho mình như R. Wagner, M. Mussorgsky, A. Borodin… ,

Vit Nam, nhc s$ +- Nhun c*ng t vit kch bn cho opera Cô Sao,

Ngi tc tng. Ni dung kch bn ca hai opera này khá  s như mt

tác phm sân khu thc th, là nhng bc tranh s thi hoành tráng v

cuc kháng chin chng Pháp ca ng bào dân tc min núi Tây B&c

(opera Cô Sao) và chin u chng M/ ca ng bào các dân tc Tây

Nguyên (opera Ngi tc tng).

V c bn, kch bn trong opera có nhiu im g!n vi kch bn ca

sân khu kch nói, nhưng c*ng có nhiu im khác so vi sân khu kch

nói. +c trưng c bn ca opera là các nhân vt hát ch không nói. Có khi

hát cùng lúc ba, bn ngưi hoc ông hn, vi nhng li ca khác nhau,

giai iu c*ng khác nhau th hin nhng suy ngh$ tình cm ca nhiu

MỐI QUAN HỆ GIỮA NGHỆ THUẬT ÂM NHẠC VÀ NGHỆ THUẬT SÂN KHẤU TRONG OPERA

Chủ đề:

Tài liệu liên quan

Tài liêu mới

Hỗ trợ

Phương thức thanh toán

Theo dõi chúng tôi